过去、未来、现在的界定
《一夜贤者经》解释 · 原书第 151–162 页 · 95 个翻译单元
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 151 页
အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် သတ်မှတ်ပုံ
过去、未来、现在的界定
ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတံနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ သြဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ၊ တဒေကဇ္ဈံ အဘိသံယူဟိတွာ အဘိသင်္ခိပိတွာ အယံ ဝုစ္စတိ ရူပက္ခန္ဓော။ ယာ ကာစိ ဝေဒနာ။ ယာ ကာစိ သညာ။ ယေ ကေစိ သင်္ခါရာ။ ယံ ကိဉ္စိ ဝိညာဏံ အတီတနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ။ ပ ။ အဘိသင်္ခိ- ပိတွာ အယံ ဝုစ္စတိ ဝိညာဏက္ခန္ဓော။ (အဘိ-၂-၁-၁ဝ။) ဣဒံ ပန အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ နာမ သုတ္တန္တပရိယာယတော အဘိဓမ္မနိဒ္ဒေသတောတိ ဒုဝိဓံ။ တံ သုတ္တန္တပရိယာယေ ဘဝေန ပရိစ္ဆိန္နံ။ ပဋိသန္ဓိတော ဟိ ပဋ္ဌာယ အတီတဘဝေသု နိဗ္ဗတ္တံ ရူပံ အနန္တရဘဝေ ဝါ နိဗ္ဗတ္တံ ဟောတု ကပ္ပကောဋိသတသဟဿမတ္ထကေ ဝါ၊ သဗ္ဗံ အတီတမေဝ နာမ။ စုတိတော ပဋ္ဌာယ အနာဂတ- ဘဝေသု နိဗ္ဗတ္တနကရူပံ အနန္တရဘဝေ ဝါ နိဗ္ဗတ္တံ ဟောတု ကပ္ပကောဋိသတသဟဿမတ္ထကေ ဝါ။ သဗ္ဗံ အနာဂတမေဝ နာမ။ စုတိပဋိသန္ဓိအန္တရေ ပဝတ္တရူပံ ပစ္စုပ္ပန္နံ နာမ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၇။)
‘任何色，无论过去、未来或现在、内或外、粗或细、劣或胜、远或近，把它们汇集为一、总摄为一，称为色蕴。任何受……任何想、任何诸行、任何识，无论过去、未来或现在……总摄为一，称为识蕴。（《阿毗达磨》2-1-10。）所谓过去、未来、现在，又依经教门与阿毗达磨解释门分为两种。依经教门，以一生为界：从结生起，在过去诸生中生起的色，无论生于紧邻的前一生，还是远至十万俱胝劫以前，都只称为过去；从死后起，在未来诸生中将生的色，无论生于紧邻的下一生，还是远至未来十万俱胝劫，都只称为未来；在结生与死之间流转的色，称为现在。’（《阿毗达磨义注》2-7。）
ပါဠိတော်ဘာသာပြန်
巴利原文的译释
အတိတ်-အနာဂတ်-ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော အလုံးစုံသော ရုပ်တရားသည်လည်းကောင်း၊ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ မူလည်းဖြစ်သော၊ ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌မူလည်း ဖြစ်သော၊ ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသော သြဠာရိကသည်မူလည်း ဖြစ်သော၊ သိမ်မွေ့နူးညံ့သော သုခုမသည်မူလည်း ဖြစ်သော၊ ယုတ်ညံ့သည်မူလည်း ဖြစ်သော၊ မွန်မြတ်သည်မူလည်း ဖြစ်သော အလုံးစုံသော ရုပ်တရားသည်လည်းကောင်း၊ (အသိဉာဏ်နှင့်) ဝေးသော အကြင်ဒူရရုပ်သည်လည်းကောင်း၊ (အသိဉာဏ်နှင့်) နီးသော အကြင်သန္တိကရုပ်သည်လည်းကောင်း ရှိ၏။ ထို (၁၁) မျိုးသော သြကာသ = တည်ရာ၌ ပြအပ်သော အလုံးစုံသော ရုပ်ကို ဖောက်ပြန်တတ်သော ရုပ္ပနလက္ခဏာ တစ်ခု၌ တစ်ပေါင်းတည်းပြု၍ ရုံးစု၍ ချုံး၍ ဤ (၁၁) မျိုးသောအပြားအားဖြင့် ကွဲပြားသော၊ ဖောက်ပြန်တတ်သော၊ ရုပ္ပနလက္ခဏာအားဖြင့် တစ်ပေါင်း တစ်စုတည်း ပေါင်းစုရုံးချဥ်းအပ်သော ရုပ်သဘောတရား အလုံးစုံကို ရုပ်အစု = ရူပက္ခန္ဓာဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်၏။
过去、未来、现在的一切色法；属于内相续或外相续、粗或细、劣或胜的一切色法；以及与（认知）相距远的远色、与（认知）相距近的近色，皆存在。把在这十一种情形中所示的一切色法，依会变坏这一色变坏相汇集为一、聚拢并总摄为一；这一切色法虽按十一种方式有别，却在会变坏的色变坏相上汇聚为一聚，因此称为色之聚——色蕴。
(နာမ်ခန္ဓာတို့၌လည်း နည်းတူပင် မှတ်ပါ။) (အဘိ-၂-၁-၁ဝ။) ဤပါဠိတော်အရ (၁၁) မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် တည်နေသော ရုပ်တရားအားလုံးကို ရူပက္ခန္ဓာဟု ခေါ်ဆိုသည်ဟု မှတ်သားထားပါ။
（诸名蕴也应以同样方式理解。）（《阿毗达磨》2-1-10。）依这段巴利原文，应当记住：依十一种情形而存在的一切色法，称为色蕴。
原书第 152 页
သုတ္တန္တပရိယာယနည်း
经教门的方法
ပရမတ္ထသဘာဝဓမ္မမှ ပြောင်းလွှဲ၍ ဖြစ်ခြင်းသည် ပရိယာယမည်၏။ သုတ္တန်ဒေသနာတော်ကား ပရိယာယ ဒေသနာတော် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သုတ္တန္တပရိယာယနည်းဟု ဖွင့်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ အဘိဓမ္မာ၌ ''ဖဿ-ဝေဒနာ'' စသည်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချသောအားဖြင့် ဟောတော်မူခြင်းကို ''အဘိဓမ္မနိဒ္ဒေသ''ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
相对于胜义自性法而作变通说明，称为 pariyāya（转说）。由于经的开示属于依转说而作的开示，所以释为“经教门”的方法。在阿毗达磨中，以“触、受”等作确定的判说，称为“阿毗达磨解释门”。
ဤ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ရုပ် မည်သည် --- ၁။ ပရမတ္ထသဘာဝဓမ္မမှ ပြောင်းလွှဲ၍ ဖြစ်သော သုတ္တန္တပရိယာယ = သုတ္တန်ဒေသနာတော်နည်း၊ ၂။ အဘိဓမ္မာ၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ချ၍ ဟောတော်မူအပ်သော အဘိဓမ္မနိဒ္ဒေသ = အဘိဓမ္မာဒေသနာတော်နည်း- ဤသို့အားဖြင့် နှစ်မျိုးအပြား ရှိ၏။
所谓过去、未来、现在之色，有如下两种分法：1．相对于胜义自性法而作变通说明的经教门，即经教开示的方法；2．在阿毗达磨中作确定判说的阿毗达磨解释门，即阿毗达磨开示的方法。
ထိုအတိတ်-အနာဂတ်-ပစ္စုပ္ပန်ရုပ်ကို ပရမတ္ထသဘာဝဓမ္မမှ ပြောင်းလွှဲ၍ဖြစ်သော သုတ္တန်ဒေသနာတော်၌ ဘဝဖြင့်ပိုင်းခြား ထားအပ်၏။ ပိုင်းခြားပုံမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ --- ၁။ ပဋိသန္ဓေမှ စ၍ အတိတ်ဘဝတို့၌ ဖြစ်ခဲ့ပြီးသော ရုပ်ဟူသမျှသည် - အခြားမဲ့ လွန်ခဲ့ပြီးသော ဒုတိယ ဘဝ၌မူလည်း ဖြစ်ခဲ့ပြီးသည် ဖြစ်ချင်ဖြစ်ပါစေ၊ လွန်ခဲ့သော ကမ္ဘာကုဋေတစ်သိန်းထက်၌မူလည်း ဖြစ်ခဲ့ ပြီးသည် ဖြစ်ချင် ဖြစ်ပါစေ - ဤအလုံးစုံသောရုပ်သည် အတိတ်ရုပ်သာ မည်၏။
在相对于胜义自性法而作变通说明的经教开示中，过去、未来、现在之色以一生为界。界定方式如下：1．从结生起，凡已在过去诸生中生起的色——无论生于紧邻的前一生，还是远至过去十万俱胝劫——这一切色都只称为过去色。
၂။ ဤဘဝစုတိမှ စ၍ အနာဂတ်ဘဝတို့၌ ဖြစ်လတ္တံ့သော ရုပ်ဟူသမျှသည် အခြားမဲ့လာလတ္တံ့သော ဒုတိယ ဘဝ၌မူလည်း ဖြစ်လတ္တံ့သည် ဖြစ်ချင်ဖြစ်ပါစေ၊ နောင်လာလတ္တံ့သော အနာဂတ် ကမ္ဘာကုဋေတစ်သိန်း ထက်၌မူလည်း ဖြစ်လတ္တံ့သည် ဖြစ်ချင်ဖြစ်ပါစေ - ဤရုပ်အားလုံးသည် အနာဂတ်ရုပ်သာလျှင် မည်၏။
2．从这一生死亡以后，凡将在未来诸生中生起的色——无论生于紧邻的下一生，还是远至未来十万俱胝劫——这一切色都只称为未来色。
၃။ ဤဘဝ စုတိ - ဤဘဝ ပဋိသန္ဓေ - ဤနှစ်ခုတို့၏ အကြား၌ ဖြစ်သော ရုပ်သည် ပစ္စုပ္ပန်ရုပ် မည်၏။
3．在这一生的结生与死亡之间生起的色，称为现在色。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၇။)
（《阿毗达磨义注》2-7。）
အဘိဓမ္မနိဒ္ဒေသနည်း
阿毗达磨解释门的方法
အဘိဓမ္မနိဒ္ဒေသေ ပန ခဏေန ပရိစ္ဆိန္နံ။ တယော ဟိ ရူပဿ ခဏာ ဥပ္ပါဒေါ ဌိတိ ဘင်္ဂေါတိ။ ဣမေ တယော ခဏေ ပတွာ နိရုဒ္ဓံ ရူပံ သမနန္တရနိရုဒ္ဓံ ဝါ ဟောတု အတီတေ ကပ္ပကောဋိသတသဟဿမတ္ထကေ ဝါ၊ သဗ္ဗံ အတီတမေဝ နာမ။ တယော ခဏေ အသမ္ပတ္တံ ရူပံ ဧကစိတ္တက္ခဏမတ္တေန ဝါ အသမ္ပတ္တံ ဟောတု အနာ- ဂတေ ကပ္ပကောဋိသတသဟဿ မတ္ထကေ ဝါ ၊ သဗ္ဗံ အနာဂတမေဝ နာမ။ ဣမေ တယော ခဏေ သမ္ပတ္တံ ရူပံ ပန ပစ္စုပ္ပန္နံ နာမ။ တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဣဒံ သုတ္တန္တဘာဇနီယံ၊ ဧဝံ သန္တေပိ အဘိဓမ္မနိဒ္ဒေသေနေဝ အတီတာနာဂတ- ပစ္စုပ္ပန္နရူပံ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၇။) အဘိဓမ္မနိဒ္ဒေသ = အဘိဓမ္မဒေသနာ၌ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ကို ခဏအားဖြင့် ပိုင်းခြားထားအပ်၏။
‘而在阿毗达磨解释门中，则以刹那为界。色有三个刹那，即生起、住立、坏灭。色到达这三个刹那后已经灭去，无论是刚刚无间灭去，还是早在过去十万俱胝劫以前灭去，一切都只称为过去。尚未到达这三个刹那的色，无论只差一个心刹那尚未到达，还是要到未来十万俱胝劫才到达，一切都只称为未来。已经进入并正处于这三个刹那范围内的色，则称为现在。虽说这里属于经分别法，但即使如此，也应当知道：过去、未来、现在色正是依阿毗达磨解释门分别说明的。’（《阿毗达磨义注》2-7。）也就是说，在阿毗达磨解释门——阿毗达磨开示中，过去、未来、现在是以刹那来划分的。
ပိုင်းခြားထားပုံမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။ --- ရုပ်တရား၏ အခိုက်အတန့် ခဏတို့သည် --- ၁။ ဖြစ်ခြင်း ဥပါဒ်ခဏ၊ ၂။ တည်ခြင်း ဌီခဏ၊ ၃။ ပျက်ခြင်း ဘင်ခဏ --- ဤသို့ ခဏ သုံးမျိုး ရှိကုန်၏။
划分方式如下：色法的刹那有三种：1．生起的生起刹那；2．住立的住立刹那；3．坏灭的坏灭刹那。
原书第 153 页
ကောင်းသော ည တစ်ညပိုင်း -- ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တန်ရှင်းလင်းချက် ၁။ ဤခဏသုံးပါးတို့သို့ ရောက်ရှိ ပြီး၍ ချုပ်လေပြီးသော ရုပ်သည် ကောင်းစွာ အခြားမဲ့ ဖြစ်၍ (= အခြား မရှိမူ၍) ချုပ်နှင့်လေပြီးသော ရုပ်မူလည်း ဖြစ်ချင်ဖြစ်ပါစေ၊ အတိတ် ကမ္ဘာကုဋေတစ်သိန်းထက်၌ ချုပ်နှင့် လေပြီးသော ရုပ်မူလည်း ဖြစ်ချင်ဖြစ်ပါစေ၊ အလုံးစုံသော ချုပ်လေပြီးသော ရုပ်ဟူသမျှသည် အတိတ် ရုပ်သာလျှင် မည်၏။
1．色到达这三个刹那之后已经灭去；无论是刚刚无间灭去——即中间没有其他色法间隔——还是早在过去十万俱胝劫以前灭去，凡已灭去的一切色都只称为过去色。
၂။ သုံးပါးကုန်သော ခဏတို့သို့ မရောက်ရှိသေးသောရုပ်သည် တစ်ခုသော စိတ္တက္ခဏမျှဖြင့်မူလည်း မရောက်- ရှိသေးသော ရုပ်သည် ဖြစ်ချင်ဖြစ်ပါစေ၊ နောင်အနာဂတ်ဝယ် ကမ္ဘာကုဋေတစ်သိန်းထက်၌မူလည်း ဖြစ်လတ္တံ့သော ရုပ် ဖြစ်ချင်ဖြစ်ပါစေ၊ ခဏသုံးပါးသို့ မဆိုက်ရောက်သေးသော ရုပ်မှန်သမျှ အားလုံးသည် အနာဂတ်ရုပ်သာလျှင် မည်၏။
2．尚未到达这三个刹那的色，无论只差一个心刹那尚未到达，还是要到未来十万俱胝劫才会生起，凡尚未到达三个刹那的一切色都只称为未来色。
၃။ ဤ ခဏသုံးပါးတို့သို့ ဆိုက်ရောက်လာသော ဆိုက်ရောက်နေဆဲဖြစ်သော ရုပ်မှန်သမျှသည် ပစ္စုပ္ပန်ရုပ် မည်၏။ ဤသို့ သိရှိပါလေ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၇။)
3．凡已经到达并仍处于这三个刹那中的色，都称为现在色。应当如此了知。（《阿毗达磨义注》2-7。）
သိသင့်သောအချက် တစ်ရပ်
一项应当了解的要点
တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဣဒံ သုတ္တန္တဘာဇနီယံ၊ ဧဝံ သန္တေပိ အဘိဓမ္မနိဒ္ဒေသေနေဝ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နရူပံ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၇။) ကိဉ္စာပီတိအာဒီသု အယမဓိပ္ပါယော --- သုတ္တန္တဘာဇနီယတ္တာ ယထာ ''အတီတံ နာနွာဂမေယျာ''တိ- အာဒီသု (မ-၃-၂၂၆၊ ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တ။) အဒ္ဓါနဝသေန အတီတာဒိဘာဝေါဝ ဝုတ္တော၊ တထာ ဣဓာပိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော သိယာ။ ဧဝံ သန္တေပိ သုတ္တန္တဘာဇနီယမ္ပိ အဘိဓမ္မဒေသနာယေဝ သုတ္တန္တေ ဝုတ္တဓမ္မေ ဝိစိနိတွာ ဝိဘဇနဝသေန ပဝတ္တာတိ အဘိဓမ္မနိဒ္ဒေသေနေဝ အတီတာဒိဘာဝေါ နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ။ (မူလဋီ-၂-၆။) ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တာဒီသု ဝိယ အတီတာဒိဘာဝေါ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နဘာဝေါ အဒ္ဓါဝသေန ဣဓာပိ ခန္ဓဝိဘင်္ဂေ သုတ္တန္တဘာဇနီယတ္တာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော သိယာတိ ယောဇနာ။ (အနုဋီ-၂-၁၂။) အထက်ပါ အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၏ ဆိုလိုရင်းမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။
‘虽说这里属于经分别法，但即使如此，也应当知道：过去、未来、现在色正是依阿毗达磨解释门而分别说明的。’（《阿毗达磨‘在“虽说”等句中，其意如下：由于这里属于经分别法，本来应当如“不应追随过去”等处（《中部》3-226，《一夜贤者经》）那样，依时分说明过去等；这里也应当如此分别。然而，即使属于经分别法，它仍是阿毗达磨开示，是通过择取经中所说诸法并加以分别而展开的；所以，过去等正是依阿毗达磨解释门说明的。’（《根‘连读为：如《一夜贤者经》等，以时分说明过去等——即过去、未来、现在——这里的《蕴分别》既属于经分别法，本来也应当这样说明。’（《随复注》2-12。）上述义注与复注的主旨如下。
ထို သုတ္တန္တပရိယာယ၊ အဘိဓမ္မနိဒ္ဒေသဟူသော နည်းနှစ်မျိုးတို့တွင် ယခု ဖွင့်ဆိုရေးသားနေဆဲဖြစ်သော ခန္ဓဝိဘင်းဘာဇနီယသည် သုတ္တန္တဘာဇနီယနည်းပင် ဖြစ်၏။ ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တန် စသည်တို့၌ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် သဘောကို အဒ္ဓါ၏ အစွမ်းဖြင့် ဘဝဖြင့် ပိုင်းခြား၍ ညွှန်ပြတော်မူသကဲ့သို့ ဤခန္ဓဝိဘင်း - သုတ္တန္တဘာဇနီယ နည်း၌လည်း သုတ္တန္တဘာဇနီယနည်း ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်၏အဖြစ်ကို အဒ္ဓါ၏ အစွမ်း ဖြင့်သာ ဘဝဖြင့် ပိုင်းခြား၍ ညွှန်ပြသင့်ပေ၏။ ဤသို့ ညွှန်ပြသင့်သည် ဖြစ်ပါသော်လည်း သုတ္တန္တဘာဇနီယ တရားတော်သည်လည်း ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တန်တို့ကဲ့သို့သော သုတ္တန်၌ ဟောကြားထားတော်မူအပ်သော ပရမတ္ထ ဓာတ်သား ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံတရားတို့ကို တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ ရွေးချယ် စိစစ်၍ အကျယ် ဝေဖန် တော်မူခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အဘိဓမ္မာဒေသနာတော် တစ်မျိုးသာ ဖြစ်ပေသည်။ ထိုကြောင့်
在经教门与阿毗达磨解释门这两种方法中，这里正在解释的《蕴分别》之分别法属于经分别法。正如《一夜贤者经》等经中，依时分之力、按一生来划分并开示过去、未来、现在；这里的《蕴分别》经分别法既然也属于经分别法，本来也应当只依时分之力、按一生划分并开示过去、未来、现在。虽本应如此开示，但经分别法本身仍是一种阿毗达磨开示：它把《一夜贤者经》等经中所说、作为观智所观对象的胜义界法逐一择取、审察，并作详细分别。因此——
အဘိဓမ္မာနိဒ္ဒေသနည်းအားဖြင့်သာလျှင် အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်၏ အဖြစ်ကို ဘုရားရှင်သည် ညွှန်ပြအပ် ပေ၏ဟု သိရှိပါလေ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၇။ မူလဋီ-၂-၆။ အနုဋီ-၂-၁၂။) 〔〔〔မှတ်ချက် ------- ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၏ ဖွင့်ဆိုတော်မူချက်အရ - ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တန်၌ အတိတ်ခန္ဓာငါးပါး၊ အနာဂတ်ခန္ဓာငါးပါး၊ ပစ္စုပ္ပန်ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို အဒ္ဓါ၏အစွမ်းဖြင့် ဘဝဖြင့် ပိုင်းခြား၍ ညွှန်ပြ ဟောကြားထားတော်မူသည်ဟု မှတ်ပါ။ သုတ္တန္တဘာဇနီယနည်းဟု ဆိုလိုသည်။ သို့သော် သုတ္တန္တ-
——应当知道，世尊在这里仅依阿毗达磨解释门开示过去、未来、现在。（《阿毗达磨义注》2-7；《根本复注》2-6；《随复注》2-12。）〔注：依上述义注、复注的解释，应当记住：《一夜贤者经》中，过去五蕴、未来五蕴与现在五蕴，是依时分之力、按一生划分而开示的；这就是经分别法。不过，虽然它属于经——
原书第 154 页
ဘာဇနီယ ပင်ဖြစ်ပါသော်လည်း သုတ္တန္တဘာဇနီယနည်းဟူသည် အဘိဓမ္မာ၌ ဟောကြားတော်မူအပ်သော တရားတို့ကို စိစစ်သောအားဖြင့် ခွဲခြားဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သော အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော် တစ်မျိုးပင် ဖြစ်သောကြောင့် အဘိဓမ္မနိဒ္ဒေသနည်းအားဖြင့်သာ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ခန္ဓာငါးပါးကို ဘုရားရှင် ညွှန်ပြထားတော်မူအပ်သည်ဟု သိရှိပါလေ။〕
——分别法，但所谓经分别法，也仍是阿毗达磨开示的一种：它对阿毗达磨中所说诸法加以审察、区分和详释。因此，应当知道，世尊是依阿毗达磨解释门开示过去、未来、现在五蕴的。〕
နောက်တစ်နည်းဖွင့်ဆိုပုံ
另一种解释方法
အပရော နယော --- ဣဒဥှိ ရူပံ အဒ္ဓါ-သန္တတိ-သမယ-ခဏဝသေန စတုဓာ အတီတံ နာမ ဟောတိ။
‘另一种方法：此色依时分、相续、时与刹那，分四种而称为过去。’
တထာ အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ။ အဒ္ဓါဝသေန တာဝ ဧကဿ ဧကသ္မိံ ဘဝေ ပဋိသန္ဓိတော ပုဗ္ဗေ အတီတံ၊ စုတိတော ဥဒ္ဓံ အနာဂတံ၊ ဥဘိန္နမန္တရေ ပစ္စုပ္ပန္နံ။
‘未来与现在也同样分为四种。先依时分而言，对一个有情的一生来说：结生以前是过去，死亡以后是未来，二者之间是现在。’
သန္တတိဝသေန သဘာဂဧကဥတုသမုဋ္ဌာနံ ဧကာဟာရသမုဋ္ဌာနဉ္စ ပုဗ္ဗာပရိယဝသေန ပဝတ္တမာနမ္ပိ ပစ္စုပ္ပန္နံ၊ တတော ပုဗ္ဗေ ဝိသဘာဂဥတုအာဟာရသမုဋ္ဌာနံ အတီတံ၊ ပစ္ဆာ အနာဂတံ။ စိတ္တဇံ ဧကဝီထိ-ဧကဇဝန- ဧကသမာပတ္တိသမုဋ္ဌာနံ ပစ္စုပ္ပန္နံ၊ တတော ပုဗ္ဗေ အတီတံ၊ ပစ္ဆာ အနာဂတံ။ ကမ္မသမုဋ္ဌာနဿ ပါဋိယေက္ကံ သန္တတိဝသေန အတီတာဒိဘေဒေါ နတ္ထိ၊ တေသညေဝ ပန ဥတုအာဟာရစိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ဥပတ္ထမ္ဘကဝသေန တဿ အတီတာဒိဘေဒေါ (= အတီတာဒိဘာဝေါ) ဝေဒိတဗ္ဗော။
‘依相续而言，由同分的单一时节所生及由单一食所生的色，即使依前后次序流转，也属于现在；在它以前，由异分时节所生或由异分食所生的色属于过去，在它以后则属于未来。心生色中，由一个心路、一个速行或一个等至所生的色属于现在；在它以前属于过去，在它以后属于未来。就业生色本身而言，并无另依其自身相续而立过去等的差别；应当依它对时节生色、食生色和心生色所起的资助作用，了知其过去等的差别。’
သမယဝသေန ဧကမုဟုတ္တပုဗ္ဗဏှသာယနရတ္တိဒိဝါဒီသု သမယေသု သန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနံ တံ တံ သမယံ ပစ္စုပ္ပန္နံ နာမ၊ တတော ပုဗ္ဗေ အတီတံ၊ ပစ္ဆာ အနာဂတံ။
‘依时而言，在一须臾、上午、傍晚、夜间、白昼等各个时段中，依相续而流转者，就该时段称为现在；在它以前属于过去，在它以后属于未来。’
ခဏဝသေန ဥပ္ပါဒါဒိခဏတ္တယပရိယာပန္နံ ပစ္စုပ္ပန္နံ နာမ။ တတော ပုဗ္ဗေ အတီတံ ပစ္ဆာ အနာဂတံ။
‘依刹那而言，摄于生起等三个刹那范围内的色称为现在；在它以前属于过去，在它以后属于未来。’
အပိစ အတိက္ကန္တဟေတုပစ္စယကိစ္စံ အတီတံ၊ နိဋ္ဌိတဟေတုကိစ္စံ အနိဋ္ဌိတပစ္စယကိစ္စံ ပစ္စုပ္ပန္နံ့၊ ဥဘယကိစ္စံ အသမ္ပတ္တံ အနာဂတံ။ သကိစ္စက္ခဏေ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နံ့၊ တတော ပုဗ္ဗေ အတီတံ၊ ပစ္ဆာ အနာဂတံ။
‘此外，因作用与缘作用都已过去者，是过去；因作用已经完成、缘作用尚未完成者，是现在；这两种作用都尚未到达者，是未来。或者，在执行自身作用的刹那是现在；在它以前是过去，在它以后是未来。’
ဧတ္ထ စ ခဏာဒိကထာဝ နိပ္ပရိယာယာ ၊ သေသာ သပရိယာယာ။ တာသု နိပ္ပရိယာယကထာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၇-၈။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁ဝ၃။) ဤ အထက်ပါ အဋ္ဌကထာတို့၏ ဆိုလိုရင်းမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ --- ဤ ရုပ်တရားဟူသည် --- ၁။ အဒ္ဓါ = ဘဝဟူသော အဓွန့်ကာလ၊ ၂။ သန္တတိ= အစဥ်အတန်း၊ ၃။ သမယ= အခါ (အချိန်အခါ)၊ ၄။ ခဏ = ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏတို့၏ အစွမ်းအားဖြင့် လေးမျိုးအပြားအားဖြင့် အတိတ်မည်၏။
‘在这些解释中，唯有从刹那等所作的说明是直接义，其余都是转说义。这里所意指的是其中的直接义说明。’（《阿毗达磨义注》2-7—8；《清净道论》2-103。）上述义注的主旨如下：所谓色法，依下列四者而分四种称为过去：1．时分，即称为一生的延续期；2．相续，即连续次第；3．时，即某一时候或时段；4．刹那，即生起、住立、坏灭三个刹那。
ထို့အတူ လေးမျိုးအပြားအားဖြင့် အနာဂတ်ရုပ် မည်၏၊ ပစ္စုပ္ပန်ရုပ် မည်၏။
未来色与现在色也同样各依这四种方式成立。
အဒ္ဓါ (= ဘဝ) ဟူသော အဓွန့်
称为时分（即一生）的延续期
ထို အဒ္ဓါ-သန္တတိ-သမယ-ခဏ လေးမျိုးတို့တွင် အဒ္ဓါ-သဒ္ဒါကား စုတိ ပဋိသန္ဓေဖြင့် ပိုင်းခြားအပ် ပိုင်း- ဖြတ်အပ်သော တစ်ဘဝဟူသော အဓွန့်ကာလ၌ ဖြစ်၏။
在时分、相续、时、刹那这四种之中，addhā 一词是指由死亡与结生划分、截定的一生延续期。
原书第 155 页
ကောင်းသော ည တစ်ညပိုင်း -- ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တန်ရှင်းလင်းချက် ''အဟောသိံ နု ခေါ အတီတမဒ္ဓါနံ။'' (မ-၁-၁ဝ။ သံ-၁-၂၅၆။) = ''ငါသည် လွန်လေပြီးသော အတိတ်ဘဝ အဓွန့်၌ ဖြစ်ခဲ့လေပြီလော ---'' ဤသို့ စသည်ဖြင့် နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ် အာဟာရဝဂ် ပစ္စယသုတ္တန် စသည်တို့၌ ဟောကြားထားတော်မူ- အပ်သော သုတ္တန်ဒေသနာတော်နည်း၏ အစွမ်းဖြင့် အဒ္ဓါ သဒ္ဒါကား စုတိ ပဋိသန္ဓေဖြင့် ပိုင်းခြားအပ် ပိုင်းဖြတ် အပ်သော တစ်ဘဝဟူသော အဓွန့်ကာလ၌ ဖြစ်၏ဟု သိရှိနိုင်ပေ၏။
‘我在过去的生命时分中曾经存在过吗？’（《中部》1-10；《相应部》1-256。）从《相应部·因缘品·食品·缘经》等经教开示可知：addhā 一词是指由死亡与结生划分、截定的一生延续期。
နောက်တစ်မျိုးကား --- တယောမေ ဘိက္ခဝေ အဒ္ဓါ၊ ကတမေ တယော? အတီတော အဒ္ဓါ၊ အနာဂတော အဒ္ဓါ၊ ပစ္စုပ္ပန္နောအဒ္ဓါ။
‘诸比丘，有这三种时分。哪三种？过去时分、未来时分与现在时分。’
(ခု-၁-၂၃၂။ ဒီ-၃-၁၈၁။)
（《小部》1-232；《长部》3-181。）
''ရဟန်းတို့ …အဓွန့်ကာလတို့သည် ဤသုံးပါးတို့တည်း။ အဘယ်သုံးပါးတို့နည်းဟူမူ အတိတ် ဖြစ်သော အဓွန့်ကာလလည်းကောင်း၊ အနာဂတ် ဖြစ်သော အဓွန့်ကာလလည်းကောင်း၊ ပစ္စုပ္ပန် ဖြစ်သော အဓွန့်ကာလ လည်းကောင်း - ဤသုံးပါးတို့တည်း။'' ဤပါဠိတော်ဝယ် ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ် ဥပယဝဂ် နိရုတ္တိပထသုတ်၏ အစွမ်းဖြင့် အဒ္ဓါ-သဒ္ဒါ၏ အနက်သည် ပရမတ္ထအားဖြင့် ပိုင်းဖြတ်အပ်သော ပရမတ်တို့၏ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် = ဖြစ်-တည်-ပျက်ဟူသော ခဏဖြင့် ပိုင်းခြား သတ်မှတ်အပ်သော အနက်သည် သင့်တင့်ပေ၏။
“诸比丘，有这三种延续时分。哪三种？过去的延续时分、未来的延续时分与现在的延续时分——就是这三种。”就这段巴利而言，依《蕴相应·趋入品·语词途径经》（Niruttipatha Sutta），addhā 一词的含义也可以指依胜义法划定、由胜义法的生起—住立—坏灭刹那所界定的延续时分。
အကြောင်းမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ --- ထို နိရုတ္တိပထသုတ္တန်၌ --- ယံ ဘိက္ခဝေ ရူပံ ဇာတံ ပါတုဘူတံ၊ ''အတ္ထီ''တိ တဿ သင်္ခါ။ (သံ-၂-၆ဝ။) = ရဟန်းတို့ …အကြင် ရုပ်သည် ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏၊ ထင်ရှားဖြစ်နေ၏။ ထို ရုပ်သည်ရှိ၏ဟူသော ထိုရုပ်၏ အမည်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ (သံ-၂-၆ဝ။) ဤဖော်ပြပါ နိရုတ္တိပထသုတ္တန်ဝယ် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် အနေအားဖြင့် ထင်ရှားရှိနေဆဲဖြစ်သော ရုပ်တရား၏ ပစ္စုပ္ပန်ရုပ်၏ အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း၊ ထို ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် အနေအားဖြင့် ထင်ရှားရှိနေဆဲဖြစ်သော ရုပ်တရားမှ ရှေး၌ ဖြစ်ပြီးသော ရုပ်တရား၏ အတိတ်ရုပ်၏ အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း နောက်၌ ဖြစ်လတ္တံ့သော ရုပ်တရား၏ အနာဂတ်ရုပ်၏ အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း ဟောကြားထားတော်မူအပ်ခဲ့လေပြီ။
理由如‘诸比丘，凡色已经生起、已经显现，就以“存在”称说它。’（《相应部》2-60。）这部《语词途径经》开示：依生起、住立、坏灭而仍显现存在的色，成立为现在色；在这一仍显现存在的色以前已经生起的色，成立为过去色；在它以后将要生起的色，成立为未来色。
သို့အတွက် သုတ္တန်ဒေသနာတော်တို့၌ --- ၁။ စုတိ ပဋိသန္ဓေဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်သော တစ်ဘဝဟူသော အဓွန့်ကာလ အဒ္ဓါတစ်မျိုး (= ဘဝဟူသော အဓွန့်ကာလ၊) ၂။ ပရမတ်တို့၏ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် = ဖြစ်-တည်-ပျက်ဟူသော ထင်ရှားရှိနေဆဲ ခဏဖြင့် ပိုင်းခြားသတ်မှတ် အပ်သော (ခဏ) အဒ္ဓါတစ်မျိုး (= ခဏဟူသော အဓွန့်ကာလ၊) ဤသို့ နှစ်မျိုးရှိပေသည်။
因此，在经教开示中有两种 addhā：1．由死亡与结生划分的一生延续时分，即以一生为延续期；2．由胜义法仍显现存在的生起—住立—坏灭刹那划分的（刹那）延续时分，即以刹那为延续期。
သုတ္တန်ဒေသနာတော်တို့၌ ထိုသို့ပင် အဒ္ဓါနှစ်မျိုးရှိပါသော်လည်း များသောအားဖြင့် သုတ္တန်ပါဠိတော်တို့၌ စုတိ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ပိုင်းဖြတ်အပ်သော ပိုင်းခြားသတ်မှတ်အပ်သော အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ဟူသော ဘဝဟူသော အဓွန့် အဒ္ဓါကို ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူအပ်ခဲ့လေပြီ။ ထိုကြောင့် ထိုယေဘုယျ
虽然经教开示中有这两种 addhā，但多数经文中，世尊所开示的过去、未来、现在，是由死亡与结生截定并划分、以一生为延续期的 addhā。因此，随顺这种通常的——
原书第 156 页
ဟောကြားထားတော်မူချက်သို့ လိုက်၍ အဋ္ဌကထာဆရာတော်က အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် အယူအဆကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်လျက် တစ်နည်း ဖွင့်ဆိုထားတော်မူပြန်သည်။
——开示，义注师又以下列方式界定过去、未来、现在，并作另一番解释。
၁။ အဒ္ဓါ --- တစ်ဦးသော သတ္တဝါ၏ တစ်ခုသောဘဝ၌ ယခုလက်ရှိဘဝ ပဋိသန္ဓေမှ ရှေးဖြစ်သော အတိတ်၌ ဖြစ်သော ရုပ်မှန်သမျှသည် အတိတ်ရုပ် မည်၏။ ဤဘဝ စုတိမှ အထက်ဖြစ်သော နောင်အနာဂတ်၌ ဖြစ်လတ္တံ့သော ရုပ်မှန်သမျှသည် အနာဂတ်ရုပ် မည်၏။ အတိတ်ရုပ် အနာဂတ်ရုပ် နှစ်မျိုးတို့၏ အလယ် ဖြစ်သော ရုပ်မှန်သမျှသည် ပစ္စုပ္ပန်ရုပ် မည်၏။
1．时分——对一个有情的一生而言，在当前这一生的结生以前，于过去所生的一切色，都称为过去色；在这一生死亡以后，于未来将生的一切色，都称为未来色；处在过去色与未来色二者之间的一切色，都称为现在色。
၂။ သန္တတိ --- သန္တတိအစဥ်အတန်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဆိုရမူ ဤသို့ ဖြစ်၏။ --- သဘောတူသော အဖို့ရှိသော တစ်ခုသော ဥတုဟူသော ဖြစ်ကြောင်းရှိသော ရုပ်သည်လည်းကောင်း၊ သဘောတူသော အဖို့ရှိသော တစ်ခုသော အာဟာရဟူသော ဖြစ်ကြောင်းရှိသော ရုပ်သည်လည်းကောင်း ရှေး၌ ဖြစ်သည် နောက်၌ ဖြစ်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပါသော်လည်း ပစ္စုပ္ပန်မည်၏။ (သဘာဂဧကဥတုသမုဋ္ဌာန်ရုပ်၊ သဘာဂဧကာဟာရသမုဋ္ဌာန်ရုပ်သည် ပစ္စုပ္ပန်ရုပ် မည်၏ ဟူလိုသည်။) ထို သဘာဂဧကဥတုသမုဋ္ဌာန်ရုပ်၊ သဘာဂဧကာဟာရသမုဋ္ဌာန်ရုပ်မှ ရှေး၌ ဝိသဘာဂဥတုသမုဋ္ဌာန်ရုပ်၊ = သဘောမတူသော ဥတုလျှင်ဖြစ်ကြောင်းရှိသောရုပ်၊ ဝိသဘာဂအာဟာရသမုဋ္ဌာန်ရုပ် = သဘောမတူသော အာဟာရဟူသော ဖြစ်ကြောင်းရှိသော ရုပ်သည် အတိတ်ရုပ် မည်၏။
2．相续——若依相续次第来说，情形如下：由同分的单一时节为因所生的色，以及由同分的单一食为因所生的色，即使依前后次第生起，也都称为现在色。（意思是：同分单一时节所生色与同分单一食所生色，称为现在色。）在这些同分单一时节所生色、同分单一食所生色以前，由异分时节为因所生的色——即以不同类时节为因所生的色——以及由异分食为因所生的色——即以不同类食为因所生的色——称为过去色。
ထိုသဘာဂဧကဥတုသမုဋ္ဌာန်ရုပ်၊ သဘာဂဧကာဟာရသမုဋ္ဌာန်ရုပ်မှ နောက်ကာလ၌ဖြစ်သော ဝိသဘာဂ ဥတုသမုဋ္ဌာန်ရုပ် = သဘောမတူသော ဥတုလျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိသောရုပ်၊ ဝိသဘာဂအာဟာရသမုဋ္ဌာန်ရုပ် = သဘောမတူသော အာဟာရဟူသော ဖြစ်ကြောင်းရှိသော ရုပ်သည် အနာဂတ်ရုပ် မည်၏။
在这些同分单一时节所生色、同分单一食所生色以后，由异分时节为因所生的色——即以不同类时节为因所生的色——以及由异分食为因所生的色——即以不同类食为因所生的色——称为未来色。
သဘာဂဥတု-အာဟာရ ဧကဥတု-အာဟာရ
同分时节、同分食；单一时节、单一食
သီတံ သီတဿ သဘာဂေါ ၊ တထာ ဥဏှံ ဥဏှဿ။ ယံ ပန သီတံ ဥဏှံ ဝါ သရီရေ သန္နိပတိတံ သန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနံ အနူနံ အနဓိကံ ဧကာကာရံ ၊ တံ ဧကော ဥတူတိ ဝုစ္စတိ။ သဘာဂဥတုနော အနေ- ကန္တသဘာဝတော ဧကဂဟဏံ ကတံ ၊ ဧဝံ အာဟာရေပိ။ (မူလဋီ-၂-၆။) သန္တာနဝသေနာတိ ပုဗ္ဗာပရဝသေန။ ပုဗ္ဗေနာပရဿ သမပ္ပမာဏတာယ အနူနံ အနဓိကံ၊ တတော ဧဝ ဧကာကာရံ။ တေန ဝိသဘာဂဥတုနာ အနန္တရိတတံ ဒဿေတိ။ (အနုဋီ-၂-၁၂။) သဘာဂဥတု --- အေးသော သီတဥတုသည် သီတဥတု၏ တူသော အဖို့ရှိသော သဘာဂတရားတည်း။
‘冷与冷同分，热与热也同样同分。那落在身体上的冷或热，依相续而流转，不少不多、呈同一行相，称为一个时节。由于同分时节并非必然只是一种，所以特取“一个”的限定；食也同样。’（《根‘所谓依相续，即依前后次第。由于后者与前者等量，所以不少不多，也正因此呈同一行相。这表明中间没有异分时节隔断。’（《随复注》2-12。）同分时节——冷性的时节与冷性的时节属于同分法。
ထို့အတူ ပူသော ဥဏှဥတုသည် ဥဏှဥတု၏ သဘာဂတရားတည်း။
同样，热性的时节与热性的时节也属于同分法。
ဧကဥတု --- အအေးမူလည်း ဖြစ်သော၊ အပူမူလည်းဖြစ်သော ခန္ဓာကိုယ်၌ ပေါင်းဆုံကျရောက်လျက် ရှိသော အကြင် သီတဥတု သို့မဟုတ် အကြင် ဥဏှဥတုသည် ရှေးရုပ်အစဥ်နှင့် နောက်ရုပ်အစဥ်တို့ ဆက်စပ်လျက် သန္တတိအစဥ်အတန်း၏ အစွမ်းဖြင့် အဆက်မပြတ် ဖြစ်လတ်သော် ပင်ကိုယ်သဘောမှ လျော့လည်း မလျော့သည် ဖြစ်၍၊ ပင်ကိုယ်သဘောထက် လွန်လည်း မလွန်သည် ဖြစ်၍ တူမျှသော ပမာဏရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်ပင် တစ်မျိုးတည်းသော အခြင်းအရာ ရှိ၏။ ထိုဥတုကို ဧကဥတု = တစ်မျိုးသော ဥတုဟု ခေါ်ဆို၏။ (ခန္ဓာကိုယ်၌ ကျရောက်သော ဥတုသည် ရှေးရုပ်အစဥ်နှင့် နောက်ရုပ်အစဥ်တို့ ဆက်စပ်လျက် အဆက်မပြတ် အစဥ်အတန်း
单一时节——落在身体上的某种冷性时节或热性时节，若由于前后色相续彼此衔接，依相续次第而连续生起，既不比其本性减少，也不比其本性增加，因为保持等量而呈同一行相；这种时节称为单一时节，也就是一种时节。（落在身体上的时节，由于前后色相续彼此衔接，连续不断地依次——
原书第 157 页
ကောင်းသော ည တစ်ညပိုင်း -- ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တန်ရှင်းလင်းချက် အားဖြင့် ဖြစ်၍ နေရာဝယ် ပြဒါးတိုင်ဖြင့် တိုင်းကြည့်သောအခါ လျော့လည်း မလျော့၊ ပိုလည်းမပိုဘဲ တစ်- သမတ်တည်း နေသော ဥတုကို ဧကဥတု = တစ်ခုသော တစ်မျိုးသော ဥတု = ဥတုတစ်ခုဟု ခေါ်ဆို၏။ ဥပမာ- အေးသည့် သီတရုပ် အစဥ်အတန်း တစ်နာရီလောက် ဆက်တိုက်ဖြစ်နေလျှင် ထိုကာလ အတွင်း၌ အေးရုပ် အစဥ် သန္တတိသည် လျော့လည်း လျော့မသွားဘဲ၊ ပိုလည်း မပိုလွန်လာဘဲ တစ်သမတ်တည်း တည်နေသော အခြင်းအရာရှိမှု၊ ပူသည့် ဥဏှရုပ် အစဥ်အတန်း တစ်နာရီလောက် ဆက်တိုက်ဖြစ်နေလျှင်လည်း ထိုကာလ အတွင်း၌ ပူရုပ်အစဥ်သန္တတိသည် လျော့လည်း လျော့မသွားဘဲ၊ ပိုလည်း မပိုလွန်လာဘဲ တစ်သမတ်တည်း တည်နေသော အခြင်းအရာရှိမှုမျိုးတည်း။) ယင်းသဘာဝတရားမျိုးကို တူညီသော သဘာဝရှိသည်၏ အဖြစ် ကြောင့် တစ်ခုတည်းသော အခြင်းအရာရှိ၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ဤ ဧကာကာရံ = တစ်ခုတည်းသော အခြင်းအရာရှိ၏
——而成；若在该处用水银温度计测量，它不低也不高，始终保持一致，这种时节称为“单一时节”（eka-utu），即某一个、某一种时节。例如，若寒冷的色法相续持续约一小时，在这段期间，寒色的相续既不减弱，也不增强，始终保持同一状态；同样，若炎热的色法相续持续约一小时，在这段期间，热色的相续也既不减弱，也不增强，始终保持同一状态。这样的自然法，因为性质相同，便说它“具有单一状态”。这里“ဧကာကာရံ＝具有单一状态”——
ဟူသော စကားရပ်ဖြင့် သဘောမတူသော ဝိသဘာဂဥတုသည် မခြားကွယ်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကို ထင်ရှားပြ၏။
——这一表述，显示其间没有性质不同的异分时节插入。
သို့သော် သဘာဂဖြစ်သော ဥတုတစ်ခု၏ အတွင်း၌ ပရမတ္ထဓမ္မသဘာဝ ဖြစ်သော ဥတုတွေကား များစွာ ဖြစ်ပျက်နေကြ၏၊ ဥတုဇရုပ်တွေကား များစွာ ဖြစ်ပျက်နေကြ၏။ ယင်းသို့ သဘာဂဥတု၏ တစ်ခုအတွင်း၌ တစ်ပါးမက များပြားလှစွာသော ပရမတ္ထဓမ္မသဘာဝများ ထင်ရှားရှိနေသည့် အတွက်ကြောင့် သဘာဂဥတုကို အနေကဥတုဟု ထင်မှားမည်စိုး၍ သန္တတိအစဥ်အတန်းအားဖြင့် ဥတုတစ်ခုသာဟု သိစေလိုရကား သဘာဂ- ဧကဥတုသမုဋ္ဌာနံဟု ဧက-သဒ္ဒါကို ထည့်၍ အဋ္ဌကထာဆရာတော်သည် ဖွင့်ဆိုတော်မူအပ်ပါပေသည်။
不过，在一个同分时节之内，作为胜义法自性的时节法仍有许多生灭，时节生色也有许多生灭。正因为在一个同分时节之内，显然存在不止一个、而是众多胜义法自性，为免人误把同分时节当作“多时节”（aneka-utu），义注师便加入 eka 一词，解释为“သဘာဂ- ဧကဥတုသမုဋ္ဌာနံ”，使人知道：依相续次第而言，它只是单一时节。
ဧဝံ အာဟာရေပီတိ ဧတ္ထ ဝိသဘာဂါဟာရေန အနန္တရိတော အနေကဝါရံ အနေကဒိဝသမ္ပိ ဘုတ္တော သဘာဂေကာဟာရံ နာမ။ ''တတော ပုဗ္ဗေ ဝိသဘာဂဥတုအာဟာရသမုဋ္ဌာနံ အတီတံ၊ ပစ္ဆာ အနာဂတ''န္တိ ဟိ ဝုတ္တန္တိ။ ''ဧကာဟာရသမုဋ္ဌာန''န္တိ ပန ဝုတ္တတ္တာ ဧကဿေဝ အာဟာရဿ ယောဇနာ ယုတ္တရူပါတိ အပရေ။
“‘食也同样’：这里，虽经多次、乃至多日食用，只要其间未被异分食间断，就称为同分的单一食。因为已经说过：‘在它之前，由异分时节或异分食所生的是过去；在它之后的是未来。’然而，另一些论师说：既然说的是‘单一食所生’，那么只联系于同一个食法才是合宜的。”
(အနုဋီ-၂-၁၂။)
（《次复注》2-12。）
ဤ အာဟာရသမုဋ္ဌာန်ရုပ်ပိုင်း၌လည်း ဧကာဟာရယူဆပုံကို နည်းတူမှတ်ယူရန် မူလဋီကာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုထားတော်မူသည်။ သဘောမတူသော ဝိသဘာဂအာဟာရသည် မခြားကွယ်အပ်သော အကြိမ်ပေါင်းများစွာ နေ့ပေါင်းများစွာလည်း စားမျိုအပ်သော အစာအာဟာရသည် သဘောတူသော တစ်ခုသော အာဟာရမည်၏။
对于食生色，根本复注论师也说明，应以同样方式理解“单一食”。一种食物即使被食用许多次、许多天，只要其间没有异分食插入，就称为同分的单一食。
ထိုကြောင့် အဋ္ဌကထာ၌ --- ''ထိုသဘာဂဧကဥတုသမုဋ္ဌာနရုပ် သဘာဂဧကာဟာရသမုဋ္ဌာနရုပ်မှ ရှေး၌ ဝိသဘာဂအာဟာရကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်သည် အတိတ်မည်၏၊ နောက်၌ဖြစ်သော ရုပ်သည် အနာဂတ်မည်၏''ဟု ဖွင့်ဆိုထား၏ဟု မှတ်ပါ။
因此应当知道，义注所解释的是：“在这种同分单一时节所生色、同分单一食所生色之前，由异分食所生的色，称为过去；在它们之后生起的色，称为未来。”
သို့သော် --- ဧကာဟာရသမုဋ္ဌာနံ တစ်ခုသော အာဟာရကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်ဟု အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ဆိုထား သောကြောင့် ရုပ်ကလာပ်တစ်ခု အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိသော တစ်ခုတည်းသာလျှင်ဖြစ်သော အာဟာရကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်ကို ဧကာဟာရသမုဋ္ဌာနရုပ် = တစ်ခုသော အာဟာရကြောင့် ဖြစ်သောရုပ်ဟု ယှဥ်စပ်ပြခြင်း သည်သာလျှင် သင့်တင့် လျောက်ပတ်သော သဘောရှိ၏ဟု အပရေဆရာတို့ မိန့်ဆိုတော်မူကြသည်။
然而，另一些论师说：义注既解释为“ဧကာဟာရသမုဋ္ဌာနံ——由单一食所生的色”，那么，把一个色聚中所含的那一个食法所产生的色，配释为“单一食所生色”，才是合宜、恰当的解释。
(အနုဋီ-၂-၁၂။)
（《次复注》2-12。）
〔မှတ်ချက် --- အာစရိယဓမ္မပါလ အမည်ရှိတော်မူသော အနုဋီကာဆရာတော်မြတ်သည် ဤ - အပရေ ဆရာမြတ်တို့၏ ဝါဒကို နောက်ဆုံးထား၍ ဖွင့်ဆိုထားတော်မူသဖြင့် ဤ အပရေဝါဒကို ပို၍ နှစ်ခြိုက်တော် မူကြောင်းကို အနှစ်သာရအားဖြင့် မှတ်သားစေလိုသော ဆန္ဒဓာတ်ရှိတော်မူကြောင်း သိရှိနိုင်၏။ ဤကျမ်း တွင်လည်း ဤအနုဋီကာဆရာတော်၏ အပရေဝါဒအတိုင်း ရုပ်ဃန နာမ်ဃနတို့ကို ရှင်းလင်း တင်ပြရာတွင်
〔按：名为阿阇梨法护的《次复注》论师，把另一些论师的这一说放在解释的最后；从这一安排可以看出，他有意让人领会其要旨：自己较为属意这一说。本书在说明色法密集与名法密集时，也依照《次复注》论师所载的这一异说，在“相续密集”一节——
原书第 158 页
သန္တတိဃနပိုင်းဝယ် --- တစ်ဥတု တစ်ဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တို့ကို ဖော်ပြထားပါသည်။ စက္ခုဒသက ကလာပ်တို့ ကဲ့သို့သော ရုပ်ကလာပ်တစ်ခု၏ အတွင်း၌ တည်ရှိသော တေဇောဓာတ်ကြောင့် ဆင့်ကဲ ဆင့်ကဲ ဖြစ်ပေါ်သွားကြသော ဥတုဇရုပ်များကို တစ်ဥတုကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့ဟူ၍လည်ကောင်း၊ အလား တူပင် စက္ခုဒသကကလာပ်တို့ကဲ့သို့သော ရုပ်ကလာပ်တစ်ခု၏ အတွင်း၌ တည်ရှိသော သြဇာက အာဟာရဇ သြဇာ၏ အားပေးထောက်ပံ့မှုကို ရရှိသောအခါ ဆင့်ကဲ ဆင့်ကဲ ဖြစ်စေသော အာဟာရဇရုပ်များကိုလည်း တစ်ဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့ဟူ၍လည်းကောင်း အသီးအသီး ဖော်ပြထားပါသည်။ ရုပ်တရားတို့ကို သိမ်းဆည်းရာ၌လည်းကောင်း၊ ဝိပဿနာရှုရာ၌လည်းကောင်း ခဏပစ္စုပ္ပန်သို့ ဆိုက်အောင် သိမ်းဆည်းနိုင် ပါမှ ဝိပဿနာ ရှုပွားနိုင်ပါမှ ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်နိုင်၍၊ ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်ပါမှလည်း အနတ္တရောင်ခြည်တော်နေဝန်းသည် ထွန်းလင်း တင့်တယ်စွာ ထွက်ပေါ်လာမည် ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။〕
——说明由单一时节、单一食所生的诸色。以眼十法聚等色聚为例，其中的火界逐级产生时节生色；这些色法称为“由单一时节所生”。同样，在眼十法聚等色聚之内，其中的食素得到食生食素的助力后，逐级产生食生色；这些色法各称为“由单一食所生”。无论把握色法还是修毗婆舍那，都必须把握并修观至刹那现在，智见才能抵达胜义；只有智见抵达胜义，无我光明的日轮才会灿然升起。〕
ဤကား သန္တတိ၏ အစွမ်းဖြင့် ဥတုဇရုပ် အာဟာရဇရုပ်တို့၌ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ရုပ် သတ်မှတ်- ပုံတည်း။ တစ်ဖန် စိတ္တဇရုပ်တို့၌ သန္တတိ၏ အစွမ်းဖြင့် အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်သတ်မှတ်ပုံမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။
以上是依相续之力，判定时节生色与食生色为过去、未来、现在的方法。再者，依相续之力判定心生色为过去、未来、现在的方法如下。
စိတ္တသမုဋ္ဌာန်ရုပ်၏ သန္တတိ
心所生色的相续
စိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်သည် --- ၁။ တစ်ခုသော ပဉ္စဒွါရဝီထိကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်၊ ၂။ တစ်ခုသော မနောဒွါရဇောဝီထိကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်၊ ၃။ တစ်ခုသော သမာပတ် = သမာပတ္တိဝီထိလျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိသော ရုပ်သည် - ပစ္စုပ္ပန်ရုပ် မည်၏။
由心产生的心生色中：1．由一个五门心路所生的色；2．由一个意门速行心路所生的色；3．以一次等至——即一条等至心路——为生因的色，都称为现在色。
ထိုတစ်ခုသော ပဉ္စဒွါရဝီထိကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်၊ တစ်ခုသော မနောဒွါရဇောဝီထိကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်၊ တစ်ခုသော သမာပတ္တိဝီထိကြောင့် ဖြစ်သောရုပ်မှ ရှေး၌ ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်သည် အတိတ်ရုပ် မည်၏။
在由这一个五门心路、一个意门速行心路或一条等至心路所生的色之前生起的心生色，称为过去色。
နောက်၌ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်သည် အနာဂတ်ရုပ် မည်၏။
在它们之后生起的心生色，称为未来色。
ကမ္မသမုဋ္ဌာန်ရုပ်၏ သန္တတိ
业所生色的相续
ကံကြောင့် ဖြစ်သော ကမ္မသမုဋ္ဌာန်ရုပ်၏ အသီးအသီးသော သန္တတိ အစဥ်အတန်း၏ အစွမ်းဖြင့် အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် အပြားသည် မရှိပေ။ (ကမ္မဇရုပ်သည် ရှေးကံကြောင့် ဖြစ်ရကား သန္တတိ အပြောင်းအလွှဲ မရှိခြင်း ဖြစ်၏။) အလျော်အားဖြင့် ဆိုရမူ --- ၁။ ဥတုသမုဋ္ဌာန်ရုပ် (= ဥတုဇရုပ်)၊ ၂။ အာဟာရသမုဋ္ဌာန်ရုပ် (= အာဟာရဇရုပ်)၊ ၃။ စိတ္တသမုဋ္ဌာန်ရုပ် (= စိတ္တဇရုပ်) - တို့ကိုပင် ထောက်ပံ့တတ်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် ထိုကမ္မဇရုပ်၏ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် အပြားကို သိသင့် သိထိုက်ပေ၏။
由业产生的业生色，不能按其各自相续次第本身分别为过去、未来与现在。〔这是因为业生色由过去业产生，其相续没有这种转换。〕恰当地说，应当根据业生色对下列诸色所起的支持作用，来了解它的过去、未来、现在之分：1．时节所生色（即时节生色）；2．食所生色（即食生色）；3．心所生色（即心生色）。
သန္တတိ၏ အစွမ်းဖြင့် အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ရုပ်တို့ကို ပြပြီး၍ သမယ၏ အစွမ်းဖြင့် အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ရုပ်တို့ကို အဋ္ဌကထာ၌ အောက်ပါအတိုင်း ဆက်လက် ဖော်ပြထား၏။ ---
依相续之力说明过去、未来、现在诸色之后，义注又依时段之力继续作如下说明。
原书第 159 页
သမယ၏ အစွမ်းဖြင့် အတိတ်-အနာဂတ်-ပစ္စုပ္ပန်ရုပ် ယူဆပုံ
依时段划分过去、未来、现在诸色
၁။ တစ်မုဟုတ် အခါ၊ ၂။ နံနက် အခါ၊ ၃။ ညနေချမ်း အခါ၊ ၄။ ညဥ့် အခါ၊ ၅။ နေ့ အခါ --- အစရှိကုန်သော သမယ = အခါတို့၌ သန္တတိအစဥ်၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်သော ထိုထို အခါ၌ ဖြစ်သော ရုပ် အစဥ်သည် ပစ္စုပ္ပန် မည်၏။ ထိုထို သန္တတိအစဥ်၏ အစွမ်းဖြင့်ဖြစ်သော ထိုထို သမယရုပ်မှ ရှေး၌ ဖြစ်ပြီးသော ရုပ်သည် အတိတ် မည်၏၊ နောက်၌ ဖြစ်လတ္တံ့သော ရုပ်သည် အနာဂတ် မည်၏။
在以下时段中：1．一个牟呼栗多（muhutta）；2．早晨；3．傍晚；4．夜间；5．白昼，等等——依相续次第，在相应时段内生起的色相续称为现在。依相应相续次第，在该时段色之前已经生起的色称为过去，在它之后将要生起的色称为未来。
ဤ၌ သန္တတိနှင့် ဆက်စပ်နေသော စကားအရပ်ရပ်၊ သမယနှင့် ဆက်စပ်နေသော စကားအရပ်ရပ်တို့ကို ဝိပဿနာဘာဝနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းကြကုန်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တို့အား လျော်လျောက်ပတ်သော ကျေးဇူးကို ပြုခြင်းငှာ ကျေးဇူးများစိမ့်သောငှာ ရှေးအဋ္ဌကထာတို့၌ ဖွင့်ဆိုတော်မူကြကုန်၏။ ဤအရာ၌ --- ၁။ သမယ = အချိန်အခါကို မသုံးသပ်မူ၍သာလျှင် သန္တတိ၏ အစွမ်းဖြင့် --- ၂။ သန္တတိကိုလည်း မသုံးသပ်မူ၍သာလျှင် သမယ၏ အစွမ်းဖြင့် အတိတ်ရုပ် အနာဂတ်ရုပ် ပစ္စုပ္ပန်ရုပ်ကို ခွဲခြား ဝေဖန်ခြင်းကို ယူသင့် ယူထိုက်ပေသည်။ (မူလဋီ-၂-၇။ အနုဋီ-၂-၁၂။) ပစ္စုပ္ပန္နရူပံ နာမ ဇာတံ ခဏတ္တယပရိယာပန္နန္တိ အတ္ထော။ တံ ပန အာဒိတော ဒုပ္ပရိဂ္ဂဟန္တိ သန္တတိ- ပစ္စုပ္ပန္နဝသေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသော ကာတဗ္ဗော။ (မဟာဋီ-၂-၄၁၉။) ဤဋီကာ၏ ဖွင့်ဆိုတော်မူချက်အတိုင်း ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏငယ်သုံးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဖြစ်ဆဲ
古代诸义注为了给修习毗婆舍那业处的禅修者带来适切的助益，解释了与相续有关以及与时段有关的各种说法。这里应当如此理解过去色、未来色与现在色的分别：1．不把时段纳入考察，只依相续之力而分；2．不把相续纳入考察，只依时段之力而分。（《根本复注》2-7；《“所谓现在色，意即已生而摄于三刹那之色。然而，它起初难以把握，因此应从相续现在的角度入手修观。”（《大复注》2-419。）依照这段复注的解释，在生灭智阶段，那种正处于生起、具足称为生起、住立、坏灭的三个小刹那的——
Paccuppannarūpaṃ nāma jātaṃ khaṇattayapariyāpannanti attho. Taṃ pana ādito duppariggahanti santatipaccuppannavasena vipassanābhiniveso kātabbo.
ဖြစ်သော ရုပ်ကို ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ပိုင်းတွင် ပစ္စုပ္ပန်ရုပ်ဟု ခေါ်၏။ ယင်းပစ္စုပ္ပန်ရုပ်ကိုကား အားထုတ်စ အာဒိ- ကမ္မိက ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူနိုင်ဖို့ရန် ခက်ခဲလှဘိ၏။ သို့အတွက် သန္တတိပစ္စုပ္ပန်၏ အစွမ်းဖြင့် ရှေးဦးစွာ ဝိပဿနာနှလုံးသွင်းခြင်းကို ပြုလုပ်ရမည် ဖြစ်သည်။
——色，称为现在色。可是，刚开始用功的初业者很难以智分别把握这种现在色。因此，应当先从相续现在的角度入手作毗婆舍那观。
Paccuppannarūpaṃ nāma jātaṃ khaṇattayapariyāpannanti attho. Taṃ pana ādito duppariggahanti santatipaccuppannavasena vipassanābhiniveso kātabbo.
တဿ ယဒါ ဉာဏံ တိက္ခံ ဝိသဒံ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ၊ တဒါ ရူပါရူပဓမ္မာ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တာ၊ ဘိဇ္ဇန္တာ စ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ (မဟာဋီ-၂-၄၂၂။) အကြင် အခါ၌ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်သည် ထက်မြက်သန့်ရှင်းလာ၏။ ထိုအခါ၌ ထိုယောဂါဝ- စရပုဂ္ဂိုလ်၏ အသိဉာဏ်ဝယ် ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့သည် ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း၌ ဖြစ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ လည်းကောင်း ပျက်ကုန်သည်ဖြစ်၍ လည်းကောင်း ထင်လာကုန်၏။ (မဟာဋီ-၂-၄၂၂။) သို့အတွက် ရုပ်-နာမ်ပရမတ်တို့၏ ခဏပစ္စုပ္ပန်သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်ရေးအတွက် သန္တတိပစ္စုပ္ပန် သမယပစ္စုပ္ပန်တို့ကား အလွန်ကျေးဇူးများလျက်ပင် ရှိရကား သန္တတိကထာ၊ သမယကထာ စကားရပ်တို့ကိုလည်း ရှေးရှေး အဋ္ဌကထာဆရာတော်တို့က ဖွင့်ဆိုတော်မူခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ပါဠိတော်၌ကား အဒ္ဓါနှင့် ခဏ နှစ်မျိုးသာ တိုက်ရိုက်လာ၏။
“当他的智变得锐利、明净而转起时，色法与非色法便逐刹那以生起、坏灭的方式显现。”（《大复注》2-422。）也就是说，当这位禅修者的智变得锐利、清净时，色法与名法就会在其智中显现为逐刹那生起、逐刹那坏灭。因此，为使智见抵达色名胜义法的刹那现在，相续现在与时段现在极有助益；古代义注师正因如此，才解释相续论与时段论。至于巴利圣典，则只直接说到时分与刹那两种。
原书第 160 页
ခဏအားဖြင့် အတိတ်-အနာဂတ်-ပစ္စုပ္ပန် ခွဲပုံ
依刹那划分过去、未来与现在
ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏငယ်သုံးပါးအပေါင်း၌ အကျုံးဝင်သော ရုပ်သည် ပစ္စုပ္ပန် မည်၏။ ယင်း ရုပ်မှ ရှေး၌ဖြစ်သော ရုပ်မှန်သမျှသည် အတိတ် မည်၏။ ယင်းပစ္စုပ္ပန်ရုပ်မှ နောက်ကာလ၌ ဖြစ်သော ရုပ်မှန်သမျှသည် အနာဂတ် မည်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၇-၈။) (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁ဝ၃။)
凡摄属于生起、住立、坏灭三个小刹那总和之中的色，称为现在；凡在该色之前生起的色，称为过去；凡在该现在色之后生起的色，称为未来。（《阿毗达磨义注》2-7—8；《清净道论》2-103。）
တစ်နည်းဖွင့်ဆိုပုံ
另一种解释
တစ်နည်း --- လွန်လေပြီးသော ဟေတုကိစ္စ ပစ္စယကိစ္စရှိသော ရုပ်သည် အတိတ် မည်၏။ ပြီးပြီးသော ဟေတုကိစ္စရှိသော မပြီးသေးသော ပစ္စယကိစ္စရှိသော ရုပ်သည် ပစ္စုပ္ပန်ရုပ် မည်၏။ နှစ်ပါးစုံသော ဟေတုကိစ္စ ပစ္စယကိစ္စသို့ မရောက်သေးသော ရုပ်သည် အနာဂတ်ရုပ် မည်၏။
另一种说法是：因的作用与缘的作用都已经过去的色，称为过去；因的作用已经完成而缘的作用尚未完成的色，称为现在；因的作用与缘的作用二者都尚未到达的色，称为未来。
တစ်နည်း --- မိမိကိစ္စကို ပြုဆဲခဏ၌ ဖြစ်နေဆဲရုပ်သည် ပစ္စုပ္ပန်ရုပ် မည်၏။ ထိုရုပ်မှ ရှေး၌ဖြစ်သော ရုပ်သည် အတိတ်ရုပ် မည်၏၊ နောက်၌ ဖြစ်သောရုပ်သည် အနာဂတ်ရုပ် မည်၏။
又一种说法是：正在执行自身作用之际仍在生起的色，称为现在色；在它之前生起的色，称为过去色；在它之后生起的色，称为未来色。
ရုပ်တရားတို့ကို တိုက်ရိုက်ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သော ဇနက အကြောင်းတရားသည် ဟေတု အကြောင်း မည်၏။
能直接产生色法的能生因（janaka），称为“因”（hetu）。
အားပေးထောက်ပံ့တတ်သော ဥပတ္ထမ္ဘက အကြောင်းတရားသည် ပစ္စယအကြောင်း မည်၏။
能给予助力、提供支持的扶助因（upatthambhaka），称为“缘”（paccaya）。
ဇနက (= ဟေတု) အကြောင်းတရားက ရုပ်ကို တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေခြင်းသည် ဟေတုကိစ္စတည်း။ အားပေး ထောက်ပံ့တတ်သော ဥပတ္ထမ္ဘက အကြောင်း (= ပစ္စယအကြောင်း) တရားက အားပေးထောက်ပံ့ခြင်းသည် ပစ္စယကိစ္စတည်း။
作为能生因（即因）的法直接产生色，便是因的作用；作为扶助因（即缘）的法给予助力、提供支持，便是缘的作用。
ဥပမာ --- မျိုးစေ့၏ အညွန့်ကို ဖြစ်စေခြင်းသည် မျိုးစေ့၏ လုပ်ငန်းကိစ္စတည်း။ ရေ-မြေ-ဥတု (= ပထဝီရသ- အာပေါရသ-နေရောင်ခြည်) စသည်တို့၏ ထိုအညွန့်ကို ဖြစ်စေရာဝယ် အားပေးထောက်ပံ့ခြင်းသည် ရေ-မြေ- ဥတု စသည်တို့၏ လုပ်ငန်းကိစ္စပင် ဖြစ်၏။ (ဤကား လောကဥပမာတည်း။) ကံ၏ ကဋတ္တာရုပ် = ကမ္မဇရုပ်နှင့် ဝိပါက် နာမ်တရားတို့ကို ဖြစ်စေခြင်းသည် ယင်းကံ၏ လုပ်ငန်းကိစ္စပင် ဖြစ်၏။ အာဟာရစသည်တို့၏ ထို ကဋတ္တာရုပ်နှင့် ဝိပါက်နာမ်တရားတို့ကို အားပေးထောက်ပံ့ခြင်းသည် ယင်းအာဟာရစသည်တို့၏ လုပ်ငန်းကိစ္စပင်တည်း။ (ဤကား သာသနာတော် ဥပမာတည်း။) ဤ ဥပမာအတူပင် --- တစ်ခုတစ်ခုသော ရုပ်ကလာပ်ကိုလည်းကောင်း၊ စိတ်စေတသိက်ဟူသော စိတ္တုပ္ပါဒ် = ဝိပါက်နာမ်တရားကိုလည်းကောင်း ကံသည် တိုက်ရိုက် ဖြစ်စေတတ်သော ဇနကသတ္တိဖြစ်၍ နာနာက္ခဏိက- ကမ္မသတ္တိ ဥပနိဿယသတ္တိ၊ အာဟာရသတ္တိစသော ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေး၏။ ယင်း ဝိပါက် ရုပ်နာမ်
例如，种子使芽生起，是种子的作用；水、土、时节——即地味、水味、阳光——等，在芽生起时给予助力、提供支持，是水、土、时节等的作用。〔这是世间的譬喻。〕业产生所作色（katattā-rūpa，即业生色）与果报名法，是该业的作用；食等对这些所作色与果报名法给予助力、提供支持，则是食等的作用。〔这是佛教中的譬喻。〕如同这些譬喻，业以能生力直接产生一个个色聚，以及称为“心生起”的心与心所——即果报名法；这些法又由异刹那业力、亲依止力、食力等缘力给予助益。在这些果报色名——
တရားတို့တွင်လည်း နာမ်ခန္ဓာလေးပါး ပရမတ်တရားတို့သည် အချင်းချင်း သဟဇာတစသော ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် အားပေးထောက်ပံ့လျက်ရှိကြ၏။ ဘူတရုပ် ဓာတ်ကြီးလေးပါးတို့သည်လည်း အချင်းချင်းအား၊ ဘူတရုပ်သည် ဥပါဒါရုပ်အား သဟဇာတစသော ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုလျက် ရှိကြ၏။
——诸法中，四种名蕴的胜义法也以俱生等缘力彼此给予助力、相互支持；大种色的四界也彼此支持，大种色又以俱生等缘力助益所造色。
ဤသို့လျှင် ဟေတုကိစ္စ (= ဇနကကိစ္စ)၊ ဥပတ္ထမ္ဘကကိစ္စ (= ပစ္စယကိစ္စ) ဟူသော မိမိ ကိစ္စကို ပြုဆဲခဏ၌ ဖြစ်နေဆဲ ရုပ်သည် ပစ္စုပ္ပန်ရုပ် မည်၏။ ထို ရုပ်မှ ရှေး၌ဖြစ်ပြီးသော ရုပ်သည် အတိတ်ရုပ် မည်၏။ နောက်၌ ဖြစ်လတ္တံ့သော ရုပ်သည် အနာဂတ်ရုပ် မည်၏။ --- ဟု ဆိုလိုပေသည်။ (မူလဋီ-၂-၇။ အနုဋီ-၂-၁၂-၁၃။)
因此，色在执行自身作用——即因的作用（能生作用）与扶助作用（缘的作用）——之际仍正生起，便称为现在色；在该色之前已经生起的色，称为过去色；在它之后将要生起的色，称为未来色。这就是本段的意思。（《根本复注》2-7；《次复注》2-12—13。）
原书第 161 页
မုချ နှင့် ပရိယာယ်
直接义与转说义
ဧတ္ထ စ ခဏာဒိကထာဝ နိပ္ပရိယာယာ၊ သေသာ သပရိယာယာ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၈။) (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁ဝ၃။) ဤဖော်ပြပါ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် ခွဲခြားသတ်မှတ်မှု၌ ခဏကထာ စကား ကိစ္စကထာ စကားသည် သာလျှင် ပရိယာယ်မဟုတ် မုချကထာ စကားမည်၏။ ကြွင်းကျန်ကုန်သော --- ၁။ အဒ္ဓါကထာ = ဘဝဟူသော အဓွန့်ကာလနှင့် စပ်သော စကား၊ ၂။ သန္တတိကထာ = အစဥ်အတန်းနှင့် စပ်သော စကား၊ ၃။ သမယကထာ = အချိန်အခါနှင့် စပ်သော စကား -- တို့သည်ကား ပရိယာယ်နှင့် တကွဖြစ်သော စကား တို့တည်း။ ထိုကထာ အမျိုးမျိုးတို့တွင် ဤ ဝိဘင်းပါဠိတော်၌ ပရိယာယ်မဟုတ် မုချကထာကိုသာလျှင် အလိုရှိအပ်ပေ၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၈။)
“这里，只有刹那等论说才是直接义的；其余论说则带有转说义。”（《阿毗达磨义注》2-8；《清净道论》2-103。）在上述过去、未来、现在的划分中，只有刹那论与作用论属于直接、主要的说法；其余三种——1．时分论，即关于一生这一延续时段的说法；2．相续论，即关于连续次第的说法；3．时段论，即关于某一时间段的说法——都是带有转说义的说法。在这些不同论说中，《分别论》巴利圣典所要表达的，唯是直接义的说法。（《阿毗达磨义注》2-8。）
နာမ်ပိုင်း၌ အတိတ်-အနာဂတ်-ပစ္စုပ္ပန် ခွဲပုံ
名法中过去、未来、现在的划分
အတီတာဒိဝိဘာဂေ ပနေတ္ထ သန္တတိဝသေန ခဏာဒိဝသေန စ ဝေဒနာယ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္န- ဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တတ္ထ သန္တတိဝသေန ဧကဝီထိဧကဇဝနဧကသမာပတ္တိပရိယာပန္နာ ဧကဝီထိဝိသယ- သမာယောဂပ္ပဝတ္တာ စ ပစ္စုပ္ပန္နာ၊ တတော ပုဗ္ဗေ အတီတာ၊ ပစ္ဆာ အနာဂတာ။ ခဏာဒိဝသေန ခဏတ္တယ- ပရိယာပန္နာ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တမဇ္ဈတ္တဂတာ သကိစ္စဉ္စ ကုရုမာနာ ဝေဒနာ ပစ္စုပ္ပန္နာ၊ တတော ပုဗ္ဗေ အတီတာ၊ ပစ္ဆာ အနာဂတာ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁ဝ၄။) (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃။) ဤအရာဝယ် အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ကို ဝေဖန်ရာ၌ သန္တတိ = အစဥ်အတန်း၏ အစွမ်းဖြင့်လည်း ကောင်း၊ ခဏ - ကိစ္စ၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း ဝေဒနာ၏ (နာမ်ခန္ဓာလေးပါး၏) အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် အဖြစ်ကို သိသင့်ပေသည်။
“这里，在分别过去等时，应当从相续以及刹那等方面，了知受的过去、未来、现在状态。其中，从相续方面说，摄于一个心路、一次速行或一次等至，以及持续与同一心路所缘相连而转起的受，是现在；在此之前的是过去，在此之后的是未来。从刹那等方面说，摄于三个刹那、位于前端与后端之间并正执行自身作用的受，是现在；在此之前的是过去，在此之后的是未来。”（《清净道论》2-104；《阿毗达磨义注》2-13。）在这里分别过去、未来、现在时，应当从相续之力以及刹那—作用之力，了知受——乃至四种名蕴——的过去、未来、现在状态。
ထိုတွင် သန္တတိနှင့် စပ်သဖြင့် ဆိုရမူ ဤသို့ ဖြစ်၏။ --- ၁။ တစ်ခုသော ပဉ္စဒွါရဝီထိ၌ အကျုံးဝင်သော ဝေဒနာ၊ ၂။ တစ်ခုသော မနောဒွါရဝီထိ၌ အကျုံးဝင်သော ဝေဒနာ၊ ၃။ တစ်ခုသော သမာပတ်၌ အကျုံးဝင်သော ဝေဒနာတို့သည်လည်းကောင်း၊ ၄။ ဘုရားရှင်၏ အဆင်းတော် စသော တစ်ခုတည်းသော အဖို့ရှိသော ရူပါရုံ၊ တရားအသံတော် စသော တစ်ခုတည်းသော အဖို့ရှိသော သဒ္ဒါရုံ စသည့် ပဉ္စဒွါရဝီထိများယူသည့် အာရုံကိုပင် ဆက်လက်အာရုံ ပြုကြကုန်သော တဒနုဝတ္တိက မနောဒွါရဝီထိ စသော မနောဒွါရဝီထိ၌ ပါဝင်သော ဝေဒနာတို့သည် လည်းကောင်း ပစ္စုပ္ပန်ဝေဒနာတို့တည်း။ ။ ထိုဝေဒနာတို့မှ ရှေး၌ ဖြစ်ပြီးကုန်သော ဝေဒနာတို့သည် အတိတ် ဝေဒနာတို့တည်း။ ထိုဝေဒနာတို့မှ နောက်၌ ဖြစ်လတ္တံ့ကုန်သော ဝေဒနာတို့သည် အနာဂတ် ဝေဒနာတို့တည်း။
其中，从相续方面说是这样的：1．摄于一个五门心路中的受；2．摄于一个意门心路中的受；3．摄于一次等至中的受；4．五门心路取了同一个所缘——例如佛陀的色身这一色所缘、法音这一声所缘等——之后，在继续缘取该所缘的随转意门心路（tadanuvattika-manodvāravīthi）等意门心路中所含的受；以上都属于现在受。在这些受之前已经生起的受，是过去受；在这些受之后将要生起的受，是未来受。
ခဏ - ကိစ္စတို့နှင့် စပ်သဖြင့် ဆိုရမူ ဤသို့ ဖြစ်၏။ --- ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏသုံးပါးအပေါင်း၌ အကျုံးဝင်ကုန်သော ဝေဒနာတို့သည် ပစ္စုပ္ပန်ဝေဒနာတို့တည်း၊ ထိုခဏသုံးပါးအပေါင်း၌ အကျုံးဝင်ကုန်သော ဝေဒနာတို့မှ ရှေး၌ ဖြစ်ခဲ့ပြီးကုန်သော ဝေဒနာတို့သည် အတိတ်
从刹那与作用方面说，则是这样的：凡摄属于生起、住立、坏灭三个刹那总和之中的受，都是现在受；在这三刹那之前已经生起的受，是过去——
原书第 162 页
ဝေဒနာတို့တည်း။ ထိုခဏသုံးပါးအပေါင်း၌ အကျုံးဝင်ကုန်သော ဝေဒနာတို့မှ နောက်၌ ဖြစ်လတ္တံ့ကုန်သော ဝေဒနာတို့သည် အနာဂတ်ဝေဒနာတို့တည်း။
——受；在这三刹那之后将要生起的受，是未来受。
ရှေးအစွန်းဖြစ်သော ဥပါဒ်၊ နောက်အစွန်းဖြစ်သော ဘင် --- ထို နှစ်မျိုးတို့၏ အလယ်၌ ဖြစ်ကုန်သော၊ တစ်နည်း --- ခဏသုံးပါး အပေါင်း၌ အကျုံးဝင်ကုန်သော ဝေဒနာတို့မှ ရှေးအဖို့ နောက်အဖို့ ဖြစ်သော အတိတ် အနာဂတ်၏ အလယ်၌ မူလည်း ဖြစ်ကုန်သော၊ မိမိကိစ္စကို ပြုဆဲလည်း ဖြစ်ကုန်သော ဝေဒနာတို့သည် ပစ္စုပ္ပန် ဝေဒနာတို့ မည်ကုန်၏၊ ထိုဝေဒနာမှ ရှေး၌ ဖြစ်ပြီးကုန်သော ဝေဒနာတို့သည် အတိတ်ဝေဒနာတို့ မည်ကုန်၏။
位于作为前端的生起与作为后端的坏灭之间；换一种说法，处于过去与未来之间——也就是处于相对于摄在三刹那中的诸受而言的前分与后分之间——并且正在执行自身作用的受，称为现在受。在这些受之前已经生起的受，称为过去受。
နောက်၌ ဖြစ်လတ္တံ့ကုန်သော ဝေဒနာတို့သည် အနာဂတ်ဝေဒနာတို့ မည်ကုန်၏။
在这些受之后将要生起的受，称为未来受。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃။) (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁ဝ၄။)
（《阿毗达磨义注》2-13；《清净道论》2-104。）
ကျန်နာမ်ခန္ဓာသုံးပါးတို့၌ ဝေဒနာက္ခန္ဓာနည်းတူ မှတ်ပါ။ ဤကား ခန္ဓာ (၅)ပါးတို့၌ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် ယူဆပုံတည်း။
其余三种名蕴，也应依受蕴的方法理解。以上就是五蕴中过去、未来、现在的划分方法。