现见智与类智（之1）

一夜贤者经 · 原书第 2–26 页 · 223 个翻译单元

本页并入了原书的相邻小节：现见智与类智。

缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。

原书第 2 页

ကောင်းသော ည တစ်ည (ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တန်) ပိုင်း

《一夜贤者经》（Bhaddekaratta Sutta）篇

ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တန်ပိုင်းကို မတင်ပြမီ အတိတ် အနာဂတ်ရှုကွက်နှင့် ဆက်စပ်၍ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တို့ ကြိုတင်ကာ သိထားသင့်သော ပစ္စက္ခဉာဏ်နှင့် အနွယဉာဏ်အကြောင်းကို ရှေ့ဦးစွာ တင်ပြပေအံ့။

在说明《一夜贤者经》这一篇之前，先说明禅修者在观照过去与未来时应预先了解的现见智与类智。

ပစ္စက္ခဉာဏ်နှင့် အနွယဉာဏ်အကြောင်း

现见智与类智

အနိစ္စတော မနသိကရောတော အဓိမောက္ခဗဟုလဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အာဓိပတေယျံ ဟောတိ၊ ဘာဝနာယ စတ္တာရိန္ဒြိယာနိ တဒနွယာ ဟောန္တိ ၊… (ပဋိသံ -၂၄၅။) တဒနွယာ ဟောန္တီတိ တံ အနုဂါမိနီ တံ အနုဝတ္တိနီ ဟောန္တိ။ (ပဋိသံ-ဋ္ဌ-၂-၁၆၁။) ပညဝတော ဘိက္ခဝေ အရိယသာဝကဿ တဒနွယာ သဒ္ဓါ သဏ္ဌာတိ၊… (သံ-၃-၁၉၅။) တဒနွယာတိ တံ အနုဂစ္ဆမာနာ၊ အနုဝတ္တမာနာတိ အတ္ထော။ (သံ-ဋ္ဌ-၃-၂၇၉။) အနွယေ ဉာဏန္တိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပစ္စက္ခတော ဒိသွာ ယထာ ဣဒါနိ၊ ဧဝံ အတီတေပိ အနာဂတေပိ ဣမေဝ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခသစ္စံ၊ အယမေဝ တဏှာ သမုဒယသစ္စံ၊ အယမေဝ နိရောဓော နိရောဓသစ္စံ၊ အယမေဝ မဂ္ဂေါ မဂ္ဂသစ္စန္တိ ဧဝံ တဿ ဉာဏဿ အနုဂတိယံ ဉာဏံ။ (ဒီ-ဋ္ဌ-၃-၂ဝ၂။) အနွယေ ဉာဏန္တိ အနုဂမနဉာဏံ။ ပစ္စက္ခတော ဒိသွာတိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ မဂ္ဂဉာဏေန ပစ္စက္ခတော ဒိသွာ။ (ဒီ-ဋီ-၃-၂၃၄။) ဤအထက်ပါ ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့နှင့် အညီ အနွယသည် တဒနွယတရားနှင့် အနွယဉာဏ်ဟု

对作意为无常而胜解强盛者，信根居于主导；在修习中，其余四根随彼而行……“随彼而行”，是说跟随它、顺从它而行。（《无碍诸比丘，对于具慧的圣弟子，信随其慧而确立……（“随彼”，意为跟随它、顺从它。（《相“类智”：亲自现见四圣谛后，便知如现在一样，过去和未来也是这五蕴为苦谛，此爱为集谛，此灭为灭谛，此道为道谛；如此依循该智所作的推知。（《“类智”即追随前智的智。“亲自现见”即以道智亲自现见四圣谛。（《长部复注》3-234。）依上述巴利圣典、义注和复注，anvaya 可分为“随彼法”（tadanvaya-dhamma）与“类智”（anvaya-ñāṇa）——

နှစ်မျိုး ရှိ၏။ ထိုတွင် အနွယဉာဏ်သည်လည်း --- ၁။ ဝိပဿနာဉာဏ်၏ နောက်သို့ အစဥ်လိုက်သော အနွယဉာဏ်၊ ၂။ အရိယမဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်၏ နောက်သို့ အစဥ်လိုက်သော အနွယဉာဏ် ဟု --- ဤသို့လျှင် အနွယဉာဏ် နှစ်မျိုး ရှိပေသည်။ ထိုတွင် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ နောက်သို့ အစဥ်လိုက်သော အနွယဉာဏ်ကို ရှေ့ဦးစွာ တင်ပြပေအံ့။ ---

——两种。其中，类智又有：1．依次跟随在观智之后的类智；2．依次跟随在圣道智、果智之后的类智。如此，类智共有两种。这里先说明依次跟随在观智之后的类智。——

ဥပနိသသုတ္တန် ကောက်နုတ်ချက်

《近因经》（Upanisa Sutta）节录

ဇာနတော အဟံ ဘိက္ခဝေ ပဿတော အာသဝါနံ ခယံ ဝဒါမိ၊ နော အဇာနတော နော အပဿတော။

诸比丘，我说诸漏的灭尽，是对知者、见者而言，并非对不知者、不见者而言。

Jānato ahaṃ, bhikkhave, passato āsavānaṃ khayaṃ vadāmi, no ajānato no apassato. Kiñca, bhikkhave, jānato kiṃ passato āsavānaṃ khayo hoti? Iti rūpaṃ iti rūpassa samudayo iti rūpassa atthaṅgamo, iti vedanā … pe … iti saññā … iti saṅkhārā … iti viññāṇaṃ iti viññāṇassa samudayo iti viññāṇassa atthaṅgamoti.

ကိဉ္စ ဘိက္ခဝေ ဇာနတော ကိ ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ။

诸比丘，知什么、见什么，诸漏得以灭尽？

၁။ ဣတိ ရူပံ၊ ဣတိ ရူပဿ သမုဒယော၊ ဣတိ ရူပဿ အတ္ထင်္ဂမော။

1．如是为色；如是为色之集；如是为色之灭。

၂။ ဣတိ ဝေဒနာ။ ပ ။

2．如是为受……（省略同上。）

၃။ ဣတိ သညာ။

3．如是为想〔承前省略〕。

၄။ ဣတိ သင်္ခါရာ။

4．如是为诸行〔承前省略〕。

၅။ ဣတိ ဝိညာဏံ၊ ဣတိ ဝိညာဏဿ သမုဒယော၊ ဣတိ ဝိညာဏဿ အတ္ထင်္ဂမောတိ။ (သံ-၁-၂၆၇။)

5．如是为识；如是为识之集；如是为识之灭。（《相应部》1-267。）

原书第 3 页

ကောင်းသော ည တစ်ညပိုင်း -- ပစ္စက္ခဉာဏ် နှင့် အနွယဉာဏ် အကြောင်း ရဟန်းတို့ …သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိသသူအားသာလျှင်၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် မြင်သသူအားသာလျှင် အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခန်းကြောင်း အရိယမဂ်ဖိုလ်ကို ငါဘုရား ဟောတော်မူ၏။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် မသိသသူအား၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် မမြင်သသူအား အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခန်းကြောင်း အရိယမဂ်ဖိုလ်ကို ငါဘုရား ဟောတော်မမူ။

诸比丘……我只对以正见之智亲自现前、洞彻而知的人，只对以正见之智亲自现前、洞彻而见的人，宣说能令诸漏灭尽的圣道与圣果；对于未以正见之智亲自现前、洞彻而知的人，对于未以正见之智亲自现前、洞彻而见的人，我不宣说能令诸漏灭尽的圣道与圣果。

ရဟန်းတို့ …အဘယ်ကို သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိသသူအား၊ အဘယ်ကို သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် မြင်သသူအား အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခန်းကြောင်း အရိယမဂ်ဖိုလ်သည် ဖြစ်လေသနည်း။ --- ၁။ (က) ဤကား ရုပ်တည်း၊ ( ခ ) ဤကား ရုပ်၏ ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောတည်း၊ ( ဂ ) ဤကား ရုပ်၏ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောတည်း။

诸比丘……对于以正见之智亲自现前、洞彻而知什么、亲自现前、洞彻而见什么的人，能令诸漏灭尽的圣道与圣果会生起呢？——1．（甲）这是色；（乙）这是色的生起之因及生起之相；（丙）这是色的灭尽之因及灭尽之相。

၂။ (က) ဤကား ဝေဒနာတည်း၊ ( ခ ) ဤကား ဝေဒနာ၏ ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောတည်း၊ ( ဂ ) ဤကား ဝေဒနာ၏ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောတည်း။

2．（甲）这是受；（乙）这是受的生起之因及生起之相；（丙）这是受的灭尽之因及灭尽之相。

၃။ (က) ဤကား သညာတည်း၊ ( ခ ) ဤကား သညာ၏ ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောတည်း၊ ( ဂ ) ဤကား သညာ၏ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောတည်း။

3．（甲）这是想；（乙）这是想的生起之因及生起之相；（丙）这是想的灭尽之因及灭尽之相。

၄။ (က) ဤသည်တို့ကား စေတသိက် သင်္ခါရတို့တည်း၊ ( ခ ) ဤကား စေတသိက် သင်္ခါရတို့၏ ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောတည်း၊ ( ဂ ) ဤကား စေတသိက် သင်္ခါရတို့၏ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောတည်း။

4．（甲）这些是心所诸行；（乙）这是心所诸行的生起之因及生起之相；（丙）这是心所诸行的灭尽之因及灭尽之相。

၅။ (က) ဤကား ဝိညာဏ်တည်း၊ ( ခ ) ဤကား ဝိညာဏ်၏ ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောတည်း၊ ( ဂ ) ဤကား ဝိညာဏ်၏ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောတည်း ဟု --- ဤသို့ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိသသူအား၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်- ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် မြင်သသူအား အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခန်းကြောင်း အရိယမဂ်ဖိုလ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ (သံ-၁-၂၆၇။)

5．（甲）这是识；（乙）这是识的生起之因及生起之相；（丙）这是识的灭尽之因及灭尽之相。——如是，对于以正见之智亲自现前、洞彻而知、亲自现前、洞彻而见的人，能令诸漏灭尽的圣道与圣果便会生起。（《相应部》1-267。）

ဤဒေသနာတော်မြတ်၏ ဆိုလိုရင်းမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။ ---

这段殊胜开示的要义如下：

၁။ ခန္ဓာငါးပါးကိုလည်းကောင်း၊ ၂။ ယင်းခန္ဓာငါးပါးတို့၏ ဖြစ်ကြောင်း = သမုဒယနှင့် ဖြစ်ခြင်း = သမုဒယ = ဥဒယသဘောကိုလည်းကောင်း၊ ၃။ ယင်းခန္ဓာငါးပါးတို့၏ ချုပ်ကြောင်း = အတ္ထင်္ဂမနှင့် ချုပ်ခြင်း = အတ္ထင်္ဂမ = ဝယသဘောကိုလည်းကောင်း၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိပါမှ မြင်ပါမှသာလျှင် အာသဝေါတရား- တို့၏ ကုန်ခန်းကြောင်း အရိယမဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်တို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ကုန်၏။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့်

1．五蕴；2．这五蕴的生起之因＝集（samudaya），以及生起＝集（samudaya）＝生起（udaya）之相；3．这五蕴的灭尽之因＝灭没（atthaṅgama），以及灭尽＝灭没（atthaṅgama）＝坏灭（vaya）之相。只有以正见之智亲自现前、洞彻而知见这三项，能令诸漏灭尽的圣道智与果智才可能生起。反之，若以正见之智——

原书第 4 页

ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်မသိပါမူကား မမြင်ပါမူကား အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခန်းကြောင်း အရိယ- မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်တို့သည် မဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ကုန်ဟု ဆိုလို၏။

——不能亲自现前、洞彻而知，也不能亲自现前、洞彻而见，能令诸漏灭尽的圣道智与果智便不可能生起。原文意在于此。

အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့ကလည်း ယင်းပါဠိတော်၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်း ဖွင့်ဆို ထားတော်မူကြ၏။

义注与复注也对该段巴利圣典的含义作了如下阐释。

ဇာနတောတိ ဇာနန္တဿ။ ပဿတောတိ ပဿန္တဿ။ ဒွေပိ ပဒါနိ ဧကတ္ထာနိ၊ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ။ ဧဝံ သန္တေပိ ''ဇာနတော''တိ ဉာဏလက္ခဏံ ဥပါဒါယ ပုဂ္ဂလံ နိဒ္ဒိသတိ။ ဇာနနလက္ခဏံ ဟိ ဉာဏံ။ ''ပဿတော''တိ ဉာဏပ္ပဘာဝံ ဥပါဒါယ။ ပဿနပ္ပဘာဝံ ဟိ ဉာဏံ၊ ဉာဏသင်္မဂီပုဂ္ဂလော စက္ခုမာ ဝိယ စက္ခုနာ ရူပါနိ၊ ဉာဏေန ဝိဝဋေ ဓမ္မေ ပဿတိ ။ ပ ။

“知者”，即对于正在知的人；“见者”，即对于正在见的人。这两个词意义相同，只有字句不同。即使如此，“知者”是就智的特相而指示该人，因为智以知为特相；“见者”则是就智的威力而指示该人，因为智具有见的威力。具智之人如同有眼者以眼见诸色一般，以智看见由智所显明的诸法……（省略同文。）

နော အဇာနတော နော အပဿတောတိ ယော ပန န ဇာနာတိ န ပဿတိ၊ တဿ နော ဝဒါမီတိ အတ္ထော။ ဧတေန ယေ အဇာနတော အပဿတောပိ သံသာရာဒီဟိယေဝ သုဒ္ဓိ ဝဒန္တိ၊ တေ ပဋိက္ခိတ္တာ ဟောန္တိ။

“不是对不知者，不是对不见者”，意思是：某人若不知、不见，我就不说诸漏灭尽是对他而言。由此，那些主张即使不知、不见，也能仅凭轮回等获得清净的人，便被排除了。

ပုရိမေန ပဒဒွယေန ဥပါယော ဝုတ္တော၊ ဣမိနာ အနုပါယံ ပဋိသေဓေတိ။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၄၉။) ၁။ ဇာနတော ပဿတောတိ ဧတ္ထ ဒဿနံ ပညာစက္ခုနာဝ ဒဿနံ အဓိပ္ပေတံ၊ န မံသစက္ခုနာတိ အာဟ ''ဒွေပိ ပဒါနိ ဧကတ္ထာနီ''တိ။ ဧဝံ သန္တေပီတိ ပဒဒွယဿ ဧကတ္ထတ္တေပိ ဉာဏလက္ခဏ ဉာဏပ္ပဘာဝဝိသယဿ တထာဒဿနဘာဝါဝိရောဓနာတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ''ဇာနနလက္ခဏံ ဟိ ဉာဏ''န္တိအာဒိ။ ဉာဏပ္ပဘာဝန္တိ ဉာဏာနုဘာဝေန ဉာဏကိစ္စဝိသယောဘာသန္တိ အတ္ထော။ တေနာဟ ''ဉာဏေန ဝိဝဋေ ဓမ္မေ ပဿတီ''တိ။

以前一对词说明方法，以这一对词排除非方法。（《1．在“知者、见者”一语中，所谓“见”，意指以慧眼而见，而非以肉眼而见，因此说“两个词意义相同”。“即使如此”的意思是：两个词虽同义，但从“智的特相”与“智的威力”这两个方面作上述区别，并不矛盾。因此才说“智以知为特相”等。“智的威力”，意指凭智的力量，发挥照明所缘这一智的作用。因此说：“以智见由智所显明的诸法。”

ဇာနတော ပဿတောတိ စ ဇာနနဒဿနမုခေန ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာ ဒေသနာ ပဝတ္တာတိ အာဟ ''ဉာဏလက္ခဏံ ဥပါဒါယာ''တိအာဒိ။ (သံ-ဋီ-၂-၆၃။) ဉာဏလက္ခဏန္တိ ဉာဏဿ သဘာဝံ၊ ဝိသယဿ ယထာသဘာဝါဝဗောဓနန္တိ အတ္ထော။(မ-ဋီ-၁-၁၄၆။) ဉာဏပ္ပဘာဝန္တိ ဉာဏာနုဘာဝံ၊ ဉာဏကိစ္စံ ဝိသယောဘာသနန္တိ အတ္ထော။ (မ-ဋီ-၁-၁၄၆-၁၄၇။) ၂။ ဇာနတောတိ ဝါ ပုဗ္ဗဘာဂဉာဏေန ဇာနတော၊ အပရဘာဂေန ဉာဏေန ပဿတော။ (သံ-ဋီ-၂-၆၃။) ၃။ ဇာနတောတိ ဝါ ဝတွာ န ဇာနနံ အနုဿဝါကာရပရိဝိတက္ကမတ္တဝသေန ဣဓာဓိပ္ပေတံ၊ အထ ခေါ ရူပါနိ ဝိယ စက္ခုဝိညာဏေန ရူပါဒီနိ တေသံ စ သမုဒယာဒိကေ ပစ္စက္ခေ ကတွာ ဒဿနန္တိ ဝိဘာဝေတုံ ''ပဿ- တော''တိ ဝုတ္တန္တိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော။ (သံ-ဋီ-၂-၆၃။) ဇာနတော ဧဝ ပဿတော ဧဝါတိ ဧဝမေတ္ထ နိယမော ဣစ္ဆိတော၊ န အညထာ ဝိသေသာဘာဝတော အနိဋ္ဌာပန္နောဝါတိ တဿ နိယမဿ ဖလံ ဒဿေတုံ ''နော အဇာနတော နော အပဿတော''တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ''ယော ပန န ဇာနာတိ၊ န ပဿတိ၊ တဿ နော ဝဒါမီတိ အတ္ထော''တိ။ ဣမိနာ ခန္ဓာနံ ပရိညာ

又因为这段教说借“知”与“见”为门、依人而展开，所以说“就智的特相而说”等。（《“智的特相”，意即智的自性，也就是如实了知所缘的自性。（《“智的威力”，意即智的力量；智的作用，就是照明所缘。（《中部复注2．另一种解释是：“知者”指以先行阶段之智而知，“见者”指以后续阶段之智而见。（《3．又一种解释是：虽然说“知者”，但这里所说的“知”并不是仅凭随闻与依相推理而知；而是为了表明：如同眼识见诸色一般，亲自现见色等以及它们的生起等，才称为“见”，所以又说“见者”。这里也可以这样理解。（《此处所要的限定是“唯有知者、唯有见者”，不是其他情形；若非如此，由于没有差别，所欲成立的意义便不能成立。为说明这一限定的结果，原文说“不是对不知者，不是对不见者”；所以复注说：“意思是：某人若不知、不见，我就不说诸漏灭尽是对他而言。”由此显示，对诸蕴的遍知——

အာသဝက္ခယဿ ဧကန္တိကကာရဏန္တိ ဒဿေတိ။ (သံ-ဋီ-၂-၆၄။) ပစ္စက္ခကရဏတ္ထေန ဉာတပရိညာ တီရဏပရိညာ စ ဂဟိတာ ဟောတိ။ (သံ-ဋီ-၂-၆၅။) ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ အဖွင့်တို့၏ ဆိုလိုရင်းမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။

——是漏尽的决定性原因。（《就“使之成为亲自现见”这一意义而言，其中已包含知遍知与审察遍知。（《相应部复注》2-65。）上引义注与复注开解的要义如下。

ဇာနတော = သိသသူအား၊ ပဿတော = မြင်သသူအား - ဤနှစ်ပုဒ်တို့ကား တူသောအနက် ရှိကြကုန်၏။

jānato＝对于知者；passato＝对于见者。这两个词意义相同。

ပုဒ် ဗျည်းသည်သာလျှင် = စကားလုံးသည်သာလျှင် ထူးထွေကွဲပြား၏။ ဤသို့လျှင် စကားလုံးသာ ကွဲပြား၍

所不同的只是字词，也就是用词。因此，虽然只是用词不同——

原书第 5 页

ကောင်းသော ည တစ်ညပိုင်း -- ပစ္စက္ခဉာဏ် နှင့် အနွယဉာဏ် အကြောင်း တူသောအနက်ရှိသော်လည်း - ဇာနတော - ဟူသော စကားလုံးက အာရုံ၏ သဘောမှန်ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ထိုးထွင်းသိခြင်း သဘောလက္ခဏာကို အစွဲပြု၍ သိတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ညွှန်ပြ၏။ မှန်ပေသည် --- ဉာဏ်သည် (= သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်သည်) အာရုံ၏သဘောမှန်ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ထိုးထွင်းသိခြင်းသဘော လက္ခဏာ ရှိ၏။

——意义却相同；然而，“ဇာနတော（jānato，知者）”一词，是依据如实透彻了知所缘真实本质这一“智的特相”（ñāṇalakkhaṇa），来指示能知之人。确实，智〔即正见智（sammādiṭṭhi-ñāṇa）〕的特相，正是如实透彻了知所缘的真实本质。

ပဿတော - ဟူသော စကားလုံးက အာရုံ၏ သဘောမှန်ကို မြင်တတ်သော ဉာဏ်၏ စွမ်းအားရှိန်စော် အာနုဘော်ကို အစွဲပြု၍ မြင်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ညွှန်ပြ၏။ မှန်ပေသည် --- ဉာဏ်သည် (= သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်သည်) အာရုံ၏ သဘောမှန်ကို မြင်ခြင်း စွမ်းအားရှိန်စော် အာနုဘော် ရှိ၏။ ပသာဒစက္ခုတည်းဟူသော မျက်စိအမြင် ရှိသောသူသည် ရူပါရုံတို့ကို ပသာဒစက္ခုဖြင့် (စက္ခုဝိညာဏ်ဖြင့်) မြင်သကဲ့သို့ သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အာရုံ၏ သဘောမှန်ကို မြင်အောင် အရောင်အလင်းကို ထွန်းပြခြင်းကိစ္စရှိသော ဉာဏ်က ဖွင့်ပြ အပ်သော တရားတို့ကို မြင်တတ်၏။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၄၉။) နော အဇာနတော နော အပဿတော - ဟူသည် --- အကြင်သူသည်ကား (ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါး တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ယင်းတို့၏ သမုဒယသဘောကိုလည်းကောင်း၊ အထ္ထင်္ဂမသဘောကိုလည်းကောင်း) မသိ မမြင်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခန်းကြောင်း အရိယမဂ်ဖိုလ်ကို ငါဘုရား ဟောတော်မမူ ---

“ပဿတော（passato，见者）”一词，则是依据智具有照见所缘真实本质的威力，来指示能见之人。确实，智〔即正见智（sammādiṭṭhi-ñāṇa）〕具有照见所缘真实本质的威力。正如具眼者以眼净色为依、由眼识看见诸色所缘，具足正见智者也能看见由智所显明的诸法；这种智具有发出光明、使所缘真实本质得以显见的作用。（《相应部义注》2-49。）“နော အဇာနတော နော အပဿတော（no ajānato no apassato，非对不知者、非对不见者）”的意思是：对于那不知、不见五取蕴、五取蕴的集起之性及灭没之性的人，我不为他宣说能令诸漏灭尽的圣道与圣果——

ဤကား ဆိုလိုရင်း အနက်သဘောတည်း။ နော အဇာနတော နော အပဿတော - ဟူသော ဤ စကားရပ်ဖြင့် အကြင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် (ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ယင်းတို့၏ သမုဒယသဘောကိုလည်းကောင်း၊ အထ္ထင်္ဂမသဘောကိုလည်းကောင်း) မသိပါဘဲလျက်လည်း မမြင်ပါဘဲလျက်လည်း သံသရာစသည်တို့မှပင်လျှင် စင်ကြယ်ခြင်းကို ပြောဟောကြကုန်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ပယ်မြစ်အပ်ကုန်၏။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၄၉။) ဇာနတော ပဿတော = သိသသူအား မြင်သသူအား - ဟူသော ရှေးနှစ်ပုဒ်ဖြင့် အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခန်းကြောင်း နည်းလမ်းကောင်းကို ဟောကြားတော်မူအပ်၏။ နော အဇာနတော နော အပဿတော = မသိသသူအား မမြင်သသူအား - ဟူသော ဤနှစ်ပုဒ်ဖြင့် အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခန်းကြောင်း နည်းလမ်း- ကောင်း မဟုတ်သည်ကို ပယ်မြစ်တော်မူအပ်၏။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၄၉။) တစ်ဖန် ဋီကာဆရာတော် အရှင်မြတ်က ယင်း အဋ္ဌကထာ၏ ဆိုလိုရင်း အနက်သဘောတရားကို

——这就是上述语句的旨趣。“နော အဇာနတော နော အပဿတော（no ajānato no apassato）”这句话驳斥了这样一些人：他们即使不知、不见五取蕴、五取蕴的集起之性及灭没之性，仍宣称仅凭轮回等便能获得清净。（《相应部义注》2-49。）以前两个词“ဇာနတော ပဿတော（jānato passato，知者、见者）”，世尊宣说了能令诸漏灭尽的正确方法；以后两个词“နော အဇာနတော နော အပဿတော”，世尊排除了不能令诸漏灭尽的非方法。（《相应部义注》2-49。）此外，复注师尊者又将这段义注的旨趣——

အောက်ပါအတိုင်း သုံးမျိုးခွဲ၍ ရှင်းလင်း ဖွင့်ဆိုထားတော်မူ၏။ --- ၁။ ဇာနတော ပဿတော = သိသသူအား မြင်သသူအား - ဟူသော ဤနှစ်ပုဒ်၌ ဒဿန = မြင်ခြင်း ဟူသည် ပညာစက္ခုဖြင့် မြင်ခြင်းကိုသာလျှင် အလိုရှိအပ်၏၊ မံသစက္ခု = ပသာဒစက္ခုဖြင့် = (ပကတိမျက်စိဖြင့်) မြင်ခြင်းကို အလိုမရှိအပ်ပေ။ ထိုကြောင့် '' ဇာနတော = သိသသူအား၊ ပဿတော = မြင်သသူအား ဟူသော ဤ နှစ်ပုဒ်တို့ကား တူသောအနက် ရှိကုန်၏''ဟု အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုသွားတော်မူခြင်း ဖြစ်၏။

——分为以下3种方式加以解释：1．在“ဇာနတော ပဿတော（jānato passato，知者、见者）”这两个词中，所谓“ဒဿန（dassana，见）”，只指以慧眼而见，并不指以肉眼（maṃsa-cakkhu），即以净色眼（pasāda-cakkhu；普通眼睛）而见。因此，义注师才解释说：“ဇာနတော（jānato，知者）与 ပဿတော（passato，见者）这两个词意义相同。”

ဧဝံ သန္တေပိ = ဤသို့လျှင် စကားလုံးသာ ကွဲပြား၍ တူသော အနက် ရှိသော်လည်း --- ဟူသည် ဇာနတော = သိသသူအား၊ ပဿတော = မြင်သသူအား - ဟူသော ပုဒ်နှစ်ခု၏ တူညီသော အနက်ရှိသည် ဖြစ်သော်လည်း --- ၁။ အာရုံ၏ သဘောမှန်ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ထိုးထွင်းသိခြင်း သဘောရှိသော ဉာဏလက္ခဏ၏ အာရုံ၊ ၂။ အာရုံ၏ သဘောမှန်ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ထိုးထွင်းမြင်အောင် အရောင်အလင်းကို ထွန်းပြခြင်းသဘော ရှိသော ဉာဏပ္ပဘာဝ၏ အာရုံ ---

“ဧဝံ သန္တေပိ（evaṃ santepi，即使如此）”是说：“虽然只是词语不同，意义却相同。”也就是说，“ဇာနတော（jānato，知者）”与“ပဿတော（passato，见者）”这两个词虽然意义相同，却分别以如下两方面为所涉范围：1．“智的特相”（ñāṇalakkhaṇa）这一方面，即如实透彻了知所缘的真实本质；2．“智的威力”（ñāṇappabhāva）这一方面，即发出光明，使所缘的真实本质得以如实透彻显见——

原书第 6 页

ဤအာရုံကို ထိုဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း သိမြင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ပုဒ်တစ်ခုနှင့် ပုဒ်တစ်ခု မဆန့်ကျင်ခြင်း သဘောရှိ၏ဟု ဆိုလို၏။ ထိုကြောင့် - ဇာနနလက္ခဏံ ဟိ ဉာဏံ = ဉာဏ်သည် အာရုံ၏ သဘောမှန်ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ထိုးထွင်းသိခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၏ဟု အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆို တော်မူခြင်း ဖြစ်၏။

——由于两者都能依上述方式知见这一所缘，这两个词的含义并不相违。因此，义注师解释说：“ဇာနနလက္ခဏံ ဟိ ဉာဏံ（jānanalakkhaṇaṃ hi ñāṇaṃ）：智以如实透彻了知所缘的真实本质为特相。”

ဉာဏပ္ပဘာဝ - ကား ဉာဏ်၏ စွမ်းအားရှိန်စော်အာနုဘော်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဉာဏ်အရောင် အလင်းဖြင့် အာရုံ၏ သဘောမှန်ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မြင်အောင် အရောင်အလင်းကို ထွန်းပြခြင်း ဉာဏကိစ္စရှိ၏။

“ဉာဏပ္ပဘာဝ（ñāṇappabhāva，智的威力）”则是：由于智的威力而生起智光；智具有放射此光、使所缘的真实本质得以如实显见的作用。

(ဝိသယောဘာသရသာ ပဒီပေါ ဝိယ - ဟူသော အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာနှင့် အညီပင်တည်း။ အဘိ-ဋ္ဌ-၁- ၁၆၆။) ထိုကြောင့် အဋ္ဌကထာဆရာတော်က - ဉာဏေန ဝိဝဋေ ဓမ္မေ ပဿတိ = သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်အမြင်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အာရုံ၏ သဘောမှန်ကို မြင်အောင် အရောင်အလင်းကို ထွန်းပြခြင်း ကိစ္စရှိသော ဉာဏ်က ဖွင့်ပြအပ်သော တရားတို့ကို မြင်တတ်၏ - ဟု ဖွင့်ဆိုသွားတော်မူ၏။ (သံ-ဋီ-၂-၆၃။) 〔 မှတ်ချက် --- ဉာဏ်ရောင်အကြောင်းကို ဤကျမ်း - စာမျက်နှာ - ၅၁ဝ-၅၃၄-တို့တွင် ကြည့်ပါ။ 〕 ၂။ တစ်နည်း --- ဇာနတော - ဟူသည် ရှေ့အဖို့၌ ဖြစ်သော ဉာဏ်ဖြင့် သိသသူအား ဟု ဆိုလို၏။

（这正与《殊胜义注》1-166所说的“ဝိသယောဘာသရသာ ပဒီပေါ ဝိယ（visayobhāsarasā padīpo viya）：〔智〕如灯一般，以照明所缘为作用”相符。）因此，义注师又解释：“ဉာဏေန ဝိဝဋေ ဓမ္မေ ပဿတိ（ñāṇena vivaṭe dhamme passati）：具足正见智者，能看见由智所显明的诸法；这种智具有放射光明、使所缘的真实本质得以显见的作用。”（《相应部复注》2-63。）〔原注：有关智光，请参见本书第510—534页。〕2．另一种解释：“ဇာနတော（jānato，知者）”，是说以先行阶段之智而知的人。

Visayobhāsarasā padīpo viya.

ပဿတော - ဟူသည် နောက်အဖို့၌ ဖြစ်သော ဉာဏ်ဖြင့် မြင်သသူအား ဟု ဆိုလို၏။

“ပဿတော（passato，见者）”，是说以后续阶段之智而见的人。

၃။ တစ်နည်း --- ဇာနတော = သိသသူအား - ဟု ဟောတော်မူပြီးလျက်လည်း

3．又一种解释：世尊虽然已经说了“ဇာနတော（jānato）＝对于知者”，

ပဿတော = မြင်သသူအား - ဟု ထပ်မံ၍ ဟောတော်မူခြင်းမှာ ---

——却又接着说“ပဿတော（passato）＝对于见者”，这是因为——

က။ အနုဿဝ = ဆရာ မိဘ စသူတို့ထံမှ တစ်ဆင့်ကြားနာရ၍ သင်သိ၏ အစွမ်းဖြင့် သိခြင်း၊ ခ။ အာကာရပရိဝိတက္က = အကြောင်း အသင့်ယုတ္တိကို ကြံစည် စိစစ် ဆင်ခြင်ခြင်း၏အစွမ်းဖြင့် သိခြင်း ဟူသော --- ဤနှစ်မျိုးသော သိခြင်းမျှ၏ အစွမ်းဖြင့် သိခြင်းမျိုးကို ဤအရာ၌ အလိုမရှိအပ်။ တကယ် စင်စစ်မှာမူကား စက္ခုဝိညာဏ်ဖြင့် ရူပါရုံတို့ကို မြင်သကဲ့သို့၊ က။ ရုပ်-ဝေဒနာ-သညာ-သင်္ခါရ-ဝိညာဏ် ဟူသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ခ။ ယင်း ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးတို့၏ ဖြစ်ကြောင်း သမုဒယနှင့် ဖြစ်ခြင်း သမုဒယ = ဥဒယ သဘောကို လည်းကောင်း၊ ဂ။ ယင်း ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးတို့၏ ချုပ်ကြောင်း အတ္ထင်္ဂမနှင့် ချုပ်ခြင်း အတ္ထင်္ဂမ = ဝယ သဘောကို လည်းကောင်း၊ ပစ္စက္ခဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်ပြု၍ သိမြင်ခြင်းတည်းဟု ဤသို့သော အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို ထင်ရှားပြခြင်းငှာ ပဿတော = မြင်သသူအား ဟု ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားတော်မူအပ်၏ - ဟု ဤသို့လည်း

（甲）“အနုဿဝ（anussava，随闻）”：从师长、父母等处辗转听闻，凭所学而知；（乙）“အာကာရပရိဝိတက္က（ākāraparivitakka，依相推理）”：思量、检验、审察合乎事理的理由，借此而知。这里并不取仅凭这两种方式而有的知。真正所指的是：如同眼识看见诸色所缘一般，以现见智亲自现前知见：（甲）色、受、想、行、识五取蕴；（乙）五取蕴的生起之因＝集（samudaya），以及生起＝集（samudaya）＝生起（udaya）之相；（丙）五取蕴的灭尽之因＝灭没（atthaṅgama），以及灭尽＝灭没（atthaṅgama）＝坏灭（vaya）之相。为了显明这一义，世尊才说“ပဿတော（passato）＝对于见者”——

ဤအရာ၌ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို မှတ်သားပါ။ (သံ-ဋီ-၂-၆၃။)

——此处也应如此理解这一义。（《相应部复注》2-63。）

အနုဿဝ နှင့် အာကာရပရိဝိတက္က

随闻（anussava）与依相推理（ākāraparivitakka）

ဤတွင် အနုဿဝ နှင့် အာကာရပရိဝိတက္က အကြောင်းကို ထပ်မံ၍ ရှင်းလင်းတင်ပြအပ်ပါသည်။

下面进一步说明随闻（anussava）与依相推理（ākāraparivitakka）。

အနု အနု သဝနံ အနုဿဝေါ။ (အံ-ဋီ-၂-၁၆၆။) ပရမ္ပရာဂတဿ အတ္ထဿ ဧဝံ ကိရဿာတိ အနုဿဝနံ။ (သံ-ဋီ-၂-၃၁၇။)

巴利引文（缅文转写）：“အနု အနု သဝနံ အနုဿဝေါ။ (အံ-ဋီ-၂-၁၆၆။)”（anu anu savanaṃ anussavo）译：一次又一次地听闻，称为“随闻”（anussava）。（《增支部复注》2-166。）巴利引文（缅文转写）：“ပရမ္ပရာဂတဿ အတ္ထဿ ဧဝံ ကိရဿာတိ အနုဿဝနံ။ (သံ-ဋီ-၂-၃၁၇။)”（paramparāgatassa atthassa evaṃ kirassāti anussavanaṃ）译：对于辗转传承而来的义理，以“据说如此”的方式听闻，称为“辗转听闻”（anussavana）。（《相应部复注》2-317。）

Anu anu savanaṃ anussavo.Paramparāgatassa atthassa evaṃ kirassāti anussavanaṃ.

原书第 7 页

ကောင်းသော ည တစ်ညပိုင်း -- ပစ္စက္ခဉာဏ် နှင့် အနွယဉာဏ် အကြောင်း မိဘ ဘိုးဘွား ဆရာသမား စသူတို့ထံမှ တစ်ဆင့်ကြား၍ အဆင့်ဆင့် ကြားနာရ၍ ရရှိလာသော အသိ သည် = သင်သိ သည် အနုဿဝ မည်၏။ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ယင်းတို့၏ သမုဒယသဘော အတ္ထင်္ဂမသဘောတို့ကိုလည်းကောင်း မိဘ ဘိုးဘွား ဆရာသမား စသူတို့ထံမှ တစ်ဆင့်ကြား၍ အဆင့်ဆင့် ကြားနာရ၍ ရရှိလာသော သင်သိမျှဖြင့် သိမှုမျိုးကို ဤ ဥပနိသသုတ္တန်၌ - ဇာနတော = သိသသူ၊ ပဿတော = မြင်သသူ ဟု မဆိုလို။ ဤကဲ့သို့သော သင်သိမျိုးကို အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခန်းကြောင်း အသိမျိုး ဟု ဤ၌ မဆိုလိုပေ။

从父母、祖辈、老师等处辗转听闻而获得的知识，也就是依传授而知，称为“အနုဿဝ（anussava，随闻）”。对于五取蕴及其集起之性、灭没之性，仅凭这种依传授而知的方式来认识，在《近因经》中并不算是“ဇာနတော（jānato，知者）”或“ပဿတော（passato，见者）”。这种随闻所得之知，在这里也不被视为能导向诸漏灭尽的智。

အာကာရပရိဝိတက္ကောတိ ယုတ္တိပရိကပ္ပနာ။ (သံ-ဋီ-၂-၃၁၇။) အကြောင်း အသင့်ယုတ္တိကို ကြံစည်-ဆင်ခြင်-စိစစ်ခြင်းကို အာကာရပရိဝိတက္ကဟု ဆိုသည်။ ယင်း အာ- ကာရပရိဝိတက္ကမျှ၏ အစွမ်းဖြင့် သိမှုမျိုးကိုလည်း ဤ ဥပနိသသုတ္တန်၌ ဇာနတော = သိသသူ၊ ပဿတော = မြင်သသူ ဟု မဆိုလိုပေ။ (ဘုရားရှင်၏ တရားတော်တို့ကား အတက္ကာဝစရ = လက်တွေ့မကျင့်ဘဲ ကြံစည် စိတ်ကူးမှု သက်သက်မျှကိုသာ ပြုလုပ်လေ့ရှိသူ အတွေးအခေါ်သမား = တက္ကီသမားတို့၏ ကျက်စားရာ နယ်မြေ မဟုတ်ပေ။ မ-၂-၂၉၁။)

巴利引文（缅文转写）：“အာကာရပရိဝိတက္ကောတိ ယုတ္တိပရိကပ္ပနာ။ (သံ-ဋီ-၂-၃၁၇။)”（ākāraparivitakkoti yuttiparikappanā）译：“依相推理”就是依理作出的推测。（《相应部复注》2-317。）对事理加以推想、考量和审察，称为“အာကာရပရိဝိတက္က（ākāraparivitakka，依相推理）”。在《近因经》中，仅凭这种依相推理之力而得的知，也不称为“ဇာနတော（jānato，知者）”或“ပဿတော（passato，见者）”。（佛陀的教法是“အတက္ကာဝစရ（atakkāvacara，不属于思辨所能涉入的范围）”：它不是那些不作实际修行、只惯于推想臆测的推论者——“တက္ကီ（takkī）”——所能驰骋的领域。《中部》2-291。）

Ākāraparivitakkoti yuttiparikappanā.

ပစ္စက္ခဉာဏ်

现见智

ကတမာ စ ဘိက္ခဝေ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ ယံ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဒုက္ခေ ဉာဏံ၊ ဒုက္ခသမုဒယေ ဉာဏံ၊ ဒုက္ခနိရောဓေ ဉာဏံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ။ အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ (မ-၁-၈၈။) ရဟန်းတို့ …သမ္မာဒိဋ္ဌိဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ရဟန်းတို့ … ၁။ ဒုက္ခသစ္စာ၌ သိတတ်သော ဉာဏ်၊ ၂။ ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း သမုဒယသစ္စာ၌ သိတတ်သော ဉာဏ်၊ ၃။ ဒုက္ခချုပ်ကြောင်း နိရောဓသစ္စာ၌ သိတတ်သော ဉာဏ်၊ ၄။ ဒုက္ခချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းကျင့်စဥ် ဖြစ်သည့် မဂ္ဂသစ္စာ၌ သိတတ်သော ဉာဏ် - ဟူသော အကြင် ဉာဏ်သည် ရှိ၏။ ရဟန်းတို့ …ယင်းဉာဏ်ကို သမ္မာဒိဋ္ဌိဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ (မ-၁-၈၈။ မဟာ သတိပဋ္ဌာနသုတ္တန်။) ဤ အထက်ပါ ဒေသနာတော်များနှင့် အညီ စတုသစ္စသမ္မာဒိဋ္ဌိ အမည်ရသော လေးမျိုးသော သမ္မာဒိဋ္ဌိ- ဉာဏ်ကို ပစ္စက္ခဉာဏ် ဟု ခေါ်ဆို၏။ ယင်း ပစ္စက္ခဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြု၍ သိမြင်သော သူကိုသာလျှင်

巴利引文（缅文转写）：“ကတမာ စ ဘိက္ခဝေ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ ယံ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဒုက္ခေ ဉာဏံ၊ ဒုက္ခသမုဒယေ ဉာဏံ၊ ဒုက္ခနိရောဓေ ဉာဏံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ။ အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ (မ-၁-၈၈။)”（katamā ca bhikkhave sammādiṭṭhi, yaṃ kho bhikkhave dukkhe ñāṇaṃ, dukkhasamudaye ñāṇaṃ, dukkhanirodhe ñāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ. Ayaṃ vuccati bhikkhave sammādiṭṭhi.）译：诸比丘，什么是正见？诸比丘，对苦之智、对苦集之智、对苦灭之智、对通往苦灭之行道之智——诸比丘，这称为正见。（《中部》1-88。）诸比丘……什么是正见？诸比丘……有：1．于苦谛能知之智；2．于作为苦因的集谛能知之智；3．于作为苦灭的灭谛能知之智；4．于作为通往苦灭之处——涅槃——的修行之道谛能知之智。诸比丘……这种智称为正见。（《中部》1-88，《大念处经》。）依照上述教说，这四种合称“四谛正见”（catusacca-sammādiṭṭhi）的正见智，称为“现见智”（paccakkha-ñāṇa）。唯有以这种现见智亲自现前知见的人——

Katamā ca, bhikkhave, sammādiṭṭhi? Yaṃ kho, bhikkhave, dukkhe ñāṇaṃ, dukkhasamudaye ñāṇaṃ, dukkhanirodhe ñāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, sammādiṭṭhi.

ဇာနတော = သိသသူ၊ ပဿတော = မြင်သသူ ဟု ဤ သုတ္တန်၌ ဆိုလိုပေသည်။

——才是本经所谓的“ဇာနတော（jānato，知者）”与“ပဿတော（passato，见者）”。

၁။ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၂။ ယင်းတို့၏ သမုဒယသဘောကိုလည်းကောင်း၊ ၃။ ယင်းတို့၏ အတ္ထင်္ဂမသဘောကိုလည်းကောင်း၊ ယင်း ပစ္စက္ခဉာဏ်ဖြင့် သိသောသူအားသာလျှင် မြင်သောသူအားသာလျှင် အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခန်းကြောင်း အရိယမဂ်ဖိုလ်တို့ကို ရရှိနိုင်ကြောင်း ဟောကြားထားတော်မူ၏။ ယင်း ပစ္စက္ခဉာဏ်ဖြင့် အထက်ပါ

对于1．五取蕴，2．它们的集起之性，以及3．它们的灭没之性，世尊教示说：唯有以这种现见智而知、而见的人，才能证得能令诸漏灭尽的圣道与圣果。至于不能以这种现见智了知、看见上述——

原书第 8 页

သုံးမျိုးကုန်သော တရားတို့ကို မသိသောသူအား မမြင်သောသူအား အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခန်းကြောင်း အရိယမဂ်ဖိုလ်တို့ကို ရရှိနိုင်၏ ဟု မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဟောကြားတော်မမူပေ။

——全部3类法的人，世尊并未宣说其能够证得令诸漏灭尽的圣道与圣果。

ထိုကြောင့် အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခန်းကြောင်းဖြစ်သည့် အရိယမဂ်ဖိုလ်တို့ကို အလိုရှိကြကုန်သော သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် --- ၁။ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၂။ ယင်း ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ သမုဒယသဘောကိုလည်းကောင်း၊ ၃။ ယင်း ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ အတ္ထင်္ဂမသဘောကိုလည်းကောင်း၊ အထက်ပါ သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်တည်းဟူသော ပစ္စက္ခဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်- အောင် ရှေ့ဦးစွာ ကြိုးပမ်းရတော့မည်ဟု မှတ်သားပါလေ။ (အနွယဉာဏ်နှင့် ရှုပုံအပိုင်းကို နောက်တွင် တင်ပြ ပါမည်။) ယခုတစ်ဖန် - ဥပါဒါနက္ခန္ဓာတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ယင်းတို့၏ သမုဒယသဘောကိုလည်းကောင်း၊ ယင်းတို့၏ အတ္ထင်္ဂမသဘောကိုလည်းကောင်း တစ်ခုစီ ဆက်လက်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြပေအံ့။

因此，一切希望证得能令诸漏灭尽的圣道与圣果的贤者，都应当记住：首先必须努力，以前述正见智——也就是现见智——亲自现前、洞彻知见：1．五取蕴；2．五取蕴的集起之性；3．五取蕴的灭没之性。（类智及观照方法，将在后文说明。）现在，再逐一继续说明五取蕴、它们的集起之性与灭没之性。

ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ဟူသည်

何谓取蕴

ယံ ကိဉ္စိ ဘိက္ခဝေ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ သြဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ သာသဝံ ဥပါဒါနိယံ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ရူပုပါဒါနက္ခန္ဓော။

巴利引文（缅文转写）：“ယံ ကိဉ္စိ ဘိက္ခဝေ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ သြဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ သာသဝံ ဥပါဒါနိယံ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ရူပုပါဒါနက္ခန္ဓော။（yaṃ kiñci bhikkhave rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā sāsavaṃ upādāniyaṃ, ayaṃ vuccati rūpupādānakkhandho）”译：诸比丘，任何色，无论过去、未来或现在，内或外，粗或细，劣或胜，远或近，只要是有漏、有取的，就称为色取蕴。

Yaṃ kiñci, bhikkhave, rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā sāsavaṃ upādāniyaṃ, ayaṃ vuccati rūpupādānakkhandho.

(သံ-၂-၃၉။ခန္ဓသုတ္တန်။)

（《相应部》2-39；《蕴经》。）

= အာသဝေါတရားတို့၏ အာရုံယူရာဖြစ်သော (၃၁-ဘုံ အတွင်း၌ တည်ရှိသော) တဏှာ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် ''ငါ - ငါ့ဟာ''ဟု စွဲယူရာဖြစ်သော --- ၁။ အတိတ်ရုပ်တရား အားလုံး၊ ၂။ အနာဂတ်ရုပ်တရား အားလုံး၊ ၃။ ပစ္စုပ္ပန်ရုပ်တရား အားလုံး၊ ၄။ အဇ္ဈတ္တရုပ်တရား အားလုံး၊ ၅။ ဗဟိဒ္ဓရုပ်တရား အားလုံး၊ ၆။ ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသော သြဠာရိကရုပ်တရား အားလုံး၊ ၇။ သိမ်မွေ့နူးညံ့သော သုခုမရုပ်တရား အားလုံး၊ ၈။ ယုတ်ညံ့သော ဟီနရုပ်တရား အားလုံး၊ ၉။ မွန်မြတ်သော ပဏီတရုပ်တရား အားလုံး၊ ၁ဝ။ ( ရှုနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ အသိဉာဏ်နှင့် ဝေးသော) ဒူရရုပ်တရား အားလုံး၊ ၁၁။ ( ရှုနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ အသိဉာဏ်နှင့် နီးကပ်သော) သန္တိကရုပ်တရား အားလုံး --- ဤ (၁၁)မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် တည်နေသော ရုပ်တရား အားလုံးကို ရူပုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဟု ခေါ်ဆို၏။ (သံ-၂-၃၉။)

＝成为诸漏所缘，并被（存在于31界中的）爱（taṇhā）与见（diṭṭhi）执取为“我、我所有”的色法，包括：1．一切过去色法（atīta-rūpa）；2．一切未来色法（anāgata-rūpa）；3．一切现在色法（paccuppanna-rūpa）；4．一切内色法（ajjhatta-rūpa）；5．一切外色法（bahiddhā-rūpa）；6．一切粗显的色法（oḷārika-rūpa）；7．一切细微的色法（sukhuma-rūpa）；8．一切低劣的色法（hīna-rūpa）；9．一切殊胜的色法（paṇīta-rūpa）；10．一切远色法（dūra-rūpa；即离正在观照的禅修者之智较远的色法）；11．一切近色法（santika-rūpa；即与正在观照的禅修者之智较为接近的色法）。以这11种行相而存在的一切色法，称为色取蕴（rūpupādānakkhandha）。（《相应部》2-39。）

原书第 9 页

အလားတူပင် ---

同样地——

(၁၁)မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် တည်နေသော ဝေဒနာတရား အားလုံးကို ဝေဒနုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဟု လည်းကောင်း၊ (၁၁)မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် တည်နေသော သညာတရား အားလုံးကို သညုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဟု လည်းကောင်း၊ (၁၁)မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် တည်နေသော စေတသိက် သင်္ခါရတရား အားလုံးကို သင်္ခါရု- ပါဒါနက္ခန္ဓာ ဟု လည်းကောင်း၊ (၁၁)မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် တည်နေသော အသိစိတ် ဝိညာဏ်တရား အားလုံးကို ဝိညာဏု- ပါဒါနက္ခန္ဓာ ဟု လည်းကောင်း၊ ဤသို့လည်း အသီးအသီး ဆက်လက်၍ ဟောကြားထားတော်မူပေသည်။ (သံ-၂-၃၉။) သို့အတွက် အာသဝေါတရားတို့၏ အာရုံယူရာဖြစ်သော၊ တဏှာ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် ''ငါ - ငါ့ဟာ''ဟု စွဲယူရာ ဖြစ်သော (၁၁)မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် တည်နေသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးတို့ကို - အထက်ပါ ဥပနိသ သုတ္တန် ဒေသနာတော်မြတ်၌ ဘုရားရှင်က --- ၁။ ဣတိ ရူပံ = ဤကား ရုပ်တည်း၊ ၂။ ဣတိ ဝေဒနာ = ဤကား ဝေဒနာတည်း၊

——以这11种行相而存在的一切受，称为受取蕴（vedanupādānakkhandha）；以这11种行相而存在的一切想，称为想取蕴（saññupādānakkhandha）；以这11种行相而存在的一切心所诸行，称为行取蕴（saṅkhārupādānakkhandha）；以这11种行相而存在的一切识法，称为识取蕴（viññāṇupādānakkhandha）。经中继而逐一如是宣说。（《相应部》2-39。）因此，对于成为诸漏所缘、并被爱与见执取为“我、我所有”、以这11种行相而存在的五取蕴，世尊在上述《近因经》的殊胜开示中逐一宣说：1．“ဣတိ ရူပံ（iti rūpaṃ）”＝这是色；2．“ဣတိ ဝေဒနာ（iti vedanā）”＝这是受；

Iti rūpaṃ.Iti vedanā.

၃။ ဣတိ သညာ = ဤကား သညာတည်း၊ ၄။ ဣတိ သင်္ခါရာ = ဤသည်တို့ကား စေတသိက် သင်္ခါရတို့တည်း၊ ၅။ ဣတိ ဝိညာဏံ = ဤကား ဝိညာဏ်တည်း --- ဟု အသီးအသီး ဟောကြားထားတော်မူပေသည်။ ယင်းသို့ ဟောကြားထားတော်မူရာဝယ် မည်ကဲ့သို့သော သိပုံသိနည်းမျိုးကို ရည်ရွယ်တော်မူ၍ ဘုရားရှင်က --- ဤကား ရုပ်၊ ဤကား ဝေဒနာ၊ ဤကား သညာ၊ ဤသည်တို့ကား စေတသိက် သင်္ခါရ၊ ဤကား ဝိညာဏ် --- ဟု ဤသို့ ဟောကြားထားတော်မူပါသနည်းဟု မေးရန်ရှိ၏။ အဖြေမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်၏။

3．“ဣတိ သညာ（iti saññā）”＝这是想；4．“ဣတိ သင်္ခါရာ（iti saṅkhārā）”＝这些是心所诸行；5．“ဣတိ ဝိညာဏံ（iti viññāṇaṃ）”＝这是识。世尊就是这样逐一宣说的。于是可以问：世尊说“这是色；这是受；这是想；这些是心所诸行；这是识”时，所意指的是怎样一种认知方式？答案如下。

Iti saññā.Iti saṅkhārā.Iti viññāṇaṃ.

ဣတိ ရူပံ - ဣတိ ဝေဒနာ ့ ့ ့

“如是为色”——“如是为受”……

တတ္ထ ဣတိ ရူပန္တိ ဣဒံ ရူပံ၊ ဧတ္တကံ ရူပံ၊ ဣတော ဥဒ္ဓံ ရူပံ နတ္ထီတိ ရုပ္ပနသဘာဝဥ္စေဝ ဘူတုပါဒါယ- ဘေဒဥ္စ အာဒိ ကတွာ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန ပဒဋ္ဌာနဝသေန အနဝသေသရူပပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော။ ပ ။

这里，“如是为色”是说：“这是色；色仅此而已；在此之外再无色。”以色的变坏之性以及大种与所造色的差别等为起点，依特相、作用、现起、近因，无余地把握色法；原文所说的正是这一点……（省略同文。）

ဣတိ ဝေဒနာတိအာဒီသုပိ အယံ ဝေဒနာ၊ ဧတ္တကာ ဝေဒနာ၊ ဣတော ဥဒ္ဓံ ဝေဒနာ နတ္ထိ၊ အယံ သညာ။

在“如是为受”等句中，也同样是：“这是受；受仅此而已；在此之外再无受。这是想。”

ဣမေ သင်္ခါရာ။ ဣဒံ ဝိညာဏံ၊ ဧတ္တကံ ဝိညာဏံ၊ ဣတော ဥဒ္ဓံ ဝိညာဏံ နတ္ထီတိ ဝေဒယိတ-သဉ္ဇာနန- အဘိသင်္ခါရဏ-ဝိဇာနနသဘာဝဥ္စေဝ သုခါဒိ-ရူပသညာဒိ-ဖဿာဒိ-စက္ခုဝိညာဏာဒိဘေဒဥ္စ အာဒိ ကတွာ လက္ခဏ-ရသ- ပစ္စုပဋ္ဌာန-ပဒဋ္ဌာနဝသေန အနဝသေသ ဝေဒနာ-သညာ-သင်္ခါရ-ဝိညာဏ ပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော။

“这些是诸行。这是识；识仅此而已；在此之外再无识。”从受的领受之性、想的标记识别之性、行的造作之性、识的识知之性，以及受中的乐受等、想中的色想等、行中的触等、识中的眼识等种类差别开始，依特相、作用、现起、近因，无余地把握受、想、行与识；原文所说的正是这一点。

(ဒီ-ဋ္ဌ-၂-၅၃။ ဒီ-ဋ္ဌ-၂-၃၇၃။)

（《长部义注》2-53、2-373。）

ဣတိ ရူပန္တိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ဣဒံ-သဒ္ဒေန သမာနတ္ထောတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ - ''ဣဒံ ရူပ''န္တိ။ တယိဒံ သရူပဂ္ဂဟဏဘာဝတော အနဝသေသပရိယာဒါနံ ဟောတီတိ အာဟ ''ဧတ္တကံ ရူပံ၊ န ဣတော ပရံ ရူပံ

在“如是为色”一语中，“iti”一词与“idaṃ（此）”一词意义相同；复注正是本着这一意旨而说“这是色”。由于这句话直接把握色法的自体，便能无余地包摄一切色法，所以又说：“色法只有这么多；在此之外，色法并不——

Iti rūpanti ettha iti-saddo idaṃ-saddena samānatthoti adhippāyenāha — ‘idaṃ rūpa’nti. Tayidaṃ sarūpaggahaṇabhāvato anavasesapariyādānaṃ hotīti āha ‘ettakaṃ rūpaṃ, na ito paraṃ rūpaṃ atthī’ti. Itīti vā pakārattho nipāto, tasmā ‘iti rūpa’nti iminā bhūtupādādivasena yattako rūpassa pabhedo, tena saddhiṃ rūpaṃ anavasesato pariyādiyitvā dasseti. Sabhāvatoti ruppanasabhāvato, cakkhādi vaṇṇādi sabhāvato ca. Vedanādīsupi ettha — ‘ayaṃ vedanā, ettakā vedanā, na ito paraṃ vedanā atthīti sabhāvato vedanaṃ pajānātī’ti ādinā, sabhāvatoti ca ‘anubhavanasabhāvato, sātādisabhāvato cā’ti evamādinā yojetabbaṃ.

原书第 10 页

အတ္ထီ''တိ။ ဣတီတိ ဝါ ပကာရတ္ထေ နိပါတော၊ တသ္မာ ''ဣတိ ရူပ''န္တိ ဣမိနာ ဘူတုပါဒါဒိဝသေန ယတ္တကော ရူပဿ ပဘေဒေါ၊ တေန သဒ္ဓိ ရူပံ အနဝသေသတော ပရိယာဒိယိတွာ ဒဿေတိ။ သဘာဝတောတိ ရုပ္ပနသဘာဝတော၊ စက္ခာဒိ ဝဏ္ဏာဒိ သဘာဝတော စ။ ဝေဒနာဒီသုပီတိ ဧတ္ထ --- ''အယံ ဝေဒနာ၊ ဧတ္တကာ ဝေဒနာ၊ န ဣတော ပရံ ဝေဒနာ အတ္ထီတိ သဘာဝတော ဝေဒနံ ပဇာနာတီ''တိ အာဒိနာ၊ သဘာဝတောတိ စ ''အနုဘဝနသဘာဝတော၊ သာတာဒိသဘာဝတော စာ''တိ ဧဝမာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ။ (ဒီ-ဋီ-၂-၃၂ဝ။) အမေး --- ဘုရားရှင်သည် - ဤကား ရုပ်တည်း၊ ဤကား ဝေဒနာတည်း၊ ဤကား သညာတည်း၊ ဤသည်တို့ကား စေတသိက် သင်္ခါရတို့တည်း၊ ဤကား ဝိညာဏ်တည်း - ဟု ဤ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး ဓမ္မသဘောတရားတို့၌ သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ဖြင့် အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုပွား သုံးသပ်၍ နေထိုင်ရန် ယောဂါဝစရ ရဟန်းတော်အား ညွှန်ကြားထားတော်မူ၏။ ဤသို့ ညွှန်ကြားတော်မူရာဝယ် ယောဂါဝစရ ရဟန်းတော်သည်

——存在。”或者，iti 是表示“方式”之义的不变词。因此，以“iti rūpaṃ（色是如此）”一句，便依大种、所造色等分类，将色法及其一切差别无余摄尽而显示。“就自性而言”，是指变坏之性，以及眼等、颜色等各自的自性。对于受等也应这样配释：“这是受；受只有这么多；除此之外再无别的受；他就自性而了知受。”而“就自性而言”，则应依“感受的自性，以及乐等各自的自性”等方式配释。（《长部复注》2-320。）问：世尊教导禅修比丘，应以正见智一再观修、审察这五取蕴的法自性而住：“这是色；这是受；这是想；这些是心所诸行；这是识。”在这一教导中，禅修比丘——

ယင်းဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးတို့ကို မည်သို့ မည်ပုံ သိရှိရမည်နည်း၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ဖြင့် မည်သို့ မည်ပုံ ရှုရမည်နည်း ဟု မေးရန် ရှိ၏။

——究竟应当怎样了知这五取蕴，又应当怎样以正见智观照它们？这是需要提出的问题。

အဖြေ --- အဖြေမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏၊ ၁။ ဤကား ရုပ်တည်း၊ ရုပ်တရားကား ဤမျှသာတည်း၊ ဤထက် အပိုအလွန်မရှိဟု အအေး အပူ စသော အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ရှေးရှေး ဖြစ်ပေါ်သွားသော ရုပ်သန္တတိ = ဖြစ်စဥ်နှင့် မတူသော နောက်နောက်သော ရုပ်သန္တတိ = ဖြစ်စဥ်၏ ပုံစံအမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲ၍ ဖြစ်မှုဟူသော ရုပ္ပနသဘာဝ = ဖောက်ပြန်ခြင်း သဘောကိုလည်းကောင်း၊ (ရုပ်အားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သော အများဆိုင် သာမညလက္ခဏာတည်း။) ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်တည်းဟူသော ထူးထွေကွဲပြားသော (၂၈) မျိုးသော ရုပ်ကိုလည်းကောင်း အစပြု၍ လက္ခဏ-ရသ- ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန် တို့၏ အစွမ်းဖြင့် အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်စင်အောင် ရုပ်တရားကို သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူခြင်း = သိမ်းဆည်းခြင်းကို ဟောတော်မူလိုရင်း ဖြစ်သည်။ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်၏ အစွမ်းဖြင့် ရုပ်အားလုံးကို အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်စင်အောင် သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ဖြင့် သိရမည် = သိအောင်ရှုရမည်ဟု

答：答案如下。1．“这是色；色法只有这么多，除此之外再没有更多的色法。”这里所要教示的是：由于冷、热等诸因，后后生起的色相续＝过程，与前前已经生起的色相续＝过程不同，呈现种种形态的改变；这就是“变坏之性”（ruppana-sabhāva）＝变坏的自性（这是为一切色法所共有的共同特相）。还包括大种色（bhūta-rūpa）和所造色（upādāya-rūpa）这两类有别的28种色。从这些开始，依特相（lakkhaṇa）、作用（rasa）、现起（paccupaṭṭhāna）、近因（padaṭṭhāna），以正见智将色法无余、彻底地分别把握＝辨识，这才是所要教示的。也就是说，应依特相、作用、现起、近因，以正见智将一切色法无余、彻底地了知＝观至明了——

ဆိုလိုသည်။

——这就是其意。

ဤကား ဝေဒနာတည်း စသည်တို့၌လည်း --- ၂။ ဤကား ဝေဒနာတည်း၊ ဝေဒနာကား ဤမျှသာတည်း၊ ဤထက်အပိုအလွန် ဝေဒနာမည်သည် မရှိ။

对于“这是受”等也同样如此：2．这是受；受只有这么多，除此之外再无别的受。

၃။ ဤကား သညာတည်း ။ ပ ။

3．这是想……（原文“။ ပ ။”，省略同上。）

၄။ ဤသည်တို့ကား စေတသိက် သင်္ခါရတို့တည်း ။ ပ ။

4．这些是心所诸行……（原文“။ ပ ။”，省略同上。）

၅။ ဤကား ဝိညာဏ်တည်း၊ ဝိညာဏ်ကား ဤမျှသာတည်း၊ ဤထက်အပိုအလွန် ဝိညာဏ်မည်သည် မရှိဟု- ၂။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ အာရုံ၏ အရသာကို ခံစားမှုသဘော၊ ၃။ သညာက္ခန္ဓာ၏ အာရုံကို အမှတ်ပြု၍ သိမှုသဘော၊ ၄။ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၏ မိမိအကြောင်းတရားတို့သည် အညီအညွတ် ပြီးစေအပ်သော အကျိုးတရားကို ဖြစ်ပေါ် လာအောင် ပြုပြင်တတ် ပြီးစေတတ်သော သဘော၊ ၅။ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ အာရုံကို ပိုင်းခြားယူတတ်မှု = သိမှုသဘောကိုလည်းကောင်း၊ ၂။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ သုခဝေဒနာ စသည်ဖြင့် ကွဲပြားမှု၊ ၃။ သညာက္ခန္ဓာ၏ ရူပသညာ စသည်ဖြင့် ကွဲပြားမှု၊

5．这是识；识只有这么多，除此之外再无别的识。这里还须从以下各蕴的自性说起：2．受蕴具有感受所缘滋味的自性；3．想蕴具有标记并认知所缘的自性；4．行蕴具有造作、促成的自性：当各自诸因和合时，能造作并使相应的果法生起、完成；5．识蕴具有分别把握所缘＝识知所缘的自性。还须辨识它们各自的种类差别：2．受蕴分为乐受等；3．想蕴分为色想等——

原书第 11 页

ကောင်းသော ည တစ်ညပိုင်း -- ပစ္စက္ခဉာဏ် နှင့် အနွယဉာဏ် အကြောင်း ၄။ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၏ ဖဿ စေတနာ စသည်ဖြင့် ကွဲပြားမှု၊ ၅။ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ စက္ခုဝိညာဏ် စသည်ဖြင့် ကွဲပြားမှုကိုလည်းကောင်း --- အစပြု၍ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်စင်အောင် ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရ ဝိညာဏ်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူခြင်း သိမ်းဆည်းခြင်းကို ဟောတော်မူလိုရင်းဖြစ်သည်။

4．行蕴中触、思等的差别；5．识蕴中眼识等的差别。——以这些为起点，依特相、作用、现起、近因，以智将受、想、行、识辨别、把握得毫无遗漏、完整无余，正是这段教说的本意。

လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန် အားဖြင့် ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရ ဝိညာဏ်တရားအားလုံးကို အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်စင်အောင် သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ဖြင့် သိရမည် = သိအောင်ရှုရမည်ဟု ဆိုလို်သည်။ (ဒ္ဒီဋ္ဌ-၂-၅၃။) အထက်ပါ အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၏ ရှင်းလင်းဖွင့်ဆိုချက်နှင့် အညီ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သူမြတ်သည် --- ၁။ ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်ဟူသော ရုပ် (၂၈)ပါးကိုလည်းကောင်း၊ ပထဝီ အာပေါ တေဇော ဝါယော စသော ရုပ်တရား တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ၏ ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်ကိုလည်းကောင်း၊ ၂။ သုခဝေဒနာ၊ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ သောမနဿဝေဒနာ၊ ဒေါမနဿဝေဒနာ၊ ဥပေက္ခာဝေဒနာဟူသော ဝေဒနာ အပြားကိုလည်းကောင်း၊ ယင်းဝေဒနာ အသီးအသီး၏ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်ကိုလည်းကောင်း၊ ၃။ ရူပသညာ၊ သဒ္ဒသညာ၊ ဂန္ဓသညာ၊ ရသသညာ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗသညာ၊ ဓမ္မသညာ ဟူသော သညာအပြား- ကိုလည်းကောင်း၊ ယင်း သညာ အသီးအသီး၏ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်ကိုလည်းကောင်း၊

意思是：必须依特相（lakkhaṇa）、作用（rasa）、现起（paccupaṭṭhāna）、近因（padaṭṭhāna），以正见智将受、想、行、识的一切法了知得毫无遗漏、完整无余，也就是必须观照至能够了知。（《长部义注》2-53。）依照上述义注与复注的阐释，禅修者应当辨识：1．大种色（bhūta-rūpa）与所造色（upādāya-rūpa）所摄的28种色法，以及地界（pathavī）、水界（āpo）、火界（tejo）、风界（vāyo）等每一种色法各自的特相、作用、现起、近因；2．乐受（sukha-vedanā）、苦受（dukkha-vedanā）、悦受（somanassa-vedanā）、忧受（domanassa-vedanā）、舍受（upekkhā-vedanā）这些受的分类，以及每一种受各自的特相、作用、现起、近因；3．色想（rūpa-saññā）、声想（sadda-saññā）、香想（gandha-saññā）、味想（rasa-saññā）、触想（phoṭṭhabba-saññā）、法想（dhamma-saññā）这些想的分类，以及每一种想各自的特相、作用、现起、近因；

၄။ ဖဿ စေတနာ ဧကဂ္ဂတာ ဇီဝိတ မနသိကာရ စသော သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၌ အကျုံးဝင်သော စေတသိက် အလုံး (၅ဝ)ဟူသော သင်္ခါရအပြားကိုလည်းကောင်း၊ ယင်း စေတသိက် အသီးအသီး၏ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်ကိုလည်းကောင်း၊ ၅။ စက္ခုဝိညာဏ်၊ သောတဝိညာဏ်၊ ဃာနဝိညာဏ်၊ ဇိဝှါဝိညာဏ်၊ ကာယဝိညာဏ်၊ မနောဝိညာဏ် ဟူသော ဝိညာဏ်အပြားကိုလည်းကောင်း၊ ယင်း အသီးအသီးသော ဝိညာဏ်၏ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန် ကိုလည်းကောင်း၊ အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်စင်အောင် သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်အောင် သိမ်းဆည်း ရှုပွားရတော့မည် ဖြစ်ပေသည်။ ယင်းသို့ သိပါမှ ယင်းသို့ မြင်ပါမှ --- ၁။ ဤကား ရုပ်၊ ၂။ ဤကား ဝေဒနာ၊ ၃။ ဤကား သညာ၊ ၄။ ဤသည်တို့ကား သင်္ခါရ၊ ၅။ ဤကား ဝိညာဏ် --- ဟု သိသည် မြင်သည် မည်ပေသည်။ ယင်းသို့ သိအောင် မြင်အောင် ရှုရာ၌ --- စက္ခုမာ ဝိယ စက္ခုနာ ရူပါနိ၊ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၄၉။)

4．行蕴所摄的全部50个心所，即触（phassa）、思（cetanā）、一境性（ekaggatā）、命根（jīvita）、作意（manasikāra）等这一类行，以及每一个心所各自的特相、作用、现起、近因；5．眼识（cakkhuviññāṇa）、耳识（sotaviññāṇa）、鼻识（ghānaviññāṇa）、舌识（jivhāviññāṇa）、身识（kāyaviññāṇa）、意识（manoviññāṇa）这些识的分类，以及每一种识各自的特相、作用、现起、近因。禅修者必须以正见智把握、观照以上各法，直到能够亲自现前、洞彻知见，毫无遗漏、完整无余。只有这样知、这样见，才称为知见：1．这是色；2．这是受；3．这是想；4．这些是行；5．这是识。在如此为了知见而观照时——巴利引文（缅文转写）：“စက္ခုမာ ဝိယ စက္ခုနာ ရူပါနိ၊ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၄၉။)”（cakkhumā viya cakkhunā rūpāni）译：如同有眼者以眼见诸色。（《相应部义注》2-49。）

ရူပါနိ ဝိယ စက္ခုဝိညာဏေန ရူပါဒီနိ တေသံ စ သမုဒယာဒိကေ ပစ္စက္ခေ ကတွာ ဒဿနံ၊

巴利引文（缅文转写）：“ရူပါနိ ဝိယ စက္ခုဝိညာဏေန ရူပါဒီနိ တေသံ စ သမုဒယာဒိကေ ပစ္စက္ခေ ကတွာ ဒဿနံ၊”（rūpāni viya cakkhuviññāṇena rūpādīni tesaṃ ca samudayādike paccakkhe katvā dassanaṃ）译：如同眼识见诸色一般，亲自现见色等以及它们的生起等。

(သံ-ဋီ-၂-၆၃။)

（《相应部复注》2-63。）

ဤသို့ ဖွင့်ဆိုထားကြသော အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့နှင့်အညီ - မျက်စိအမြင်ရှိသော ယောကျာ်းက ရူပါရုံတို့ကို စက္ခုဝိညာဏ်ဖြင့် မြင်သကဲ့သို့၊ အလားတူပင် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ယင်းတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းရှုပွားနေ- သော ဉာဏ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော လင်းရောင်ခြည်၏အကူအညီဖြင့် ယင်းတရားတို့ကို သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်တည်း

依照作出上述阐释的义注与复注，正如具眼者以眼识看见诸色所缘一样，禅修者也应借助由正在把握、观照这些法的智所生起的光明，以称为“正见智”的——

原书第 12 页

ဟူသော ပစ္စက္ခဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်အောင် သိမ်းဆည်း ရှုပွားရမည် ဖြစ်သည်။

——也就是现见智，把握、观照这些法，直至能亲自现前、洞彻知见。

ယင်းသို့ သိပါမှ မြင်ပါမှသာလျှင် ယင်းသို့ သိသောသူအား မြင်သောသူအားသာလျှင် အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခန်းကြောင်း အရိယမဂ်ဖိုလ်ကို ရရှိနိုင်သည်ဟု ဘုရားရှင်က ဟောကြားတော်မူလျက် ရှိပေသည်။ ယင်းသို့ မသိသသူအား မမြင်သသူအား အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခန်းကြောင်း အရိယမဂ်ဖိုလ်ကို ရရှိနိုင်သည်ဟု ဘုရားရှင်က ဟောတော်မမူပေ။

只有如此知、如此见，世尊才教示说：唯有如此知者、如此见者，才能证得能令诸漏灭尽的圣道与圣果。对于不如此知、不如此见的人，世尊并未教示说他们能够证得能令诸漏灭尽的圣道与圣果。

ဤကဲ့သို့သော ဒေသနာတော်များကို ဦးထိပ်ရွက် ပန်ဆင်လျက် နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ အမည်ရသော ဤကျမ်းစာ၌ --- ၁။ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့တွင် အကျုံးဝင်သော ရူပုပါဒါနက္ခန္ဓာအမည်ရသော ရုပ်(၂၈)ပါးတို့ကို ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်တည်းဟူသော ပစ္စက္ခဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်းရှုပွားပုံ အပိုင်းကို ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း ဟူသော အမည်ဖြင့် ရေးသားတင်ပြထားပါသည်။ (ပထမတွဲတွင် ကြည့်ပါ။) ၂။ တစ်ဖန် ယင်း ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့တွင် အကျုံးဝင်သော ဝေဒနုပါဒါနက္ခန္ဓာ သညုပါဒါနက္ခန္ဓာ သင်္ခါရုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဝိညာဏုပါဒါနက္ခန္ဓာ အမည်ရသော စိတ်စေတသိက် နာမ်တရားတို့ကို ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်အောင် သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်တည်းဟူသော ပစ္စက္ခဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်းရှုပွားပုံ အပိုင်းကို နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း ဟူသော အမည်ဖြင့် ရေးသားတင်ပြထားပါသည်။ (ဒုတိယတွဲတွင် ကြည့်ပါ။)

恭敬顶戴、奉持上述教说，本书《趣向涅槃之道》（Nibbānagāminipaṭipadā）已经作如下安排：1．对于五取蕴所摄、称为色取蕴的28种色法，已将以正见智——即现见智——把握、观照，直至智见直达究竟法的方法，作为“色业处”（rūpa-kammaṭṭhāna）部分加以撰述说明。（参见第一册。）2．对于五取蕴所摄、称为受取蕴、想取蕴、行取蕴、识取蕴的心与心所名法，已将以正见智——即现见智——把握、观照，直至智见直达究竟法的方法，作为“名业处”（nāma-kammaṭṭhāna）部分加以撰述说明。（参见第二册。）

၃။ ယင်းဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးတို့တွင် အကျုံးဝင်သော ရုပ်တရား နာမ်တရား ပရမတ္ထဓါတ်သား အသီးအသီး ကို တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ ခွဲခြား စိတ်ဖြာ၍ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်တည်းဟူသော ပစ္စက္ခဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်းရှုပွားပုံ အပိုင်းကို လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း ဟူသော အမည်ဖြင့် ရေးသားတင်ပြထားပါသည်။ (စတုတ္ထတွဲတွင် ကြည့်ပါ။) ယခုတစ်ဖန် ဆက်လက်၍ ယင်းအထက်ပါ ဥပနိသသုတ္တန်၌လာရှိသော ဒုတိယဖြစ်သော --- ဣတိ ရူပဿ သမုဒယော ။ ပ ။ ဣတိ ဝိညာဏဿ သမုဒယော --- ဟူသော ဒေသနာတော်၏ ဆိုလိုရင်းသဘောတရားကို ဆက်လက်၍ ရေးသားတင်ပြပေအံ့။

3．对于五取蕴所摄的色法与名法，逐一分开、分析其中每一究竟法要素，再依特相、作用、现起、近因，以正见智——即现见智——加以把握、观照的方法，已作为“特相等四法”（lakkhaṇādi-catukka）部分加以撰述说明。（参见第四册。）现在将继续阐述上述《近因经》中第二项教说的旨趣与义理。该项教说的巴利引文（缅文转写）是：“ဣတိ ရူပဿ သမုဒယော ။ ပ ။ ဣတိ ဝိညာဏဿ သမုဒယော”，译为：如是为色之集……如是为识之集。

Iti rūpassa samudayo … pe … iti viññāṇassa samudayo.

ဣတိ ရူပဿ သမုဒယော ။ ပ ။ ဣတိ ဝိညာဏဿ သမုဒယော ့ ့ ့

巴利题句（缅文转写）：“ဣတိ ရူပဿ သမုဒယော ။ ပ ။ ဣတိ ဝိညာဏဿ သမုဒယော”（iti rūpassa samudayo … pe … iti viññāṇassa samudayo）译：“如是为色之集”……“如是为识之集”……

Iti rūpassa samudayo … pe … iti viññāṇassa samudayo.

ဣတိ ရူပဿ သမုဒယောတိ ဧဝံ အဝိဇ္ဇာသမုဒယာဒိဝသေန ပဉ္စဟာကာရေဟိ ရူပဿ သမုဒယော။

“如是为色之集”，是说以无明之集等五种行相来说明色之集。

(ဒီ-ဋ္ဌ-၂-၃၇၃။)

（《长部义注》2-373。）

တဿ ဝိတ္ထာရော '' အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ရူပသမုဒယော၊ တဏှာသမုဒယာ ရူပသမုဒယော၊ ကမ္မသမုဒယာ ရူပသမုဒယော၊ အာဟာရသမုဒယာ ရူပသမုဒယောတိ၊ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ပဿန္တောပိ ရူပက္ခန္ဓဿ ဥဒယံ ပဿ- တီ''တိ (ပဋိသံ-၅၃။) ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော။ (ဒီ-ဋ္ဌ-၂-၅၃။) အဝိဇ္ဇာသမုဒယာတိ အဝိဇ္ဇာယ ဥပ္ပါဒါ ၊ အတ္ထိဘာဝါတိ အတ္ထော။ နိရောဓနိရောဓီ ဟိ ဥပ္ပါဒေါ အတ္ထိဘာဝဝါစကောပိ ဟောတိ၊ တသ္မာ ပုရိမဘဝသိဒ္ဓါယ အဝိဇ္ဇာယ သတိ ဣမသ္မိ ဘဝေ ရူပသမုဒယော၊ ရူပဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ''တဏှာသမုဒယာ''တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ အာဟာရသမုဒယာ- တိ ဧတ္ထ ပန ပဝတ္တိပစ္စယေသု ကဗဠီကာရာဟာရဿ ဗလဝတာယ သော ဧဝ ဂဟိတော။ တသ္မိ ပန ဂဟိတေ ပဝတ္တိပစ္စယတာသာမညေန ဥတုစိတ္တာနိ ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တီတိ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပဿ ပစ္စယတော ဥဒယ-

其详释应当如此理解：“由无明之集，有色之集；由爱之集，有色之集；由业之集，有色之集；由食之集，有色之集；见到生起之相时，也就是见到色蕴的生起。”（《无碍解道》53。）（“由无明之集”，意即由于无明生起，即由于无明存在。由于“生起”与“灭”相对，它也可以表示“存在”；因此，过去世所成的无明存在时，今生便有色之集，也就是色的生起。“由爱之集”等句也同此理。在“由食之集”一句中，在令色法于生命期中持续转起的诸缘里，段食力量最强，所以只举段食；而在举出段食时，由于时节与心同样都是转起之缘，也就已经一并摄入。因此，对于四因所生色法，依因缘观其生起——

原书第 13 页

ကောင်းသော ည တစ်ညပိုင်း -- ပစ္စက္ခဉာဏ် နှင့် အနွယဉာဏ် အကြောင်း ဒဿနံ ဝိဘာဝိတမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ''နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏ''န္တိအာဒိနာ ကာလဝသေန ဥဒယဒဿနမာဟ။ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏန္တိ ရူပဿ ဥပ္ပါဒသင်္ခါတံ သင်္ခတလက္ခဏံ။ ပဿန္တောပီတိ န ကေဝလံ ပစ္စယသမုဒယမေဝ၊ အထ ခေါ ခဏတော ဥဒယံ ပဿန္တောပိ။ အဒ္ဓါနဝသေန ဟိ ပဌမံ ဥဒယံ ပဿိတွာ ဌိတော ပုန သန္တတိဝသေန ဒိသွာ အနုက္ကမေန ခဏဝသေန ပဿတိ။ (ဒီ-ဋီ-၂-၅၃-၅၄။) နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏန္တိ အဒ္ဓါ-သန္တတိ-ခဏဝသေန ရူပဿ ဥပ္ပါဒံ၊ ဥပ္ပါဒေါယေဝ သင်္ခတလက္ခဏတ္တာ လက္ခဏ- န္တိ စ ဝုတ္တော။ (ပဋိသံ-ဋ္ဌ-၁-၂၃၅။) ဤအထက်ပါ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော်ကြီးကို ကိုးကား၍ ဖွင့်ဆိုထားတော်မူကြသော အဋ္ဌကထာ ဋီကာ အဖွင့်တို့နှင့် အညီ - ဣတိ ရူပဿ သမုဒယော စသော ဒေသနာတော်၏ ရှုကွက်မှာ အောက်ပါအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ ---

——这一观法已经得到阐明；应当这样理解。“生起之相”等语，是从时间方面说明对生起的观察。其中，“生起之相”是指色的生起，即有为相。“也见到”的意思是：不只见到因缘之集，也从刹那方面见到生起。因为先从时段方面见到生起，继而从相续方面见到，最后逐步从刹那方面见到。（《长部“生起之相”，是指从时段、相续和刹那三个方面所见的色之生起；又因为生起本身就是有为相，所以称为“相”。（《无碍解道义注》1-235。）依照上述以《无碍解道》巴利圣典为据而作的义注、复注解释，“如是为色之集”等教说的观照方法如下：

ရူပက္ခန္ဓာ၏ သမုဒယကို ရှုပုံ

色蕴之集的观照方法

၁။ အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။

1．由于无明生起，业生色便生起。

၂။ တဏှာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။

2．由于爱生起，业生色便生起。

၃။ ဥပါဒါန် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။

3．由于取生起，业生色便生起。

၄။ သင်္ခါရ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။

4．由于行生起，业生色便生起。

၅။ ကံ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။

5．由于业生起，业生色便生起。

• ကမ္မဇရုပ်၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ၆။ စိတ် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စိတ္တဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။

• 业生色的生起相；6．由于心生起，心生色便生起。

• စိတ္တဇရုပ်၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ၇။ ဥတု ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ဥတုဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။

• 心生色的生起相；7．由于时节生起，时节生色便生起。

• ဥတုဇရုပ်၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ၈။ အာဟာရ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (အာဟာရဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။

• 时节生色的生起相；8．由于食生起，食生色便生起。

• အာဟာရဇရုပ်၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ဤသို့စသည်ဖြင့် ရှုရမည့်ရှုကွက် ဖြစ်သည်။ ရှုကွက် အကျယ်ကို ဝိပဿနာပိုင်း (ပဉ္စမတွဲ) ဥဒယဗ္ဗယ အကျယ်ရှုပွားနည်း သမုဒယဓမ္မာနုပဿီပိုင်းတွင် ကြည့်ပါ။

• 食生色的生起相。应当如此逐项观照。详细观法请参见第五册“毗婆舍那”部分中“生灭的详尽观修方法”之“随观集法”（samudayadhammānupassī）一节。

ထိုရှုကွက်တွင် --- အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကမ္မဇရုပ် ဖြစ်၏ --- ဤသို့စသည့် အကြောင်းတရား ထင်ရှားဖြစ်ခြင်း = ထင်ရှားရှိခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား၏ ထင်ရှားဖြစ်ပုံကို သိအောင် မြင်အောင် ရှုရသော ဤရှုကွက်ပိုင်းကား ပစ္စယတော ဥဒယဒဿန = အကြောင်းတရားအားဖြင့် သမုဒယသဘောကိုရှုခြင်း = အကြောင်းတရားအားဖြင့် ဖြစ်မှုကို ရှုခြင်းဖြစ်၏။ ကမ္မဇရုပ်၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ စိတ္တဇရုပ်၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော စသည့် ထိုထိုအကြောင်းနှင့် လျော်ညီသော အကျိုးတရားစု၏ ဖြစ်ပုံကို သိအောင် မြင်အောင် ရှုရသော ရှုကွက်ကား ခဏတော ဥဒယဒဿန = ခဏအားဖြင့် သမုဒယသဘောကို ရှုခြင်း = ခဏအားဖြင့် ဖြစ်မှုကို ရှုခြင်း ဖြစ်၏။ ဤရှုကွက်ကို ရှုရာ၌လည်း ---

在这一观法中，以“由于无明生起，业生色便生起”等为例：因法明显生起＝明显存在，依此观照、知见果法怎样明显生起，这一部分观法称为“依因缘观生”（paccayato udayadassana）＝从因缘方面观照集起之性＝从因缘方面观照生起。至于观照、知见与各因相应的果法群如何生起，例如业生色的生起相、心生色的生起相等，这一观法称为“依刹那观生”（khaṇato udayadassana）＝从刹那方面观照集起之性＝从刹那方面观照生起。在修习这一观法时，也应依下列义注与复注的教诫来观照：

原书第 14 页

စက္ခုမာ ဝိယ စက္ခုနာ ရူပါနိ …(သံ-ဋ္ဌ-၂-၄၉။) ရူပါနိ ဝိယ စက္ခုဝိညာဏေန ရူပါဒီနိ တေသံ စ သမုဒယာဒိကေ ပစ္စက္ခေ ကတွာ ဒဿနံ …

巴利引文节录（缅文转写）：“စက္ခုမာ ဝိယ စက္ခုနာ ရူပါနိ …(သံ-ဋ္ဌ-၂-၄၉။)”（cakkhumā viya cakkhunā rūpāni）译：如同有眼者以眼见诸色……（《相应部义注》2-49。）巴利引文节录（缅文转写）：“ရူပါနိ ဝိယ စက္ခုဝိညာဏေန ရူပါဒီနိ တေသံ စ သမုဒယာဒိကေ ပစ္စက္ခေ ကတွာ ဒဿနံ …”（rūpāni viya cakkhuviññāṇena rūpādīni tesaṃ ca samudayādike paccakkhe katvā dassanaṃ）译：如同眼识见诸色一般，亲自现见色等以及它们的生起等……

(သံ-ဋီ-၂-၆၃။)

（《相应部复注》2-63。）

ဤသို့ ဖွင့်ဆိုထားတော်မူကြသော အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့နှင့် အညီ --- မျက်စိအမြင်ရှိသော ယောကျာ်းက ရူပါရုံတို့ကို စက္ခုဝိညာဏ်ဖြင့် မြင်သကဲ့သို့ အလားတူပင် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ယင်းတရားတို့ကို သိမ်းဆည်း ရှုပွားနေသော ဉာဏ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော လင်းရောင်ခြည်၏ အကူအညီဖြင့် ယင်းတရားတို့ကို သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်တည်းဟူသော ပစ္စက္ခဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်အောင် သိမ်းဆည်း ရှုပွားရမည် ဖြစ်သည်။

依照上述义注与复注的解释，正如有眼之人以眼识看见诸色所缘一样，禅修者也应借助由正在把握、观照这些法的智所生起的光明，以正见智——即现见智——把握、观照这些法，直至能够亲自现前、洞彻知见。

ယင်းသို့ ရှုနိုင်ရေးအတွက် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် --- ၁။ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံ စသော ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အကြောင်းတရားတို့ကိုလည်း သိမ်းဆည်း- ထားပြီး ဖြစ်ရ၏။

为了能够如此观照，禅修者必须：1．已经把握无明、爱、取、行、业等各别相应的因法。

၂။ ရုပ်-ဝေဒနာ-သညာ-သင်္ခါရ-ဝိညာဏ်တည်းဟူသော ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အကျိုးတရားတို့ကိုလည်း သိမ်း- ဆည်းထားပြီး ဖြစ်ရ၏။

2．已经把握色、受、想、行、识等各别相应的果法。

၃။ ယင်း ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အကျိုးတရားတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ပုံ- တည်းဟူသော ကြောင်း-ကျိုး ဆက်နွယ်မှု သဘောတရားကိုလည်း သိမ်းဆည်းထားပြီး ဖြစ်ရ၏။

3．已经把握：由于各别相应的因法，各别相应的果法如何明显生起，也就是因果关联的法性。

(နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်နှင့် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်တို့၏ အရာတည်း။) ယင်းသို့ နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်နှင့် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်တို့၏ ကမ်းတစ်ဘက်သို့ ရောက်ရှိပြီးသော ယော- ဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည်သာလျှင် သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ -- ဟူသော ဤ ရှုကွက်ကို ရှုနိုင်မည် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုကြောင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ ဆရာတော်ကလည်း ဤ ရှုကွက်ကို ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ပိုင်းတွင် ထည့်သွင်း၍ ဖွင့်ဆိုထား- တော်မူလေသည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၆-တွင် ကြည့်ပါ။) ဤရှုကွက်တွင် ဝိပါကဝဋ်တွင် အကျုံးဝင်သော ပစ္စုပ္ပန် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့၏ အကြောင်းရင်းစစ်ဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံတို့ကား မည်သည့် အချိန်ကာလက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့- ကြသော တရားတို့ ဖြစ်ကြပါသနည်းဟူမူ --- အဖြေကို သိလိုပါက အောက်ပါ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော် ကောက်- နုတ်ချက်ကို ဖတ်ရှုကြည့်ပါ။

（这是名色分别智（nāmarūpa-pariccheda-ñāṇa）与缘摄受智（paccaya-pariggaha-ñāṇa）的范围。）只有已经抵达名色分别智与缘摄受智这两种智之彼岸的禅修者，才能修习称为“随观集法”（samudayadhammānupassī）的这一观法。因此，《清净道论》的论师也把这一观法列入生灭智（udayabbaya-ñāṇa）部分加以解释。（参见《清净道论》2-266。）在这一观法中，无明、爱、取、行、业，是属于果报轮（vipāka-vaṭṭa）的现今五取蕴——色法与名法——的真正原因。那么，这些法是在什么时期生起的呢？欲知答案，请阅读下面摘录的《无碍解道》巴利文。

ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော် ကောက်နုတ်ချက်

《无碍解道》巴利节录

အတိတ်အကြောင်းတရား ငါးပါး

过去五因

ပုရိမကမ္မဘဝသ္မိ မောဟော အဝိဇ္ဇာ၊ အာယူဟနာ သင်္ခါရာ၊ နိကန္တိ တဏှာ၊ ဥပဂမနံ ဥပါဒါနံ၊ စေတနာ ဘဝေါတိ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ပုရိမကမ္မဘဝသ္မိ ဣဓ ပဋိသန္ဓိယာ ပစ္စယာ။ (ပဋိသံ-၅ဝ။) တတ္ထ ပုရိမကမ္မဘဝသ္မိန္တိ ပုရိမေ ကမ္မဘဝေ၊ အတီတဇာတိယံ ကမ္မဘဝေ ကရိယမာနေတိ အတ္ထော။

在先前的业有中，痴是无明，造作是诸行，贪著是爱，趋入是取，思是有；处于先前业有中的这五法，是此生结生的缘这里，“在先前的业有中”，意思是：在过去生造作先前的业有时。

Purimakammabhavasmiṃ moho avijjā, āyūhanā saṅkhārā, nikanti taṇhā, upagamanaṃ upādānaṃ, cetanā bhavoti ime pañca dhammā purimakammabhavasmiṃ idha paṭisandhiyā paccayā.Tattha purimakammabhavasminti purime kammabhave, atītajātiyaṃ kammabhave kariyamāneti attho.

(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၈၂။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၁၄။)

（《殊胜义注》2-182；《清净道论》2-214。）

Tattha purimakammabhavasminti purime kammabhave, atītajātiyaṃ kammabhave kariyamāneti attho.

原书第 15 页

ကောင်းသော ည တစ်ညပိုင်း -- ပစ္စက္ခဉာဏ် နှင့် အနွယဉာဏ် အကြောင်း အတိတ်ဘဝ၌ ကမ္မဘဝအမည်ရသော ကံကို ပြုစု ပျိုးထောင်ခဲ့စဥ်က --- ၁။ သစ္စာလေးပါး အမှန်တရားကို မသိမှုသဘော၊ ယောကျာ်း မိန်းမ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ လူ နတ် ဗြဟ္မာ စသည်ဖြင့် အသိမှားမှုသဘောကား အဝိဇ္ဇာတည်း။

在过去世培育称为“业有”（kamma-bhava）的业时——1．对于四圣谛这一真实法的无知，以及对于男人、女人、个人、有情、人、天、梵天等的错误认知，称为无明（avijjā）。

Purimakammabhavasmiṃ moho avijjā, āyūhanā saṅkhārā, nikanti taṇhā, upagamanaṃ upādānaṃ, cetanā bhavoti ime pañca dhammā purimakammabhavasmiṃ idha paṭisandhiyā paccayā.

၂။ လူ့ဘဝ = လူ့ခန္ဓာ၊ နတ်ဘဝ = နတ်ခန္ဓာ စသည့် ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ပြုလုပ်ကြောင်း ကုသိုလ်တရား အကုသိုလ်တရားတို့ကား သင်္ခါရတို့တည်း။

2．能造作、令人的生命＝人的五蕴、天的生命＝天的五蕴等五蕴生起的善法与不善法，就是诸行（saṅkhāra）。

Purimakammabhavasmiṃ moho avijjā, āyūhanā saṅkhārā, nikanti taṇhā, upagamanaṃ upādānaṃ, cetanā bhavoti ime pañca dhammā purimakammabhavasmiṃ idha paṭisandhiyā paccayā.

၃။ လူ့ဘဝ နတ်ဘဝ စသည့် ထိုထိုဘဝ ထိုထိုကာမဝတ္ထုကို တွယ်တာတပ်မက်တတ်သော သဘောကား တဏှာတည်း။

3．对于人有、天有等种种有以及种种欲乐对象的贪著，就是爱（taṇhā）。

Purimakammabhavasmiṃ moho avijjā, āyūhanā saṅkhārā, nikanti taṇhā, upagamanaṃ upādānaṃ, cetanā bhavoti ime pañca dhammā purimakammabhavasmiṃ idha paṭisandhiyā paccayā.

၄။ ထိုထိုဘဝ ထိုထိုကာမဝတ္ထုအပေါ်၌ စိတ်ကပ်ရောက် စွဲနေခြင်းသဘောကား ဥပါဒါန်တည်း။

4．心黏著、执取于种种有及种种欲乐对象，就是取（upādāna）。

Purimakammabhavasmiṃ moho avijjā, āyūhanā saṅkhārā, nikanti taṇhā, upagamanaṃ upādānaṃ, cetanā bhavoti ime pañca dhammā purimakammabhavasmiṃ idha paṭisandhiyā paccayā.

၅။ ထိုထို ကုသိုလ်စေတနာ သို့မဟုတ် အကုသိုလ်စေတနာသည် ဘဝမည်၏။

5．各别的善思或不善思，称为有（bhava）。

Purimakammabhavasmiṃ moho avijjā, āyūhanā saṅkhārā, nikanti taṇhā, upagamanaṃ upādānaṃ, cetanā bhavoti ime pañca dhammā purimakammabhavasmiṃ idha paṭisandhiyā paccayā.

(ကမ္မဘဝတည်း = ကံတည်း။ ဝိပဿနာရှုရာ၌ စေတနာကို ပဓာနထားပါ။ ကြောင်း - ကျိုး ဆက်စပ်ပုံကို ရှုရာ၌ ကမ္မသတ္တိ = ကံကို ပဓာနထားပါ။) ဤသို့လျှင် ရှေးဘဝ၌ ဖြစ်သော ကမ္မဘဝ = ကံသည် ထင်ရှားရှိလတ်သော် ပြီးကုန်သော = ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော ဤတရားငါးပါးတို့သည် ဤပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေ ခန္ဓာငါးပါး၏ အကြောင်းတရား- တို့သည် ဖြစ်ကြကုန်၏။ (ပဋိသံ-၅ဝ။) ဤအကြောင်းတရား ငါးပါးတို့တွင် အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန်တို့ကား ကိလေသဝဋ်တည်း။ သင်္ခါရနှင့် ကံတို့ကား ကမ္မဝဋ်တည်း။ အတိတ်အကြောင်းတရား ငါးပါးတို့တည်း။ ယင်းအတိတ်အကြောင်းတရား ငါးပါးကြောင့် အောက်ပါ ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးတရား ငါးပါးတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။ ယင်းအကျိုးတရားတို့ကား ဝိပါကဝဋ်တရားတို့တည်း။

（即业有＝业。修观时，应以思（cetanā）为主；观因果关联时，应以业力（kamma-satti）＝业为主。）如是，过去世的业有＝业存在时，这五法便已成就＝明显生起，成为今生结生五蕴的诸因。（《无碍解道》50。）在这五种因法中，无明、爱、取属于烦恼轮；行与业属于业轮。以上就是过去五因。由于这过去五因，下列现在五果便生起；这些果法属于果报轮。

Purimakammabhavasmiṃ moho avijjā, āyūhanā saṅkhārā, nikanti taṇhā, upagamanaṃ upādānaṃ, cetanā bhavoti ime pañca dhammā purimakammabhavasmiṃ idha paṭisandhiyā paccayā.

ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးတရား ငါးပါး

现在五果

ဣဓ ပဋိသန္ဓိ ဝိညာဏံ၊ သြက္ကန္တိ နာမရူပံ၊ ပသာဒေါ အာယတနံ၊ ဖုဋ္ဌော ဖဿော၊ ဝေဒယိတံ ဝေဒနာ၊ ဣမေ ပဥ္စ ဓမ္မာ ဣဓူပပတ္တိဘဝသ္မိ ပုရေကတဿ ကမ္မဿ ပစ္စယာ။ (ပဋိသံ-၅ဝ။) ဤပစ္စုပ္ပန်ဘဝဝယ် --- ၁။ အတိတ်ဖြစ်သော ဘဝတစ်ပါးကို ပစ္စုပ္ပန်ဘဝနှင့် တစ်ဖန် စပ်ခြင်းသဘော စပ်တပ်သောသဘော ဟု ဆိုအပ်သော ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် တစ်နည်း ဝိပါက်စိတ်သည် ဝိညာဏ်တည်း။

巴利引文（缅文转写）：“ဣဓ ပဋိသန္ဓိ ဝိညာဏံ၊ သြက္ကန္တိ နာမရူပံ၊ ပသာဒေါ အာယတနံ၊ ဖုဋ္ဌော ဖဿော၊ ဝေဒယိတံ ဝေဒနာ၊ ဣမေ ပဥ္စ ဓမ္မာ ဣဓူပပတ္တိဘဝသ္မိ ပုရေကတဿ ကမ္မဿ ပစ္စယာ။ (ပဋိသံ-၅ဝ။)”（Idha paṭisandhi viññāṇaṃ, okkanti nāmarūpaṃ, pasādo āyatanaṃ, phuṭṭho phasso, vedayitaṃ vedanā, ime pañca dhammā idhūpapattibhavasmiṃ purekatassa kammassa paccayā.）译：在这里，结生为识，入胎为名色，净色为处，所触者为触，所感受者为受；在此生有中，这五法以先前所造之业为缘。（《无碍解道》50。）在此现在世——1．所谓能把过去的一生同现在这一生再次联结、具有联结作用的结生心，换言之异熟心，就是识。