《三时无常（苦、无我）经》
《一夜贤者经》解释 · 原书第 148–149 页 · 15 个翻译单元
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 148 页
ကာလတ္တယအနိစ္စ (ဒုက္ခ - အနတ္တ) သုတ္တန်
《三时无常（苦、无我）经》
ရူပံ ဘိက္ခဝေ အနိစ္စံ အတီတာနာဂတံ၊ ကော ပန ဝါဒေါ ပစ္စုပ္ပန္နဿ။ ဧဝံ ပဿံ ဘိက္ခဝေ သုတဝါ အရိယသာဝကော အတီတသ္မိံ ရူပသ္မိံ အနပေက္ခော ဟောတိ၊ အနာဂတံ ရူပံ နာဘိနန္ဒတိ၊ ပစ္စုပ္ပန္နဿ ရူပဿ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ။ ပ ။
“诸比丘，过去与未来的色是无常；至于现在的色，更何须说。诸比丘，如此观见时，多闻圣弟子不顾恋过去的色，不喜爱未来的色，并为对现在色的厌离、离贪与灭尽而行道。……（其余诸蕴同此）”
ရူပံ ဘိက္ခဝေ ဒုက္ခံ အတီတာနာဂတံ၊ ကော ပန ဝါဒေါ ပစ္စုပ္ပန္နဿ။ ဧဝံ ပဿံ ဘိက္ခဝေ သုတဝါ အရိယသာဝကော အတီတသ္မိံ ရူပသ္မိံ အနပေက္ခော ဟောတိ၊ အနာဂတံ ရူပံ နာဘိနန္ဒတိ၊ ပစ္စုပ္ပန္နဿ ရူပဿ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ။ ပ ။
“诸比丘，过去与未来的色是苦；至于现在的色，更何须说。诸比丘，如此观见时，多闻圣弟子不顾恋过去的色，不喜爱未来的色，并为对现在色的厌离、离贪与灭尽而行道。……（其余诸蕴同此）”
ရူပံ ဘိက္ခဝေ အနတ္တာ အတီတာနာဂတံ၊ ကော ပန ဝါဒေါ ပစ္စုပ္ပန္နဿ။ ဧဝံ ပဿံ ဘိက္ခဝေ သုတဝါ အရိယသာဝကော အတီတသ္မိံ ရူပသ္မိံ အနပေက္ခော ဟောတိ၊ အနာဂတံ ရူပံ နာဘိနန္ဒတိ၊ ပစ္စုပ္ပန္နဿ ရူပဿ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ။
“诸比丘，过去与未来的色是无我；至于现在的色，更何须说。诸比丘，如此观见时，多闻圣弟子不顾恋过去的色，不喜爱未来的色，并为对现在色的厌离、离贪与灭尽而行道。”
ဝေဒနာ အနိစ္စာ ။ ပ။ ဒုက္ခာ ။ ပ။ အနတ္တာ ။ ပ ။
“受是无常……是苦……是无我……”
သညာ အနိစ္စာ ။ ပ။ ဒုက္ခာ ။ ပ။ အနတ္တာ ။ ပ ။
“想是无常……是苦……是无我……”
သင်္ခါရာ အနိစ္စာ ။ ပ။ ဒုက္ခာ ။ ပ။ အနတ္တာ ။ ပ ။
“行是无常……是苦……是无我……”
ဝိညာဏံ အနိစ္စံ ။ ပ။ ဒုက္ခံ ။ ပ။ အနတ္တံ ။ ပ ။
“识是无常……是苦……是无我……”
(သံ-၂-၁၇-၁၈။)
（《相应部》2-17—18。）
နဝမေ ကော ပန ဝါဒေါ ပစ္စုပ္ပန္နဿာတိ ပစ္စုပ္ပန္နမှိ ကထာဝ ကာ အနိစ္စမေဝ တံ။ တေ ကိရ ဘိက္ခူ အတီတာနာဂတံ အနိစ္စန္တိ သလဒက္ခေတွာ ပစ္စုပ္ပန္နေ ကိလမိသု၊ အထ နေသံ ဣတော အတီတာနာဂတေပိ ''ပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စ''န္တိ ဝုစ္စမာနေ ဗုဇ္ဈိဿန္တီတိ အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ သတ္ထာ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယေန ဣမံ ဒေသနံ ဒေသေသိ။
“在第九经中，‘至于现在，更何须说’意谓：对于现在还有什么可说？它正是无常。那些比丘已辨明过去与未来为无常，却在〔辨知〕现在时感到困难。导师知道他们的性向：若对他们说‘从这里来看，在过去与未来中，所谓现在也都是无常’，他们便会领悟；于是随顺个人的性向而宣说了这一开示。”
(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄၂။)
（《相应部义注》2-242。）
ဒသမေကာဒသမာနိ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ပဒေဟိ ဝိသေသေတွာ တထာရူပေနေဝ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယေန ကထိတာနိ။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄၂။) ယဒိ အတီတာနာဂတံ ဧတရဟိ နတ္ထိဘာဝတော အနိစ္စံ၊ ပစ္စုပ္ပန္နမ္ပိ တဒါ နတ္ထီတိ ကော ပန ဝါဒေါ တဿ အနိစ္စတာယ၊ ပစ္စုပ္ပန္နမှိ ကထာဝ ကာ ဥဒယဗ္ဗယပရိစ္ဆိန္နတ္တာ တဿ။ ဝုတ္တံ ဟေတံ ''နိဗ္ဗတ္တာ ယေ စ တိဋ္ဌန္တိ၊ အာရဂ္ဂေ သာသပူပမာ''တိ။ (သံ-ဋီ-၂-၂၁၃။) ရဟန်းတို့ …အတိတ် အနာဂတ်ဖြစ်သော ရုပ်သည် အနိစ္စတည်း။ (ဒုက္ခတည်း၊ အနတ္တတည်း။) ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော ရုပ်၌ အဘယ်မှာ ဆိုဖွယ်ရာ ရှိအံ့နည်း။ ရဟန်းတို့ …ဤသို့ ရုပ်၏ အနိစ္စသဘော (ဒုက္ခသဘော
“第十与第十一经分别以‘苦’与‘无我’二词作区别，也同样随顺这类个人性向而说。”（《相应部“若过去与未来因为现在不存在而是无常，那么现在在彼时也不存在，其无常性又何须多说？对于现在还有什么可说？因为它受生灭所界定。正如所说：‘凡已生而住者，如同锥尖上的芥子。’”（《相应部复注》2-213。）作者释曰：诸比丘……过去与未来的色是无常（苦、无我）；至于现在的色，更何须说。诸比丘……如此观见色的无常性（苦性、
原书第 149 页
ကောင်းသော ည တစ်ညပိုင်း -- ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တန်ရှင်းလင်းချက် အနတ္တသဘော)ကို ရှုမြင်သော အာဂမသုတဟူသော သင်သိ၊ အဓိဂမသုတဟူသော ကျင့်သိ --- ဤအသိ နှစ်မျိုးဖြင့် အကြားအမြင် ဗဟုသုတရှိသော အရိယဖြစ်တော်မူသော ငါဘုရားရှင်၏ တပည့်သာဝကသည် (တစ်နည်း ---- အရိယသာဝကသည်) အတိတ်ဖြစ်သော ရုပ်၌ ငဲ့ကွက်တွယ်တာခြင်း မရှိ။ အနာဂတ်ဖြစ်သော ရုပ်ကို မနှစ်သက် မတောင့်တ။ ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော ရုပ်၌ ငြီးငွေ့ခြင်းငှာ တပ်မက်ခြင်း ကင်းခြင်းငှာ ချုပ်ခြင်းငှာ ကျင့်သည် ဖြစ်ပေ၏။ (ဝေဒနာစသည်တို့၌လည်း နည်းတူ မှတ်ပါ။) (သံ-၂-၁၇-၁၈။) ထိုရဟန်းတော်တို့သည်ကား အတိတ်-အနာဂတ် ရုပ် (ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရ ဝိညာဏ်) ကို အနိစ္စဟု (ဒုက္ခဟု အနတ္တဟု) ကောင်းစွာ ပိုင်းခြား မှတ်သားပြီး၍ ပစ္စုပ္ပန် ရုပ် (ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရ ဝိညာဏ်) ၌ ပင်ပန်းနေကြကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ထိုရဟန်းတို့အား ဤပစ္စုပ္ပန်မှ အတိတ် အနာဂတ်၌လည်း အနိစ္စ (ဒုက္ခ အနတ္တ)
无我性），这位具足“由学而知”（āgama-suta）与“由修而知”（adhigama-suta）两种多闻的圣弟子——也就是我佛世尊的弟子——不顾恋过去的色，不喜爱、不企盼未来的色，并为对现在色的厌离、离贪与灭尽而行道。（对受等也应同样理解。）（《相应部》2-17—18。）那些比丘已经善加辨明过去与未来的色（受、想、行、识）是无常（苦、无我），却在〔辨知〕现在的色（受、想、行、识）时感到困难。于是，为了使他们随后能够洞彻了知，世尊先对他们开示：从现在来看，在过去与未来中它们也都是无常（苦、无我）——
ဟု ဟောကြားတော်မူပြီးနောက် ပစ္စုပ္ပန် ရုပ် (ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရ ဝိညာဏ်) သည် အနိစ္စ (ဒုက္ခ အနတ္တ)တည်း ဟု ဟောပြတော်မူသည်ရှိသော် ထိုရဟန်းတို့သည် ထိုးထွင်းသိကြကုန်လတ္တံ့ဟု ထိုရဟန်းတို့၏အဇ္ဈာသယဓာတ်ကို သိရှိပြီး၍ ဘုရားရှင်သည် တရားနာခံသူ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အလိုအဇ္ဈာသယဓာတ်ခံနှင့် လျော်ညီစွာ ဤဒေသနာတော် ကို ဟောကြားပြသပေးတော်မူလေသည်။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄၂။) အတိတ်-အနာဂတ် ခန္ဓာသည် ယခုပစ္စုပ္ပန်၌ ထင်ရှားမရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အနိစ္စ (ဒုက္ခ အနတ္တ) ဖြစ်ငြားအံ့၊ ပစ္စုပ္ပန်ခန္ဓာသည်လည်း ထိုအတိတ်-အနာဂတ် အချိန်ကာလ၌ မရှိသည်သာ ဖြစ်သောကြောင့် ထို ပစ္စုပ္ပန်ခန္ဓာ၏ အနိစ္စ (ဒုက္ခ အနတ္တ) ဖြစ်မှုမှာ အဘယ်မှာလျှင် ဆိုဖွယ်ရာ ရှိနိုင်တော့အံ့နည်း။ အဘယ်ကြောင့်- နည်းဟူမူ --- ထိုပစ္စုပ္ပန်ခန္ဓာ၏ ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်မှုကို ဥဒယဗ္ဗယ = ဖြစ်မှု ပျက်မှုဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်
——继而又开示现在的色（受、想、行、识）是无常（苦、无我）；世尊知道那些比丘具有藉此便能洞彻了知的内在性向，因而随顺闻法者的意向与根性，宣说了这一开示。（《相应部义注》2-242。）假使过去与未来诸蕴因为在当前现在并不显现存在而是无常（苦、无我），那么现在诸蕴在过去、未来的时段也同样不存在；其为无常（苦、无我），又哪里还有什么可说？为什么呢？因为现在诸蕴之所以称为现在，是由生起与坏灭加以界定的——
တည်း။ --- ''နိဗ္ဗတ္တာ ယေ စ တိဋ္ဌန္တိ၊ အာရဂ္ဂေ သာသပူပမာ = ပွတ်ဆောက်ဖျား၌ မုန်ညင်းစေ့ပမာ ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော အကြင်ခန္ဓာတို့သည် တည်နေကြကုန်၏။'' ---- (ခု-၇-၃၂။)ဟု ဤစကားတော်ကို ဟောကြားထားတော်မူအပ်ပေသည်။ --- ဤသို့ မှတ်သားပါလေ။ (သံ-ဋီ-၂-၂၁၃။) ထိုကြောင့် အတိတ်-အနာဂတ် ခန္ဓာတို့ အပေါ်၌ ငဲ့ကွက်တွယ်တာမှု မရှိရေးအတွက် နှစ်သက်မှု မဖြစ်ရေး အတွက်လည်း အတိတ်-အနာဂတ် ခန္ဓာတို့ကို ဝိပဿနာ ရှုရမည်သာ ဖြစ်ပေသည်။
“凡已显现生起而正住的诸蕴，如同锥尖上的芥子。”（《小部》7-32。）这句话已经如此宣说，应当这样记住。（《相应部复注》2-213。）因此，为了不顾恋、不喜爱过去与未来诸蕴，也同样必须对过去与未来诸蕴修观。