身随观·入出息品巴利经文释义
入出息念定部分 · 原书第 241–243 页 · 23 个翻译单元
本页并入了原书的相邻小节：全书六大部分。
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 241 页
ကာယာနုပဿနာ အာနာပါနပဗ္ဗ ပါဠိတော်အနက်
身随观·入出息品巴利经文释义
၁။ ဘိက္ခဝေ = ရဟန်းတို့။ ကထဉ္စ = အဘယ်သို့သော အပြားအားဖြင့်။ ဘိက္ခု = ယောဂါဝစရ ရဟန်းသည်။
1．ဘိက္ခဝေ＝诸比丘；ကထဉ္စ＝以何种方式；ဘိက္ခု＝禅修比丘。
ကာယေ = ကာယ၌။ ကာယာနုပဿီ = ကာယဟု အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍။ ဝိဟရတိ = နေလေသနည်း။
ကာယေ＝于身；ကာယာနုပဿီ＝反复、再三地随观为“身”；ဝိဟရတိ＝而住？
ဘိက္ခဝေ = ရဟန်းတို့။ ဣဓ = ဤသာသနာတော်၌။ ဘိက္ခု = ယောဂါဝစရရဟန်းသည်။ အရညဂတော ဝါ = တောအရပ်သို့ ကပ်ရောက်၍သော်လည်းကောင်း။ ရုက္ခမူလဂတော ဝါ = သစ်ပင်ရင်းသို့ ကပ်ရောက်၍သော်- လည်းကောင်း။ သုညာဂါရဂတော ဝါ = ဆိတ်ငြိမ်ရာကျောင်းသို့ ကပ်ရောက်၍သော်လည်းကောင်း။ ပလဒင်္ကံ = ထက်ဝယ်ကို။ အာဘုဇိတွာ = ခွေ၍။ ဥဇုံ = ဖြောင့်စွာ။ ကာယံ = အထက်ပိုင်းကိုယ်ကို။ ပဏိဓာယ = ထား၍။
ဘိက္ခဝေ＝诸比丘；ဣဓ＝于此教法中；ဘိက္ခု＝禅修比丘；အရညဂတော ဝါ＝或已前往林野；ရုက္ခမူလဂတော ဝါ＝或已前往树下；သုညာဂါရဂတော ဝါ＝或已前往僻静空闲处；ပလဒင်္ကံ＝跏趺；အာဘုဇိတွာ＝盘起；ဥဇုံ＝正直地；ကာယံ＝上半身；ပဏိဓာယ＝安置。
ပရိမုခံ = ကမ္မဋ္ဌာန်းသို့ ရှေးရှု။ သတိ = သတိကို။ ဥပဋ္ဌပေတွာ = ရှေးရှု ဖြစ်စေ၍ တည်စေ၍။ နိသီဒတိ = ထိုင်၏။ သော = ထိုယောဂါဝစရရဟန်းသည်။ သတောဝ = သတိရှိသည်ဖြစ်၍သာလျှင်။ အဿသတိ = ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေ၏။ သတောဝ = သတိရှိသည်ဖြစ်၍သာလျှင်။ ပဿသတိ = ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေ၏။
ပရိမုခံ＝面向业处；သတိ＝念；ဥပဋ္ဌပေတွာ＝使之面向并建立；နိသီဒတိ＝坐下；သော＝该禅修比丘；သတောဝ＝具念；အဿသတိ＝使入息生起；သတောဝ＝具念；ပဿသတိ＝使出息生起。
၂။ ဒီဃံ ဝါ = ရှည်သည်မူလည်းဖြစ်သော။ အဿသန္တော = ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေသည်ရှိသော်။ ဒီဃံ = ရှည်သော။ အဿသာမီတိ = ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေ၏ဟူ၍။ ပဇာနာတိ = ကွဲကွဲပြားပြား သိ၏။ ဒီဃံ ဝါ = ရှည်သည်မူလည်းဖြစ်သော။ ပဿသန္တော = ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေသည်ရှိသော်။ ဒီဃံ = ရှည်သော။
2．ဒီဃံ ဝါ＝或为长的；အဿသန္တော＝当使入息生起时；ဒီဃံ＝长的；အဿသာမီတိ＝“我使入息生起”；ပဇာနာတိ＝清楚地了知。ဒီဃံ ဝါ＝或为长的；ပဿသန္တော＝当使出息生起时；ဒီဃံ＝长的——
ပဿသာမီတိ = ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေ၏ဟူ၍။ ပဇာနာတိ = ကွဲကွဲပြားပြား သိ၏။
——ပဿသာမီတိ＝“我使出息生起”；ပဇာနာတိ＝清楚地了知。
ရဿံ ဝါ = တိုသည်မူလည်းဖြစ်သော။ အဿသန္တော = ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေသည် ရှိသော်။ ရဿံ = တိုသော။ အဿသာမီတိ = ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေ၏ဟူ၍။ ပဇာနာတိ = ကွဲကွဲပြားပြား သိ၏။ ရဿံ ဝါ = တိုသည်မူလည်းဖြစ်သော။ ပဿသန္တော = ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေသည် ရှိသော်။ ရဿံ = တိုသော။
ရဿံ ဝါ＝或为短的；အဿသန္တော＝当使入息生起时；ရဿံ＝短的；အဿသာမီတိ＝“我使入息生起”；ပဇာနာတိ＝清楚地了知。ရဿံ ဝါ＝或为短的；ပဿသန္တော＝当使出息生起时；ရဿံ＝短的——
ပဿသာမီတိ = ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေ၏ဟူ၍။ ပဇာနာတိ = ကွဲကွဲပြားပြား သိ၏။
——ပဿသာမီတိ＝“我使出息生起”；ပဇာနာတိ＝清楚地了知。
သဗ္ဗကာယပဋိသံဝေဒီ = ဝင်သက်လေ၏ အစအလယ်အဆုံး အကုန်လုံးကို ထင်ထင်ရှားရှား သိသည်ဖြစ်၍။
သဗ္ဗကာယပဋိသံဝေဒီ＝清楚地觉知入息从初、中至后的全体。
အဿသိဿာမိ = ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့။ ဣတိ = ဤသို့။ သိက္ခတိ = ကျင့်၏။ သဗ္ဗကာယပဋိသံဝေဒီ = ထွက်သက်လေ၏ အစ အလယ် အဆုံး အကုန်လုံးကို ထင်ထင်ရှားရှား သိသည်ဖြစ်၍။ ပဿသိဿာမိ = ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့။ ဣတိ = ဤသို့။ သိက္ခတိ = ကျင့်၏။ ကာယသင်္ခါရံ = ရုန့်ရင်းသော အဿာသ- ပဿာသ ကာယသင်္ခါရကို။ ပဿမ္ဘယံ = ငြိမ်းစေလျက်။ အဿသိဿာမိ = ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့။ ဣတိ = ဤသို့။ သိက္ခတိ = ကျင့်၏။ ကာယသင်္ခါရံ = ရုန့်ရင်းသော အဿာသပဿာသ ကာယသင်္ခါရကို။ ပဿမ္ဘယံ = ငြိမ်းစေလျက်။ ပဿသိဿာမိ = ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့။ ဣတိ = ဤသို့။ သိက္ခတိ = ကျင့်၏။
အဿသိဿာမိ＝我将使入息生起；ဣတိ＝如此；သိက္ခတိ＝训练。သဗ္ဗကာယပဋိသံဝေဒီ＝清楚地觉知出息从初、中至后的全体；ပဿသိဿာမိ＝我将使出息生起；ဣတိ＝如此；သိက္ခတိ＝训练。ကာယသင်္ခါရံ＝粗显的入息、出息身行；ပဿမ္ဘယံ＝使之平息；အဿသိဿာမိ＝我将使入息生起；ဣတိ＝如此；သိက္ခတိ＝训练。ကာယသင်္ခါရံ＝粗显的入息、出息身行；ပဿမ္ဘယံ＝使之平息；ပဿသိဿာမိ＝我将使出息生起；ဣတိ＝如此；သိက္ခတိ＝训练。
၃။ ဘိက္ခဝေ = ရဟန်းတို့။ သေယျထာပိ = ဖြစ်သင့်ဖြစ်ရာ နှိုင်းခိုင်းဖွယ်ရာ လောကဥပမာသည်ကား။ ဒက္ခော = ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသော။ ဘမကာရော ဝါ = ပန်းပွတ်သမားသည်သော်လည်းကောင်း။ ဘမကာရန္တေဝါသီ ဝါ = ပန်းပွတ်သမား၏ တပည့်သည်သော်လည်းကောင်း။ ဒီဃံ ဝါ = ရှည်စွာမူလည်း။ အဉ္ဆန္တော = ဆွဲငင်လတ်သော်။
3．ဘိက္ခဝေ＝诸比丘；သေယျထာပိ＝世间恰当的譬喻是；ဒက္ခော＝熟练的；ဘမကာရော ဝါ＝或旋工；ဘမကာရန္တေဝါသီ ဝါ＝或旋工的学徒；ဒီဃံ ဝါ＝或长长地；အဉ္ဆန္တော＝拉动时。
ဒီဃံ = ရှည်စွာ။ အဉ္ဆာမီတိ = ဆွဲငင်၏ဟူ၍။ ပဇာနာတိ = သိ၏။ ရဿံ ဝါ = တိုစွာမူလည်း။ အဉ္ဆန္တော = ဆွဲငင်လတ်သော်။ ရဿံ = တိုစွာ။ အဉ္ဆာမီတိ = ဆွဲငင်၏ဟူ၍။ ပဇာနာတိ = သိ၏။ ဘိက္ခဝေ = ရဟန်းတို့။
ဒီဃံ＝长长地；အဉ္ဆာမီတိ＝“我拉动”；ပဇာနာတိ＝了知。ရဿံ ဝါ＝或短短地；အဉ္ဆန္တော＝拉动时；ရဿံ＝短短地；အဉ္ဆာမီတိ＝“我拉动”；ပဇာနာတိ＝了知。ဘိက္ခဝေ＝诸比丘。
ဧဝမေဝ ခေါ = ဤဥပမာအတူသာလျှင်။ ဘိက္ခု = ယောဂါဝစရရဟန်းသည်။ ဒီဃံ ဝါ = ရှည်သည်မူလည်းဖြစ်သော။
ဧဝမေဝ ခေါ＝正如这个譬喻；ဘိက္ခု＝禅修比丘；ဒီဃံ ဝါ＝或为长的。
အဿသန္တော = ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေသည်ရှိသော်။ ပ ။ သိက္ခတိ = ကျင့်၏။
အဿသန္တော＝当使入息生起时；ပ ။＝（中略）；သိက္ခတိ＝训练。
原书第 242 页
〔မှတ်ချက် ---- ကာယောတိ ဒွေ ကာယာ နာမကာယော စ ရူပကာယော စ။ ကတမော နာမကာယော ဝေဒနာ သညာ စေတနာ ဖဿော မနသိကာရော။ နာမဉ္စ နာမကာယော စ၊ ယေ စ ဝုစ္စန္တိ စိတ္တသင်္ခါရာ၊ အယံ နာမကာယော။ ။ ကတမော ရူပကာယော။ စတ္တာရော စ မဟာဘူတာ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယရူပံ အဿာသော စ ပဿာသော စ နိမိတ္တဉ္စ ဥပနိဗန္ဓနာ ယေ စ ဝုစ္စန္တိ ကာယသင်္ခါရာ၊ အယံ ရူပကာယော။
“所谓身，有两种身：名身与色身。何为名身？受、想、思、触与作意；上述名法与名身，以及被称为心行的诸法，这就是名身。何为色身？四大种、四大种所造色、入息、出息，以及作为系念标志的入出息触处；还有被称为身行的诸法，这就是色身。”
(ပဋိသံ-၁၈၁။) ---- အနုပဿနာ ဉာဏန္တိ သမထဝသေန နိမိတ္တဿ အနုပဿနာ၊ ဝိပဿနာဝသေန အဿာသ- ပဿာသေ၊ တန္နိဿယဉ္စ ကာယံ ''ရူပ''န္တိ၊ စိတ္တံ တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ ''အရူပ''န္တိ ဝဝတ္ထပေတွာ နာမရူပဿ အနုပဿနာ စ ဉာဏံ၊ တတ္ထ ယထာဘူတာဝဗောဓော။ (မဟာဋီ-၁-၃၂ဝ။) ဤ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်၊ မဟာဋီကာတို့နှင့်အညီ - ကာယကို အဿာသပဿာသကာယ၊ ရူပကာယ၊ နာမကာယ ---- ဟု ဤနေရာမှစ၍ ဘာသာပြန်ဆိုထားပါသည်။〕 ၄။ ဣတိ = ဤသို့။ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ကာယေ = အဇ္ဈတ္တဖြစ်သော ကာယ၌မူလည်း ၊ ဝါ ၊ အဇ္ဈတ္တဖြစ်သော အဿာသပဿာသကာယ၊ ရူပကာယ၊ နာမကာယ၌မူလည်း။ ကာယာနုပဿီ = ကာယဟု အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍။ ဝိဟရတိ = နေလေ၏။ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ကာယေ = ဗဟိဒ္ဓဖြစ်သော ကာယ၌မူလည်း၊ ဝါ၊ ဗဟိဒ္ဓဖြစ်သော အဿာသပဿာသကာယ၊ ရူပကာယ၊ နာမကာယ၌မူလည်း။ ကာယာနုပဿီ = ကာယဟု အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍။ ဝိဟရတိ = နေလေ၏။ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ကာယေ = အဇ္ဈတ္တ
（《“所谓随观智：从止的方面，是随观禅相；从观的方面，则将入息、出息及其所依的身判定为‘色’，将心及其相应法判定为‘非色’，而随观名色之智，即于其中如实觉悟。”依照这段《无碍解道》巴利经文和《大复注》，从此处开始，把 ကာယ 译作入出息身、色身或名身。〕4．ဣတိ＝如此；အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ကာယေ＝或于内身，或于内在的入出息身、色身、名身；ကာယာနုပဿီ＝反复、再三地随观为“身”；ဝိဟရတိ＝如此而住。ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ကာယေ＝或于外身，或于外在的入出息身、色身、名身；ကာယာနုပဿီ＝反复、再三地随观为“身”；ဝိဟရတိ＝如此而住。အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ကာယေ＝或于内——
ဗဟိဒ္ဓဖြစ်သော ကာယ၌မူလည်း ၊ ဝါ ၊ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓဖြစ်သော အဿာသပဿာသကာယ၊ ရူပကာယ၊ နာမကာယ၌မူလည်း။ ကာယာနုပဿီ = ကာယဟု အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍။ ဝိဟရတိ = နေလေ၏။
——外之身，或于内外的入出息身、色身、名身；ကာယာနုပဿီ＝反复、再三地随观为“身”；ဝိဟရတိ＝如此而住。
၅။ ကာယသ္မိ = ကာယ၌ ၊ ဝါ ၊ အဿာသပဿာသကာယ၊ ရူပကာယ၊ နာမကာယ၌။ သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ = ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍မူလည်း။ ဝိဟရတိ = နေလေ၏။ ကာယသ္မိ = ကာယ၌ ၊ ဝါ ၊အဿာသပဿာသကာယ၊ ရူပကာယ၊ နာမကာယ၌။ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ = ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍မူလည်း။ ဝိဟရတိ = နေလေ၏။ ကာယသ္မိ = ကာယ၌ ၊ဝါ၊ အဿာသပဿာသကာယ၊ ရူပကာယ၊ နာမကာယ၌။ သမုဒယဝယ- ဓမ္မာနုပဿီ ဝါ = ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည် ဖြစ်၍မူလည်း။ ဝိဟရတိ = နေလေ၏။
5．ကာယသ္မိ＝于身，或于入出息身、色身、名身；သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ＝或反复、再三地随观生起之因的性质与生起本身的性质；ဝိဟရတိ＝如此而住。ကာယသ္မိ＝于身，或于入出息身、色身、名身；ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ＝或反复、再三地随观止息之因的性质与止息本身的性质；ဝိဟရတိ＝如此而住。ကာယသ္မိ＝于身，或于入出息身、色身、名身；သမုဒယဝယ- ဓမ္မာနုပဿီ ဝါ＝或反复、再三地随观生起之因的性质与生起本身的性质、止息之因的性质与止息本身的性质；ဝိဟရတိ＝如此而住。
၆။ ပန = နောက်တစ်မျိုးသော်ကား။ ကာယောဝ = ကာယသည်သာလျှင် ၊ ဝါ ၊ အဿာသပဿာသကာယ၊ ရူပကာယ၊ နာမကာယသည်သာလျှင်။ အတ္ထိ = ရှိ၏။ ဣတိ = ဤသို့လျှင်။ အဿ = ထိုယောဂါဝစရ ရဟန်း၏ သန္တာန်၌။ သတိ = သတိသည်။ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ = ရှေးရှုတည်သည် = ထင်လှာသည်။ ဟောတိ = ဖြစ်၏။ သာ သတိ = ထိုသတိသည်။ ယာဝဒေဝ ဉာဏမတ္တာယ = ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အဆင့်ဆင့် တိုးပွားရန် အလို့ငှာသာလျှင်။
6．ပန＝再者；ကာယောဝ＝只有身，或只有入出息身、色身、名身；အတ္ထိ＝存在；ဣတိ＝如此；အဿ＝在该禅修比丘的相续中；သတိ＝念；ပစ္စုပဋ္ဌိတာ＝朝向而立，即显现；ဟောတိ＝生起。သာ သတိ＝该念；ယာဝဒေဝ ဉာဏမတ္တာယ＝只为使观智逐级增长。
ယာဝဒေဝ ပဋိဿတိမတ္တာယ = ဝိပဿနာသတိ၏ အဆင့်ဆင့် တိုးပွားရန် အလို့ငှာသာလျှင်။ ဟောတိ = ဖြစ်၏။ အနိဿိတော စ = တဏှာဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် မမှီတွယ်မူ၍လည်း။ ဝိဟရတိ = နေလေ၏။ လောကေ = ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတည်းဟူသော လောက၌။ ကိဉ္စိ = တစ်စုံတစ်ခုကိုမျှလည်း။ န ဥပါဒိယတိ = တဏှာဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် ''ငါ-ငါ့ဥစ္စာ''ဟု မစွဲယူတော့ပေ။ ဘိက္ခဝေ = ရဟန်းတို့။ ဧဝမ္ပိ ခေါ = ဤသို့လည်း။ ဘိက္ခု = ယောဂါဝစရ ရဟန်းသည်။ ကာယေ = ကာယ၌။ ကာယာနုပဿီ = ကာယဟု အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည် ဖြစ်၍။
ယာဝဒေဝ ပဋိဿတိမတ္တာယ＝只为使观照之念逐级增长；ဟောတိ＝生起。အနိဿိတော စ＝不以爱与见为依而；ဝိဟရတိ＝住。လောကေ＝在称为五取蕴的世间；ကိဉ္စိ＝任何一物；န ဥပါဒိယတိ＝不再以爱与见执取为“我、我所有”。ဘိက္ခဝေ＝诸比丘；ဧဝမ္ပိ ခေါ＝也如此；ဘိက္ခု＝禅修比丘；ကာယေ＝于身；ကာယာနုပဿီ＝反复、再三地随观为“身”而——
ဝိဟရတိ = နေလေ၏။ (မ-၁-၇ဝ-၇၁။)
——ဝိဟရတိ＝住。（《中部》1-70—71。）
原书第 243 页
အာနာပါနဿတိသမာဓိပိုင်း ဤ အထက်ပါ ဘုရားဟောဒေသနာတော်နှင့်အညီ - နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ အမည်ရသော ဤကျမ်း၌ အာနာပါနကျင့်စဥ်ကို ---- ၁။ အာနာပါနဿတိသမာဓိပိုင်း၊ ၂။ ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း၊ ၃။ နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း၊ ၄။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း၊ ၅။ လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း၊ ၆။ ဝိပဿနာပိုင်း ---- ဤသို့ အပိုင်းကြီးများ (၆)ပိုင်းခွဲလျက် အဆင့်ဆင့် တစ်ဆင့်ပြီး တစ်ဆင့် ရေးသားတင်ပြသွားမည် ဖြစ်ပေသတည်း။
依照以上佛陀所说的教法，在这部名为 နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ（Nibbānagāminipaṭipadā，趣向涅槃之道）的书中，将把入出息念修法分成下列六大部分，一步接一步地依次叙述：1．入出息念定部分；2．色业处部分；3．名业处部分；4．缘起部分；5．特相等四法组部分；6．观部分。