特别应注意的事项
入出息念定部分 · 原书第 260–279 页 · 182 个翻译单元
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 260 页
အထူးသတိပြုရမည့် အချက်များ
特别应注意的事项
ဤနာမည်ကျော် အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပွားများအားထုတ်လိုသော အသင်ယောဂီသူတော်ကောင်းသည် အောက်တွင် ဆက်လက်၍ ဖော်ပြလတ္တံ့သော အချက်အလက်များကို ကြိုတင် မှတ်သားထားပါ။
想要修习这项著名入出息念业处的贤善禅修者，应当预先记住下面将继续说明的各项要点。
(က) သတိပဋ္ဌာန် လေးပါး ခွဲပုံ
（甲）四念处的划分方式
ယသ္မာ ပနေတ္ထ ဣဒမေဝ စတုက္ကံ အာဒိကမ္မိကဿ ကမ္မဋ္ဌာနဝသေန ဝုတ္တံ။ ဣတရာနိ ပန တီဏိ စတုက္ကာနိ ဧတ္ထ ပတ္တဇ္ဈာနဿ ဝေဒနာစိတ္တဓမ္မာနုပဿနာဝသေန ဝုတ္တာနိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၆၉။) ဤအထက်ပါ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၏ မိန့်ဆိုတော်မူချက်အရ ဤအထက်ပါ စတုက္က (၄)မျိုးတို့တွင် ပထမ စတုက္ကကို အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို စတင်ပွားများအားထုတ်လိုသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်အတွက် ဦးစွာ အားထုတ် ရမည့် ကမ္မဋ္ဌာန်းအဖြစ် ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူအပ်ပေသည်။ အခြားသော စတုက္က သုံးခုတို့ကို ကား ဤပထမစတုက္က၌ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းဖြင့် ရူပါဝစရစျာန် (၄)ပါးတို့ကို ရရှိပြီးသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ် အတွက် ---- ၁။ ဝေဒနာနုပဿနာ၏ အစွမ်းဖြင့် ဒုတိယစတုက္ကကို၊ ၂။ စိတ္တာနုပဿနာ၏ အစွမ်းဖြင့် တတိယစတုက္ကကို၊ ၃။ ဓမ္မာနုပဿနာ၏ အစွမ်းဖြင့် စတုတ္ထစတုက္ကကို ---- အသီးအသီး ဟောကြားထားတော်မူအပ်သည်ဟု မှတ်ပါ။ ပထမစတုက္ကကို ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်
“在此，唯有这一组四法，是依初业者的业处而说；其余三组四法，则是依已在此证得禅那者的受随观、心随观与法随观而说。”（《清净道论》1-269。）依上述《清净道论》的解释，在上述4组四法中，佛陀把第一组四法宣说为想要开始修习入出息念业处的瑜伽行者首先应当用功的业处。至于其余3组四法，则是为已经由第一组四法的入出息念业处证得4种色界禅那的瑜伽行者而说：1．依受随观而说第二组四法；2．依心随观而说第三组四法；3．依法随观而说第四组四法。应当如此记住。第一组四法被纳入身随观念处——
ပိုင်းတွင် ထည့်သွင်း၍ ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူသဖြင့် ကာယာနုပဿနာ၏ အစွမ်းဖြင့် ပထမ စတုက္ကကို ဟောကြားထားတော်မူသည်ဟု မှတ်ပါ။
——部分而由佛陀宣说，所以应知，第一组四法是依身随观而说。
(ခ) စျာန်လမ်းသာ ဖြစ်သည်
（乙）唯是禅那之道
တေသု အာနာပါနံ ဒွိတ္တိသာကာရော နဝသိဝထိကာတိ ဧကာဒသ အပ္ပနာကမ္မဋ္ဌာနာနိ ဟောန္တိ။
“其中，入出息念、三十二身分与九墓地〔观〕，合为11种安止业处。”
(မ-ဋ္ဌ-၁-၃ဝ၅။)
（《中部义注》1-305。）
ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာ၏ သတ်မှတ်ချက်အရ ဘုရားရှင်သည် မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန်တွင် အာနာပါန ပဗ္ဗကို ဟောကြားတော်မူရာဝယ် အပ္ပနာကမ္မဋ္ဌာန်းအဖြစ်နှင့် ဟောကြားထားတော်မူသည်ဟု မှတ်ပါ။ အပ္ပနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းဟူသည် ကြည်လင်တောက်ပနေသော အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်ကို အာရုံယူ၍ ဥပစာရသမာဓိ ခေါ် ဥပစာရစျာန်ကိုလည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် အပ္ပနာသမာဓိ ခေါ် အပ္ပနာစျာန်ကိုလည်းကောင်း ရှေးဦးစွာ ရအောင် အားထုတ်ပြီးပါမှ ထိုဥပစာရသမာဓိ သို့မဟုတ် ထိုအပ္ပနာစျာန်သမာဓိကို ဝိပဿနာ၏ အခြေပါဒက ပြု၍ ဝိပဿနာသို့ ကူးရန် ဟောကြားထားတော်မူသည်ဟု ဆိုလိုရင်း ဖြစ်သည်။ ဤသတ်မှတ်ချက် အဆိုအမိန့်အရ ဤအာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပွားများအားထုတ်လိုသော အသင်ယောဂီသူတော်ကောင်းသည် ဝိပဿနာသို့ မကူးမီ သို့မဟုတ် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိစခန်းသို့ မကူးမီ ရှေးဦးစွာ ဥပစာရသမာဓိစျာန် သို့မဟုတ် အပ္ပနာသမာဓိစျာန်ကို ရအောင်
依上述义注的判定，应知佛陀在《大念处经》中宣说入出息品时，是把它作为安止业处而宣说的。所谓安止业处，是说：首先取明亮的入出息念似相为所缘，努力证得近行定（又称近行禅）或安止定（又称安止禅）；只有证得以后，才以该近行定或安止禅定作为毗婆舍那的基础而转入毗婆舍那。依这一判定，想要修习入出息念业处的贤善禅修者，在尚未转入毗婆舍那或尚未转入见清净阶段以前，应当预先记住：首先必须努力证得近行定（近行禅）或安止定（安止禅）——
အားထုတ်ရမည်ဟု ကြိုတင်မှတ်သားထားပါ။
——中的一种。
原书第 261 页
(ဂ) အဿာသ-ပဿာသ (၂) မျိုး
（丙）观修 assāsa-passāsa（入息与出息）的两种方法
အာနာပါန ခေါ် အဿာသ-ပဿာသ (= ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ) ကို ရှုပွားပုံနှင့် ပတ်သက်၍ ဘုရားရှင်သည် ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းလမ်းမှ ရှုပွားပုံနည်းနှင့် အပ္ပနာစျာန်လမ်းမှ ရှုပွားပုံနည်းဟု နှစ်နည်း ခွဲခြား၍ ဟောကြားထားတော်မူခဲ့ပေသည်။
关于如何观修称为 ānāpāna 的 assāsa-passāsa（即入息与出息），佛陀分别宣说了两种方法：循界业处之道观修的方法，以及循安止禅那之道观修的方法。
မဟာဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တန် (မ-၁-၂၄၂-၂၄၉။) မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တန် (မ-၂-၈၃-၈၉။) ဓာတု ဝိဘင်္ဂသုတ္တန် (မ-၃-၂၈၁-၂၉ဝ။) အဘိဓမ္မာ ဓာတုဝိဘင်းပါဠိတော် (အဘိ-၂-၈၄-၈၆။) စသည်တို့၌ ဓာတ် ကမ္မဋ္ဌာန်း အကျယ်ရှုပွားနည်းများ လာရှိ၏။ ထိုဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း အကျယ်ရှုပွားနည်း (၄၂)ကောဋ္ဌာသတို့တွင် ဝါယောကောဋ္ဌာသ (၆)ပါး လာရှိရာ ထိုဝါယောကောဋ္ဌာသ (၆)ပါးတို့တွင် အဿာသ-ပဿာသ ဝါယော ကောဋ္ဌာသလည်း ပါဝင်၏။
《大象迹喻经》（《中部》1-242—249）、《教诫罗睺罗大经》（《中部》2-83—89）、《界分别经》（《中部》3-281—290）、《阿毗达磨·界分别》巴利本（《阿毗达磨》2-84—86）等处，载有界业处详细观修法。在这42身分的界业处详细观修法中，有6种风界身分；assāsa-passāsa 这一入出息风界身分，也包括在这6种风界身分之中。
ထိုအဿာသ-ပဿာသ ဝါယောကောဋ္ဌာသ = ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေဟူသော ဝါယောကောဋ္ဌာသ ဟူသည် စိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်တရားတို့၏ သို့မဟုတ် စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်တို့၏ အပေါင်းအစုမျှသာ ဖြစ်ကြောင်းကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၌ အောက်ပါအတိုင်း ဖွင့်ဆိုထား၏။
《清净道论》作如下解释：assāsa-passāsa 风界身分，也就是入息与出息这一风界身分，只是心生色法的集合，或心生色聚的集合。
စိတ္တဇေ အဿာသပဿာသကောဋ္ဌာသေပိ သြဇဋ္ဌမကဉ္စေဝ သဒ္ဒေါ စာတိ နဝ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၂၃။) ထိုအဋ္ဌကထာအရ အဿာသပဿာသ = ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေဟူသည် စိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်တို့၏ အပေါင်းအစုမျှသာ ဖြစ်သည်။ ယင်း ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေဟူသော ရုပ်ကလာပ်တို့ တွင် ရုပ်ကလာပ် အသီးအသီး၌ ပရမတ္ထသစ္စာနယ်မှ ဉာဏ်ပညာမျက်စိဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ ဓာတ်ခွဲကြည့်သော် ပထဝီ-အာပေါ-တေဇော-ဝါယော-ဝဏ္ဏ-ဂန္ဓ-ရသ-သြဇာ-သဒ္ဒ (= အသံ) ဟု ရုပ်သဘောတရား (၉)မျိုးစီ အသီး အသီး ရှိ၏။ ယင်း ရုပ်ပရမတ်သဘောတရားတို့ကို ဉာဏ်ပညာမျက်စိဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ မြင်အောင် ရှုရမည် ဖြစ်သည်။ ယင်း အဿာသ-ပဿာသဟူသော ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ၌ တည်ရှိသော ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို စိုက်၍ ရှုလိုက်ပါက (၆-ဒွါရ၌ တည်ရှိသော ရုပ်တရားတို့ကို ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် သိမ်းဆည်း တတ်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်အဖို့) ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကိုသာ လွယ်လွယ်ကူကူ တွေ့ရှိမည် ဖြစ်ပေသည်။
“在心生〔色〕中，入出息身分也是食素为第八的八法与声，合为9法。”（《清净道论》2-223。）依该论典，assāsa-passāsa，即入息与出息，只是心生色聚的集合。在这些称为入息与出息的色聚中，以慧眼从胜义谛层面分别、解析每一色聚，可见其中各有9种色法自性：地界、水界、火界、风界、颜色、香、味、食素与声音。必须以慧眼分别、解析这些究竟色法自性而作观照，直至看见它们。若专注观照存在于 assāsa-passāsa 这一入息与出息中的四大种，（对于能借助洞察智，把存在于六门的色法一直把握至胜义层面的瑜伽行者而言，）就很容易只看见色聚微粒。
ယင်းရုပ်ကလာပ် တစ်ခု တစ်ခု အတွင်း၌ တည်ရှိသော (၉)မျိုးသော ရုပ်တရားတို့ကို ဓာတ်ခွဲနိုင်ပါက ပရမတ် သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်သွားမည် ဖြစ်သည်။ (ရှုပုံနည်းစနစ်များကို ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း အကျယ်ရှုပွားနည်းတွင် ကြည့်ပါ။) ဤသို့လျှင် ရုပ်ကလာပ်များကိုလည်းကောင်း၊ ရုပ်ကလာပ် အသီးအသီး၌ တည်ရှိသော ဓာတ်ကြီးလေးပါး တို့၏ သဘာဝသတ္တိ အသီးအသီးကိုလည်းကောင်း၊ ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို မှီတွယ်၍ ဖြစ်နေကြကုန်သော ဥပါဒါရုပ် အသီးအသီးကိုလည်းကောင်း ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ ရှုရသဖြင့် ဤရှုပွားနည်းမှာ ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းလမ်းစဥ်မှ ရှုပွားနည်း ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမူ ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ပြည်တည်၍ ရှုပါမှ ထိုသို့ ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်သည့်တိုင်အောင် ရှုနိုင် မြင်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
若能对每一个色聚中的9种色法作界析，智见就会抵达胜义。〔观修方法请参看“界业处部分”的详细观修法。〕如此，以智分别、解析而观照：色聚；每一色聚中四大种各自的自性力；以及依止四大种而生的每一种所造色。因此，这一观修法属于循界业处之道的观法。因为只有以四大种为起点观照，才能如此一直观见至智见抵达胜义。
တစ်ဖန် အဿာသ-ပဿာသ = ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ၏ ---- ၁။ အရှည်ကို၊ ၂။ အတိုကို၊ ၃။ အစ-အလယ် အဆုံး အကုန်လုံးကို ထင်ထင်ရှားရှား သိအောင် ရှုရမည်။
再者，对于 assāsa-passāsa，即入息与出息，必须观至清楚了知：1．其持续时间长；2．其持续时间短；3．其始、中、末全部。
၄။ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေကို ငြိမ်းအောင် ကျင့်ရမည် ---- ဟူသော
4．应训练使入息与出息寂静——以上这些——
原书第 262 页
ဤညွှန်ကြားချက်များကား စျာန်ရအောင် ရှုပွားနည်း ညွှန်ကြားချက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ၏ ထိမှုထင်ရှားရာ နှာသီးဖျား သို့မဟုတ် အထက်နှုတ်ခမ်းဖျား နိမိတ်၌ ဝင်သက်လေ ထွက် သက်လေ ဟူသော ပရိကမ္မနိမိတ်၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ထိုဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေကို မှီ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ပဋိဘာဂနိမိတ်ဟူသော နိမိတ် (၃)မျိုးကို အာရုံယူ၍ အစဥ်အတိုင်း ရှုပွားရသော ကျင့်စဥ် ဖြစ်သည်။
——都是指导如何观修以证得禅那的指示。这一修行，是依次取3种相为所缘而观修：在入息、出息触感明显的鼻端或上唇端这一触处，以入息、出息本身为遍作相；由此进一步依止该入息、出息而生起的取相与似相。
ဤကျင့်စဥ်ကား စျာန်ရအောင် အားထုတ်သည့် ကျင့်စဥ်ဖြစ်သဖြင့် စျာန်လမ်းဖြစ်သည်။ ဤသို့လျှင် အဿာသ- ပဿာသ = ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ၌ ---- ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းလမ်းနှင့် စျာန်လမ်းဟု နှစ်မျိုးရှိကြောင်းကို ကြိုတင်၍ ခွဲခြားမှတ်သားထားပါ။
由于这种修行是为了证得禅那而用功的修行，所以它是禅那之道。应当预先分别记住：对于 assāsa-passāsa，即入息与出息，有界业处之道与禅那之道这两种道路。
(ဃ) အရောင်နှင့် လက္ခဏာကို နှလုံးမသွင်းရ
（丁）不可作意颜色与相
အထာနေန တံ နိမိတ္တံ နေဝ ဝဏ္ဏတော မနသိကာတဗ္ဗံ၊ န လက္ခဏတော ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ။
“此后，他不可从颜色方面作意该相，也不可从相方面省察它。”
(ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၇၈။)
（《清净道论》1-278。）
ဝဏ္ဏတောတိ ပိစုပိဏ္ဍတာရကရူပါဒီသု ဝိယ ဥပဋ္ဌိတဝဏ္ဏတော။ လက္ခဏတောတိ ခရဘာဝါဒိသဘာဝ- တော၊ အနိစ္စာဒိလက္ခဏတော ဝါ။ (မဟာဋီ-၁-၃၃၇။) ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၏ မှာကြားချက်အရ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို စျာန်လမ်းမှ စီးဖြန်း အားထုတ်လိုသော အသင်ယောဂီသူတော်ကောင်းသည် ဝိပဿနာသို့ မကူးမီ သမာဓိ စတင်ထူထောင်သည့် အပိုင်း၌ ဝါဂွမ်းစိုင် ကြယ်တာရာ စသည်တို့ကဲ့သို့သော အာနာပါနနိမိတ်ပေါ်ခဲ့သော် ထိုအာနာပါနနိမိတ်ကို ဝါဂွမ်းစိုင် ကြယ်တာရာ စသည်တို့၌ကဲ့သို့ ထင်လာသော အဖြူရောင် စသည့် အရောင်အဆင်းအားဖြင့်လည်း နှလုံးမသွင်းပါနှင့်။
“所谓‘从颜色’，是指从如棉团、星形等所显现的颜色；所谓‘从相’，是指从坚硬性等自性相，或从无常等共相。”（《大复注》1-337。）依上述义注与复注的教诫，想循禅那之道修习入出息念业处的贤善禅修者，在尚未转入毗婆舍那、刚开始建立定的阶段，如果出现如棉团、星辰等形态的入出息念禅相，不应把该相作意为如棉团、星辰等所显现的白色等颜色。
အကယ်၍ အရောင်အဆင်းအားဖြင့် နှလုံးသွင်းခဲ့သော် ဝဏ္ဏကသိုဏ်း (= အရောင်ကသိုဏ်း) ဘက်သို့ ရောက်ရှိသွားမည် ဖြစ်သည်၊ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်း မဟုတ်တော့ပေ။
如果从颜色方面作意，就会转入色遍，不再是入出息念业处。
တစ်ဖန် ဝင်လေ ထွက်လေ၌ တည်ရှိသော ---- ၁။ ပထဝီဓာတ်၏ ခက်မာကြမ်းတမ်းမှုသဘော (= မာမှုသဘော = ကြမ်းမှုသဘော)၊ ၂။ အာပေါဓာတ်၏ ယိုစီးမှုသဘော ဖွဲ့စည်းမှုသဘော၊ ၃။ တေဇောဓာတ်၏ ပူမှုသဘော အေးမှုသဘော၊ ၄။ ဝါယောဓာတ်၏ ထောက်ကန်မှုသဘော ---- ဟူသော ဓာတ်ကြီးလေးပါးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာကိုလည်း နှလုံးမသွင်းပါနှင့်။ ဓာတ်ကြီး လေးပါးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာ အသီးအသီးကို နှလုံးသွင်း ရှုပွားခဲ့သော် ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း ဖြစ်သွားမည်၊ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်း မဟုတ်တော့ပေ။
再者，也不可作意存在于入息、出息中的四大种各自的自性相：1．地界的坚硬、粗糙之性（硬性、粗性）；2．水界的流动与黏结之性；3．火界的热与冷之性；4．风界的支持之性。若作意、观修四大种各自的自性相，就会成为界业处，不再是入出息念业处。
သို့အတွက် အသင်ယောဂီသူတော်ကောင်းသည် ဝဏ္ဏကသိုဏ်း (= အရောင်ကသိုဏ်း)ကို ပွားများအား ထုတ်လိုပါက ဝဏ္ဏကသိုဏ်း စည်းကမ်းနည်းလမ်းအတိုင်း တသွေမတိမ်း လိုက်နာ၍ အားထုတ်ရမည် ဖြစ်သည်။
因此，贤善禅修者若想修习色遍，就必须毫不偏离地遵循色遍的规则与方法而用功。
အကယ်၍ အသင်ယောဂီသူတော်ကောင်းသည် ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပွားများအားထုတ်လိုပါက ဓာတ် ကမ္မဋ္ဌာန်း စည်းကမ်းနည်းလမ်းအတိုင်းသာလျှင် လိုက်နာ၍ ရိုသေစွာ အားထုတ်ရမည် ဖြစ်သည်။
贤善禅修者若想修习界业处，就必须只遵循界业处的规则与方法，恭敬地用功。
အကယ်၍ စျာန်လမ်း အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပွားများအားထုတ်လိုပါက အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်း စည်းကမ်း နည်းလမ်းအတိုင်းသာ လိုက်နာ၍ ပွားများအားထုတ်ရမည် ဖြစ်ပေသည်။ သို့မှသာလျှင် အသင်ယောဂီသူတော်
若想修习禅那道的入出息念业处，就必须只遵循入出息念业处的规则与方法而修习。只有这样，您这位贤善禅修者所期望、所需要的利益才会——
原书第 263 页
အာနာပါနဿတိသမာဓိပိုင်း ကောင်း လိုလားတောင့်တနေသော လိုအပ်သော အကျိုးတရားများသည် ပြီးစီး ပြည့်စုံလာမည် ဖြစ်သည်။
——成就圆满。
အကယ်၍ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပြုလုပ်၍ အားထုတ်ခဲ့သော် ကျီးလည်း မမည် ကြက်လည်း မဟုတ်သဖြင့် - သပိတ်ကွဲ ကိုယ်ကြေ - ပွားများအားထုတ်ရကျိုး မနပ် ရှိချေမည်၊ သတိပြုပါလေ။
如果把入出息念业处做成界业处而修习，就会既不成乌鸦、也不是鸡，落得“钵破身碎”，用功所得不偿所费。对此务必留意。
အကြောင်းကား ဤသို့ ဖြစ်၏
理由如下
အာနာပါနပထမစတုက္ကတွင် ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ၌ အရှည်အတို ရှုရန် ဘုရားရှင်က ညွှန်ကြား ထားတော်မူလျက် ရှိ၏။ ရှည်မှု တိုမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အဋ္ဌကထာ-ဋီကာတို့က ဤသို့ ရှင်းပြထား၏။
在入出息念第一组四法中，佛陀指示观照入息、出息持续时间的长短。关于这种长与短，义注和复注解释如下。
ယာ ပန တေသံ ဒီဃရဿတာ၊ သာ အဒ္ဓါနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပ ။ တသ္မာ တေသံ ကာလဝသေန ဒီဃမဒ္ဓါနံ နိက္ခမန္တာ စ ပဝိသန္တာ စ တေ ''ဒီဃာ''၊ ဣတ္တရမဒ္ဓါနံ နိက္ခမန္တာ စ ပဝိသန္တာ စ ''ရဿာ''တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။
“至于它们的长与短，应依延续来理解。……因此，就时间而言，经过较长延续而出、而入者，应知为‘长’；经过短暂延续而出、而入者，应知为‘短’。”
(ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၆၃-၂၆၄။)
（《清净道论》1-263—264。）
အဒ္ဓါနဝသေနာတိ ကာလဒ္ဓါနဝသေန။ (မဟာဋီ-၁-၃၁၈။) ဤအထက်ပါ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာနှင့် မဟာဋီကာတို့၏ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆို ရှင်းလင်းချက်အရ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေတို့၏ ရှည်မှု တိုမှု ဟူသည်မှာ ---- အချိန်ကာလ ခပ်ရှည်ရှည် ခပ်ကြာကြာဖြစ်သော ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေကို ဒီဃ (= အရှည်) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အချိန်ကာလ ခပ်တိုတို ခပ်မြန်မြန်ဖြစ်သော ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေကို ရဿ (= အတို) ဟူ၍လည်းကောင်း ဘုရားရှင် ခေါ်ဆိုတော်မူလိုကြောင်း သိရှိရပေသည်။
“所谓‘依延续’，是指依时间的延续。”（《大复注》1-318。）依上述《清净道论》与《大复注》的释义可知，所谓入息、出息的长短，是说：持续时间较长、较久的入息与出息，佛陀称为 dīgha（长）；持续时间较短、较快结束的入息与出息，佛陀称为 rassa（短）。
အကယ်၍ ဤအာနာပါနပဗ္ဗကို ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းလမ်းစဥ် ပြုလုပ်၍ အားထုတ်ခဲ့သော် ဝါယောလေဓာတ် ပရမတ်တရား၌ သို့မဟုတ် ဓာတ်ကြီးလေးပါးတို့၌လည်း အရှည် အတို ရှိသည်ဟုပင် လက်ခံရတော့မည် ဖြစ်သည်။
如果把这一入出息品依界业处的道路来修习，就必须承认：究竟风界，或四大种，也有长与短。
ကာလဒ္ဓါန = အချိန်ကာလ ရှည်မှု တိုမှု၊ သြကာသဒ္ဓါန = အရပ်ဒေသ (= အရာဝတ္ထု) ၏ ရှည်မှု တိုမှုဟု အဒ္ဓါန = အရှည် အတို နှစ်မျိုးရှိရာတွင် ဤအာနာပါနပဗ္ဗပိုင်း၌ ကာလဒ္ဓါနဟူသော အချိန်ကာလ၏ ရှည်မှု တိုမှုကိုသာ အလိုရှိအပ်သဖြင့် ---- ၁။ ဝါယောလေဓာတ် ပရမတ်တရား၌ အချိန်ကာလ ခပ်ရှည်ရှည် ခပ်ကြာကြာဖြစ်သော ဝါယောလေဓာတ် ပရမတ်တရားက တစ်မျိုး၊ ၂။ အချိန်ကာလ ခပ်တိုတို ခပ်မြန်မြန် ဖြစ်သော ဝါယောလေဓာတ် ပရမတ်တရားက တစ်မျိုး ---- ဤသို့ နှစ်မျိုးရှိသည်ဟု လက်ခံရတော့မည် ဖြစ်သည်။
延续（addhāna）有两种：kāladdhāna，即时间的长短；okāsaddhāna，即处所（事物）的长短。在这一入出息品中，所指的只是 kāladdhāna，即时间的长短；这样一来，就必须承认究竟风界有两种：1．持续时间较长、较久的一种究竟风界；2．持续时间较短、较快结束的一种究竟风界。
အလားတူပင် ဓာတ်ကြီးလေးပါးလုံးကို ခြုံငုံ၍ဆိုရသော် ဓာတ်ကြီးလေးပါးတို့၌လည်း အချိန်ကာလ ခပ်ရှည်ရှည် ခပ်ကြာကြာဖြစ်သော ဓာတ်ကြီးလေးပါးက တစ်မျိုး၊ အချိန်ကာလ ခပ်တိုတို ခပ်မြန်မြန်ဖြစ်သော ဓာတ်ကြီးလေးပါးက တစ်မျိုး ---- ဤသို့ နှစ်မျိုးရှိသည်ဟုပင် လက်ခံရတော့မည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ပရမတ္ထ သစ္စာနယ်၌ကား အရှည်အတို မရှိပေ။
同样，若总括四大种来说，也必须承认四大种有两种：持续时间较长、较久的一种四大种，以及持续时间较短、较快结束的一种四大种。然而，在胜义谛的领域中，并没有长与短。
ပရမတ္ထသစ္စာနယ်၌ အရှည် အတို မရှိ
胜义谛的领域没有长短
တာနိ ပန သတ္တရသ စိတ္တက္ခဏာနိ ရူပဓမ္မာနမာယူ။ (အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ ဝီထိပိုင်း။) အထက်ပါ သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းလာ စကားနှင့် သမ္မောဟဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာ စာမျက်နှာ (၂၆)၊ ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ စာမျက်နှာ (၃၁၆)၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ ဒုတိယတွဲ စာမျက်နှာ (၂၄၉)တို့၌ လာရှိသော ဖွင့်ဆိုရှင်း
“而那17个心刹那，是色法的寿命。”（《摄阿毗达磨义论》“心路部分”。）根据上述《摄阿毗达磨义论》的这一说法，以及《迷惑冰消》第26页、《五论义注》第316页、《清净道论》第二册第249页所作的这些阐释——
原书第 264 页
လင်းချက်များအရ ဝိညတ်ရုပ် (၂)ခု၊ လက္ခဏရုပ် (၄)ခုမှ တစ်ပါးသော (၂၂)မျိုးသော ရုပ်တရားတို့၏ သက် တမ်းကို သို့မဟုတ် ရုပ်အစစ်တို့၏ သက်တမ်း အချိန်ကာလကို စိတ္တက္ခဏ (၁၇)ချက်ဖြင့် ပုံသေတိုင်းတာ၍ ပြ ထားပေ၏။ ထိုစိတ္တက္ခဏ (၁၇)ချက် သက်တမ်းကာလထက် အချိန်ကာလ ရှည်ရှည်ကြာကြာ ပို၍ အသက်ရှည် သော ရုပ်တရားလည်း မရှိ၊ ထိုစိတ္တက္ခဏ (၁၇)ချက်အောက် သက်တမ်းအချိန်ကာလ ယုတ်လျော့၍ အချိန်ကာလ တိုတို အသက်ရှည်သော ရုပ်တရားလည်း မရှိပေ၊ သို့အတွက် ပရမတ္ထသစ္စာနယ်၌ကား အရှည် အတို မရှိပေ။
——除2种表色与4种相色以外，22种色法的寿命，也就是真实色法的寿命时间，都被固定衡量为17个心刹那。没有任何色法的寿命比这17个心刹那更长，也没有任何色法的寿命少于17个心刹那而更短。因此，在胜义谛的领域中，并没有长与短。
အရှည် အတို မရှိသော ဝါယောလေဓာတ် ပရမတ်တရားကို တစ်နည်း ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ယင်း ပရမတ် တရားတို့၏ အရှည် အတိုကို သိအောင် ကြိုးစားအားထုတ်နေပါလျှင် အသင် ယောဂီသူတော်ကောင်း၏ ဘာဝနာ လုပ်ငန်းသည် ခုတ်ရာ တခြား၊ ရှရာ တခြားသာ ဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။
若努力观照本来没有长短的究竟风界，或四大种，想要知道这些究竟法的长短，那么，贤善禅修者的禅修工作便会成为“砍处在一边，伤处在另一边”，完全偏离所应下功夫之处。
တစ်ဖန် ဤပထမစတုက္ကတွင် အကျုံးဝင်သော နံပါတ် (၄) ညွှန်ကြားချက် ဖြစ်သည့် ပဿမ္ဘယံ ကာယ သင်္ခါရံ ---- အရ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေကို အလွန့်အလွန် သိမ်မွေ့နူးညံ့အောင် ကျင့်ရမည် ဖြစ်သည်။
再者，依第一组四法中的第4项指示“ပဿမ္ဘယံ ကာယ သင်္ခါရံ”（令身行寂静），应当训练使入息与出息极其微细、柔和。
ထိုသို့ ကျင့်ရာ၌ ---- စတုတ္ထဇ္ဈာနေ အတိသုခုမော အပ္ပဝတ္တိမေဝ ပါပုဏာတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၆၇။) စတုတ္ထစျာန်သို့ ဆိုက်ရောက်သွားသောအခါ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေတို့၏ အလွန့်အလွန် နူးညံ့သဖြင့် ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ၏ မရှိခြင်းသဘောသို့ပင် ဆိုက်ရောက်သွားပေသည်။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ ပထမတွဲ စာမျက်နှာ (၂၇၅)၌ အသက်မရှူသော၊ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ ချုပ်ငြိမ်းနေသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ စာရင်းကို ထုတ်ဖော်ရေတွက်၍ ပြရာဝယ် စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပန္နာနံ - ဟု ဖော်ပြထားသဖြင့် စတုတ္ထစျာန်သမာပတ်ကို ဝင်စားနေကြသော ပုဂ္ဂိုလ်များလည်း ပါဝင်ကြ၏။
“到第四禅时，它极其微细，乃至达到不转起。”（《清净道论》1-267。）到达第四禅时，入息与出息极其微细，乃至达到入息、出息不再存在的状态。《清净道论》第一册第275页列举不呼吸、入息出息已经止息的人，其中记载“စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပန္နာနံ”，即也包括正安住于第四禅等至的人。
သို့အတွက် ဤအာနာပါနပထမစတုက္ကကို ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းလမ်းစဥ် ပြုလုပ်၍ အသင်ယောဂီသူတော် ကောင်းသည် ကျင့်နေပါက အာနာပါန ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေများ လုံးဝမရှိ ချုပ်ငြိမ်းသွားသောအခါ အဘယ်တရားကို လက္ခဏာယာဥ် သုံးချက်တင်၍ ဝိပဿနာရှုတော့မည်နည်း။ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ၌ တည်ရှိသော ရုပ်တရားများကို အာနာပါန လုံးဝချုပ်နေသောအခါ မည်သို့ သိမ်းဆည်းတော့မည်နည်း။
因此，如果贤善禅修者把入出息念第一组四法依界业处的道路来修，当入出息完全不再存在、已经止息时，又要把哪一种法置于三相之下而修毗婆舍那呢？当入出息完全止息时，又要如何把握存在于入息、出息中的色法呢？
ဤအချက်များကား အသင်ယောဂီသူတော်ကောင်းသည် အလေးအနက်ထား၍ စဥ်းစားရမည့် အချက် များပင် ဖြစ်သည်။
这些正是贤善禅修者必须认真思考的要点。
အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာနှင့် မဟာဋီကာတို့က အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်း သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် အာနာပါနနိမိတ်ပေါ်လာသောအခါ ထိုနိမိတ်ကို ခက်မာခြင်း စသော သဘာဝ လက္ခဏာနှင့် သာမညလက္ခဏာအားဖြင့် နှလုံးမသွင်းရန် မိန့်မှာထားသော်လည်း နိမိတ်မပေါ်မီ အာနာပါနကို စတင်အားထုတ်စ၌လည်း ထိုစည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်ကို လိုက်နာရမည်သာ ဖြစ်ပေသည်။ နိမိတ်မပေါ်မီ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ၌ ဓာတ်ကြီးလေးပါးတို့၏ သဘာဝလက္ခဏာကို သွား၍ နှလုံးသွင်းပါက အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းလမ်းသာ ဖြစ်သွားတော့မည် ဖြစ်ပေသည်။
上文所引《清净道论》与《大复注》教诫：修习入出息念业处的瑜伽行者，在入出息念禅相出现时，不应依坚硬等自性相，也不应依共相作意该相。不过，即使在禅相尚未出现、刚开始修习入出息念时，也必须遵循这一规则。禅相尚未出现以前，如果转而作意入息、出息中四大种的自性相，就会如上所说，只成为界业处之道。
သို့အတွက် အပ္ပနာကမ္မဋ္ဌာန်းစျာန်လမ်းမှ ဟောကြားထားသော အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို စျာန်လမ်း စည်း ကမ်းအတိုင်း အားထုတ်ခြင်းကသာလျှင် အသင်ယောဂီ သူတော်ကောင်းအတွက် ဘုရားရှင်၏ အလိုတော်ကျ သာဝကတစ်ဦး ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။ စျာန်လမ်းမှ အားထုတ်ပုံကို အောက်တွင် ဆက်လက်ဖော်ပြမည် ဖြစ်ပါသည်။ မဖော်ပြမီ သာမညလက္ခဏာကိုလည်း နှလုံးမသွင်းသင့်ပုံကို ဆက်လက်ဖော်ပြအပ်ပါသည်။
因此，唯有依禅那之道的规则，修习佛陀作为安止业处、从禅那之道宣说的入出息念业处，贤善禅修者才有可能成为符合佛陀意旨的弟子。下文将继续说明循禅那之道修习的方法；在此之前，先继续说明为何也不应作意共相。
原书第 265 页
သာမညလက္ခဏာကို နှလုံးမသွင်းသင့်ပုံ
不应作意共相
အာနာပါနနိမိတ် ပေါ်လာသောအခါ ထိုနိမိတ်ကို သာမညလက္ခဏာအားဖြင့်လည်း နှလုံးမသွင်းရန် အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော အဋ္ဌကထာဋီကာတို့က မိန့်မှာထားတော်မူပေသည်။ ထိုတွင် သာမညလက္ခဏာ ဟူသည် ရုပ်-နာမ်-ကြောင်း-ကျိုး = သင်္ခါရတရားအားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သော အနိစ္စလက္ခဏာ ဒုက္ခလက္ခဏာ အနတ္တလက္ခဏာဟူသော အများဆိုင် လက္ခဏာများပင် ဖြစ်သည်။ သာမညလက္ခဏာကို နှလုံးမသွင်းရဟူသည် မှာ ထိုအာနာပါနနိမိတ်ကို လက္ခဏာရေးသုံးတန်တင်၍ ဝိပဿနာမရှုရဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုအာနာပါနနိမိတ် မပေါ်မီ ပကတိသော ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေကား အသံလျှင် ကိုးခုမြောက်ရှိသော ရုပ်ကလာပ်တို့၏ (စိတ္တဇသဒ္ဒနဝကကလာပ်တို့၏) အပေါင်းအစု ဖြစ်သော်လည်း ရုပ်တုံးရုပ်ခဲဟူသော ရုပ်ဃနသုံးမျိုးကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးလျက် ရုပ်ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် မရှုနိုင်သေးပါက ပညတ်နယ်တွင်သာ တည်ရှိ နေသေးသည်။ တစ်ဖန် အာနာပါနနိမိတ်မှာလည်း ----
上文所引义注与复注教诫：入出息念禅相出现时，也不可依共相作意该相。这里所谓共相，是指与色、名、因、果等一切行法共同相关的无常相、苦相、无我相。所谓“不应作意共相”，意思是：不可把入出息念禅相置于三相之下而修毗婆舍那。在入出息念禅相尚未出现以前，普通的入息与出息虽是心生声九法聚的集合，但只要还不能以智破除称为“色法团块”的三种色法密集，并观至智见抵达究竟色法，它们就仍然只处于概念领域。再者，入出息念禅相也是——
သညဇဥှိ ဧတံ သညာနိဒါနံ သညာပဘဝံ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၇၇။) အာနာပါနဘာဝနာသညာကြောင့်သာ ဖြစ်ပေါ်လာရသော သညဇတရားဖြစ်သဖြင့် ပညတ်နယ်တွင်သာ တည်ရှိနေသေးသည်။ ပညတ်ကား ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံ မဟုတ်သဖြင့် ဝိပဿနာ မရှုကောင်းခြင်း ဖြစ်၏။ တစ်ဖန် အာနာပါန ပထမစတုက္ကကို စတင်၍ အာနာပါန ဘာဝနာလုပ်ငန်းခွင်၌ အားသစ် ကြိုးပမ်းလျက် ရှိသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း ဃနမပြိုသေးသော ပကတိသော ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေကို အာရုံပြု၍ ---- ၁။ ဝင်လေ-ထွက်လေ ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စဟုလည်းကောင်း၊ ၂။ ဝင်လေ-ဖြစ်၊ ထွက်လေ-ပျက် - အနိစ္စဟုလည်းကောင်း ---- ဤသို့ စသည်ဖြင့် ဃနမပြိုသေးသော ပကတိသော ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ ပညတ် အတုံးအခဲ၌ အနိစ္စ-ဒုက္ခ-အနတ္တဟူသော သာမညလက္ခဏာကိုလည်း နှလုံးမသွင်းသင့်ပေ။ အကြောင်းကား ဤသို့ ဖြစ်၏။
“这确是想所生，以想为因，由想而生。”（《清净道论》1-277。）入出息念禅相是只因入出息念修习之想而生的想生法，因此也仍然只在概念领域。概念不是观智的所观所缘，所以不可对它修毗婆舍那。再者，刚开始修习入出息念第一组四法、正在入出息念修习中奋发用功的瑜伽行者，也不应以密集尚未破除的普通入息、出息为所缘，作如下观想：1．“入息、出息生灭——无常”；2．“入息生、出息灭——无常”。如此，不应把仍未破除密集、作为概念团块的普通入息与出息，依无常、苦、无我这些共相作意。理由如下。
သိထားသင့်သော အကြောင်းပြချက်
应当知道的理由
တတ္ထ အနိစ္စ န္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ။ ကသ္မာ ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တဘာဝါ။ အနိစ္စတာတိ တေသံယေဝ ဥပ္ပါဒဝယည- ထတ္တံ၊ ဟုတွာ အဘာဝေါ ဝါ၊ နိဗ္ဗတ္တာနံ တေနေဝါကာရေန အဋ္ဌတွာ ခဏဘင်္ဂေန ဘေဒေါတိ အတ္ထော။
巴利论典引文（缅文转写，上段）：“တတ္ထ အနိစ္စ န္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ။ ကသ္မာ ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တဘာဝါ။ အနိစ္စတာတိ တေသံယေဝ ဥပ္ပါဒဝယည- ထတ္တံ၊ ဟုတွာ အဘာဝေါ ဝါ၊ နိဗ္ဗတ္တာနံ တေနေဝါကာရေန အဋ္ဌတွာ ခဏဘင်္ဂေန ဘေဒေါတိ အတ္ထော။”译：“这里，‘无常’是五蕴。为什么？因为它们具有生、灭、变异之性。所谓‘无常性’，就是这些五蕴自身的生、灭与变异；或是存在以后归于不存在。其义是：已生起者不保持原来的状态，而由刹那坏灭破坏。”
အနိစ္စာနုပဿနာတိ တဿာ အနိစ္စတာယ ဝသေန ရူပါဒီသု အနိစ္စန္တိ အနုပဿနာ။ အနိစ္စာနုပဿီတိ တာယ အနုပဿနာယ သမန္နာဂတော။ တသ္မာ ဧဝံဘူတော အဿသန္တော ပဿသန္တော စ ဣဓ ''အနိစ္စာနုပဿီ အဿသိဿာမိ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတီ''တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈၁-၂၈၂။) အထက်ပါ အဋ္ဌကထာ၏ ဆိုလိုရင်းမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။
“所谓无常随观，是依该无常性，随观色等为‘无常’；所谓无常随观者，是具足该随观的人。因此，应知这样的人入息、出息时，在此训练：‘我将随观无常而入息，我将随观无常而出息。’”（《清净道论》1-281—282。）上述论典的旨义如下。
၁။ အနိစ္စ ---- ဟူသည်ကား ခန္ဓာငါးပါးတည်း။ အဘယ်ကြောင့်နည်း?
1．所谓 anicca（无常），就是五蕴。为什么？
(က) ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ( ခ ) ပျက်ခြင်းသဘော၊ ( ဂ ) ဖြစ်ခြင်း ဖြစ်စမှ ထူးခြားသော အခြင်းအရာ (= ဇရာ) ဟူသော တည်ခြင်း (= ဌီ) သဘော ---- ဤ သဘောတရားသုံးမျိုးသည် ထင်ရှားရှိနေသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ခန္ဓာငါးပါးသည် အနိစ္စ မည်၏။
因为五蕴中明显存在3种性质：（甲）生起之性；（乙）坏灭之性；（丙）从开始生起起即转为不同状态（即老化）、名为住（ṭhiti）之性。因此，五蕴称为无常。
原书第 266 页
〔မှတ်ချက် ---- က။ ဥပ္ပါဒ = ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ခ။ ဝယ = ပျက်ခြင်းသဘော၊
〔按——甲．uppāda：生起之性；乙．vaya：坏灭之性；
ဂ။ အညထတ္တ = ဇရာဟူသော တည်ခြင်း ဌီသဘော ----
丙．aññathatta：名为老化的住（ṭhiti）之性——
ဤသဘောတရားသုံးမျိုးတို့သည် ခန္ဓာငါးပါးတို့၌သာလျှင် ထင်ရှားရှိသည်ဟူသော ဤအချက်ကို အသင် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် သတိကြီးစွာဖြင့် မှတ်သားထားပါ။〕 ၂။ အနိစ္စတာ ---- ဟူသည်ကား ထိုခန္ဓာငါးပါးတို့၏သာလျှင် (က) ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ (ခ) ပျက်ခြင်းသဘော၊ (ဂ) တည်ခြင်းသဘော ဟူသော ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်တည်း။ တစ်နည်းအားဖြင့်ကား ---- ရှေးကမရှိ ယခုမှ ရုတ်ခြည်း ဖြစ်ပေါ်လာ၍ ရုတ်တရက်အားဖြင့် ပျက်ခြင်း (= မရှိခြင်း) သည် အနိစ္စတာ မည်၏။ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ ထိုဖြစ်တိုင်းသော ဖြစ်စသော ဓမ္မတို့၏ အခြင်းအရာအားဖြင့်သာလျှင် မတည်မူ၍ ခဏဘင် အားဖြင့် ပျက်ခြင်းသည် အနိစ္စတာ မည်၏။ ဤကား အနိစ္စတာ၏ ဆိုလိုရင်း အနက်သဘောတည်း။
贤善瑜伽行者务必谨慎记住：这3种性质只在五蕴中明显存在。〕2．所谓 aniccatā（无常性），就是这五蕴自身的（甲）生起、（乙）坏灭、（丙）住立，也就是生—住—灭（uppāda-ṭhiti-bhaṅga）。换一种说法：先前不存在，如今突然生起，又突然坏灭（即归于不存在），称为无常性。已经生起的五蕴，不会保持其刚生起时那种状态，而会以刹那坏灭而破坏；这称为无常性。这就是 aniccatā 的旨义。
၃။ အနိစ္စာနုပဿနာ ---- ဟူသည်ကား ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ ခဏမစဲ တသဲသဲ ပျက်ခြင်း ခဏိကဘင်ဟု ဆိုအပ် သော အနိစ္စတာ၏အစွမ်းဖြင့် ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ အနိစ္စဟူ၍ အဖန်တလဲလဲ ရှုခြင်းသည် အနိစ္စာနုပဿနာ မည်၏။
3．所谓 aniccānupassanā（无常随观），是依称为刹那坏灭的无常性——五蕴刹那不停、接连不断地坏灭——反复随观五蕴为“无常”。
(ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းသဘောကိုလည်းကောင်း၊ အပျက်သက်သက်ကိုလည်းကောင်း ဝိပဿနာ ဉာဏ်စက္ခုဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အနိစ္စ အနိစ္စဟု အဖန်ဖန် ရှုနေမှုကို အနိစ္စာနုပဿနာဟု ဆိုလိုသည်။) ၄။ အနိစ္စာနုပဿီ ---- ဟူသည်ကား ယင်းဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အနိစ္စာနုပဿနာ ဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သူမြတ်တည်း။
〔意思是：以观智之眼看见五蕴的生起与坏灭，也看见纯粹的坏灭，而反复随观“无常、无常”，称为无常随观。〕4．所谓 aniccānupassī（无常随观者），就是具足上述无常随观智见的贤善瑜伽行者。
ထိုကြောင့် ဤသို့လျှင် ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို အနိစ္စဟု တလုံလဲလဲ ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုလည်းကောင်း၊ ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုလည်းကောင်း ဤစတုတ္ထစတုက္က၌ အနိစ္စဟု တလုံလဲလဲရှုသည် ဖြစ်၍ ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်သော ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ အသိအမှတ်ပြုပါလေ။ ဤကား အထက်ပါ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၏ ဆိုလိုရင်းတည်း။
因此，在第四组四法中，应当把这样的人认定为瑜伽行者：他反复随观五蕴为无常而令入息生起，也反复随观五蕴为无常而令出息生起；他训练：“我将反复随观无常而入息，我将反复随观无常而出息。”这就是上述《清净道论》的旨义。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈၁-၂၈၂။)
（《清净道论》1-281—282。）
ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာ၏ မိန့်ဆိုချက်ကို ကြည့်ရှုပါက ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ အခိုက်၌ ရုပ်- ဝေဒနာ-သညာ-သင်္ခါရ-ဝိညာဏ်ဟူသော ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် စနစ်တကျ ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူတတ် သိမ်းဆည်းတတ် ရှုပွားတတ် သိမြင်တတ်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ် သူမြတ်သည် သာလျှင် အနိစ္စ-ဒုက္ခ-အနတ္တဟူသော သာမညလက္ခဏာကို နှလုံးသွင်း ရှုပွားရမည် ရှုပွားနိုင်သည်ဟု မှတ်ပါ။
由上述论典的说明可知：只有能够在入息、出息之际，以智系统地分别、把握、观修、知见色、受、想、行、识这五蕴，直至智见抵达胜义的贤善瑜伽行者，才应当、也才能依无常、苦、无我这些共相作意而观修。
သို့သော် ခန္ဓာငါးပါးဟူသည် ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်ကို မြင်၍ ယင်း ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်တို့ကို ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် သိမ်းဆည်းတတ် ရှုပွားတတ် ဓာတ်ခွဲတတ် ဉာဏ်ဖြင့် တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ ခွဲခြားစိတ်ဖြာ ၍ ပိုင်းခြားယူတတ်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်ထူး ပုဂ္ဂိုလ်မွန်တို့သာ သိရှိနိုင်သော တရားများ ဖြစ်ကြသည်။ ရုပ် ကလာပ် နာမ်ကလာပ်ကို မမြင်ဖူးသေးသော မြင်ဖူးသော်လည်း ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် ဓာတ်မခွဲ တတ်သေးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ သိရှိနိုင်သော တရားမျိုးကား မဟုတ်ပေ။ သို့အတွက် ---- ၁။ ရုပ်ဟူသည် ဘာလဲ မသိ၊ ၂။ နာမ်ဟူသည် ဘာလဲ မသိ၊ ၃။ ခန္ဓာငါးပါးဟူသည် ဘာလဲ မသိ ---- ဤသို့ မသိမှုများကို တစ်ပုံကြီးထမ်း၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းတွင်းသို့ ဝင်ရောက်စဖြစ်သော ယောဂါဝစရ
然而，五蕴是这样的法：只有那些先看见色聚、名聚，又能以智对这些色聚、名聚逐一分别、解析，直至把握、观修、界析至智见抵达胜义的殊胜瑜伽行者，才能知见它们。尚未见过色聚、名聚的人，或虽已见到却仍不能界析至胜义的人，都不能知见这样的法。因此，一个人：1．不知道什么是色；2．不知道什么是名；3．不知道什么是五蕴——背负着一大堆这样的无知，刚刚踏入禅堂，便——
原书第 267 页
အာနာပါနဿတိသမာဓိပိုင်း ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဃန အသီးအသီး မပြိုသေးသဖြင့် ပညတ်နယ်မှာသာ ရှိနေသေးသော အတုံးလိုက် အခဲလိုက် ဖြစ် သော ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေကို ဖြစ်-ပျက်ရှုနေပါက အနိစ္စ-ဒုက္ခ-အနတ္တဟု ရှုနေပါက ထိုသို့ ရှုနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဘုရားဟော ဒေသနာတော်ကို ကျောခိုင်း၍ ထိုင်နေသော ပုဂ္ဂိုလ်သာ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်သားပါလေ။ ဤအချက်သည်လည်း နိဗ္ဗာန်ကို လိုလားတောင့်တကြကုန်သော သူတော်ကောင်း သူမြတ် လောင်းတို့သည် အထူးအလေးဂရုပြုကာ နာယူမှတ်သားထားရမည့် အချက်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်ပေသည်။
——在各类密集尚未破除、仍只处于概念领域的团块状入息、出息上观生灭，观作无常、苦、无我；应当记住，这样观修的瑜伽行者，只是背对佛陀所说教法而坐的人。这一点，也是所有希求涅槃的善人、未来圣者们必须格外重视、听闻并牢记的要点。
ခန္ဓာငါးပါးဟူသည် ဘာလဲ?
五蕴是什么？
တဿ ပန ဣမေသံ ''ဒီဃံ ဝါ အဿသန္တော ဒီဃံ အဿသာမီတိ ပဇာနာတိ။ ပ။ ပဿမ္ဘယံ ကာယသင်္ခါရံ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတီ''တိ ဧဝံ ဝုတ္တာနံ အဿာသပဿာသာနံ ဝသေန သိက္ခတော အဿာသပဿာသ- နိမိတ္တေ စတ္တာရိ စျာနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ သော စျာနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ---- ၁။ အဿာသပဿာသေ ဝါ ပရိဂ္ဂဏှတိ ၂။ စျာနင်္ဂါနိ ဝါ။
“当他依照这些所说的‘入息长时，他了知“我入息长”……我将平息身行而出息，如此训练’而修习时，缘入出息相生起四禅。他从禅那出定后：1．或把握入息、出息；2．或把握诸禅支。”
၁။ တတ္ထ အဿာသပဿာသကမ္မိကော ''ဣမေ အဿာသပဿာသာ ကိံ နိဿိတာ၊ ဝတ္ထုံ နိဿိတာ၊ ဝတ္ထု နာမ ကရဇကာယော၊ ကရဇကာယော နာမ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ ဥပါဒါရူပဉ္စာ''တိ ဧဝံ ရူပံ ပရိဂ္ဂဏှတိ။
“1．其中，以入出息为业处者如此思察：‘这些入息、出息依止什么？依止所依。所谓所依，就是所生身（karajakāya）；所谓所生身，就是四大种与所造色。’他如此把握色法。”
တတော တဒါရမ္မဏေ ဖဿပဉ္စမကေ နာမန္တိ ဧဝံ နာမရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ တဿ ပစ္စယံ ပရိယေသန္တော အဝိဇ္ဇာဒိ- ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ဒိသွာ ''ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မမတ္တမေဝေတံ၊ အညော သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ နတ္ထီ''တိ ဝိတိဏ္ဏ- ကင်္ခေါ သပစ္စယနာမရူပေ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎန္တော အနုက္ကမေန အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ။
“此后，他把以该色法为所缘的触等五法把握为名法。如是把握名色后，在寻求其缘时，见到以无明等为始的缘起，便如此越度疑惑：‘这只是缘与缘生法，并没有除此以外的有情或个人。’他把三相安立于连同因缘的名色之上，增长观修，渐次到达阿罗汉果。”
ဣဒံ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ယာဝ အရဟတ္တာ နိယျာနမုခံ။
“这是某一比丘直至阿罗汉果的出离门。”
၂။ စျာနကမ္မိကောပိ ''ဣမာနိ စျာနင်္ဂါနိ ကိံ နိဿိတာနိ၊ ဝတ္ထုံ နိဿိတာနိ။ ဝတ္ထု နာမ ကရဇကာယောတိ စျာနင်္ဂါနိ နာမံ၊ ကရဇကာယော ရူပ''န္တိ နာမရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာ တဿ ပစ္စယံ ပရိယေသန္တော အဝိဇ္ဇာဒိပစ္စယာ- ကာရံ ဒိသွာ ''ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မမတ္တမေဝေတံ၊ အညော သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ နတ္ထီ''တိ ဝိတိဏ္ဏကင်္ခေါ သပစ္စယနာမရူပေ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎန္တော အနုက္ကမေန အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ၊ ဣဒံ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ယာဝ အရဟတ္တာ နိယျာနမုခံ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၅၄။) ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာ၌ အာနာပါနစျာန်လမ်းမှ ဝိပဿနာသို့ ကူးရာ၌ ---- ၁။ ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းက စ၍ သိမ်းဆည်းသောနည်း၊ ၂။ နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းက စ၍ သိမ်းဆည်းသောနည်း ---- ဟု နည်းလမ်း နှစ်သွယ်ရှိရာ ထိုနှစ်မျိုးသော နည်းတို့ကို အရဟတ္တဖိုလ်ပေါက် အကျဥ်းချုပ်၍ ဖော်ပြထားပေ သည်။ ထိုနှစ်နည်းတို့တွင် ရုပ်တရားကို အဦးမူ၍ ပဓာနပြုသဖြင့် ရုပ်-နာမ်-ကြောင်း-ကျိုး = သင်္ခါရတရားတို့ကို
“2．以禅那为业处者也思察：‘这些禅支依止什么？依止所依。所谓所依，就是所生身。’他如此分别名色：‘诸禅支是名法，所生身是色法。’在寻求其缘时，他见到以无明等为始的缘行相，便如此越度疑惑：‘这只是缘与缘生法，并没有除此以外的有情或个人。’他把三相安立于连同因缘的名色之上，增长观修，渐次到达阿罗汉果。这是某一比丘直至阿罗汉果的出离门。”（《中部义注》1-254。）上引义注简略说明了从入出息禅那之道转入观修时的两种方法：1．从色业处开始把握；2．从名业处开始把握；并将两种方法一直概述到阿罗汉果。这两种方法的要义如下。在这两种方法中——
သိမ်းဆည်းလျက် ဝိပဿနာကို နှလုံးသွင်းသူကို အဿာသ ပဿာသ ကမ္မိကပုဂ္ဂိုလ်ဟုလည်းကောင်း၊ စျာန်အင်္ဂါ တည်းဟူသော နာမ်တရားတို့ကို အဦးမူ၍ ပဓာနပြုသဖြင့် ရုပ်-နာမ်-ကြောင်း-ကျိုး = သင်္ခါရတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းလျက် ဝိပဿနာကို နှလုံးသွင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို စျာနကမ္မိကပုဂ္ဂိုလ်ဟုလည်းကောင်း အသီးအသီး ခေါ်ဆိုသည်ဟု မှတ်ပါ။ ထိုနည်း နှစ်နည်းတို့၏ ဆိုလိုရင်းကား ဤသို့တည်း။ ---- ၁။ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ၏ အရှည်ကို သိအောင်၊ ၂။ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ၏ အတိုကို သိအောင်၊
——以色法为先、以色法为主，把握色、名、因、果诸行法而作意观修者，称为“以入出息为业处者”；以称为禅支的名法为先、以名法为主，把握色、名、因、果诸行法而作意观修者，称为“以禅那为业处者”。应当如此记住。这两种方法的要义如下：依入出息念的方法，次第而有系统地精勤修习的禅修者，为了：1．了知入息、出息持续时间较长；2．了知入息、出息持续时间较短——
原书第 268 页
၃။ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ၏ အစ-အလယ်-အဆုံး အကုန်လုံးကို သိအောင်၊ ၄။ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေကို အလွန့်အလွန် နူးညံ့အောင် ငြိမ်းအောင် ---- ဟု ဤသို့ အဆင့်ဆင့် စနစ်တကျ အာနာပါန စည်းကမ်းနည်းလမ်းအတိုင်း ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် ပွားများ အားထုတ်လျက်ရှိသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ အဿာသပဿာသနိမိတ်ဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ပကတိ သော ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေကို အကြောင်းခံ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော အလွန်ကြည်လင်တောက်ပလျက် ရှိသော အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်ကို အာရုံပြု၍ ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန် တတိယစျာန် စတုတ္ထစျာန်ဟူသော စျာန်လေးပါးတို့သည် အစဥ်အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်၍ လာကြပေကုန်၏။ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ---- ၁။ အဿာသ ပဿာသတို့ကိုသော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ၂။ စျာန်အင်္ဂါတို့ကိုသော်လည်းကောင်း သိမ်းဆည်း၏၊ ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူ၏။
——3．完整了知入息、出息的始、中、末；4．使入息、出息变得极其微细、平息——如此依次而修。由于以称为“入出息相”的自然入息、出息为因，极其清明光亮的入出息似相得以生起；以此似相为所缘，初禅、第二禅、第三禅、第四禅这四禅便在该禅修者的相续中依次生起。该禅修者把握、以智分别：1．入息、出息；或者，2．诸禅支。
အဿာသ-ပဿာသ
入息与出息
စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏာပိ အဿာသပဿာသာ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၆၃။) စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏာပိ အနေကကလာပဘာဝေန။ (မဟာဋီ-၁-၃၁၈။) အဿာသ-ပဿာသ = ဝင်သက်လေ-ထွက်သက်လေဟူသည် စိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော အသံလျှင် (၉)ခု မြောက် ရှိသော စိတ္တဇသဒ္ဒနဝကကလာပ်တို့၏ အပေါင်းအစုမျှသာ ဖြစ်သည်။ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ထို ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ၌ တည်ရှိသော ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို စိုက်၍ ရှုလိုက်ပါက ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များ ကိုသာ တွေ့ရှိမည် ဖြစ်သည်။ ထိုရုပ်ကလာပ်တစ်မှုန် တစ်မှုန်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ ဓာတ်ခွဲကြည့်ပါက အသံလျှင် (၉)ခုမြောက် ရှိသော ရုပ်တရားတို့၏ အပေါင်းအစုမျှသာ ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရှိမည် ဖြစ်ပေသည်။
“入息与出息也是粉碎、极粉碎的。（《清净道论》1-263。）‘也是粉碎、极粉碎的’，是因为它们由许多色聚组成。（《大复注》1-318。）”所谓入息、出息，只是以声音为第9法的心生声九法聚之集合。禅修者若专注于入息、出息中存在的四大种而观照，就只会见到色聚微粒；若再以智分别、分析每一个色聚，就会见到每个色聚中都有以声音为第9法的9种色法。
စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သည့် စိတ္တဇသဒ္ဒနဝကကလာပ်ပင် ဖြစ်သည်။ မှုန့်မှုန့်ညက်ညက် ကြေနေသော များစွာသော ထိုရုပ်ကလာပ်တို့၏ အပေါင်းအစုကို အဿာသ-ပဿာသ (= ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ) ဟု သမုတိသစ္စာ နယ်မှ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ အတွင်း၌ တည်ရှိသော ရုပ်ကလာပ်တို့ကို ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်အောင် ဓာတ်ခွဲလျက် ယင်းရုပ်တရားတို့ကို စတင်၍ သိမ်းဆည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို အဿာသ-ပဿာသတို့ကို သိမ်းဆည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟု ဆိုလိုသည် မှတ်ပါ၊ အဿာသ-ပဿာသ ကမ္မိကပုဂ္ဂိုလ် ဟု ခေါ်ဆိုပေသည်။ ယင်း အဿာသ-ပဿာသ ကမ္မိကပုဂ္ဂိုလ်သည် အရဟတ္တဖိုလ်ပေါက် သွားလိုခဲ့သော် ရှေ့သို့ မည်သို့ ဆက်လက်၍ ကျင့်ရမည်နည်း? အကျဥ်းချုပ် အဖြေမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပေသည်။
这些正是心所生的心生声九法聚。在世俗谛的范围内，许许多多粉碎、极粉碎的这些色聚之集合，被称为“入息、出息”。应当知道：若从入息、出息中存在的色聚开始，把每个色聚分析至智见抵达究竟法，并把握其中的色法，此人便称为把握入息、出息者，也称为“以入出息为业处者”。这位以入出息为业处者若想一直到达阿罗汉果，接下来应当如何修行呢？简要答案如下。
အဿာသ-ပဿာသ ကမ္မိကပုဂ္ဂိုလ်
以入出息为业处者
ထို အဿာသပဿာသ ကမ္မိကပုဂ္ဂိုလ်၊ စျာနကမ္မိကပုဂ္ဂိုလ် - နှစ်မျိုးတို့တွင် အဿာသပဿာသ ကမ္မိက ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် -- ''ဤ အဿာသပဿာသ = ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေတို့သည် အဘယ်ကို မှီ၍ ဖြစ်ကြကုန်သနည်းဟု စူးစမ်းဆင်ခြင်လတ်သော် ဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍ ဖြစ်ကုန်၏ဟု ကွဲကွဲပြားပြား သိ၏။ ဝတ္ထု မည်သည်ကား ကရဇကာယတည်း။ (စိတ်စေတသိက်တို့၏ မှီ၍ဖြစ်ရာ ဌာန ဖြစ်သောကြောင့် ကရဇကာယသည် ဝတ္ထု မည်ပေသည်။ ---- မ-ဋီ-၁-၃၄၉။) ကရဇကာယ မည်သည်ကား မဟာဘုတ် = ဓာတ်ကြီးလေးပါးနှင့် ထိုဓာတ်ကြီးလေးပါးတို့ကို မှီ၍ ဖြစ်ကြကုန်သော ဥပါဒါရုပ် (၂၄)မျိုးတို့တည်း''ဟု ဤသို့လျှင် ရုပ်တရားကို သိမ်းဆည်း၏၊ ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူ၏။ ထိုမှ နောက်၌ ထိုရုပ်တရားကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော ဖဿလျှင် (၅)ခုမြောက်ရှိကြကုန်သော ဖဿပဉ္စမကတရား ဦးဆောင်သည့် စိတ်စေတသိက်တို့ကို နာမ်တရား
在“以入出息为业处者”与“以禅那为业处者”这两类人中，以入出息为业处的禅修者如此思察：“这些入息、出息依止什么而生呢？”他清楚辨知：“依止所依色而生。”所谓“所依”，就是所生身。〔所生身是心与心所依止而生之处，所以称为所依。（《中部复注》1-349。）〕所谓所生身，就是大种，即四大种，以及依止四大种而生的24种所造色。他如此把握色法，以智分别；随后，又把缘取该色法而生、由触等五法为首的心与心所，把握——
原书第 269 页
အာနာပါနဿတိသမာဓိပိုင်း ဟု သိမ်းဆည်း၏၊ ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူ၏။ ဤသို့လျှင် နာမ်-ရုပ်ကို သိမ်းဆည်းပြီး၍ ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူပြီး၍ ထိုနာမ်ရုပ်၏ အကြောင်းတရားကို ရှာမှီးလတ်သော် အဝိဇ္ဇာအစရှိသော ကြောင်း-ကျိုး-ဆက် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရားကို သိမြင်၍ ''ဤနာမ်ရုပ်သည်ကား အကြောင်းတရားနှင့် အကျိုးတရားမျှသာတည်း၊ အကြောင်း တရား အကျိုးတရားမှ အခြားတစ်ပါးသော သတ္တဝါသည်လည်းကောင်း ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်းကောင်း မရှိ၊ (ဤ နာမ်-ရုပ်ဟူသည် ပရမတ္ထဓမ္မသဘာဝ သက်သက်မျှသာတည်း၊ အကြောင်းတရား ထင်ရှားမရှိဘဲ ဖြစ်ပေါ်လာသည် လည်း မဟုတ်၊ ဖန်ဆင်းတတ်သော ဖန်ဆင်းရှင်စသော မဟုတ်မမှန် မညီမညွတ်သော အကြောင်းတရားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်လည်း မဟုတ်၊ တကယ်စင်စစ်မှာမူ အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရားကြောင့်သာ ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာရသော အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိသော ဓမ္မသဘောတရားမျှသာ ဖြစ်၏ဟု) အတိတ်
——为名法，以智分别。如此把握并以智分别名色以后，他寻求该名色的因法，见到无明等因果相联的缘起自性，于是清楚知道：“这名色只是因法与果法而已；除因法与果法以外，并没有另一个有情或个人。〔这名色只是究竟法的自性；它并非在因法全然不显明时生起，也并非由创造者等不真实、不相应的因法而生起。事实上，它只是由于无明等因法而明显生起、具有无明等显明之因的法之自性。〕”因此，他能够破除在过去——
အနာဂတ်-ပစ္စုပ္ပန် ကာလသုံးပါးအတွင်း၌ ယုံမှားခြင်း ကင်္ခါတရားကို ဖျက်ဆီးနိုင် ဖျောက်ဖျက်နိုင်သဖြင့် ကာလ သုံးပါး၌ သို့လော သို့လော တွေးတောယုံမှားခြင်း ဝိစိကိစ္ဆာတရားကို ကျော်လွှားလွန်မြောက်နိုင်သည်ဖြစ်၍ အကြောင်းတရားနှင့် တကွသော နာမ်ရုပ်၌ 〔အတိတ်-အနာဂတ်-ပစ္စုပ္ပန်-အဇ္ဈတ္တ-ဗဟိဒ္ဓ-သြဠာရိက-သုခုမ-ဟီန- ပဏီတ-ဒူရ-သန္တိက ဟူသော (၁၁)မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် တည်နေသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး = ရုပ် တရား နာမ်တရား၌〕〕〕 အပေါင်းအစုအလိုက် အုပ်စုအလိုက် ခြုံငုံ၍ လက္ခဏာရေးသုံးတန် တစ်လှည့်စီ တင်၍ ရှုပွားသုံးသပ်ခြင်း ကလာပသမ္မသနနည်း စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် လက္ခဏာယာဥ် သုံးချက်တင်၍ ဝိပဿနာ ဉာဏ်ကို ဉာဏ်စဥ်အတိုင်း တိုးပွားစေလတ်သော် မဂ်အစဥ်အားဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်၏။
——未来、现在三时中的疑，从而越过对三时“是这样吗、是那样吗”的疑惑。在连同因缘的名色之中，〔即在依过去、未来、现在、内、外、粗、细、劣、胜、远、近这11种方式存在的五取蕴——色法与名法——之中，〕他按聚、按组加以总括，依聚思惟法等方法，轮流安立三相而修习、审察，使观智依智次第增长，便能经由诸道的次第到达阿罗汉果。
ဤသည်ကား တစ်ဦးသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သူမြတ်၏ အရဟတ္တဖိုလ်တိုင်အောင်သော သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ကျင့်စဥ်လမ်းပင်တည်း။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၅၄။) 〔မှတ်ချက် ---- အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အဇ္ဈတ္တ၊ ဗဟိဒ္ဓ၊ သြဠာရိက = အကြမ်း၊ သုခုမ = အနု၊ ဟီန = အယုတ်၊ ပဏီတ = အမြတ်၊ ဒူရ = အဝေး၊ သန္တိက = အနီး - ဟူသော (၁၁) မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် တည်နေသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး = ရုပ်-နာမ်ပရမတ္ထဓာတ်သားတို့ကို ရုပ်-နာမ်နှစ်ပါးနည်းဖြင့် နှစ်ပုံ ပုံ၍ ဖြစ်စေ၊ ခန္ဓာငါးပါးနည်းဖြင့် ငါးပုံ ပုံ၍ဖြစ်စေ၊ အာယတန (၁၂)ပါးနည်းဖြင့် (၁၂)ပုံ ပုံ၍ဖြစ်စေ၊ ဓာတ် (၁၈) ပါးနည်းဖြင့် (၁၈)ပုံ ပုံ၍ဖြစ်စေ - ဤသို့ စသည်ဖြင့် အုပ်စုအလိုက် ပေါင်းစုခြုံငုံ၍ လက္ခဏာရေး သုံးတန် တစ်လှည့်စီတင်ကာ ဝိပဿနာရှုသော လုပ်ငန်းခွင်ကို ကလာပသမ္မသန ရှုပွားသုံးသပ်နည်းဟု ခေါ်ဆိုပေ
这是这位贤善禅修者直至阿罗汉果、从轮回之苦出离的因与修行之道。（《中部义注》1-254。）〔注——把依过去、未来、现在、内、外、粗、细、劣、胜、远、近这11种方式存在的五取蕴——究竟色法与名法——或依色、名二法分作2组，或依五蕴分作5组，或依十二处分作12组，或依十八界分作18组；如此等等，按聚、按组加以总括，轮流安立三相而修习观照的工作，称为——
သည်။ ပထဝီစသော ရုပ်ဓာတ် တစ်လုံးစီကိုဖြစ်စေ၊ ဖဿစသော နာမ်ဓာတ် တစ်လုံးစီကိုဖြစ်စေ၊ ပရမတ္ထ ဓာတ်သားတစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီကို လက္ခဏာရေးသုံးတန် တစ်လှည့်စီတင်ကာ ဝိပဿနာရှုသော လုပ်ငန်းခွင်ကို အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာဟု ခေါ်ဆို၏။ ဝိပဿနာသို့ကူးစ ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား ကလာပသမ္မသနနည်းက စ၍ အား ထုတ်ရန် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ သမ္မသနဉာဏ်ပိုင်း၌ ညွှန်ကြားလျက် ရှိပေသည်။ သို့အတွက် အထက်ပါ အဋ္ဌ ကထာ၌ ကလာပသမ္မသနနည်းက စ၍ ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ပါ။〕 (မူလဋီ-၁-၁ဝ၉-၌လည်း ကြည့်ပါ၊၊)
——“聚思惟法”。至于对地界等每一种究竟色法、触等每一种究竟名法，也就是对每一种究竟界法逐一轮流安立三相而修习观照的工作，称为“逐法观”（anupadadhamma-vipassanā）。《清净道论》“思惟智”部分教导，初转入观修者应从聚思惟法开始修习。因此应当知道，上引义注才从聚思惟法开始开示。〕（另见《根本复注》1-109。）
စျာနကမ္မိကပုဂ္ဂိုလ်
以禅那为业处者
စျာနကမ္မိကပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း ''ဤစျာန်အင်္ဂါတို့သည် အဘယ်ကို မှီ၍ ဖြစ်ကြကုန်သနည်းဟု စူးစမ်း ဆင်ခြင်လတ်သော် ဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍ ဖြစ်ကြကုန်၏ဟု ကွဲကွဲပြားပြား သိ၏၊ ဝတ္ထုမည်သည်ကား ကရဇကာယ တည်း၊ ဤသို့လျှင် ---- စျာန်အင်္ဂါတို့ကား နာမ်တရားတည်း၊ ကရဇကာယကား ရုပ်တရားတည်း'' ---- ဤသို့ နာမ်ရုပ်ကို အသီးအသီး ပိုင်းခြား၍ ထိုနာမ်ရုပ်၏ အကြောင်းတရားကို ရှာဖွေလတ်သော် အဝိဇ္ဇာစသော ကျေးဇူး ပြုပုံ အခြင်းအရာရှိသော ကြောင်း-ကျိုး-ဆက် = ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားကို သိမြင်၍ ''ဤနာမ်ရုပ်သည်ကား အကြောင်းတရားနှင့် အကျိုးတရားမျှသာတည်း၊ အကြောင်း အကျိုးမှ တစ်ပါး အခြားသော ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ
以禅那为业处者也如此思察：“这些禅支依止什么而生呢？”他清楚辨知：“依止所依色而生；所谓所依，就是所生身。”他如此分别：“诸禅支是名法，所生身是色法。”随后，他寻求该名色的因法，见到以无明等为缘、因果相联的缘起自性，了知：“这名色只是因法与果法而已；除因果之外，并没有另一个个人或有情——”
原书第 270 页
မည်သည် မရှိ''ဟု ဤသို့ ကာလသုံးပါး၌ ကျော်လွှားလွန်မြောက်ပြီးသော ယုံမှားခြင်း ဝိစိကိစ္ဆာတရား ရှိသည် ဖြစ်၍ အကြောင်းတရားနှင့် တကွသော နာမ်-ရုပ်၌ လက္ခဏာရေးသုံးတန် တစ်လှည့်စီတင်၍ ကလာပသမ္မသန စသော အစီအရင်ဖြင့် ဝိပဿနာဉာဏ်ကို အစဥ်အတိုင်း တိုးပွားစေလတ်သော် မဂ်အစဥ်အားဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ် သို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်ပေ၏။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၅၄။) ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာစကားရပ်ကို ကြည့်ပါက အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းသော ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဥပစာရသမာဓိ၊ အပ္ပနာစျာန်သမာဓိဟု နှစ်မျိုးပြားသော အာနာပါနသမာဓိတို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးသော သမာဓိကို ဝိပဿနာ၏ အခြေပါဒကပြု၍ ဝိပဿနာသို့ ကူးခဲ့သော် ထိုဝိပဿနာပိုင်း၌ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် အနိစ္စ-ဒုက္ခ-အနတ္တ လက္ခဏာရေးသုံးတန်တင်ကာ ရှုပွား သုံးသပ်ရမည့် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံ တရားတို့မှာ ရုပ်တရား နာမ်တရား အကြောင်းတရား အကျိုးတရားဟူသော ပရမတ်အစစ်သာဖြစ်သော ပညတ်
——存在。”他如此越过对三时的疑惑，轮流把三相安立于连同因缘的名色之上，以聚思惟等次第使观智依次增长，便能经由诸道的次第到达阿罗汉果。（《中部义注》1-254。）从上引义注可知，修习入出息念的禅修者若以近行定或安止禅定这两种入出息定中的任何一种作为观修的基础而转入观修，那么，观智所观的对象就只能是色法、名法、因法、果法这些纯粹的究竟诸行法，是不与概念法——
နှင့် မရောသော သင်္ခါရတရားစုတို့သာ ဖြစ်ကြသဖြင့် ---- ၁။ အဿာသ ပဿာသကာယ အမည်ရသော ရုပ်တရားစုတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၂။ ယင်းအဿာသပဿာသကာယ၏ မှီရာ ကရဇကာယ အမည်ရသော ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်တို့ကိုလည်း- ကောင်း၊ ၃။ ထိုရုပ်တရားကို အာရုံယူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော နာမ်တရားစုတို့ကိုလည်းကောင်း ---- ရှေးဦးစွာ သိရှိအောင် ကြိုးစားအားထုတ်ရမည် ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူရမည် သိမ်းဆည်းရမည် ဖြစ်သည်။ ရုပ်တရားတို့မည်သည် တစ်ခုချင်း တစ်လုံးချင်း ဖြစ်နိုင်သည့်စွမ်းအား မရှိကြသဖြင့် ကလာပ်ခေါ်သည့် အုပ်စုအလိုက်သာ ဖြစ်ရိုးဓမ္မတာ ရှိကြသဖြင့် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးဦးစွာ အာနာပါနသမာဓိ၏ အကူ အညီဖြင့် ရုပ်ကလာပ်များကို မြင်အောင် ရှုရမည်၊ ထိုနောင် ထိုရုပ်ကလာပ်တစ်ခု တစ်ခု အတွင်း၌ တည်ရှိသော ပထဝီ-အာပေါ-တေဇော-ဝါယော-ဝဏ္ဏ-ဂန္ဓ-ရသ-သြဇာ စသော ပရမတ်အစစ်ဖြစ်သော ရုပ်တရားများကို
——混杂的。因此，他首先必须努力了知：1．称为“入出息身”的色法群；2．作为该入出息身所依、称为“所生身”的大种色与所造色；3．缘取那些色法而生的名法群。他必须以智分别、把握这些法。色法没有逐一、单独生起的能力，依其法则只能按称为“色聚”的群组生起；因此，禅修者首先必须借助入出息定，观见色聚。此后，还须以智逐一分别、分析每一个色聚中存在的地界、水界、火界、风界、颜色、香、味、食素等究竟色法——
တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ အသီးအသီး ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ ရုပ်ပရမတ်နယ်မြေသို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် ရှုပွားရမည်၊ ယင်းသို့ ရှုပွားခြင်းကို ရုပ်ကလာပ်များကို ဓာတ်ခွဲသည်ဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲထားပါသည်။ ယင်းသို့ ရှုပွားနိုင် ဓာတ်ခွဲနိုင်ပါမှ ရုပ်ကလာပ်တစ်ခု တစ်ခုအတွင်း၌ တည်ရှိသော ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်အစစ်ကို စတင် သိရှိမည် ဖြစ်သည်။ (ရုပ်ကလာပ် အသီးအသီး၌ တည်ရှိသော ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ အသိဉာဏ်၌ ထင်လွယ် မြင်လွယ်သောကြောင့် ထင်ရှားသောကြောင့် ဘူတရုပ်ဟုလည်းကောင်း၊ ယင်း ဓာတ်ကြီး လေးပါးဟူသော ဘူတရုပ်ကို မှီတွယ် ဖြစ်ပေါ်နေသော ကလာပ်တူ ဝဏ္ဏ = အဆင်း၊ ဂန္ဓ = အနံ့၊ ရသ = အရသာ၊ သြဇာ = အဆီအစေး စသော ရုပ်တရားများကို ကလာပ်တူ ဘူတရုပ် ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို မှီတွယ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာရသောကြောင့် ဥပါဒါရုပ်ဟုလည်းကောင်း အသီးအသီး ခေါ်ဆိုပေသည်။) ယင်းဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်
——使智见抵达究竟色法的领域。本书把这种观法称为“分析色聚”。只有能够如此观照、分析色聚，才会开始知见每一个色聚中真实的大种色与所造色。〔每个色聚中的四大种，在禅修者的智中容易显现、容易看见而且明显，所以称为“大种色”；同一色聚中的颜色、香、味、食素等色法，依止作为大种色的四大种而生起，所以称为“所造色”。〕这些大种色与所造色——
တို့သည်သာလျှင် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံဖြစ်သည့်၊ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် လက္ခဏာရေးသုံးတန်တင်ကာ ကြိတ်ချေရမည့် ရှုပွားသုံးသပ်ရမည့် ရုပ်အစစ်များ ဖြစ်ကြပေသည်။
——才是观智真正的所观对象，是应当由观智安立三相而反复修习、审察的真实色法。
တစ်ဖန် ရုပ်တရားကို အာရုံယူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော နာမ်တရားတို့တွင် ဖဿလျှင် ငါးခုမြောက် ရှိသော ဖဿပဉ္စမကတရားတို့ကို ပဓာနထား၍ အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုထားတော်မူပေ၏။ ထိုဖဿ ပဉ္စမကတရားတို့တွင်လည်း ဖဿနှင့် စေတနာကို တိုက်ရိုက်ယူ၍ ဖွင့်ဆိုလိုက်သဖြင့် သင်္ခါရက္ခန္ဓာစာရင်းဝင် စေတသိက်သင်္ခါရတရားစုများပါ အားလုံးယူပြီးဖြစ်ကြောင်း အကျုံးဝင်ကြောင်းကိုလည်း ဤသို့ ရှင်းပြထား၏။
再者，对于缘取色法而生的名法，义注论师以触等五法为主而作解释。在触等五法之中，义注又直接举出触与思；由此，摄属行蕴的一切心所行法也都已经包括在内。其解释如下。
ဖဿပဉ္စမကဂ္ဂဟဏံ ဟိ တဿ သဗ္ဗစိတ္တုပ္ပါဒသာဓာရဏဘာဝတော၊ တတ္ထ စ ဖဿစေတနာဂ္ဂဟဏေန သဗ္ဗသင်္ခါရက္ခန္ဓဓမ္မသင်္ဂဟော စေတနာပဓာနတ္တာ တေသံ။ တထာ ဟိ သုတ္တန္တဘာဇနီယေ သင်္ခါရက္ခန္ဓဝိဘင်္ဂေ
“之所以摄取触等五法，是因为它们为一切心生起所共有；其中，由摄取触与思，便摄尽一切行蕴法，因为在那些法中，思是主要的。诚然，在经分别法中解释行蕴时——”
原书第 271 页
အာနာပါနဿတိသမာဓိပိုင်း ''စက္ခုသမ္ဖဿဇာ စေတနာ''တိအာဒိနာ စေတနာဝ ဝိဘတ္တာ၊ ဣတရေ ပန သရူပေနေဝ ဂဟိတာ။
“——便以‘眼触所生之思’等，仅分别说明思；其余诸蕴则依其自身形态摄取。”
(မ-ဋီ-၁-၃၇ဝ။)
（《中部复注》1-370。）
= ဖဿ-ဝေဒနာ-သညာ-စေတနာ-ဝိညာဏ်ဟူသော ဖဿလျှင် ငါးခုမြောက်ရှိသော ဖဿပဉ္စမကတရား တို့ကိုသာ ယူ၍ အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုတော်မူခြင်းသည် ထိုဖဿပဉ္စမကတရားစု၏ စိတ္တုပ္ပါဒ်အားလုံး နှင့် ဆက်ဆံသော သဗ္ဗစိတ္တုပ္ပါဒ သာဓာရဏတရား ဖြစ်သောကြောင့် ထိုသို့ ဖွင့်ဆိုတော်မူခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
＝义注论师之所以只举触、受、想、思、识——这组以触为第五的触等五法——作解释，是因为这组触等五法为一切心生起所共有。
ထို ဖဿပဉ္စမကတရားတို့တွင်လည်း ဖဿနှင့် စေတနာကို တိုက်ရိုက်ယူ၍ ဖွင့်ဆိုလိုက်ခြင်းဖြင့် သင်္ခါရက္ခန္ဓာ စာရင်းဝင် စေတသိက်တရားစု အားလုံးကို သိမ်းယူရေတွက်ခြင်း လုပ်ငန်းရပ်လည်း ပြီးစီးပြီး ဖြစ်သွား၏၊ အကြောင်းမူ ထိုသင်္ခါရက္ခန္ဓာစာရင်းဝင် စေတသိက်တရားစုတို့တွင် (သင်္ခါရက္ခန္ဓာစာရင်းဝင် စေတသိက် အလုံး (၅ဝ) ရှိ၏၊ ယင်းတို့တွင်) စေတနာက ပြဓာန်းသော ပဓာနတရား ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ထိုကြောင့်ပင်လျှင် သင်္ခါရက္ခန္ဓာဝိဘင်း သုတ္တန္တဘာဇနီယနည်း၌ --- စက္ခုသမ္ဖဿဇာ စေတနာ - စသည်ဖြင့် သင်္ခါရက္ခန္ဓာကို ဝေဖန် ဟောကြားတော်မူရာဝယ် ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင်က စေတနာကိုသာလျှင် ပဓာနထား၍ ဝေဖန်ဟောကြား ထားတော်မူသော ရှေးဟောင်းထုံးတစ်ရပ်လည်း အထင်အရှား ရှိပေသည်။ ကျန် ရူပက္ခန္ဓာ၊ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၊ သညာက္ခန္ဓာ၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓာတို့ကိုကား သရုပ်ထုတ်လျက် ရေတွက်ပိုင်းခြားကာ ဟောကြားထားတော်မူပေသည်။
在这些触等五法中，由于直接举出触与思加以解释，摄集、计入行蕴的一切心所法的工作也就完成了；因为在行蕴所摄的诸心所法中（行蕴所摄心所共有50个），思是首要的主要法。因此，在《分别论》行蕴分别的经分别法中，以“စက္ခုသမ္ဖဿဇာ စေတနာ”（“眼触所生之思”）等分别开示行蕴时，世尊本人也唯以思为主而作分别开示；这一古来成规显而易见。其余色蕴、受蕴、想蕴、识蕴，则各显其自体，计数分别而开示。
(မ-ဋီ-၁-၃၇ဝ။)
（《中部复注》1-370。）
မဟာဋီကာ၏ အဆိုအမိန့်
《大复注》之说
အနုပဿနာ ဉာဏန္တိ သမထဝသေန နိမိတ္တဿ အနုပဿနာ၊ ဝိပဿနာဝသေန အဿာသပဿာသေ၊ တန္နိဿယဉ္စ ကာယံ ''ရူပံ''န္တိ၊ စိတ္တံ တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ ''အရူပ''န္တိ ဝဝတ္ထပေတွာ နာမရူပဿ အနုပဿနာ စ ဉာဏံ၊ တတ္ထ ယထာဘူတာဝဗောဓော။ (မဟာဋီ-၁-၃၂ဝ။) ဤမဟာဋီကာ၏ ဆိုလိုရင်းမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။ ဤအာနာပါနလုပ်ငန်းခွင်ကို ဘုရားရှင်သည် ကာယာ- နုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်ပိုင်းတွင် ထည့်သွင်း၍ ဟောကြားထားတော်မူခဲ့၏။ ကာယာနုပဿနာ၌ အနုပဿနာ ဉာဏ်ဟူသည်မှာ သမထပိုင်း၌ အာနာပါနနိမိတ်ကို အဖန်တလဲလဲရှုနေသော ဉာဏ်တည်း။ ဝိပဿနာပိုင်း၌ကား ၁။ အဿာသ ပဿာသ ကာယ-ဟူသော စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော အသံလျှင် ကိုးခုမြောက် ရှိသော (= စိတ္တဇ သဒ္ဒနဝက) ကလာပ်တိုင်း၌ တည်ရှိသော ပရမတ္ထရုပ်တရားများ၊ ၂။ ထို အဿာသပဿာသကာယ အမည်ရသော ပရမတ္ထရုပ်တရားတို့၏ မှီရာ ကရဇကာယ အမည်ရသော တစ်ကိုယ်လုံး၌ တည်ရှိသော ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရဟူသော အကြောင်းတရား လေးပါးကြောင့် ထင်ရှား
“所谓随观智：从止的方面，是随观禅相；从观的方面，则将入息、出息及其所依的身判定为‘色’，将心及其相应法判定为‘非色’，而随观名色之智，即于其中如实觉悟。”（《大复注》1-320。）这段《大复注》的意思如下。世尊把入出息业处列入身随观念处而开示。在身随观中，所谓随观智，从止的方面说，是反复观照入出息相之智；从观的方面说，则是观照：1．存在于名为“入出息身”的每一个色聚——即以声音为第九法的心生声九法聚——中的究竟色法；2．存在于作为这些名为入出息身的究竟色法之所依、名为所生身的全身中，由业、心、时节、食四种因所显现——
ဖြစ်နေကြကုန်သော ဘူတရုပ်၊ ဥပါဒါရုပ်များ -- ဤနှစ်မျိုးသော ရုပ်တရားများကို ''ရုပ်''ဟုလည်းကောင်း၊ ၃။ အသိစိတ်ကိုလည်းကောင်း၊ ထိုအသိစိတ်နှင့် ယှဥ်ဖက် စေတသိက်တရားစုကိုလည်းကောင်း ''နာမ်''ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၍ နာမ်ရုပ်ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုခြင်းသည် ကာယာနုပဿနာဉာဏ်တည်း။ ထို နာမ်ရုပ်၌ ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်မှုတည်း။ (မဟာဋီ-၁-၃၂ဝ။) ဤကား အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် သမထပိုင်း ဝိပဿနာပိုင်း နှစ်ပိုင်းလုံးတို့၌ မည်သည့်တရားများကို ရှုပွားသုံးသပ်နေပါမှ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်ကို ပွားများနေသည် မည်ကြောင်း ဖွင့်ဆိုချက်များပင်တည်း။
——的大种色与所造色；把这两类色法判定为“色”。3．把认知之心以及与该心相应的心所法判定为“名”。如此反复随观名色，就是身随观智；这就是对于名色如其所是地亲自现见、贯通。（《大复注》1-320。）以上这些解释说明：修习入出息业处的禅修者，在止与观两个方面分别观修、审察哪些法，才称为修习身随观念处。
သို့အတွက် အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းပွားများ အားထုတ်နေသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဥပစာရသမာဓိ၊ အပ္ပနာသမာဓိဟု နှစ်မျိုးပြားသော အာနာပါနသမာဓိ တစ်ခုခုကို ဝိပဿနာ၏ အခြေပါဒက ပြု၍ ----
因此，修习入出息业处者，应以近行定与安止定这两种入出息定中的任一种作为观修的基础——
原书第 272 页
၁။ အဿာသပဿာသ ကာယ အမည်ရသော ပရမတ္ထ ရုပ်တရားများ၊ ၂။ ထိုအဿာသ ပဿာသ ရုပ်တရားတို့၏ မှီရာ ကရဇကာယ အမည်ရသော တစ်ကိုယ်လုံး၌ တည်ရှိသော ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်များ၊ ၃။ ထိုရုပ်တရားကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော နာမ်တရားများ ---- ဤ ရုပ်တရား၊ နာမ်တရားတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ကောင်းစွာ ရှုနိုင်ပြီးပါမှ ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်ပြီးပါမှ ထိုရုပ်-နာမ်တို့၏ အကြောင်းတရားတို့ကို ရှာဖွေလျက် အကြောင်းတရားနှင့် တကွသော ထိုရုပ်- နာမ်တို့ကိုသာလျှင် လက္ခဏာယာဥ်သုံးချက် တင်၍ ဝိပဿနာရှုရမည် ဝိပဿနာရှုကောင်းသည်ဟု ပါဠိတော်- အဋ္ဌကထာ-ဋီကာတို့ အပေါ်၌ ယုံကြည်မြတ်နိုး ကိုးစားသော စိတ်ထားဖြင့် ရိုသေစွာ နာယူမှတ်သားထားလေ ရာသည်။ (ထိုရုပ်-နာမ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ရှုပွားပုံစနစ်များကိုလည်းကောင်း ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်း ပိုင်းတို့တွင် အသေးစိတ် ဖော်ပြမည် ဖြစ်ပေသည်။)
——1．名为入出息身的究竟色法；2．存在于作为这些入出息色法之所依、名为所生身的全身中的大种色与所造色；3．缘取这些色法而生起的名法。唯有先以智善加观照这些色法、名法，亲自现见、贯通以后，才可以继续寻求该名色的因法，并只对连同因缘的名色安立三相而修观。对于巴利圣典、义注与复注的这一教导，应当怀着信敬、珍重与依止之心，恭敬听受并牢记。（这些色法、名法以及观修方法，将在色业处与名业处部分详细说明。）
ဤကား အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် အာနာပါနနိမိတ် ပေါ်လာသော် ထို အာနာပါနနိမိတ်ကို ---- ၁။ အရောင်အားဖြင့် နှလုံးမသွင်းသင့်ပုံ၊ ၂။ ခက်မာခြင်းစသော သဘာဝလက္ခဏာအားဖြင့် နှလုံးမသွင်းသင့်ပုံ၊ ၃။ အနိစ္စ-ဒုက္ခ-အနတ္တဟူသော သာမညလက္ခဏာကိုလည်း နှလုံးမသွင်းသင့်ပုံနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်း တင်ပြချက်များပင်တည်း။
以上说明的是：修习入出息业处的禅修者见到入出息相时，1．不应依颜色而作意入出息相；2．不应依坚硬等自性相而作意；3．也不应依无常、苦、无我这些共相而作意。
သို့သော် အာနာပါနကို ပွားများအားထုတ်စဖြစ်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် အာနာပါနနိမိတ် မပေါ်မီ အတွင်း၌လည်း အာနာပါနအမည်ရသော ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေကို အာရုံယူ၍ သမာဓိ စတင်ထူထောင် ခိုက်၌လည်း သဘာဝလက္ခဏာနှင့် သာမညလက္ခဏာတို့ကို နှလုံးမသွင်းသင့်သည်သာ ဖြစ်ပေသည်။ ခက်မာခြင်း စသော သဘာဝလက္ခဏာကို နှလုံးသွင်းနေပါက အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပွားသည် မမည်တော့ဘဲ ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း ကို ပွားနေသည်သာ မည်ပေလိမ့်မည်။
不过，才开始修习入出息的禅修者，在入出息相尚未出现以前，以名为入出息的自然入息、出息为所缘而开始建立定力时，同样不应作意自性相与共相。若作意坚硬等自性相，就不能再称为修习入出息业处，而只称为修习界业处。
တစ်ဖန် အကယ်၍ အသင်ယောဂီသူတော်ကောင်းသည် ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ၌ ရုပ်ကလာပ်များ ကိုလည်း မမြင်သေးပါဘဲလျက်၊ မြင်သော်လည်း ရုပ်ကလာပ်များကို ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ ဓာတ်မခွဲနိုင် သေးသဖြင့် အဿာသပဿာသကာယ အမည်ရသော ရုပ်ပရမတ်အစစ်ကိုလည်း ဉာဏ်ဖြင့် မမြင်သေးပါဘဲလျက် ယင်း ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေကို ဖြစ်-ပျက် ရှုနေပါက အနိစ္စ-ဒုက္ခ-အနတ္တဟု သာမညလက္ခဏာကို နှလုံး သွင်းနေပါက ပညတ်ကိုသာလျှင် ဖြစ်-ပျက်ရှုနေသည်၊ ပညတ်ကိုသာလျှင် အနိစ္စ-ဒုက္ခ-အနတ္တဟု လက္ခဏာ ရေးတင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုနေသည် မည်ပေသည်။
再者，贤善禅修者若尚未在入息、出息中见到色聚；或者虽见到色聚，却尚不能以智分别、分析色聚而辨析诸界，因而尚未以智见到名为入出息身的真实究竟色法；此时若观入息、出息的生灭，或以无常、苦、无我这些共相作意，就只是在观概念法的生灭，只是在概念法上标立无常、苦、无我之相而作观修。
ဒသ ကသိဏာ၊ ဒသ အသုဘာ၊ အာနာပါနဿတိ၊ ကာယဂတာသတီတိ ဣမာနိ ဒွါဝီသတိ နိမိတ္တာ- ရမ္မဏာနိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၁ဝ၉။) ဤအထက်ပါ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၏ ဖွင့်ဆိုချက်အရ အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာန်းကား နိမိတ်ကို အာရုံ ပြုသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတည်း။
“十遍、十不净、入出息念和身至念，这二十二种都以相为所缘。”（《清净道论》1-109。）依照上述《清净道论》的解释，入出息念业处是以相为所缘的业处。
သေသာနိ မဟဂ္ဂတစိတ္တာနိ သဗ္ဗာနိပိ ပညတ္တာရမ္မဏာနိ။
“其余一切广大心，也都以概念法为所缘。”
(အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ၊ ပကိဏ်းပိုင်း၊ အာရမ္မဏသင်္ဂဟ။)
（《摄阿毗达磨义论》“杂项”部分，“所缘摄”。）
原书第 273 页
အာနာပါနဿတိသမာဓိပိုင်း ဤ အထက်ပါ သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း၏ ဖွင့်ဆိုချက်အရ ပညတ်ကို အာရုံပြုသော မဟဂ္ဂုတ်စိတ် အမျိုးအစားတွင် ဤအာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းလည်း ပါဝင်ပေသည်။ ဤ၌ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေကို သန္တတိဃန သမူဟဃန ကိစ္စဃနဟူသော ရုပ်တုံးရုပ်ခဲတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးလျက် ရုပ်ပရမတ် အစစ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် မရှုပွားနိုင်သေးသဖြင့် ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေဟူသော အတုံးအခဲကိုလည်း ပညတ်ဟုပင် ခေါ်ဆိုသည်။
依照上述《摄阿毗达磨义论》的解释，入出息业处也属于缘取概念法的广大心这一类。在这里，因为尚不能以智破除相续密集、组合密集、作用密集这些色法密集块，尚不能观修到使智见抵达真实的究竟色法，所以作为整体的入息、出息也仍称为概念法。
ယင်း ပကတိ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေကို အကြောင်းခံ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝါဂွမ်းစိုင်ကဲ့သို့ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူ နေသော အာနာပါနဥဂ္ဂဟနိမိတ်၊ ကြယ်တာရာ စသည်တို့ကဲ့သို့ ကြည်လင်တောက်ပနေသော အာနာပါန ပဋိဘာဂနိမိတ်တို့ကိုလည်း ရုပ်ဃနဟူသော အတုံးအခဲ မပြိုသေးသဖြင့် ပညတ်ဟုပင် ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
以这些自然的入息、出息为因而生起的入出息取相，洁白如一团棉絮；入出息似相，清澈明亮如星辰等。由于其中的色法密集尚未破除，所以这两者也都称为概念法。
သို့အတွက် အာနာပါနဿတိသမာဓိ၏ အာရုံမှာ ပညတ်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ပါ။ ပညတ်ကား ဖြစ်-ပျက် မရှုကောင်း ဝိပဿနာ မရှုကောင်း၊ ပရမတ်ကိုသာ ဖြစ်-ပျက် ရှုကောင်းသည် ဝိပဿနာ ရှုကောင်းသည်။
因此应当记住：入出息念定的所缘是概念法。概念法不应被观作生灭，也不应作为观修的对象；只有究竟法才应被观作生灭，才可作为观修的对象。
ပညတ်-ပရမတ်
概念法与究竟法
ဤ၌ အာနာပါန = ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ၌ ပညတ်-ပရမတ် အယူအဆနှင့် ပတ်သက်၍ သံသယ ကင်းရှင်းသွားအောင် အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၏ အဆိုအမိန့်များကို ဆက်လက်၍ တင်ပြအပ်ပါသည်။
关于入出息中的概念法与究竟法，为了消除疑惑，下面继续列举义注与复注的说法。
စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏဝိသဋေ အဿာသကာယေ ပဿာသကာယေ ဝါ … (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၆၅။) စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏဝိသဋေတိ အနေကကလာပတာယ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏဘာဝေန ဝိသဋေ။ (မဟာဋီ-၁-၃၂၁။) ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၏ အဆိုအမိန့်များအရ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေဟူသည် မှုန့်မှုန့် ညက်ညက် ပြန့်ကျဲနေသော ရုပ်ကလာပ်ပေါင်းများစွာတို့ဖြင့် ပေါင်းစုတည်ဆောက်ထားသော ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အပေါင်းအစုမျှသာ ဖြစ်သည်။ ထိုအပေါင်းအစုသည်ကား ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေအတွင်း၌ တည်ရှိသော ရုပ်ကလာပ်များကို မမြင်သေးပါက၊ ထိုကလာပ်များကိုလည်း ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ ရုပ်ကလာပ်တစ်ခုစီ တစ်ခုစီ အတွင်း၌ တည်ရှိသော ပထဝီ-အာပေါ-တေဇော-ဝါယော-ဝဏ္ဏ-ဂန္ဓ-ရသ-သြဇာ-အသံ ဟူသော ရုပ် ပရမတ် အစစ်များကို ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် ယင်း (၉)မျိုးသော ရုပ်တရားတို့၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝ သတ္တိ သဘာဝလက္ခဏာသို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် မရှုနိုင်သေး ဓာတ်မခွဲနိုင်သေးပါက သန္တတိပညတ် သမူဟ
“在粉碎、极粉碎而散开的入息身或出息身中……”（《清净道论》“‘粉碎、极粉碎而散开’，意为由于由许多色聚组成，故以粉碎、极粉碎的状态散开。”（《大复注》1-321。）依照以上义注与复注的说法，所谓入息、出息，只是由许多细碎、极细碎而散开的色聚所组成的色聚集合。若尚未见到入息、出息中的色聚，也尚不能以智逐一分别、分析这些色聚，见到每一色聚中存在的地界、水界、火界、风界、颜色、香、味、食素、声音这9种真实究竟色法，使智见抵达究竟法，抵达这9种色法各自的自性与自性相，亦即尚未能够辨析诸界，那么，相续概念与组合——
ပညတ် မကွာသေးသဖြင့် ပညတ်နယ်မှာသာ ရှိနေသေးသည်။ သန္တတိပညတ် သမူဟပညတ် မကွာသေးသော ပညတ်နယ်မှာသာ ရှိနေသေးသော ဃနအတုံးအခဲ မပြိုသေးသော ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေကား ဝိပဿနာ ဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံ မဟုတ်ပေ။ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေအတွင်း၌ တည်ရှိသော ရုပ်ကလာပ်တိုင်း ရုပ် ကလာပ်တိုင်း၌ ပါဝင်သော (၉)မျိုးသော ပရမတ္ထ ရုပ်သဘောတရားတို့သည်သာလျှင် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံ အာရုံ ဖြစ်ပေသည်။ ထိုကြောင့် ပညတ်ကိုကား ဝိပဿနာ မရှုကောင်း ပရမတ်ကိုသာ ဝိပဿနာ ရှုကောင်းသည် ဟု အထက်၌ ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
——概念就尚未离开，仍然停留在概念领域。尚未离开相续概念与组合概念、仍在概念领域、密集块尚未破除的入息、出息，并不是观智的所观对象。只有入息、出息中每一个色聚所含的9种究竟色法，才是观智的所观对象。因此上文才说：概念法不应作为观修对象，只有究竟法才可作为观修对象。
သို့သော် အာနာပါနလမ်းစဥ်မှ ဥပစာရသမာဓိဟူသော ဥပစာရစျာန်၊ အပ္ပနာသမာဓိဟူသော အပ္ပနာ စျာန်ကို အလိုရှိခဲ့ပါမူ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ အတွင်း၌ တည်ရှိသော ရုပ်ကလာပ်တိုင်း၌ တည်ရှိသော (၉)မျိုးသော ပရမတ္ထရုပ်တရားတို့ကို အာရုံယူ၍ သမာဓိထူထောင်ခဲ့သော် ဥပစာရစျာန် အပ္ပနာစျာန်တို့ကို မရနိုင်။
不过，若想从入出息之道获得称为近行定的近行禅、称为安止定的安止禅，那么，以入息、出息中每一个色聚所含的9种究竟色法为所缘来建立定力，是不能获得近行禅与安止禅的。
အကြောင်းမူ အာနာပါနစျာန်လမ်းကား နိမိတ္တ အမည်ရသော အာနာပါနပညတ်ကိုသာ အာရုံယူ၍ သမာဓိ ထူထောင်ရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့အတွက် လိုရင်း အချုပ်မှတ်သားရန်ကား ---- ၁။ အာနာပါနစျာန်ကို အလိုရှိခဲ့သော် နိမိတ္တအမည်ရသော အာနာပါနပညတ်ကို အာရုံယူ၍ ရှုပါ။
因为入出息禅那之道，是以名为“相”的入出息概念法为所缘来建立定力的。因此，要点可简记如下：1．若想获得入出息禅那，就应以名为“相”的入出息概念法为所缘而观。
原书第 274 页
၂။ ဝိပဿနာဉာဏ်ကို အလိုရှိခဲ့သော် ပရမတ်ကို အာရုံယူ၍ ရှုပါ ဟူ၏။ ယင်း ပရမတ်တရားတို့ကား ---- (က) အဿာသ ပဿာသကာယ (ခ) ကရဇကာယ ခေါ် ရူပကာယ၊ (ဂ) နာမကာယတို့ပင် ဖြစ်ကြသည်။
2．若想获得观智，就应以究竟法为所缘而观。这些究竟法就是：（a）入出息身；（b）所生身（即色身）；（c）名身。
(င) နိမိတ် (၃) မျိုး
（戊）三种禅相（nimitta）
ဤတွင် နိမိတ္တ အမည်ရသော အာနာပါနနိမိတ်အကြောင်းကို ဆက်လက်၍ တင်ပြအပ်ပါသည်။ ဤအာနာ ပါနကမ္မဋ္ဌာန်း၌ နိမိတ်သုံးမျိုး ရှိ၏။
这里继续说明称为 nimitta 的入出息禅相。在这入出息业处中，共有三种禅相。
၁။ ပရိကမ္မနိမိတ်၊ ၂။ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်၊ ၃။ ပဋိဘာဂနိမိတ်ဟု နိမိတ်သုံးမျိုး ရှိ၏။
三种禅相是：1．遍作相（parikamma-nimitta）；2．取相（uggaha-nimitta）；3．似相（paṭibhāga-nimitta）。
ထိုသုံးမျိုးတို့တွင် ဥဂ္ဂဟနိမိတ်နှင့် ပဋိဘာဂနိမိတ်အကြောင်းကား နောက်ပိုင်းတွင် ထင်ရှားလာပါလိမ့်မည်။
这三种禅相中，取相与似相将在后文得到清楚说明。
ပရိကမ္မနိမိတ် အကြောင်းကို ဤတွင် အနည်းငယ် ရှင်းလင်းတင်ပြအပ်ပါသည်။
这里先略作说明遍作相。
ပရိကမ္မနိမိတ်
遍作相
ဣမေ ဟိ ဒီဃနာသိကဿ နာသာပုဋံ ဃဋ္ဋေန္တာ ပဝတ္တန္တိ၊ ရဿနာသိကဿ ဥတ္တရောဋ္ဌံ။ တသ္မာနေန ဣမံ နာမ ဌာနံ ဃဋ္ဋေန္တီတိ နိမိတ္တံ ဌပေတဗ္ဗံ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၇၅။) = ဤ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေတို့သည် နှာခေါင်းရှည်သောသူအား နှာခေါင်းဖုကို (= နှာသီးဖျားကို) ထိခိုက်လျက် ဖြစ်ကြကုန်၏။ နှာခေါင်းတိုသော သူအား အထက်နှုတ်ခမ်းကို ထိခိုက်ကုန်လျက် ဖြစ်ကြကုန်၏။
“这些入出息，对鼻子长的人，触及鼻孔；对鼻子短的人，触及上唇。因此，他应当确立标志：‘它们触及这个地方。’”（《清净道论》1-275。）也就是说，入息与出息对鼻子长的人会触及鼻孔隆起处〔即鼻端〕；对鼻子短的人，则会触及上唇。
ထိုကြောင့် ဤ ယောဂါဝစရရဟန်းတော်သည် ဤဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေတို့သည် ဤမည်သော နေရာကို ထိခိုက်ကုန်၏ဟု နိမိတ်ကို ထားအပ်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၇၅။) ဤ၌ နိမိတ်ဟူသော အယူအဆနှင့် ပတ်သက်၍ ပို၍ အသိဉာဏ် ရှင်းလင်းသွားရန် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌ- ကထာ၏ ဖွင့်ဆိုချက်ကို ဤတွင် ဆက်လက်၍ ဖော်ပြအပ်ပါသည်။
因此，这位瑜伽行比丘应当确立标志：“这些入息、出息触及这个地方。”（《清净道论》1-275。）为了使这里“标志”（nimitta）的含义更加清楚，下面继续列出《无碍解道义注》的解释。
၁။ နိမိတ္တန္တိ အဿာသပဿာသာနံ ဖုသနဋ္ဌာနံ။ အဿာသပဿာသာ ဟိ ဒီဃနာသိကဿ နာသာပုဋံ ဃဋ္ဋေန္တော ပဝတ္တန္တိ၊ ရဿနာသိကဿ ဥတ္တရောဋ္ဌံ။
“1．所谓‘标志’（nimitta），是入息与出息的接触处。入息、出息对鼻子长的人触及鼻孔而转起；对鼻子短的人，则触及上唇。”
၂။ ယဒိ ဟိ အယံ ယောဂီ တံ နိမိတ္တမေဝ အာဝဇ္ဇတိ၊ တဿ နိမိတ္တမေဝ အာဝဇ္ဇမာနဿ အဿာသေ စိတ္တံ ဝိကမ္ပတိ၊ န ပတိဋ္ဌာတီတိ အတ္ထော။ တဿ တသ္မိံ စိတ္တေ အပ္ပတိဋ္ဌိတေ သမာဓိဿ အဘာဝတော တံ ဝိကမ္ပနံ သမာဓိဿ ပရိပန္ထော။ ယဒိ အဿာသမေဝ အာဝဇ္ဇတိ၊ တဿ စိတ္တံ အဗ္ဘန္တရပဝေသနဝသေန ဝိက္ခေပံ အာဝဟတိ၊ နိမိတ္တေ န ပတိဋ္ဌာတိ၊ တသ္မာ နိမိတ္တေ ဝိကမ္ပတိ။ ဣမိနာ နယေန သေသေသုပိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။ (ပဋိသံ-ဋ္ဌ-၂-၇၃။) ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာစကားရပ်၌ အမှတ် (၁) စကားရပ်သည်ကား နိမိတ်ကို ရှင်းပြသော စကားရပ် တည်း။ အမှတ် (၂) စကားရပ်မှာမူ အာနာပါနဿတိသမာဓိ၏ ညစ်နွမ်းကြောင်း ဥပက္ကိလေသကို ဖော်ပြသော စကားရပ်တည်း။
“2．如果这位瑜伽者只转向该标志处，那么，当他只转向标志处时，心便在入息上动摇；意思是，心不能安住。由于他的心不能安住于入息，定便不存在；这种动摇就是定的障碍。如果他只转向入息，心便因向内进入而招致散乱，不能安住于标志处，因此在标志处动摇。其余各项也应依此方法配释。”（《无碍解道义注》2-73。）上列义注文中，第（1）段是解释 nimitta 的话，第（2）段则是说明染污入出息念定的随烦恼（upakkilesa）。
၁။ အမှတ် (၁) စကားရပ်၏ ဆိုလိုရင်းမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။ နိမိတ်ဟူသည် အဿာသ ပဿာသ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေတို့၏ ထိရာဌာနတည်း။ မှန်ပေသည် ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေတို့သည် နှာတံရှည်သူအား
1．第（1）段的意思如下：所谓“标志”（nimitta），就是 assāsa、passāsa——入息、出息——的接触处。确实，入息与出息对鼻子长的人——
原书第 275 页
အာနာပါနဿတိသမာဓိပိုင်း နှာခေါင်းဖု (= နှာသီးဖျား)ကို ထိခိုက်လျက် ဖြစ်ကြကုန်၏။ နှာတံတိုသူအား အထက်နှုတ်ခမ်းဖျားကို ထိခိုက်လျက် ဖြစ်ကြကုန်၏။ (ပဋိသံ-ဋ္ဌ-၂-၇၃။) ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာများ၏ စကားအရ နှာတံရှည်သူအတွက် နှာခေါင်းဖု (= နှာသီးဖျား) သည် နိမိတ်တည်း။ နှာတံတိုသူအတွက် အထက်နှုတ်ခမ်းဖျားသည် နိမိတ်တည်းဟု မှတ်ပါ။ လိုရင်းမှာ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ၏ ထိရာဌာနသည် နိမိတ်မည်သည်ဟု မှတ်သားထားပါ။
——会触及鼻孔隆起处〔即鼻端〕；对鼻子短的人，则会触及上唇端。（《无碍解道义注》2-73。）依照上述诸义注之说，对鼻子长的人，鼻孔隆起处〔即鼻端〕就是“标志”（nimitta）；对鼻子短的人，上唇端就是“标志”（nimitta）。要义是：应当记住，入息与出息的接触处称为“标志”（nimitta）。
ယင်းသို့ဖြစ်လျှင် အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို စတင်အားသစ်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် နှာတံ ရှည်ခဲ့ လျှင် နှာသီးဖျားကို ရှုရတော့မည်လော၊ နှာတံ တိုခဲ့လျှင် အထက်နှုတ်ခမ်းဖျားကို ရှုရတော့မည်လောဟု မေးမြန်း ဖွယ်ရှိ၏။ ထိုအမေးကို အမှတ် (၂) ပြ အဋ္ဌကထာစကားရပ်က တစ်စိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့် ရှင်းပြထားပါသည်။
既然如此，便可能有人问：刚开始用功修习入出息业处的瑜伽行者，若鼻子长，是否应当观鼻端；若鼻子短，是否应当观上唇端？第（2）段义注文在一定程度上回答了这个问题。
၂။ အမှတ် (၂)ပြ စကားရပ်၏ ဆိုလိုရင်းမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။ အကယ်၍ ဤယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် နှာသီးဖျား သို့မဟုတ် အထက်နှုတ်ခမ်းဖျားတည်းဟူသော ထိုနိမိတ်ကိုသာလျှင် တစ်ဖက်သတ် ဆင်ခြင်ငြားအံ့၊ နိမိတ်ကို သာလျှင် တစ်ဖက်သတ် ဆင်ခြင်၍နေသော ထိုယောဂီပုဂ္ဂိုလ်အား ဝင်သက်လေ၌ စိတ်သည် တုန်လှုပ်၏၊ ကောင်းစွာ မတည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုဝင်သက်လေ၌ ကောင်းစွာ ငြိမ်ဝပ်စွာ စိတ်တည်မနေသော ထိုယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်အား ဝင်သက်လေအာရုံ၌ စိတ်တည်ကြည်မှု သမာဓိ၏ မရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ထိုစိတ်တုန်လှုပ်မှု သည် သမာဓိကို တားမြစ်တတ်၏၊ သမာဓိ၏ ဘေးရန် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်၏။
2．第（2）段的意思如下：如果这位瑜伽行者只单方面地作意鼻端或上唇端这一标志处，那么，对只单方面作意标志处的瑜伽者而言，心会在入息上动摇，不能好好安住。由于心不能安稳地住于入息所缘，便不能有以入息为所缘的定；所以这种心的动摇会阻碍定，成为定的危险与障碍。
အကယ်၍ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝင်သက်လေကိုသာလျှင် တစ်ဖက်သတ် ဆင်ခြင်မိငြားအံ့၊ ထို ယောဂီ ပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် အတွင်းဘက်သို့ ဝင်သွားခြင်း၏အစွမ်းဖြင့် (ဝင်သက်လေ၏ သွားရာလမ်းကြောင်းနောက်သို့ အစဥ်တောက်လျှောက် စိတ်လိုက်သွားမှုကို ဆိုလိုသည်၊) စိတ်၏ ပျံ့လွင့်မှုကို ရွက်ဆောင်တတ်၏၊ နှာသီးဖျား သို့မဟုတ် အထက်နှုတ်ခမ်းဖျားတည်းဟူသော နိမိတ်၌ စိတ်မတည် ဖြစ်တတ်၏။ ထိုကြောင့် နိမိတ်၌ တုန်လှုပ် နေတတ်၏။ ဤနည်းအတိုင်း ကြွင်းသောစကားရပ်တို့၌လည်း အနက်အဓိပ္ပါယ် ယှဥ်စပ်မှုကို ပြုပါလေ။ (ပဋိသံ- ဋ္ဌ-၂-၇၃။) ထိုကြောင့် ထွက်သက်လေ၌လည်း နည်းတူ သဘောပေါက်ပါလေ။
反之，如果瑜伽者只单方面地作意入息，他的心便会因向内进入〔意即心持续追随入息运行的路线〕而导致散乱，不能安住在鼻端或上唇端这一标志处，因此会在标志处动摇。其余各句也应按这一方法配合理解。（《无碍解道义注》2-73。）对于出息，也应同样理解。
(စ) အာနာပါနဿတိသမာဓိ၏ ညစ်နွမ်းကြောင်း ဥပက္ကိလေသ (၁၈) ပါး
（己）染污入出息念定的十八种随烦恼（upakkilesa）
အထက်ပါ အဋ္ဌကထာစကားရပ်၌ ကြွင်းသောစကားရပ်တို့၌လည်း နည်းတူ အနက်အဓိပ္ပါယ် ယှဥ်စပ် မှုကို ပြုလုပ်ရန် ညွှန်ကြားထားသဖြင့် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်၌ လာရှိသော အာနာပါနဿတိသမာဓိ၏ ညစ်နွမ်း ကြောင်း ဥပက္ကိလေသ (၁၈)မျိုးကို ဤတွင် ဆက်လက် ဖော်ပြအပ်ပါသည်။
上列义注文指示，应以同样方式配释其余各句；因此，这里继续列出《无碍解道》巴利圣典所载、染污入出息念定的十八种随烦恼。
ပထမ ဆက္က - အပြစ် (၆) ပါး
第一组六法——六种过失
အာနာပါနဿတိသမာဓိ၏ ညစ်နွမ်းကြောင်း ဥပက္ကိလေသတရား (၁၈)ပါးတို့ဟူသည် အဘယ်သည် တို့နည်း? ---- ၁။ ဝင်သက်လေ၏ အစ-အလယ်-အဆုံးသို့ သတိဖြင့် အစဥ်လျှောက်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ မိမိ၏ ကိုယ်တွင်းအဇ္ဈတ္တ သန္တာန်၌ ဖြစ်သော ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ ရောက်သော စိတ်သည် သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက် ဘေးရန်တည်း။
染污入出息念定的十八种随烦恼是什么？——1．以念持续追随入息的初、中、后者，其心向自身内部散乱；这就是定的障碍。
၂။ ထွက်သက်လေ၏ အစ-အလယ်-အဆုံးသို့ သတိဖြင့် အစဥ်လျှောက်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ အပ၌ ဖြစ်သော ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ ရောက်သော စိတ်သည် သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက် ဘေးရန်တည်း။
2．以念持续追随出息的初、中、后者，其心向外散乱；这就是定的障碍。
原书第 276 页
၃။ ဝင်သက်လေကို တောင့်တစွဲလမ်းသော တဏှာဖြစ်ခြင်းသည် သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက် ဘေးရန်တည်း။
3．对入息生起渴求、执著之爱，是定的障碍。
၄။ ဝင်သက်လေ ရှေးရှိသော ထွက်သက်လေကို တောင့်တစွဲလမ်းသော တဏှာဖြစ်ခြင်းသည် သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက် ဘေးရန်တည်း။
4．对于以入息为先、随之而来的出息，生起渴求、执著之爱，是定的障碍。
၅။ ဝင်သက်လေဖြင့် နှိပ်စက်အပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ထွက်သက်လေကို ရခြင်း၌ တပ်မက်ခြင်းသည် သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက် ဘေးရန်တည်း။
5．对受到入息逼迫的人而言，贪求得到出息，是定的障碍。
၆။ ထွက်သက်လေဖြင့် နှိပ်စက်အပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဝင်သက်လေကို ရခြင်း၌ တပ်မက်ခြင်းသည် သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက် ဘေးရန်တည်း။
6．对受到出息逼迫的人而言，贪求得到入息，是定的障碍。
ဤ (၆)ပါးတို့သည် အာနာပါနဿတိသမာဓိ၏ ညစ်နွမ်းကြောင်း ဥပက္ကိလေသတို့တည်း။
这六项就是染污入出息念定的随烦恼。
(ပဋိသံ-၁၆၃-၁၆၄။)
（《无碍解道》163—164。）
အဿာသ-ပဿာသ အယူအဆ
assāsa、passāsa 的解释约定
အဿာသောတိ ဗဟိ နိက္ခမနဝါတော။ ပဿာသောတိ အန္တော ပဝိသနဝါတောတိ ဝိနယဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ သုတ္တန္တဋ္ဌကထာသု ပန ဥပ္ပဋိပါဋိယာ အာဂတံ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၆၃။) ဤအထက်ပါ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၏ မိန့်ဆိုတော်မူချက် အရ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ အလိုအားဖြင့် ---- အဿာသ = ထွက်လေ = ထွက်သက်၊ ပဿာသ = ဝင်လေ = ဝင်သက်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိခင်၏ ဝမ်းတွင်းမှ မွေးဖွားခါစ ကလေးသူငယ်သည် ရှေးဦးစွာ အတွင်းမှ လေသည် အပြင်သို့ ထွက်၏။ နောက်မှ အပြင်က လေသည် အတွင်းသို့ ဝင်၏။ ဤဖြစ်စဥ်ကို ကြည့်၍ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာက မိန့်ဆိုတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ သုတ္တန်အဋ္ဌကထာ များ၌ကား ဘာဝနာလုပ်ငန်းခွင်ကို ဘာဝနာလုပ်ငန်းစဥ်ကို ကြည့်၍ ---- အဿာသ = ဝင်သက်လေ ပဿာသ = ထွက်သက်လေ ဟု ---- ဖွင့်ဆိုချက်များ လာရှိ၏။ အောက်ပါ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၏ ဖွင့်ဆိုချက်ကို ကြည့်ပါ။
“《律义注》中说：‘assāsa，是向外出去的风；passāsa，是向内进入的风。’然而在诸经义注中，则以相反的次序传来。”（《清净道论》1-263。）依此《清净道论》义注的说法，按照《律义注》：assāsa＝出风＝出息，passāsa＝入风＝入息。婴儿刚从母胎出生时，先有风从内向外出去，随后外面的风才向内进入；《律义注》是依这一过程作出解释。诸经义注则着眼于禅修实践及其次第，解释为：assāsa＝入息，passāsa＝出息。请看下面《无碍解道义注》的说明。
အဿာသာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနန္တိ အဗ္ဘန္တရပဝိသနဝါတဿ နာသိကဂ္ဂံ ဝါ မုခနိမိတ္တံ ဝါ အာဒိ၊ ဟဒယံ မဇ္ဈံ၊ နာဘိ ပရိယောသာနံ။ တံ တဿ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ သတိယာ အနုဂစ္ဆတော ယောဂိဿ ဌာန- နာနတ္တာနုဂမနေန စိတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ ဝိက္ခေပံ ဂစ္ဆတိ၊ တံ အဇ္ဈတ္တဝိက္ခေပဂတံ စိတ္တံ ဧကတ္တေ အသဏ္ဌဟနတော သမာဓိဿ ပရိပန္ထော။ ပဿာသာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနန္တိ ဗဟိနိက္ခမနဝါတဿ နာဘိ အာဒိ၊ ဟဒယံ မဇ္ဈံ၊ နာသိ- ကဂ္ဂံ ဝါ မုခနိမိတ္တံ ဝါ ဗဟိအာကာသော ဝါ ပရိယောသာနံ။ ယောဇနာ ပနေတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။
“所谓入息的初、中、后：向内进入之风，以鼻端或口部标志处为初，心脏为中，脐为后。瑜伽者若以念追随它的初、中、后，由于随逐不同处所，心便向内散乱；这颗向内散乱的心由于不能安住于一境，成为定的障碍。所谓出息的初、中、后：向外出去之风，以脐为初，心脏为中，以鼻端、口部标志处或外部虚空为后。此处其余配释，应依上述方法理解。”
(ပဋိသံ-ဋ္ဌ-၂-၇၂။)
（《无碍解道义注》2-72。）
= ဝင်သက်လေ၏ အစ-အလယ်-အဆုံးဟူသည်ကား အတွင်းသို့ဝင်သော လေ၏ နှာသီးဖျားသည်လည်း- ကောင်း သို့မဟုတ် အထက်နှုတ်ခမ်းနိမိတ်သည်လည်းကောင်း အစတည်း၊ နှလုံးသည် အလယ်တည်း၊ ချက်ကား အဆုံးတည်း။ ထိုဝင်သက်လေ၏ အစ-အလယ်-အဆုံးဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော နှာသီးဖျား သို့မဟုတ် အထက်နှုတ်ခမ်း နိမိတ်မှသည် ချက်သို့တိုင်အောင် ဝင်သက်လေ၏ နောက်သို့ သတိဖြင့် အစဥ်တစိုက် လိုက်၍နေသော ထို ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ နေရာဌာန အမျိုးမျိုးသို့ အစဥ်လျှောက်၍ လိုက်နေခြင်းဖြင့် စိတ်သည် အတွင်း အဇ္ဈတ္တဘက်သို့ ပျံ့လွင့်သွား၏။ ထို အတွင်းအဇ္ဈတ္တဘက်သို့ ပျံ့လွင့်သွားသော စိတ်သည် တစ်ခုတည်း၏ အဖြစ်၌ (= အာရုံတစ်ခုတည်း ရှိမှု၌) မတည်တံ့သောကြောင့် သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက် ဘေးရန်တည်း။
＝所谓入息的初、中、后：向内进入之风，以鼻端或上唇标志处为初，心脏为中，脐为后。瑜伽行者若以念持续追随入息，从称为初、中、后的鼻端或上唇标志处一直到脐，心便由于沿着各个不同处所追随而向内散乱。这颗向内散乱的心因为不能安住于一境〔即单一所缘〕，所以是定的障碍。
原书第 277 页
အာနာပါနဿတိသမာဓိပိုင်း ထွက်သက်လေ၏ အစ-အလယ်-အဆုံးဟူသည်ကား အပြင်သို့ ထွက်လာသော လေ၏ ချက်ကား အစ တည်း၊ နှလုံးကား အလယ်တည်း၊ နှာသီးဖျား သို့မဟုတ် အထက်နှုတ်ခမ်းနိမိတ် သို့မဟုတ် အပြင်အာကာသသည် အဆုံးတည်း။ ထိုထွက်သက်လေ၏ အစ-အလယ်-အဆုံးဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ချက်မှသည် နှာသီးဖျား၊ သို့မဟုတ် အထက်နှုတ်ခမ်း၊ သို့မဟုတ် အပြင်အာကာသသို့ တိုင်အောင် ထွက်သက်လေ၏ နောက်သို့ သတိဖြင့် အစဥ်တစိုက် လိုက်၍နေသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ နေရာဌာန အမျိုးမျိုးသို့ အစဥ်လျှောက်၍ လိုက်နေခြင်းဖြင့် စိတ်သည် အပြင်ဗဟိဒ္ဓဘက်သို့ ပျံ့လွင့်သွား၏။ ထိုအပြင် ဗဟိဒ္ဓဘက်သို့ ပျံ့လွင့်သွားသော စိတ်သည် တစ်ခု တည်း၏ အဖြစ်၌ (= အာရုံတစ်ခုတည်း ရှိမှု၌ ) မတည်တံ့သောကြောင့် သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက် ဘေးရန် တည်း။ (ပဋိသံ-ဋ္ဌ-၂-၇၂။) ဤအထက်ပါ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၏ ဖွင့်ဆိုတော်မူချက် အရ ----
所谓出息的初、中、后：向外出去之风，以脐为初，心脏为中，以鼻端、上唇标志处或外部虚空为后。瑜伽行者若以念持续追随出息，从称为初、中、后的脐一直到鼻端、上唇或外部虚空，心便由于沿着各个不同处所追随而向外散乱。这颗向外散乱的心因为不能安住于一境〔即单一所缘〕，所以是定的障碍。（《无碍解道义注》2-72。）依照上述《无碍解道义注》的解释——
၁။ အဿာသမှာ ဝင်သက်လေ ဖြစ်၍ ၂။ ပဿာသမှာ ထွက်သက်လေ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ပါ။
——应当记住：1．assāsa 是入息；2．passāsa 是出息。
တစ်ဖန် ဤပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်နှင့် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်အဋ္ဌကထာတို့၏ မိန့်မှာတော်မူချက်အရ ---- အာနာ ပါန ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းပွားများ အားထုတ်နေသော အသင်ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် - နှာသီးဖျား သို့မဟုတ် အထက်နှုတ်ခမ်းမှသည် နှလုံး၊ တစ်ဖန် နှလုံးမှသည် ချက်သို့တိုင်အောင် ဝင်သက်လေ၏ နောက်သို့ သတိဖြင့် အစဥ်လိုက်၍ မရှုပါနှင့်။ ချက်မှသည် နှလုံး၊ တစ်ဖန် ---- နှလုံးမှသည် နှာသီးဖျား သို့မဟုတ် အထက်နှုတ်ခမ်း သို့မဟုတ် အပြင်အာကာသသို့ တိုင်အောင် ထွက်သက်လေ၏ နောက်သို့လည်း သတိဖြင့် အစဥ်လိုက်၍ မရှုပါနှင့်။
再者，依照《无碍解道》巴利圣典及其义注的教诫，正在精勤修习入出息业处的瑜伽行者，不应以念持续追随入息，从鼻端或上唇至心脏，再从心脏至脐；也不应以念持续追随出息，从脐至心脏，再从心脏至鼻端、上唇或外部虚空。
ထိုသို့ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ သွားရာလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်သို့ အစဥ်တစိုက် လိုက်၍ ရှုနေသော် စိတ်သည် အာရုံတစ်ခုတည်း တစ်နေရာတည်း၌ ငြိမ်ဝပ်စွာ ကပ်၍ မတည်တော့ဘဲ အတွင်းအပြင် နှစ်ဘက်လုံး သို့ ပျံ့လွင့်နေသဖြင့် သမာဓိမဖြစ်နိုင် စျာန်မရနိုင်ဟု မှတ်ပါ။
若如此沿着入息、出息经过的整条路线持续追随而观，心便不能安稳地黏住、安住于同一个所缘、同一个地方，反而散乱于内外两边；应当知道，这样不能成就定，也不能获得禅那。
သို့အတွက် အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ရှုပွားနေသော၊ အာနာပါနကို အာရုံပြု၍ သမာဓိထူထောင်နေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် သမာဓိထူထောင်ခိုက်၌ နှာသီးဖျား နှုတ်ခမ်းဖျားမှသည် ချက်ဝမ်းဗိုက်သို့တိုင်အောင် သတိဖြင့် လိုက်၍ မရှုမိရန် အထူးသတိပြုပါ။ ထို့ပြင် နှာသီးဖျား သို့မဟုတ် နှုတ်ခမ်းဖျား၏ ပြင်ဘက် အာကာသ သို့လည်း သတိဖြင့် လိုက်၍ မရှုမိရန်လည်း အထူးသတိပြုပါ။
因此，修习入出息业处、以入出息为所缘建立定的瑜伽行者，在建立定时尤其应当谨慎，不要以念从鼻端、唇端一路追随至脐腹；也尤其应当谨慎，不要以念追随到鼻端或唇端以外的虚空。
ဒုတိယ ဆက္က - အပြစ် (၆) ပါး
第二组六法——六种过失
၁။ နိမိတ်ကို ဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် ဝင်သက်လေ၌ တုန်လှုပ်၏၊ သမာဓိကို တားမြစ်တတ်၏။
1．作意标志处者，其心在入息上动摇，从而阻碍定。
၂။ ဝင်သက်လေကို ဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် နိမိတ်၌ တုန်လှုပ်၏၊ သမာဓိကို တားမြစ်တတ်၏။
2．作意入息者，其心在标志处动摇，从而阻碍定。
၃။ နိမိတ်ကို ဆင်ခြင်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် ထွက်သက်လေ၌ တုန်လှုပ်၏၊ သမာဓိကို တားမြစ်တတ်၏။
3．作意标志处者，其心在出息上动摇，从而阻碍定。
၄။ ထွက်သက်လေကို ဆင်ခြင်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် နိမိတ်၌ တုန်လှုပ်၏၊ သမာဓိကို တားမြစ်တတ်၏။
4．作意出息者，其心在标志处动摇，从而阻碍定。
၅။ ဝင်သက်လေကို ဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် ထွက်သက်လေ၌ တုန်လှုပ်၏၊ သမာဓိကို တားမြစ် တတ်၏။
5．作意入息者，其心在出息上动摇，从而阻碍定。
၆။ ထွက်သက်လေကို ဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် ဝင်သက်လေ၌ တုန်လှုပ်၏၊ သမာဓိကို တားမြစ် တတ်၏။ -- ထိုကြောင့် ----
6．作意出息者，其心在入息上动摇，从而阻碍定。因此——
原书第 278 页
၁။ နိမိတ်ကို ဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဝင်သက်လေ၌ ပျံ့လွင့်သောစိတ်၊ ၂။ ဝင်သက်လေကို ဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ နိမိတ်၌ တုန်လှုပ်သောစိတ်၊ ၃။ နိမိတ်ကို ဆင်ခြင်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ ထွက်သက်လေ၌ ပျံ့လွင့်သောစိတ်၊ ၄။ ထွက်သက်လေကို ဆင်ခြင်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ နိမိတ်၌ တုန်လှုပ်သောစိတ်၊ ၅။ ဝင်သက်လေကို ဆင်ခြင်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ ထွက်သက်လေ၌ ပျံ့လွင့်သောစိတ်၊ ၆။ ထွက်သက်လေကို ဆင်ခြင်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ ဝင်သက်လေ၌ တုန်လှုပ်သောစိတ် ---- ဤ (၆)ပါးတို့သည် အာနာပါနဿတိသမာဓိ၏ ညစ်နွမ်းကြောင်း = ဥပက္ကိလေသတရားတို့တည်း။
——1．作意标志处者，其心在入息上散乱；2．作意入息者，其心在标志处动摇；3．作意标志处者，其心在出息上散乱；4．作意出息者，其心在标志处动摇；5．作意入息者，其心在出息上散乱；6．作意出息者，其心在入息上动摇。这六项就是染污入出息念定的随烦恼。
(ပဋိသံ-၁၆၄။)
（《无碍解道》164。）
〔မှတ်ချက် ---- ဤ၌ နိမိတ်ဟူသည် ဝင်သက်လေ-ထွက်သက်လေတို့၏ ထိရာဌာနဖြစ်သော နှာခေါင်းဖု (= နှာသီးဖျား)၊ သို့မဟုတ် အထက်နှုတ်ခမ်းဖျားဟူသော ဌာနအရပ်ကို ဆိုလိုသည်။〕
〔注——这里所谓“标志”（nimitta），是指入息、出息的接触处，也就是鼻孔隆起处〔鼻端〕或上唇端这一处所。〕
တတိယ ဆက္က - အပြစ် (၆) ပါး
第三组六法——六种过失
၁။ ဝင်သက်လေ-ထွက်သက်လေ၏ ထိရာဌာနကို ကျော်လွန်၍ ဝင်သက်လေ-ထွက်သက်လေ နောက်သို့ အစဥ်လိုက်သော စိတ်သည် ပျံ့လွင့်ခြင်းဖြင့် အစဥ်လိုက်၍ (= ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ အစဥ်လိုက်၍) သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက် ဘေးရန် ဖြစ်၏။
1．越过入息、出息的接触处而持续追随入出息的心，随逐散乱〔即落入散乱〕，因而成为定的障碍。
၂။ ဝင်သက်လေ-ထွက်သက်လေ၏ ထိရာဌာနသို့ မရောက်ရှိလာသေးသော ဝင်သက်လေ-ထွက်သက်လေကို တောင့်တသော စိတ်သည် တုန်လှုပ်၍ သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက် ဘေးရန် ဖြစ်၏။
2．渴望尚未到达入出息接触处的入息、出息之心，因动摇而成为定的障碍。
၃။ ဝီရိယလျော့လွန်းသဖြင့် ဘာဝနာမှု၌ တွန့်ဆုတ်သော စိတ်သည် ပျင်းရိသည်၏ အဖြစ်သို့ အစဥ်လိုက်၍ သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက် ဘေးရန် ဖြစ်၏။
3．由于精进过弱而在禅修中退缩的心，随逐懈怠，因而成为定的障碍。
၄။ အလွန်ချီးမြှင့် အားထုတ်ထားအပ်သော စိတ်သည် (= အလွန်တက်ကြွလွန်းသော စိတ်သည်) ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ အစဥ်လိုက်၍ သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက် ဘေးရန် ဖြစ်၏။
4．被过度策励、用力的心〔即过度活跃的心〕随逐散乱，因而成为定的障碍。
၅။ သာယာဖွယ် ဝတ္ထုတို့၌ အလွန်ညွတ်သော စိတ်သည် ရာဂသို့ အစဥ်လိုက်၍ သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက် ဘေးရန် ဖြစ်၏။
5．过度倾向可意对象的心随逐贪，因而成为定的障碍。
〔ဤအရာ၌ ဝင်သက်လေ-ထွက်သက်လေ နိမိတ်ကို နှလုံးသွင်းနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ် သူမြတ်၏ သန္တာန်ဝယ် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပီတိ သုခ၌လည်းကောင်း၊ ရှေးက ပျော်ရွှင်မြူးထူး ပြောင်လှောင် ပြောဆိုဖူး ကစားဖူးသော ဝတ္ထုတို့၌လည်းကောင်း ရာဂအစဥ်လိုက်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ (ပဋိသံ-ဋ္ဌ-၂-၇၃။)〕 ၆။ သာယာဖွယ်ဝတ္ထုတို့၌ ညွတ်ခြင်းကင်းသော စိတ်သည် ဗျာပါဒသို့ အစဥ်လိုက်၍ သမာဓိ၏ အနှောင့် အယှက် ဘေးရန် ဖြစ်၏။
〔这里是说：所谓随逐贪，是指：或者对于瑜伽行者在作意入出息相（nimitta）时于其相续中生起的喜与乐而随逐贪，或者对于过去曾经欢喜嬉乐、说笑玩耍过的对象而随逐贪。（《无碍解道义注》2-73。）〕6．背离可意对象的心随逐瞋恚，因而成为定的障碍。
〔ဤအရာ၌ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ နိမိတ်ကို နှလုံးသွင်းရာ၌ သာယာဖွယ်ကင်းခြင်းသို့ ရောက်သော စိတ်ဓာတ်ရှိသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်နှလုံး မသာယာခြင်း = ဒေါမနဿ၏ အစွမ်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ရှေး၌ လေ့ကျက်ဖူးကုန်သော ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း အာဃာတထားခြင်း အာဃာတ ဝတ္ထုတို့၌လည်းကောင်း ဗျာပါဒ (= ဒေါသ) အစဥ်လိုက်၍ ဖြစ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ (ပဋိသံ-ဋ္ဌ-၂-၇၃။)〕 ဤကား အာနာပါနဿတိသမာဓိ၏ ညစ်ညူးကြောင်းတရား = ဥပက္ကိလေသ (၁၈)ပါးတည်း။
〔这里是说：所谓随逐瞋恚，是指：在作意入出息相（nimitta）时，或者由于瑜伽行者的心失去悦意而在其相续中生起心不愉快——忧（domanassa），或者对于过去反复串习的结怨、怀恨及诸瞋恨事，而随逐瞋恚〔即瞋〕而转起。（《无碍解道义注》2-73。）〕以上就是染污入出息念定的十八种随烦恼。
原书第 279 页
(ဆ) သိအောင် အားထုတ်ရမည့် အချက်
（庚）必须努力弄清的要点
ဤ အထက်ပါ စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်များကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ဖတ်ရှုပါ၊ ဆိုလိုရင်းကို သဘော မိအောင် ကြံပါ။ အထက်ပါ အရပ်ရပ်သော စကားတို့၏ ဆိုလိုရင်းကား ဤသို့ ဖြစ်၏။
请反复阅读上述规则，并思量到理解其本意。上列各段话的要义如下。
၁။ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ သက်သက်ကိုသာ နှာသီးဖျား သို့မဟုတ် အထက်နှုတ်ခမ်းမှသည် ချက်သို့ တိုင်အောင်၊ တစ်ဖန် ချက်မှသည် နှာသီးဖျား သို့မဟုတ် အထက်နှုတ်ခမ်းသို့ တိုင်အောင် တစ်ဖက်သတ် အစဥ်တစိုက် လိုက်၍ သိအောင် မရှုရ။
1．不可只是单方面地持续追随、试图了知入息与出息本身，从鼻端或上唇一直到脐，再从脐一直到鼻端或上唇。
၂။ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ၏ ထိရာဌာနဟူသော နိမိတ်သက်သက်ကိုလည်း ကြည့်၍ မနေရ။
2．也不可只是一直看着入息、出息的接触处——也就是所谓的“标志”（nimitta）。
ဤ ဆိုလိုရင်း အချက် နှစ်ချက်ကို မှတ်သားထားပါ။ သို့ဖြစ်လျှင် မည်သို့ ကျင့်ရမည်နည်းဟု မေးရန် ရှိ၏။ အဖြေကား ဤသို့ ဖြစ်၏။
请记住这两项要义。那么，应当怎样修习呢？对此回答如下。
ဖုဋ္ဌဖုဋ္ဌောကာသေ ပန သတိံ ဌပေတွာ ဘာဝေန္တဿေဝ ဘာဝနာ သမ္ပဇ္ဇတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၇၁။) = ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ၏ ထိရာထိရာ အရပ်၌သာလျှင် သတိကိုထား၍ ပွားများအားထုတ်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်အားသာလျှင် အာနာပါနဿတိသမာဓိဘာဝနာသည် ပြည့်စုံနိုင်ပေ၏။
“只有把念安住在入出息每次所触之处而修习的人，修习才能成就。”（《清净道论》1-271。）也就是说，只有把念安住在入息、出息所触之处而精勤修习的瑜伽行者，入出息念定的修习才能圆满。
ဤအဋ္ဌကထာ၏ မိန့်ဆိုမှာကြားတော်မူချက်အရ ဘာဝနာစိတ်ကိုကား ဝင်သက်လေ-ထွက်သက်လေ၏ ထိရာ ထိရာ ဌာန၌သာလျှင် ထားရမည် ဖြစ်သည်။
依照这段义注的教诫，禅修之心应当只安置在入息、出息每次所触的地方。
ထိုသို့ ထိရာ ထိရာ ဌာန၌သာလျှင် ဘာဝနာစိတ်ကိုထား၍ ကြိုးစားအားထုတ်ရာ၌ အဘယ်အရာကို သိနေရမည်နည်း၊ ထိရာဌာနကိုပင် သို့မဟုတ် ထိမှုကိုပင် သိနေရမည်လောဟု မေးမြန်းဖွယ် ရှိပြန်၏။
如此只把禅修之心安置在每次所触之处而精勤用功时，应当了知什么呢？是只了知接触处本身，还是只了知接触这一动作？这里还可能有这样的疑问。
ဒီဃံ ဝါ အဿဿန္တော ဒီဃံ အဿဿာမီတိ ပဇာနာတိ။ (မ-၁-၇ဝ။) = ရှည်စွာ ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေမူ ရှည်စွာ ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေ၏ဟု သိ၏ ---- ဤသို့ စသည်ဖြင့် ဘုရားရှင် ဟောကြားထားတော်မူသည့်အတိုင်း ---- ထိရာဌာန၌ ထိနေသော ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေကို သာလျှင် သိရှိအောင် ကွဲကွဲပြားပြား သိအောင် ရှုရမည် ဖြစ်သည်၊ ထိရာဌာနကို သို့မဟုတ် ထိမှုကို သိအောင် ရှုရမည်ကား မဟုတ်ပေ။ သို့သော် ထိရာဌာနကို လွှတ်၍ ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ၏ နောက်သို့ကား အစဥ်လျှောက်၍ မလိုက်ပါနှင့်ဟု ဆိုလိုပေသည်။
“入息长时，他了知：‘我入息长。’”（《中部》1-70。）正如佛陀以这句话等所教导的那样，应当观照、清楚辨知的，只是在接触处接触着的入息与出息，并不是接触处或接触动作本身。但也不可离开接触处，持续追随入息与出息的路线。这就是本段的意思。
ဤတွင် (က)မှ (ဆ)သို့တိုင်အောင် အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပွားများအားထုတ်လိုသော ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်မွန်များအတွက် အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ကြိုတင်လျက် သိသင့်သိထိုက်သော သိထားသင့် သော အချက်အလက်များကို စုဆောင်းတင်ပြပြီး ဖြစ်ပါသည်။ ယခုတစ်ဖန် အာနာပါနအားထုတ်ပုံ စနစ်ကို ဆက်လက်၍ ဖော်ပြအပ်ပါသည်။
至此，从（甲）到（庚），已为想要修习入出息业处的善妙瑜伽行者汇集、说明了与入出息业处有关、应当预先了知并记住的各项要点。现在继续说明用功修习入出息的方法。