观修色法生起相的方法(上)
色业处部分 · 原书第 646–674 页 · 228 个翻译单元
缅文为主本的机器规范化候选文本,尚未逐页人工校勘;中文全卷标记为「待义审」,缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 646 页
ရူပနိဗ္ဗတ္တိပဿနာကာရ
巴利标题(缅文转写):“ရူပနိဗ္ဗတ္တိပဿနာကာရ”(rūpanibbatti-passanākāra),译:“观修色法生起相的方法”。
ရုပ်တို့၏ ဖြစ်မှုကို ရှုပုံ အခြင်းအရာ
观修诸色生起相的方法
ဤတွင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ ဒုတိယတွဲ စာမျက်နှာ (၂၄၉) စာပိုဒ်ရေ (၇ဝဝ) စသည်တို့၌ လာရှိသည့် အတိုင်း ရုပ်တို့၏ ဖြစ်မှုကို ရှုပုံအခြင်းအရာကို ရှေးဦးစွာ ဖော်ပြအပ်ပါသည်။
这里依《清净道论》第二册第249页第700段等处所说,先说明观照诸色如何生起。
ဤရုပ်တရား မည်သည်ကား ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရ ဟူသော (၄)ပါးကုန်သော အကြောင်းတရား တို့ကြောင့် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာရ၏။ ထို (၄)ပါးကုန်သော အကြောင်းတရားတို့တွင် ခပ်သိမ်းကုန်သော သတ္တဝါ တို့အား ရုပ်တရားသည် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာသည်ရှိသော် ဘဝတစ်ခုဝယ် လက်မွန်မဆွ ပထမ၌ ကံကြောင့်သာ လျှင် ဖြစ်ပေါ်လာရ၏။ ဥတုဇရုပ် စိတ္တဇရုပ် အာဟာရဇရုပ်တို့ကား ထိုကမ္မဇရုပ်လျှင် အကြောင်းရင်း ရှိကြသော ကြောင့် ဖြစ်၏။
所谓这些色法,由业、心、时节与食这4种因法而明显生起。在这4种因法中,对一切众生而言,每一生最初出现的色法唯由业而生;时节生色、心生色与食生色,则都以这种业生色为根本因而生起。
အမိဝမ်းတွင်း၌ ပဋိသန္ဓေတည်နေကြရကုန်သော ဂဗ္ဘသေယျကသတ္တဝါတို့အား ရှေးဦးစွာ ဟဒယဝတ္ထု ဒသက ကလာပ်၊ ကာယဒသက ကလာပ်၊ ဘာဝဒသက ကလာပ်ဟု ဆိုအပ်ကုန်သော (၃)မျိုးသော ရုပ်သန္တတိ- သီသ၏ အစွမ်းဖြင့် (၃ဝ)သော ကမ္မဇရုပ်တို့သည် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏။ အကယ်စင်စစ်မှာမူ ထို (၃ဝ)သော ကမ္မဇရုပ်တို့သည် ပဋိသန္ဓေစိတ် ဥပါဒ်ကာလ = ဖြစ်ဆဲကာလ၌သာလျှင် စတင်၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြ ကုန်၏။ ဥပါဒ်ကာလ၌ ဖြစ်ကုန်သကဲ့သို့ပင် အလားတူ တည်ဆဲ = ဌီကာလ၌လည်း ဖြစ်ပေါ်ကြကုန်၏၊ ပျက်ဆဲ = ဘင်ကာလ၌လည်း ဖြစ်ပေါ်ကြကုန်၏။
对于在母胎中结生的胎生有情,最初以“ဟဒယဝတ္ထု ဒသက ကလာပ်”(心所依处十法聚)、“ကာယဒသက ကလာပ်”(身十法聚)和“ဘာဝဒသက ကလာပ်”(性根十法聚)这3类色相续之首为起点,30种业生色明显生起。确切地说,这30种业生色从结生心的生起时——即正在生起之时——开始生起;如同在生起时生起,它们也在住时——正在住立之时——生起,并在坏灭时——正在坏灭之时——生起。
ထိုနာမ်နှင့် ရုပ်တို့တွင် ရုပ်သည် စိတ္တက္ခဏ (၁၇)ချက် အသက်ရှည်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် နှေးသော ချုပ်ခြင်း ရှိ၏၊ ကြာမြင့်မှ ချုပ်ခြင်း ရှိ၏၊ လေးသော အပြန် ရှိ၏။ စိတ်သည်ကား လျင်မြန်သော ချုပ်ခြင်း ရှိ၏၊ ပေါ့ပါးသော အပြန် ရှိ၏။ ထိုသို့ ရုပ်တရားတို့ထက် လွန်ကဲစွာ နာမ်တရားတို့၏ သက်တမ်းတိုသော ကာလ ရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ---- နာဟံ ဘိက္ခဝေ အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ၊ ယံ ဧဝံ လဟုပရိဝတ္တံ ယထယိဒံ ဘိက္ခဝေ စိတ္တံ။
在名与色二者中,色的寿命长达17个心刹那,因而灭得缓慢、经较久才灭,转变迟缓;心则灭得迅速,转变轻快。因为名法的寿命比色法短得多,佛陀开示:“诸比丘,我不见另有任何一法,像心这般转变迅速。”
(အံ-၁-၉။)
缅文出处原文:“(အံ-၁-၉။)”(《增支部》1-9。)
= ရဟန်းတို့ …ဤစိတ်သည် လျင်မြန်သော အပြန်ရှိသကဲ့သို့ ဤအတူ လျင်မြန်သော အပြန်ရှိသော စိတ်မှ တစ်ပါးသော တစ်ခုသော တရားကိုသော်မျှလည်း ငါဘုရားသည် သဗ္ဗညုတဉာဏ်ဟူသော သမန္တစက္ခုဖြင့် ကြည့်ရှုသော်လည်း မြင်တော်မမူ။ (အံ-၁-၉။) ဤသို့ ဘုရားရှင် ဟောကြားထားတော်မူ၏။ မှန်ပေသည် - ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် အတူဖြစ်သော ရုပ်တရား သည် အသက်ထင်ရှားရှိနေစဥ် အတွင်းမှာပင်လျှင် (၁၆)ကြိမ်တို့ တိုင်အောင် စိတ်သည် ဖြစ်ပြီး၍ ချုပ်သွား၏။
=诸比丘,即使我以一切智所成的普眼观察,也不见心以外另有任何一法,像此心这般转变迅速。(《增支部》1-9。)世尊如是开示。诚然,与结生心同时生起的色法尚在存续期间,心已经生灭了16次。
(ကျန် ရုပ်တရားတို့၌လည်း နည်းတူပင် မှတ်ပါ။) စိတ်၏ ဖြစ်မှု ဥပါဒ်ခဏသည်လည်းကောင်း၊ တည်မှု ဌီခဏသည်လည်းကောင်း၊ ပျက်မှု = ဘင်ခဏသည် လည်းကောင်း တစ်ခုတည်းကဲ့သို့ တူကုန်၏။ သို့သော် ရုပ်၏ ဖြစ်မှု = ဥပါဒ်ခဏ၊ ပျက်မှု = ဘင်ခဏတို့သည်သာ လျှင် လျင်မြန်ကုန်၏။ ထိုစိတ်၏ ဥပါဒ်ခဏ ဘင်ခဏတို့နှင့် တူကုန်၏။ ခပ်သိမ်းကုန်သော သင်္ခါရတရားတို့အား ဥပါဒ်ခဏ ဘင်ခဏတို့၌ မတူ ကွဲပြားမှုကား မရှိပေ။ ထိုသင်္ခါရတရားအားလုံးတို့သည် တူမျှသော ဥပါဒ်ကာလ ဘင်ကာလ ရှိကြကုန်သည်သာ ဖြစ်ကုန်၏။ သို့သော် ရုပ်၏ တည်မှု ဌီခဏသည်ကား ကြာမြင့်စွာ၏။ (၁၆)ချက် သော စိတ်တို့သည် ဖြစ်ပြီး၍ ချုပ်သွားကုန်သည်တိုင်အောင် တည်နေ၏။
(其余色法也应同样理解。)心的生起刹那、住刹那与坏灭刹那,其时长彼此相等;但是,色的生起刹那与坏灭刹那才是迅速的,它们与心的生起刹那、坏灭刹那时长相同。一切行法的生起刹那与坏灭刹那并无差别;所有行法都有等长的生起时与坏灭时。然而色的住刹那持续甚久,要一直住到16个心生起又坏灭为止。
原书第 647 页
ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ ဥပါဒ်ခဏ၌ ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် ပြိုင်တူဖြစ်သော တည်ဆဲ ဌီကာလ ဌီခဏသို့ ရောက်ရှိ နေသော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍ ဘဝတစ်ခုဝယ် ပဋိသန္ဓေစိတ်နောင် နှစ်ခုမြောက်ဖြစ်သော ဒုတိယဘဝင်စိတ် သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ယင်း ဘဝင်စိတ်၏ မှီရာဖြစ်သော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်မှာ ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် ပြိုင်တူဖြစ်သော ရုပ် ဖြစ်သဖြင့် ယင်းဒုတိယဘဝင်ထက် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်၏။ သို့အတွက် ယင်း ဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည် ဒုတိယ ဘဝင်စိတ်၏ ရှေးကဖြစ်၍ ပုရေဇာတ မည်၏။ ပဉ္စဝေါကာရ အမည်ရသော ခန္ဓာ (၅)ပါးရှိသော လောကဝယ် နာမ်တရားတို့သည် မှီရာဝတ္ထုရုပ်ရှိပါမှ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် စွမ်းအား ရှိကြ၏။ ယင်းဘဝင်စိတ်သည်လည်း မိမိ၏ ရှေးက ဖြစ်သွားသော တည်ဆဲ ဌီကာလသို့ ရောက်နေသော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီတွယ်ခွင့် ရရှိပါမှ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် စွမ်းအား ရှိ၏။ ယင်းဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီတွယ်ခွင့် မရက ဖြစ်နိုင်သည့် စွမ်းအား မရှိပေ။
在结生心的生起刹那,与结生心同时生起的心所依处色已到住时、住刹那;依止它,一生中的第二心——即结生心后的第一个有分心——便生起。作为该有分心所依的心所依处色,与结生心同时生起,所以先于这第二有分心而生;因此,它由于先于第二有分心生起,称为“前生”(purejāta)。在称为五蕴世间的五蕴界中,名法必须有作为所依的依处色,才具有生起的能力。这个有分心也必须能够依止已经先于它生起并到达住时的心所依处色,才具有生起的能力;若不能依止该心所依处色,就没有生起的能力。
သို့အတွက် ယင်းပဋိသန္ဓေနှင့် ပြိုင်တူဖြစ်သော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်က ယင်းဒုတိယဘဝင်အား ဝတ္ထုပုရေဇာတ နိဿယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေးသည်ဟု ဆိုရ၏။
因此,与结生心同时生起的心所依处色,以“ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယပစ္စယသတ္တိ”(vatthu-purejāta-nissaya-paccaya-satti,依处前生依止缘之力)资助该第二有分心生起。
သို့အတွက် ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ ဥပါဒ်ခဏ၌ ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် ပြိုင်တူ ဖြစ်သော၊ ရုပ်၏ ဌီခဏ ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိနေသော၊ ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယအကြောင်းတရား အဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးတတ်သော ဟဒယ ဝတ္ထုရုပ်ကို အမှီပြု၍ ဒုတိယဘဝင်စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုဒုတိယဘဝင်စိတ်နှင့် အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်လာ သော ရုပ်၏ ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိနေသော ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယ အကြောင်းတရား အဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေး တတ်သော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို အမှီပြု၍ တတိယဘဝင်စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ဤနည်းဖြင့် အသက်ရှည်နေ သမျှ ကာလပတ်လုံး စိတ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းသဘောတရားကို သိရှိပါလေ။ (ဘဝတစ်ခုဝယ် နှစ်ခုမြောက် ဖြစ်သော စိတ်ကို ဒုတိယ၊ သုံးခုမြောက် ဖြစ်သော စိတ်ကို တတိယဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်။)
因此,依止那在结生心的生起刹那与结生心同时生起、已经到达色的住刹那与住时、并能作为依处前生依止缘而给予资助的心所依处色,第二心——有分心——便生起。又依止那与这第二有分心同时生起、已经到达色的住时、并能作为依处前生依止缘而给予资助的心所依处色,第三心——有分心——便生起。应当依此方法,了知在整个寿命期间诸心生起的性质。(在一生中,第二个生起的心称为“第二”,第三个生起的心称为“第三”。)
ဆိုဖွယ် အထူးကား
特别应说明的是
အာသန္နမရဏဿ ပန ဧကမေဝ ဌာနပ္ပတ္တံ ပုရေဇာတံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ သောဠသ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။
“然而,临近死亡时,依止唯一一项已经到达住位、先前生起的依处,16个心生起。”
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၉။)
缅文出处原文:“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၉။)”(《清净道论》2-249。)
ဝတ္ထုရူပံ ဧကဿ စိတ္တဿ နိဿယော ဟုတွာ အညဿ န ဟောတိ ဌပေတွာ မရဏာသန္နံ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ''တေန သဒ္ဓိံ ''တိအာဒိ။ (မဟာဋီ-၂-၄ဝဝ။) ဆိုဖွယ်အထူးကား --- အလွန်နီးကပ်သော သေခြင်းရှိနေသော သတ္တဝါအား တစ်ခုသာလျှင် ဖြစ်သော ရုပ်၏ ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိနေသော ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယ မှီရာအကြောင်းတရားအဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေး တတ်သော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို အမှီပြု၍ (၁၆)ချက်သော စိတ်တို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကြရကုန်၏။
“除临近死亡时外,依处色作为一个心的依止后,并不再成为另一个心的依止;因此说‘与彼俱’等。”(《大复注》2-400。)特别应说明的是:对于极接近死亡的有情,依止唯一一项已经到达色的住时、能作为依处前生依止缘而给予资助的心所依处色,16个心便生起。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၉။)
缅文出处原文:“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၉။)”(《清净道论》2-249。)
သေခါနီး မရဏာသန္နအချိန်အခါ ကာလကို ခြွင်းချက်ထား၍ ဘဝတစ်လျှောက်ဝယ် မှီရာဝတ္ထုရုပ် တစ်ခု သည် တစ်ခုသောစိတ်၏သာ မှီရာ ဖြစ်နိုင်၍ အခြားသော စိတ်တစ်ခု၏ မှီရာဝတ္ထုရုပ် မဖြစ်နိုင်။ ထိုကြောင့် - ''ထို ဒုတိယဘဝင်စိတ်နှင့် အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်၏ ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိနေသော ဝတ္ထုပုရေဇာတ နိဿယ အကြောင်းတရား အဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးတတ်သော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို အမှီပြု၍ တတိယဘဝင်စိတ် သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ဤနည်းဖြင့် အသက်ရှည်နေသမျှကာလပတ်လုံး စိတ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်း သဘောတရားကို သိရှိပါလေ'' ဤသို့စသော စကားရပ်ကို အဋ္ဌကထာဆရာတော် မိန့်ဆိုတော်မူခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
除临死的死近时期外,在整个一生中,一项所依的依处色只能作为一个心的所依,不能作为另一个心的所依。因此,义注师才说:“依止那与第二有分心同时生起、已经到达色的住时、并能作为依处前生依止缘而给予资助的心所依处色,第三有分心便生起。应当依此方法,了知整个寿命期间诸心生起的性质”等语。
(မဟာဋီ-၂-၄ဝဝ။)
缅文出处原文:“(မဟာဋီ-၂-၄ဝဝ။)”(《大复注》2-400。)
原书第 648 页
ဝတ္ထု-ပုရေဇာတ-နိဿယ ---- အမှီခံ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်က မှီဖြစ်မည့် စိတ်ထက် အလျင်ဖြစ်၍ ကျေးဇူး ပြုပေးတတ်သော မှီရာသတ္တိကို ဆိုလိုသည်။ အမှီခံရုပ်သည် မှီဖြစ်မည့် စိတ်ထက် စိတ္တက္ခဏတစ်ခု စော၍ ဖြစ်နှင့်ရသည်။ ယင်းသို့ ရှေးက ဖြစ်နှင့်၍ မှီရာအဖြစ် ကျေးဇူးပြုပေးတတ်သော ဟဒယဝတ္ထု၏ သတ္တိကို ဤ၌ ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယသတ္တိဟု ခေါ်ဆိုပေသည်။
依处—前生—依止:这是说,作为所依的心所依处色先于将依它而生的心生起,并以其所依之力给予资助。作为所依的色,必须比将依它而生的心早一个心刹那生起。心所依处先已生起,并能作为所依给予资助;这种作用在这里称为“依处前生依止缘之力”。
〔သေခါနီး မရဏာသန္နအခါ၌ကား စုတိစိတ်မှ ပြန်၍ ရေတွက်သော် (၁၇)ခုမြောက် ဖြစ်သော စိတ်၏
〔而在临近死亡时,若从死亡心向前倒数,与第17个心的——
ဥပါဒ်ခဏနှင့် ပြိုင်၍ ကမ္မဇရုပ်တို့သည် နောက်ဆုံး ဖြစ်ကြ၏။ ထိုကြောင့် (၁၆)ချက်မြောက်သော စိတ်မှစ၍ စုတိတိုင်အောင်သော စိတ်အားလုံးတို့သည် (၁၇)ချက်မြောက်သော စိတ်၏ ဥပါဒ်ကာလနှင့် ပြိုင်၍ ဖြစ်ကြ သော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကိုသာ အမှီပြု၍ ဖြစ်ပေါ်ကြရပေသည်။〕
——生起刹那同时生起的业生色,是最后一批业生色。因此,从倒数第16个心起直到死亡心为止的所有心,都只依止与倒数第17个心的生起时同时生起的那一项心所依处色而生。〕
ချုပ်ပုံသဘော
坏灭的方式
ဖြစ်ပုံကို ပြပြီး၍ ယခုအခါ၌ ချုပ်ပုံကို ဆက်လက်၍ ဖော်ပြအပ်ပါသည်။ ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ ဥပါဒ်ခဏ၌ ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် ပြိုင်တူဖြစ်သော ရုပ်သည် ပဋိသန္ဓေစိတ်မှ အထက်၌ (၁၆)ချက်မြောက်သော စိတ်နှင့် အတူ တကွ ချုပ်၏။
说明了生起的方式以后,现在继续说明坏灭的方式。在结生心的生起刹那与结生心同时生起的色,与结生心之后第16个心同时坏灭。
〔ပဋိသန္ဓေစိတ်ပါ ထည့်သွင်း၍ ရေတွက်သော် (၁၇)ချက်မြောက်သော စိတ်၏ ဘင်ခဏနှင့် ပြိုင်၍
〔意思是:若把结生心也计入,它便与第17个心的坏灭刹那同时——
ချုပ်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ ရုပ်တို့သည် စိတ္တက္ခဏ (၁၇)ချက် အသက်ရှည်ကြသဖြင့် စိတ္တက္ခဏ တစ်ခု တစ်ခု၌ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် = ဖြစ်-တည်-ပျက်ဟု ခဏငယ် (၃)ချက်စီ ရှိကြရကား စိတ္တက္ခဏဟူသော ခဏကြီးအားဖြင့် (၁၇)ချက်၊ ခဏငယ်အားဖြင့် (၁၇×၃ = ၅၁)ချက် အသက်ရှည်ကြ၏။ ဥပါဒ်ခဏနှင့် ဘင်ခဏမှာ ခဏငယ် တစ်ချက်စီသာ ဖြစ်၏။ ဌီကာလကား ခဏငယ် (၄၉)ချက် ရှိပေသည်။ ဤသဘောတရားကို နားလည်ထား ပါက အောက်ပါစကားရပ်များကို နားလည်မည် ဖြစ်ပါသည်။ စိတ္တက္ခဏ၏ ခဏငယ် (၅၁)ချက်စေ့မှ ရုပ်တို့ သက်တမ်း ကုန်ဆုံးသည်ဟူသော လိုရင်းအချက်ကို မှတ်သားထားပါ။〕 ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ ဌီခဏ၌ ဖြစ်သော ရုပ်သည် ပဋိသန္ဓေနောင် (၁၇)ချက်မြောက်သောစိတ်၏ ဥပါဒ်ခဏနှင့် အတူတကွ ပြိုင်၍ ချုပ်၏။ 〔ပဋိသန္ဓေစိတ်ပါ ရေတွက်လျှင် (၁၈)ခုမြောက်သော စိတ်၏ ဥပါဒ်ခဏ၌ ချုပ်သည်။
——坏灭。色的寿命为17个心刹那;每一个心刹那各有“ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်”(uppāda-ṭhiti-bhaṅga),即生、住、灭3个小刹那,所以按称为心刹那的大刹那计,色寿为17刹那;按小刹那计,则为17×3=51小刹那。生起刹那和坏灭刹那各只有1小刹那,色的住时则有49小刹那。明白这个原理,就会理解下面的说法。请记住要点:满51个心的小刹那,色的寿命才结束。〕在结生心的住刹那生起的色,与结生之后第17个心的生起刹那同时坏灭。〔若把结生心也计入,它是在第18个心的生起刹那坏灭——
ထိုဥပါဒ်ခဏကျမှ ခဏငယ် (၅၁)ချက် ပြည့်သည်။〕 ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ ဘင်ခဏ၌ ဖြစ်သော ရုပ်သည် ပဋိသန္ဓေနောင် (၁၇)ချက်မြောက်သော စိတ်၏ ဌီခဏ သို့ ရောက်ရှိသောအခါ (ခဏငယ် ၅၁-ချက် သက်တမ်း ပြည့်၍) ချုပ်၏။
——到这一生起刹那时,才满51小刹那。〕在结生心的坏灭刹那生起的色,到达结生之后第17个心的住刹那时(寿命满51小刹那)坏灭。
အကြင်ရွေ့လောက် သံသရာဟူသော ဆက်ကာဆက်ကာ ဖြစ်တတ်သော တရားမည်သည် သို့မဟုတ် စိတ်၏ ဖြစ်ခြင်း မည်သည် ရှိ၏။ ထိုရွေ့လောက် ကာလပတ်လုံး ဤနည်းတူသာလျှင် ဖြစ်နေ၏။ (အသညသတ် ဘုံ၌ကား စိတ်၏ ဖြစ်ခြင်း မည်သည် မရှိ၍ ခြွင်းချက်ထားပါ။ အလားတူပင် အရူပဘုံ၌လည်း ရုပ်၏ ဖြစ်ခြင်း မည်သည် မရှိသောကြောင့် ခြွင်းချက်ထားပါ။) ကိုယ်ထင်ရှား ဘွားကနဲ ဖြစ်ကြကုန်သော (အမိဝမ်း၌ ပဋိသန္ဓေ တည်နေရမှု မရှိကြကုန်သော) ဥပပါတ် သတ္တဝါ (= သြပပါတိကသတ္တဝါ)တို့အားလည်း စက္ခုဒသက ကလာပ် သောတဒသက ကလာပ် ဃာနဒသက ကလာပ် ဇိဝှါဒသက ကလာပ် ကာယဒသက ကလာပ် ဘာဝဒသက ကလာပ် ဟဒယဒသက ကလာပ်ဟူသော (၇)ပါးကုန်သော ဦးခေါင်းသဖွယ် ဦးဆောင်ဖြစ်ကြကုန်သော ရုပ်အစဥ်အတန်း သန္တတိသီသတို့၏ အစွမ်းဖြင့် (၇ဝ)သော ရုပ်တို့သည် ဤအတူပင်လျှင် ဖြစ်ပေါ်၍ နေကြကုန်၏။
只要还有称为轮回的、连续不断生起的诸法,或者说只要还有心的生起,整个期间就都依此方式进行。(无想有情界没有心的生起,故应排除;同样,无色界没有色的生起,也应排除。)对于无需在母胎中结生、身体骤然显现而出生的化生有情(opapātika-satta),以“စက္ခုဒသက ကလာပ်、သောတဒသက ကလာပ်、ဃာနဒသက ကလာပ်、ဇိဝှါဒသက ကလာပ်、ကာယဒသက ကလာပ်、ဘာဝဒသက ကလာပ်、ဟဒယဒသက ကလာပ်”这7种作为色相续之首的色聚——即眼十法聚、耳十法聚、鼻十法聚、舌十法聚、身十法聚、性根十法聚与心所依处十法聚——为起点,70种色也同样持续生起。
原书第 649 页
ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း သြပပါတိကာနမ္ပိ သတ္တသန္တတိဝသေန သတ္တတိရူပါနိ ဧဝမေဝ ပဝတ္တန္တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၉။) သံသေဒဇ သတ္တဝါတို့၌လည်း နည်းတူပင် မှတ်ပါ။ (မဟာဋီ-၂-၄ဝဝ။) ထိုကမ္မဇရုပ်၏ ဖြစ်မှု၌ ---- ၁။ ကမ္မ = ကံ၊ ၂။ ကမ္မသမုဋ္ဌာန၊ ၃။ ကမ္မပစ္စယ၊ ၄။ ကမ္မပစ္စယ စိတ္တသမုဋ္ဌာန၊ ၅။ ကမ္မပစ္စယ အာဟာရသမုဋ္ဌာန၊ ၆။ ကမ္မပစ္စယ ဥတုသမုဋ္ဌာန ---- ဤ (၆)မျိုးသော ခွဲခြမ်းဝေဖန်ခြင်းကို သိသင့်ပေသည်။
“对于化生有情,70种色也依7种相续以同样方式生起。”(《清净道论》2-249。)对于湿生有情,也应作同样理解。(《大复注》2-400。)对于业生色的生起,应当了知以下6种分析:1.“ကမ္မ”(kamma)=业;2.“ကမ္မသမုဋ္ဌာန”(kamma-samuṭṭhāna)=业所生;3.“ကမ္မပစ္စယ”(kamma-paccaya)=以业为缘;4.“ကမ္မပစ္စယ စိတ္တသမုဋ္ဌာန”(kamma-paccaya citta-samuṭṭhāna)=以业为缘的心所生色;5.“ကမ္မပစ္စယ အာဟာရသမုဋ္ဌာန”(kamma-paccaya āhāra-samuṭṭhāna)=以业为缘的食所生色;6.“ကမ္မပစ္စယ ဥတုသမုဋ္ဌာန”(kamma-paccaya utu-samuṭṭhāna)=以业为缘的时节所生色。
၁။ ကမ္မ = ကံ ဟူသည်
1.“ကမ္မ”(kamma)=业
တတ္ထ ကမ္မံ နာမ ကုသလာကုသလစေတနာ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၉။) နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယဘူတံယေဝ ဣဓ ကမ္မန္တိ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ''ကမ္မံ နာမ ကုသလာကုသလ- စေတနာ''တိ။ (မဟာဋီ-၂-၄ဝဝ။) ကမ္မပစ္စယေနာတိ အနေကာနမ္ပိ ကပ္ပကောဋီနံ မတ္ထကေ အတ္တနော ဖလံ ဥပ္ပါဒေတုံ သမတ္ထေန နာနာ- က္ခဏိကကမ္မပစ္စယေနာတိ အတ္ထော။ ကုသလာကုသလဥှိ ကမ္မံ အတ္တနော ပဝတ္တိက္ခဏေ ဖလံ န ဒေတိ။ ယဒိ ဒဒေယျ၊ ယံ မနုဿော ဒေဝလောကူပဂံ ကုသလကမ္မံ ကရောတိ၊ တဿာနုဘာဝေန တသ္မိံ ယေဝ ခဏေ ဒေဝေါ ဘဝေယျ။ ယသ္မိံ ပန ခဏေ တံ ကတံ၊ တတော အညသ္မိံ ခဏေ အဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ကေဝလံ ကဋတ္တာယေဝ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဥပပဇ္ဇေ ဝါ အပရေ ဝါ ပရိယာယေ အဝသေသပစ္စယသမာယောဂေ သတိ ဖလံ ဥပ္ပါဒေတိ နိရုဒ္ဓါပိ ပုရိမသိပ္ပါဒိကိရိယာ ဝိယ ကာလန္တရေ ပစ္ဆိမသိပ္ပါဒိကိရိယာယ။ တသ္မာ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယောတိ ဝုစ္စတိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၄။) ၁။ ကံ ---- နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးတတ်သော ကုသိုလ်စေတနာ အကုသိုလ်စေတနာ
“其中,所谓业,即善思与不善思。”(《清净“这里所说的‘业’,专指成为异刹那业缘者;所以说:‘所谓业,即善思与不善思。’”(《大“‘以业为缘’,意思是以异刹那业缘为缘;这种业缘即使隔了许多俱胝劫,仍有能力令自己的果生起。善业与不善业不会在自身现起的刹那给果。假如会给果,那么,一个人造作能令其投生天界的善业时,凭该业之力,他应当就在同一刹那成为天人。可是,在造作该业的刹那以外的另一刹那,虽然该业已经不复现存,但单凭它已被造作这一事实,当其余诸缘会合时,便能在现法、下一生或以后某一时位生果;犹如先前学习技艺的活动虽已灭去,却能在后时资助后续的技艺活动。因此,称为异刹那业缘。”(《阿毗达磨义注》3-374。)1.业——凡是能够以异刹那业缘之力给予资助的善思与不善思——
ဟူသမျှသည် ကံ မည်၏။ စိတ္တက္ခဏ တစ်ခုအတွင်း၌ အတူယှဥ်တွဲ ဖြစ်ကြသော ယှဥ်ဖက် စိတ်စေတသိက်တရား တို့ကို ကျေးဇူးပြုပေးတတ်သော စေတနာကား သဟဇာတကမ္မ အကြောင်းတရားတည်း။ ယင်း သဟဇာတကမ္မ အကြောင်းတရားအဖြစ်ဖြင့် ယှဥ်ဖက် စိတ်စေတသိက်တရားတို့ကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေးတတ်သော ဝိပါက်-ကိရိယာနာမ်တရားတို့နှင့် စိတ္တက္ခဏတစ်ခုအတွင်း၌ အတူယှဥ်တွဲဖြစ်သော ဝိပါက်-ကိရိယာစေတနာ သည် ဤ၌ ကံ မမည်ပေ။
——都称为业。在一个心刹那中与心共同相应生起,并能资助其相应的心、心所法的思,是“သဟဇာတကမ္မ”(sahajāta-kamma,俱生业)这一因法。与果报名法、唯作名法在同一心刹那中共同相应生起,并以俱生业因资助相应心与心所法的果报思和唯作思,在这里不称为业。
နာနာက္ခဏိကကမ္မ ---- အကြောင်းဖြစ်သော ကံတရားနှင့် အကျိုးဖြစ်သော ဝိပါက်ရုပ်တရား နာမ်တရား တို့သည် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်အနေအားဖြင့် ထင်ရှားဖြစ်သည့်အချိန်ကာလသည် များစွာ ကွာခြားလျက်ရှိ၏။အကြောင်း ကံနှင့် အကျိုးဝိပါက်တို့ဖြစ်ရာ အချိန်ကာလသည် ကမ္ဘာကုဋေပေါင်းများစွာသော်လည်း ကွာခြားနိုင်၏။ ကမ္ဘာ ကုဋေပေါင်းများစွာ အထက်က ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော ကံသည် ယနေ့ မိမိ၏ အကျိုးတရားကို ဖြစ်စေနိုင်သည့် စွမ်းအားရှိ၏။ ယင်းသို့ အကြောင်းကံနှင့် အကျိုးဝိပါက်တို့ အချိန်ကာလ တစ်ခုတည်း၌ မဖြစ်ဘဲ အချိန်ကာလ အထူးထူး၌ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ယင်းကံကို နာနာက္ခဏိကကမ္မ အကြောင်းတရားဟု ခေါ်ဆိုပေသည်။ အကျိုး
异刹那业——作为因的业法与作为果的果报色法、名法,在以生起、住立、坏灭三时现前的时间上相隔甚远;因业与果报生起的时间,甚至可能相隔许多俱胝劫。许多俱胝劫以前所积集的业,仍有能力在今天令自己的果法生起。由于因业与果报不在同一时位生起,而会在各个不同的时位生起,所以这种业称为“异刹那业”这一因法,意即它能以异刹那业缘之力资助果——
原书第 650 页
တရား ဖြစ်ပေါ်လာအောင် နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးတတ်သော တရားဟု ဆိုလိုပေ သည်။ ဤကမ္မဇရုပ်၏ အကြောင်းတရားကို ပြောဆိုရာ၌ ယင်း နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယဟူသော အကြောင်းကံ ကိုသာလျှင် ကံဟု အလိုရှိအပ်ပေသည်။ သဟဇာတကမ္မစေတနာကို ဤအရာ၌ ကံဟု မဆိုလိုပေ။
——法生起。这里谈论业生色的因时,只有作为因业的“异刹那业缘”才是所说的“业”;此处所谓业,不指俱生业思。
ဓမ္မတာတစ်ခု ---- ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံ မှန်သမျှသည် မိမိ၏ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် အနေအားဖြင့် ထင်ရှား ဖြစ်နေဆဲခဏ၌ ဝိပါက်အကျိုးတရားကို ပေးရိုးဓမ္မတာ မရှိပေ။ အကယ်၍ ပေးရိုးဓမ္မတာ ရှိငြားအံ့၊ လူသားတစ်ဦး သည် နတ်ပြည် ရောက်ကြောင်း ကုသိုလ်ကံ တစ်ခုကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော် ထိုကံကို ပြုနေဆဲ ခဏ၌ပင်လျှင် ထိုကုသိုလ်ကံ၏ စွမ်းအားရှိန်စော် အာနုဘော်ကြောင့် နတ်သား ဖြစ်လေရာ၏။ သို့သော် ဖြစ်ကား မဖြစ်ခဲ့ပေ။
一项法则——一切善业、不善业,在自身正以生起、住立、坏灭三时现前的刹那,并没有给予果报之果的法则。假如真有这种法则,一个人造作能令其生于天界的善业时,就应在造业的同一刹那,由该善业的威力与势能而成为天人;然而事实并非如此。
နွားနို့ဟူသည် ညှစ်လျှင်ညှစ်ချင်း ချက်ချင်း နို့ဓမ်း မဖြစ်နိုင်၊ ချက်ချင်း ထောပတ် မဖြစ်နိုင်။ ရင့်ကျက်ဖို့ရန် အချိန်ကာလအနည်းငယ်ကိုကား စောင့်ဆိုင်းရသည်သာ ဖြစ်၏။ အလားတူပင် ကံတို့မည်သည် ပြုဆဲခဏမှာပင် ချက်ချင်း အကျိုးမပေးနိုင်၊ ရင့်ကျက်ဖို့ရန် အချိန်ကာလကိုကား စောင့်ဆိုင်းရသည်သာ ဖြစ်၏။ ရင့်ကျက်ခြင်းသို့ ရောက်ရှိပါမှ အကျိုးပေးနိုင်၏။
牛奶刚挤出来时,不能立刻成为酸乳,也不能立刻成为酥油;必须等待一段时间使它成熟。同样,业不可能在正被造作的刹那立刻给果,必须等待成熟所需的时间;只有达到成熟时,才能给果。
အကြင်ခဏ၌ ထိုစေတနာ = ကံကို ပြုစုပျိုးထောင်၏။ ထိုပြုစုပျိုးထောင်သည့် ခဏမှ အခြားတစ်ပါးသော ခဏ၌ ထိုစေတနာ (= ကံ)ကား ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် အနေအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိတော့ပြီ ဖြစ်၏။ ထိုသို့ ထင်ရှားမရှိ သော်လည်း နောင်တစ်ချိန် အကျိုးကို ဖြစ်စေနိုင်သော စွမ်းအင်ကမ္မသတ္တိကား ယင်းကံကို ပြုစုပျိုးထောင်လိုက် သည့် ရုပ်-နာမ်သန္တာန်အစဥ်ဝယ် ကိန်းဝပ်လျက် ကျန်နေ၏။ ထိုစေတနာ ကံသည် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် သက်တမ်းစေ့၍ ပရမတ်တို့၏ သဘာဝအတိုင်း ချုပ်ပျက်သွားသော်လည်း နောင်တစ်ချိန် အကျိုးတရားကို ဖြစ်စေနိုင်သည့်စွမ်းအင် ကမ္မသတ္တိကို ရုပ်နာမ်အစဥ်မှာ မြှုပ်နှံပြီးမှသာလျှင် ချုပ်ပျက်သွား၏။ ယင်း စွမ်းအင်သတ္တိကို နာနာက္ခဏိက ကမ္မပစ္စယသတ္တိဟု ခေါ်ဆိုပေသည်။
在某一刹那,那一思——即业——被造作、积集;到了不同于该造业刹那的另一刹那,这一思(即业)已经不再以生起、住立、坏灭三时现前存在。虽然它不再现前,但能在未来令果生起的业之潜能(kamma-satti),仍潜藏在造作此业的色、名相续之中。那一思业在寿期满于生起、住立、坏灭三时,依胜义法本性坏灭时,乃是把未来能令果法生起的业之潜能埋存于色名相续之后才坏灭。这一潜能称为“异刹那业缘之力”。
သို့အတွက် အကြင်ခဏ၌ ထိုစေတနာ (= ကံ) ကို ပြုစုပျိုးထောင်၏၊ ထိုပြုစုပျိုးထောင်သည့်ခဏမှ အခြား တစ်ပါးသောခဏ၌ ထိုစေတနာ (= ကံ) သည် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် အနေအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိသော်လည်း သက်သက် ပြုထားပြီးဖြစ်သောကြောင့်ပင်လျှင် မျက်မှောက်ဘဝ၌သော်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယ လာမည့်ဘဝ၌သော်လည်း- ကောင်း၊ တတိယဘဝမှ စ၍ နောင်ဘဝ ထိုထို၌သော်လည်းကောင်း ဂတိ ကာလ ဥပဓိ ပယောဂဟူသော ကြွင်းသော အကြောင်းတရားနှင့် ပေါင်းဆုံမိခဲ့သော် အကျိုးကို ဖြစ်စေနိုင်၏။ ရှေးရှေးသော အတတ်သိပ္ပ စသည် တို့၌ လေ့ကျင့်မှုသည် ချုပ်ပျက်သွားသော်လည်း ကာလခြားရာ၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော နောက်နောက်သော အတတ် သိပ္ပ စသည်တို့၌ လေ့ကျင့်မှု၏ အကြောင်းတရား ဖြစ်သကဲ့သို့ မှတ်ပါ။
因此,在某一刹那,那一思(即业)被造作、积集;在不同于该造业刹那的另一刹那,虽然这一思(即业)已不再以生起、住立、坏灭三时现前存在,但仅因它确已被造作,当“ဂတိ、ကာလ、ဥပဓိ、ပယောဂ”(gati、kāla、upadhi、payoga,即趣、时、所依、加行)这些其余因法会合时,仍能在现前这一生、紧接而来的第二生,或从第三生开始的以后某一生令果生起。应当把它理解为:从前对于技艺等的练习虽已坏灭,却仍会成为隔一段时间以后所作的后续技艺练习之因。
လောကီအတတ်သိပ္ပံ ဟူသမျှတို့၌ လေ့ကျင့်မှု များပါက ကျွမ်းကျင်မှု ပို၍အားကောင်းလာ၏။ ရှေးရှေး လေ့ကျင့်မှုသည် ချုပ်ပျက်သွားသော်လည်း နောက်နောက် လေ့ကျင့်မှုအား ကျေးဇူးပြုပေးလျက်သာ ရှိ၏။ ယင်းသို့ ကျေးဇူးပြုပေးမှုကြောင့် ကျွမ်းကျင်မှု ပိုမိုလာခြင်း ဖြစ်၏။ လက်နှိပ်စက် ရိုက်နှိပ်တတ်သည့် အတတ်သိပ္ပ တစ်ခုကို စံထား၍ စဥ်းစားကြည့်ပါလေ။ လေ့ကျင့်မှု များသူကား ပို၍ ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်နိုင်၏။ သို့သော် စည်းစနစ်ကျမှုကား လိုအပ်သည်သာ ဖြစ်၏။ စည်းကမ်း နည်းလမ်းတကျ လေ့ကျင့်မှုသည် အောင်မြင်မှုကို အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက် အောင် ပို့ဆောင်ပေးနိုင်၏။
在一切世间技艺中,练习越多,熟练程度就越强。先前的练习虽已坏灭,却仍在资助后来的练习;由于这种资助,熟练程度便不断提高。以打字这门技艺为例来思考:练习多的人,可以变得更加熟练;不过,练习仍须有系统。依规矩、按方法练习,能够把人引向成功的顶点。
ထိုသို့ ကံကို ပြုစုပျိုးထောင်စဥ် အချိန်ကာလ ခဏနှင့် အကျိုးပေးသည့် အချိန်အခါကာလ ခဏတို့သည် စိတ္တက္ခဏပေါင်းများစွာသော်လည်းကောင်း ဘဝတစ်ခုသော်လည်းကောင်း ဘဝပေါင်း များစွာသော်လည်းကောင်း ကွာခြားမှု ရှိနေသဖြင့် ယင်းကံအကြောင်းတရားကို အကျိုးတရား ဖြစ်ပေါ်လာရာ ခဏမှ မတူကွဲပြား ထူးခြားသော ခဏရှိသော နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယအကြောင်းတရားဟု ခေါ်ဆိုအပ်ပေသည်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၄။)
由于积集业的时位与业给果的时位,可能相隔许多心刹那、一生,乃至许多生,因此,这种业因法称为“异刹那业缘”:它与果法生起的刹那不同,具有另一个相异、特别的刹那。(《阿毗达磨义注》3-374。)
原书第 651 页
၂။ ကမ္မသမုဋ္ဌာန = ကံလျှင်ဖြစ်ကြောင်းရှိသောတရား
2.“ကမ္မသမုဋ္ဌာန”(kamma-samuṭṭhāna)=以业为生起因的法
ကမ္မသမုဋ္ဌာနံ နာမ ဝိပါကက္ခန္ဓာ စ၊ စက္ခုဒသကာဒိသမသတ္တတိရူပဉ္စ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၉။) ပဋိသန္ဓေ ဘဝင် စုတိနှင့်တကွ ဝီထိစိတ်အစဥ်အတွင်းရှိ ဝိပါက်စိတ္တက္ခဏတိုင်း၌ နာမ်ခန္ဓာ (၄)ပါးတို့သည် လည်းကောင်း၊ စက္ခုဒသက အစရှိသော ဇီဝိတနဝက ကလာပ် အဝင်အပါ အမျှ (၇ဝ)သော ကဋတ္တာရုပ် = ကမ္မဇရုပ်သည်လည်းကောင်း ကမ္မသမုဋ္ဌာန = ကံလျှင်ဖြစ်ကြောင်းရှိသောတရား မည်၏။
“所谓业所生法,即诸果报蕴,以及眼十法聚等70种色。”(《清净道论》2-249。)在结生、有分、死亡心以及心路相续中的每一个果报心刹那,4个名蕴;以及从眼十法聚等直到命根九法聚在内的70种“ကဋတ္တာရုပ်”(katattā-rūpa,所作色,即业生色):这些都称为“ကမ္မသမုဋ္ဌာန”,即以业为生起因的法。
၃။ ကမ္မပစ္စယ = ကံဟူသော အထောက်အပံ့ရှိသောတရား
3.“ကမ္မပစ္စယ”(kamma-paccaya)=以业为缘而受资助的法
ကမ္မပစ္စယံ နာမ တဒေဝ၊ ကမ္မံ ဟိ ကမ္မသမုဋ္ဌာနဿ ဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စယောပိ ဟောတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၉။) ကမ္မဥှိ ကမ္မဇဿ ဇနကံ ပရိပါစကမ္ပိ ဟောတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ၊ ကမ္မဇဂ္ဂိနော စ ဝသေန အနုရက္ခဏ- သမ္ဘာဝတော၊ အာဟာရာဒိပဋိလာဘဟေတုတာယ ဥပတ္ထမ္ဘကနိမိတ္တတော စ။ တေနာဟ ''ဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စယောပိ ဟောတီ''တိ။ ဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စယတာ စဿ ဥပနိဿယပစ္စယဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ (မဟာဋီ-၂-၄ဝဝ။) ထိုဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အထက်ပါ ဝိပါက်နာမ်ခန္ဓာ (၄)ပါးတို့နှင့် အမျှ (၇ဝ)သော ကဋတ္တာရုပ် = ကမ္မဇရုပ် သည်ပင်လျှင် ကမ္မပစ္စယ = ကံဟူသော အထောက်အပံ့ရှိသောတရား မည်၏။ မှန်ပေသည် ---- ကံသည် ကံလျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိသော ဝိပါက်နာမ်ခန္ဓာနှင့် ကမ္မဇရုပ်အား တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေတတ်သည့် ဇနကအကြောင်းတရား သာလျှင် ဖြစ်သည်မဟုတ်သေး၊ အားပေးထောက်ပံ့တတ်သည့် ဥပတ္ထမ္ဘကအကြောင်းတရားလည်း ဖြစ်၏။
“所谓以业为缘之法,也就是前述那些法;因为业对于业所生法,也作为资助缘。”(《清净“因为业不仅是业生法的能生因,也是使其成熟之因;依命根与业生火而有守护作用,又因成为获得食等的原因而构成资助的基础。所以说:‘也作为资助缘。’应当知道,业的这种资助缘性,唯以亲依止缘的方式成立。”(《大复注》2-400。)前述4个果报名蕴与70种所作色(即业生色)本身,也称为“以业为缘而受资助的法”。诚然,业不仅是直接令业所生的果报名蕴与业生色生起的能生因,也是给予资助的资助因。
တိုက်ရိုက် ဖြစ်စေတတ်သည့် ဇနကသတ္တိဖြင့်သာ ကျေးဇူးပြုသည် မဟုတ်သေး၊ အားပေးထောက်ပံ့တတ်သော ဥပတ္ထမ္ဘကသတ္တိဖြင့်လည်း ကျေးဇူးပြုတတ်သည်သာ ဖြစ်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၉။) အားကြီးသောမှီရာ = ဥပနိဿယ ပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ (မဟာဋီ-၂-၄ဝဝ။) မှန်ပေသည် - ကံသည် ကံကြောင့်ဖြစ်သော ကမ္မဇတရား၏ တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေတတ်သော ဇနကအကြောင်း တရားသာဖြစ်သည် မဟုတ်သေး၊ တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေတတ်သော ဇနကအကြောင်းတရားလည်း ဖြစ်၏၊ စောင့်ရှောက် တတ်သော ပရိပါလက = အနုပါလကအကြောင်းတရားလည်း ဖြစ်ဘိသော်။ အဘယ်ကြောင့်နည်း? ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြေ သည် ကလာပ်တူ ကမ္မဇရုပ်တို့အား ဘင်မတိုင်မီ တည်အောင်ထားတတ်သော သဘောတရားအဖြစ်ဖြင့် အစဥ် စောင့်ရှောက်လျက် ရှိ၏။ ဝိပါက်နာမ်ဇီဝိတိန္ဒြေကလည်း ဝိပါက်နာမ်တရားတို့ကို အလားတူပင် စောင့်ရှောက်လျက် ရှိ၏။ အစာကို ကြေကျက်စေတတ်သော ဥဒရဂ္ဂိ အမည်ရသော ဇီဝိတနဝက ကလာပ်တို့၏ အတွင်း၌ ပါဝင်
业不只以直接能生的能生力给予资助,也以扶助、支持的资助力给予资助。(《清净道论》2-249。)这就是说,它以强力依止——亲依止缘之力——给予资助。(《大复注》2-400。)诚然,业不仅是业生法的直接能生因,也是守护、保护之因。为什么呢?色命根作为维持之法,持续守护同一色聚中的业生色,使它们住立直到坏灭;果报名命根也同样守护诸果报名法。命根九法聚内还含有——
တည်ရှိသော ကမ္မဇတေဇောဓာတ် ပါစကဝမ်းမီးကလည်း ကမ္မဇရုပ်တို့ကို အစဥ်စောင့်ရှောက်လျက်ရှိ၏။ ဥသ္မာ ခေါ်သည့် ကိုယ်ငွေ့ဓာတ်ပင်တည်း။ ထိုသို့ ဇီဝိတိန္ဒြေ၏လည်းကောင်း ကမ္မဇဂ္ဂိ (= ကမ္မဇဓာတ်မီး)၏လည်း- ကောင်း အစွမ်းဖြင့် အစဥ်စောင့်ရှောက်ခြင်း၏ ထင်ရှားရှိခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ အချို့အချို့ ဘုန်းကံကြီးမား ကြကုန်သော သူတော်ကောင်းတို့သည် ရှေးရှေးဘဝ ထိုထိုက ဖြည့်ဆည်းပူးခဲ့သော ပါရမီဘုန်းကံထူးကြောင့် အာဟာရစသည့် ပစ္စည်း (၄)ပါးတို့ကို လွယ်လွယ်ကူကူ ရရှိတော်မူကြ၏။ သို့အတွက် အာဟာရစသည်ကို လွယ် လွယ်ကူကူ ရရှိခြင်း၏ အကြောင်းတရား၏ အဖြစ်ဖြင့် ယင်းကံတရားက အားပေးထောက်ပံ့တတ်၏။ ယင်းသို့ အားပေးထောက်ပံ့တတ်သောကြောင့်လည်းကောင်း ကံသည် ကမ္မဇတရား၏ တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေတတ်သော ဇနက အကြောင်းတရားလည်း ဖြစ်၏၊ အားပေးထောက်ပံ့တတ်သော ဥပတ္ထမ္ဘက အကြောင်းတရားလည်း ဖြစ်၏။
——业生火界,即能消化食物、称为“ဥဒရဂ္ဂိ”(udaraggi,腹火)的消化火;它也持续守护诸业生色,这就是称为“ဥသ္မာ”(usmā)的体温。由命根与“ကမ္မဇဂ္ဂိ”(kammajaggi,业生火)持续守护的作用;又因为某些福业深厚的善人凭借在过去各生所圆满的殊胜波罗蜜福业,能够轻易获得食等4种资具,所以业也作为使食等容易获得的因而给予扶助。由于具有这些资助作用,业既是业生法的能生因,也是其资助因。
ထိုကြောင့် ''ကံသည် ကမ္မဇတရားအား ဇနက အကြောင်းတရားသာ ဖြစ်သည် မဟုတ်၊ ဥပတ္ထမ္ဘက = အားပေး ထောက်ပံ့တတ်သော အကြောင်းတရားလည်း ဖြစ်၏''ဟု အဋ္ဌကထာ ဖွင့်ဆိုတော်မူခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ထိုကံ၏
因此,义注才解释说:“业对于业生法,不只是能生因,也是资助因,即给予扶助、支持的因。”至于这种业对于——
原书第 652 页
ကမ္မဇတရားအား အားပေးထောက်ပံ့တတ်သော ဥပတ္ထမ္ဘက အကြောင်းတရား ဖြစ်မှုကို ပင်ကိုယ်ပကတိ အား ကြီးသော မှီရာ အကြောင်းတရား = ဥပနိဿယ၏ အစွမ်းဖြင့်သာလျှင် ကျေးဇူးပြုတတ်သည်ဟု သိရှိပါလေ။
——业生法所起的扶助、支持作用,应当知道,唯以本性强力的所依因——亲依止缘——之力给予资助。
(မဟာဋီ-၂-၄ဝဝ။)
缅文出处原文:“(မဟာဋီ-၂-၄ဝဝ။)”(《大复注》2-400。)
သမ္မာသမ္ဗောဓိအလောင်းလျာကြီးများ၊ ပစ္စေကဗောဓိအလောင်းလျာကြီးများ၊ အဂ္ဂသာဝက မဟာသာဝက ပကတိသာဝကဟူသော သာဝကဗောဓိ အလောင်းလျာကြီးများ - ဤ (၃)မျိုးကုန်သော အလောင်းလျာကြီးတို့၏ ဘုန်းကံကြီးမားမှု ဉာဏ်ပညာကြီးမားမှု စသည်တို့သည် ကမ္ဘာပေါင်း အသင်္ချေနှင့် ချီ၍ ဘဝပေါင်းလည်း အသင်္ချေနှင့် ချီ၍ ဖြည့်ဆည်းပူးခဲ့သော ပါရမီတော် ဘုန်းကံတော် အဟုန်များကြောင့် ဖြစ်ရကား ယင်းကံတို့သည် ယင်းအလောင်းလျာကြီးတို့၏ ကမ္မဇတရားတို့အား တိုက်ရိုက် ဖြစ်စေတတ်သည့် ဇနကအကြောင်းတရား အဖြစ် ဖြင့်သာ ကျေးဇူးပြုသည် မဟုတ်၊ အားပေးထောက်ပံ့တတ်သော ဥပတ္ထမ္ဘက အကြောင်းတရားအဖြစ်ဖြင့်လည်း ကျေးဇူးပြုလျက်ပင် ရှိပေသည်။ လာဘ်လာဘ ပေါများခြင်း၊ ဘုန်းတန်ခိုး ကြီးမားခြင်း၊ ဉာဏ်ပညာ ကြီးမားခြင်း စသည်တို့ကား ကံ၏ အားပေးထောက်ပံ့မှုကြောင့် ရရှိသော ထင်ရှားသော အကျိုးတရားများပင်တည်း။
正等觉菩萨、独觉菩萨,以及上首声闻、大声闻、普通声闻等声闻菩萨——这3类菩萨的福业广大、智慧广大等,是由于他们历经不可数劫、不可数生而圆满的波罗蜜与福业之势。因此,这些业对于诸菩萨的业生法,不只作为直接使其生起的能生因给予资助,也作为扶助、支持的资助因给予资助。利得丰厚、威德势力广大、智慧广大等,正是由业的扶助、支持而获得的明显果法。
၄။ ကမ္မပစ္စယ စိတ္တသမုဋ္ဌာန = ကံလျှင် အထောက်အပံ့ရှိသော စိတ်ကြောင့် ဖြစ်သောရုပ်
4.“ကမ္မပစ္စယ စိတ္တသမုဋ္ဌာန”(kamma-paccaya citta-samuṭṭhāna)=业缘心生色,即由以业为资助缘的心所生之色
ကမ္မပစ္စယစိတ္တသမုဋ္ဌာနံ နာမ ဝိပါကစိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ရူပံ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၉။) ပဉ္စဝေါကာရသတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်ဝယ် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍ ဖြစ်နေသော မနောဓာတ် မနောဝိညာဏ ဓာတ် အမည်ရသော စိတ်တိုင်း စိတ်တိုင်းသည် (ပဋိသန္ဓေစိတ်က လွဲလျှင် သို့မဟုတ် ပဋိသန္ဓေစိတ် စုတိစိတ်က လွဲလျှင်) စိတ္တဇရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်သည့် စွမ်းအား ရှိသည်သာ ဖြစ်၏။ ယင်း စိတ္တဇရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်သည့် စိတ်တို့ တွင် အတိတ်ကံကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြရကုန်သော ပဋိသန္ဓေစိတ် ဘဝင်စိတ် (စုတိစိတ်) ဟူသော ဝီထိမှ အလွတ်ဖြစ်သော ဝီထိမုတ်စိတ်တို့နှင့် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ တဒါရုံ ဟူသော ဝီထိစိတ်တို့ ပါဝင်ကြ၏။ ယင်း စိတ်တို့ကား ဝိပါက်နာမ်တရားတို့တည်း။ ယင်း ဝိပါက်စိတ်တို့သည်လည်း ဖြစ်ဆဲ ဥပါဒ်ကာလ၌ စိတ္တဇရုပ်တို့ကို ဖြစ်စေနိုင်ကြသည်သာ ဖြစ်၏။ ယင်း ဝိပါက်စိတ်တို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြရကုန်သော စိတ္တဇရုပ်တို့ကား ကမ္မ
“所谓业缘心生色,即果报心所生的色。”(《清净道论》2-249。)在五蕴有情的相续中,依止心所依处色而生的每一个称为意界、意识界的心,(结生心除外;或者说,结生心与死亡心除外,)都具有产生心生色的能力。在这些能够产生心生色的心中,包括由过去业而生、称为结生心、有分心(死亡心)的离心路心,以及称为领受、推度、彼所缘的心路心;这些都是果报名法。这些果报心在自身的生起时,也能产生心生色。由这些果报心所生的心生色,就是“业——
ပစ္စယ စိတ္တသမုဋ္ဌာန = ကံလျှင် အကြောင်းအထောက်အပံ့ရှိသော စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သောရုပ်တို့ မည်ကုန်၏။
——缘心生色”,也就是由以业为因缘、资助缘的心所生之色。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၉။)
缅文出处原文:“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၉။)”(《清净道论》2-249。)
ဝိပါကစေတသိကာနမ္ပိ ကမ္မပစ္စယစိတ္တသမုဋ္ဌာနတာ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ န ဝါ ဝတ္တဗ္ဗာ ကမ္မသမုဋ္ဌာနကမ္မပစ္စယ- ဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာ။ (မဟာဋီ-၂-၄ဝဝ။) အထက်ပါ ဝိပါက်စိတ်တို့၌ စိတ္တက္ခဏတစ်ခုအတွင်း၌ အတူ ယှဥ်တွဲ၍ ဖြစ်ပေါ်သွားကြကုန်သော ဝိပါက် စေတသိက်တို့၏လည်း ကံလျှင် အကြောင်းအထောက်အပံ့ရှိသော စိတ်ကြောင့် ဖြစ်သည်၏ အဖြစ်ကို ပြောဆို သင့်သေး၏။ (စိတ်နှင့် စေတသိက်တို့သည် သဟဇာတ၊ အညမည၊ နိဿယစသော ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုနေကြသော တရားများဖြစ်၍ ဤစကားကို ဋီကာဆရာတော် မိန့်ဆိုနေခြင်း ဖြစ်သည်၊၊) တစ်နည်းဆိုရသော် အထက်တွင် ဖော်ပြထားသော ကမ္မသမုဋ္ဌာနတရား၊ ကမ္မပစ္စယတရားတို့ကို ယူသဖြင့် ယင်း ကမ္မသမုဋ္ဌာနတရား ကမ္မပစ္စယတရားတို့တွင် စေတသိက်တရားတို့ကိုပါ ယူပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္မပစ္စယ စိတ္တသမုဋ္ဌာနတရားစုတွင် ဝိပါက်စေတသိက်တရားစုတို့လည်း ပါဝင်ကြသည်ဟု မဆိုသင့်တော့ပြီ မှတ်ပါ။
“对于果报心所,也应说它们是由以业为缘的心所生;或者不必如此说,因为提到业所生与以业为缘时,已经把它们摄入了。”与上述果报心在同一心刹那共同相应生起的果报心所,也应说具有“由以业为因缘、资助缘的心所生”这一性质。(心与心所以俱生、相互、依止等缘力彼此互相资助,复注师正因如此而作此说。)换一个角度说,前文既已列举“业所生法”和“以业为缘之法”,其中已经摄取了这些心所法,所以在业缘心生法这一组中,就不必再另说果报心所也包括在内。
(မဟာဋီ-၂-၄ဝဝ။)
缅文出处原文:“(မဟာဋီ-၂-၄ဝဝ။)”(《大复注》2-400。)
原书第 653 页
ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း ၅။ ကမ္မပစ္စယ အာဟာရသမုဋ္ဌာန = ကံလျှင် အထောက်အပံ့ ရှိသည်ဖြစ်၍ အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တရား ကမ္မပစ္စယအာဟာရသမုဋ္ဌာနံ နာမ ကမ္မသမုဋ္ဌာနရူပေသု ဌာနပ္ပတ္တာ သြဇာ အညံ သြဇဋ္ဌမကံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ တတြာပိ သြဇာ ဌာနံ ပတွာ အညန္တိ ဧဝံ စတဿော ဝါ ပဉ္စဝါ ပဝတ္တိယော ဃဋေတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၉-၂၅ဝ။) ဌာနပ္ပတ္တာ သြဇာ အညံ သြဇဋ္ဌမကံ သမုဋ္ဌာပေတိ အာဟာရာနုဂတေ သရီရေတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ (မဟာဋီ- ၂-၄ဝဝ။) ။ ပ ။ စတဿော ဝါ ပဉ္စ ဝါ ပဝတ္တိယော ဃဋေတီတိ သဒိသသန္တတိဝသေန စတဿော ဝါ ပဉ္စ ဝါ ရူပကလာပပဝတ္တိယော သန္တာနေတိ။ ဗာဟိရပစ္စယဝိသေသေန ပန ဝိသဒိသာ ဗဟူပိ ပဝတ္တိယော ဃဋေတီတိ ဝဒန္တိ။ (မဟာဋီ-၂-၄ဝ၁။) = စက္ခုဒသက ကလာပ် စသော ကံကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြသည့် ကမ္မဇရုပ်ကလာပ် အသီးအသီး၌ သြဇာ ပါဝင်လျက် ရှိ၏၊ ကမ္မဇသြဇာဟု ခေါ်၏။ ရုပ်တရားတို့၏ ဓမ္မတာကား ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိပါမှ အားရှိကြ၏။
5.“ကမ္မပစ္စယ အာဟာရသမုဋ္ဌာန”(kamma-paccaya āhāra-samuṭṭhāna)=业缘食生色,即由以业“所谓业缘食生色,是指业所生色中的食素到达住时后,产生另一个以食素为第8法的八法聚;其中的食素到达住时后,又产生另一个,如此连接成4代或5代相续。”(《清净道论》2“‘到达住时的食素产生另一个以食素为第8法的八法聚’,应理解为发生在已由食滋润、遍随的身体中。”(《大复注“‘连接成4代或5代相续’,是说依同类相续连接4代或5代色聚的转起;但诸师说,若有特殊的外缘,也能连接许多不同类的转起。”(《大复注》2-401。)眼十法聚等每一业生色聚中都含有食素,称为业生食素。依色法的法则,它们必须到达住时才有力量。
သို့အတွက် ယင်းကမ္မဇသြဇာသည် မိမိဥပါဒ်ပြီး ဖြစ်ပြီးနောက် ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိသောအခါ အာဟာရဇသြဇာ က အစဥ်လိုက်လျက်ရှိသော ခန္ဓာအိမ်၌ သြဇာလျှင် (၈)ခုမြောက်ရှိသော သြဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ်ကို ဖြစ်စေ၏။
因此,业生食素结束自身的生起时而到达住时后,在食生食素已经持续遍随的身体中,产生一个新的“သြဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ်”(ojaṭṭhamaka-rūpakalāpa,以食素为第8法的食素八法聚)。
ဆိုလိုသည်မှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။ စားမျိုလိုက်သော အစာအာဟာရကား မစားမီ အခိုက်၌လည်းကောင်း၊ စားပြီး၍ အစာသစ်အိမ်အတွင်း၌ အစာသစ်ကောဋ္ဌာသအဖြစ်ဖြင့် တည်ခိုက်၌လည်းကောင်း၊ အစာဟောင်း အိမ်အတွင်း၌ အစာဟောင်းကောဋ္ဌာသအဖြစ်ဖြင့် တည်ခိုက်၌လည်းကောင်း ဥတုခေါ်သည့် တေဇောဓာတ် ကြောင့် ဖြစ်ပွားနေသော ဥတုဇသြဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အပေါင်းအစုမျှသာ ဖြစ်၏။ ယင်း အစာအာဟာရနှင့် အစာသစ် အစာဟောင်းတို့၌ ဓာတ်ကြီး (၄)ပါးကို စိုက်၍ ရှုလိုက်ပါက ဓာတ်ကြီး (၄)ပါးတို့၏ အစုအဝေးကိုသာ တွေ့ရှိမည် ဖြစ်သည်။ ယင်း ဓာတ်ကြီး (၄)ပါးတို့၏ အတုံးအခဲ၌ အာကာသဓာတ်ကို မြင်အောင် စိုက်၍ ရှုလိုက် နိုင်ပါက ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကိုသာ တွေ့ရှိမည် ဖြစ်သည်။ ယင်း ရုပ်ကလာပ်တို့မှာ ကလာပ်တစ်ခုအတွင်း၌ တည်ရှိသော တေဇောဓာတ်ကြောင့် ဆင့်ကဲ ဖြစ်ပွားလာကြသော ရုပ်ကလာပ်အမှုန်တို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်းသို့
意思如下。可吞咽的食物,无论尚未食用,还是吃下后在新食处作为“新食身分”(即胃中物、未消化食物)而住,或在旧食处作为“旧食身分”(即已消化废物部分)而住,都不过是由称为时节的火界所生之时节生食素八法聚的集合。在这些食物、新食与旧食中专注四大种而观照,只会见到四大种的集合;若能在这个四大种的团块中进一步专注于虚空界而观见它,就只会见到色聚微粒。这些色聚微粒,都是由一个色聚中所含的火界逐代产生的色聚。如此——
ကလာပ်တစ်ခုအတွင်း၌ တည်ရှိသော တေဇောဓာတ်က နောက်ထပ် ကလာပ် အသစ်အသစ် ဆင့်ကဲ ဖြစ်ပွား လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေးမှုကို ဘုတ်အဆက်ဆက် ရိုက်ခတ်၍ ဖြစ်မှုဟု ပညာရှိတို့ ဆိုရိုးပြုတော်မူကြသည်။
——一个色聚中所含的火界资助后续一个个新色聚逐代生起;智者惯常把这种生起说成“一环接一环地撞击而起”。
သို့အတွက် မစားမီ စားမျိုအပ်သော အစာအာဟာရ အဖြစ်၌ တည်ခိုက်၌လည်းကောင်း အစာသစ် ကောဋ္ဌာသ အစာဟောင်းကောဋ္ဌာသအဖြစ်၌ တည်ခိုက်၌လည်းကောင်း ယင်း အစာအာဟာရကား ဥတုကြောင့် ဖြစ်သည့် ဥတုဇရုပ် = ဥတုသမုဋ္ဌာန်ရုပ်တို့သာတည်း။ ယင်း အစာအာဟာရကို အလုတ်အလွေး မပြုအပ်သော် လည်း အလုတ်အလွေးကဲ့သို့ ပြု၍ စားမျိုအပ်သောကြောင့် ကဗဠီကာရအာဟာရဟု ခေါ်ဆို၏။
因此,无论食物在尚未食用、作为可吞咽食物而住时,还是作为新食身分或旧食身分而住时,这些食物都只是由时节所生的时节生色,即时节所生色。即使食物原本不成一口之团,由于须把它做成一口一口而吞咽,所以称为“ကဗဠီကာရအာဟာရ”(kabaḷīkāra-āhāra,段食)。
ယင်း ကဗဠီကာရအာဟာရ အမည်ရသည့် ဥတုဇရုပ်ကလာပ်တိုင်း၌ သြဇာပါဝင်၏။ ယင်းသြဇာသည် ခန္ဓာအိမ် အတွင်းသို့ မပျံ့နှံ့မီ အတွင်း၌ ပါးစပ်အတွင်း လည်ချောင်းအတွင်း အစာအိမ်အတွင်း အူအတွင်း အစာဟောင်းအိမ်အတွင်း စသည့် ထိုထိုအရပ်၌ တည်ရှိခိုက် ဥတုဇသြဇာသာတည်း။ ယင်းဥတုဇသြဇာသည် - ဥပါဒိဏ္ဏံ ကမ္မဇရူပံ ပစ္စယံ လဘိတွာ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅၁။) ဟူသော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၏ ဖွင့်ဆိုတော်မူသည့် အတိုင်း အစာအိမ် စသည်၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တည်ရှိသော ဇီဝိတ နဝက ကလာပ်တို့တွင် ပါဝင်သော တေဇော ဓာတ် ဟူသော အစာကို အညီအမျှ ကြေကျက်စေတတ်သော ပါစကဝမ်းမီး၏ အားပေးထောက်ပံ့မှုဟူသော အကြောင်းအထောက်အပံ့ကို ရရှိခဲ့သော် ဌီကာလသို့ ရောက်ခိုက်၌ သြဇာလျှင် (၈)ခုမြောက်ရှိသော သြဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေ၏။ ယင်း ရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်တို့၌ ပါဝင်သော သြဇာကား မူလ ဥတုဇသြဇာ၏ သားစဥ် မြေးဆက်တည်း။ ယင်းသြဇာကို အာဟာရဇသြဇာဟု ခေါ်ဆို၏။
每一个称为段食的时节生色聚中都含有食素。这种食素在尚未遍布身体、仍位于口腔、咽喉、胃、肠、旧食处等各处时,只是时节生食素“得到已被执受的业生色作为缘。”(《清净道论》2-251。)当这种时节生食素得到位于胃等处周围的命根九法聚中所含火界——即能使食物均匀消化的业生消化火——的扶助、支持,到达住时后,便产生一个又一个新的、以食素为第8法的食素八法聚。这些新色聚中所含的食素,是原来时节生食素的子孙后代;这种食素称为食生食素。
原书第 654 页
သတိပြုရန် --- ဤ၌ အစာအိမ်ဝန်းကျင်ရှိ ဇီဝိတနဝက ကလာပ်တို့၌ တည်ရှိသော ပါစကတေဇောဓာတ်၏ အကြောင်းအထောက်အပံ့ကို ရ၍ အစာသစ်ကောဋ္ဌာသ ဥတုဇရုပ်ကလာပ်တို့၌ ပါဝင်သော ဥတုဇသြဇာက အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေပုံကို ရေးသားခြင်းမှာ ယေဘုယျသို့လိုက်၍ ရေးခြင်း ဟု မှတ်ပါ။ စားမျိုလိုက်သော အစာအာဟာရကား အစာအိမ်အတွင်း ရောက်မှသာ ပျံ့နှံ့သွားသည် မဟုတ်၊ ပါးစပ်အတွင်း ဝါးခိုက်၌လည်းကောင်း၊ လည်ချောင်း အူ စသည့် ထိုထိုဌာနသို့ ရောက်ခိုက်၌လည်းကောင်း ပါးစပ်၊ လည်ချောင်း၊ အူ စသည့် ထိုထိုဌာနဝန်းကျင်၌ တည်ရှိကြသော ဇီဝိတနဝက ကလာပ်တို့၌ ပါဝင်သော ကမ္မဇ တေဇောဓာတ်၏ အားပေးထောက်ပံ့မှုကိုရခဲ့သော် သြဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်သာ ဖြစ်သည်။ အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်အဖြစ်ဖြင့် ခန္ဓာအိမ်အတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့သွားနိုင်သည်သာ ဖြစ်သည်။
注意——这里说:新食身分的时节生色聚中所含时节生食素,得到胃周围命根九法聚中消化火界这一因缘的资助后,产生一个又一个新的食生食素八法聚;这只是依一般情形而说。吞下的食物并不是到达胃中以后才开始遍布;在口中咀嚼时,或到达咽喉、肠等各处时,若得到位于口、咽喉、肠等各处周围的命根九法聚中业生火界的资助,也能产生一个又一个新的食素八法聚,并能以食生食素八法聚的形态遍布身体。
အာဟာရဇ သြဇာ ---- ယင်း အစာသစ်ကောဋ္ဌာသတွင် ပါဝင်သော ဥတုဇသြဇဋ္ဌမက ကလာပ်တို့တွင် တည်ရှိသော ဥတုဇသြဇာကြောင့် ကမ္မဇဝမ်းမီး၏ အကူအညီဖြင့် ဆင့်ကဲ ဖြစ်ပွားလာသော ရုပ်ကလာပ်တို့မှာ အာဟာရဇရုပ်ကလာပ်တို့ ဖြစ်၍ ယင်းအာဟာရဇ ရုပ်ကလာပ်တို့တွင် ပါဝင်သော သြဇာမှာ အာဟာရဇသြဇာ ဖြစ်သည်ဟူသော အချက်ကိုကား နားရှင်းရှင်းဖြင့် မှတ်သားထားပါ။
食生食素——应当清楚记住:由新食身分中时节生食素八法聚所含的时节生食素,在业生消化火帮助下逐代产生的色聚,是食生色聚;这些食生色聚中所含的食素,就是食生食素。
ကမ္မဇသြဇာနှင့် အာဟာရဇသြဇာ ပေါင်းဆုံမှု ---- စက္ခုဒသက ကလာပ် စသော ထိုထို ကမ္မဇရုပ်တိုင်းတွင် ပါဝင်သော သြဇာကား ကမ္မဇသြဇာတည်း။ ယင်း ကမ္မဇသြဇာသည် အထက်ပါ မျက်စိသို့တိုင်အောင် ပျံ့နှံ့ ဖြစ်ပွားလာသော အာဟာရဇသြဇာ၏ အားပေးထောက်ပံ့မှု အကူအညီကို ရရှိခဲ့ပါလျှင် အခြားသော သြဇာလျှင် (၈)ခုမြောက်ရှိသော သြဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ်အသစ်ကို ဖြစ်စေပြန်၏။ ထိုရုပ်ကလာပ်တွင် ပါဝင်သော သြဇာက လည်း ဌီကာလသို့ ရောက်ခိုက် အခြားတစ်ပါးသော သြဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ်အသစ်ကို ဖြစ်စေပြန်၏။ ဤသို့လျှင် သဒိသသန္တတိဟူသော တူညီသော ရုပ်သန္တတိ အစဥ်အတန်း၏ အစွမ်းဖြင့် (၄)ကြိမ် (၅)ကြိမ်သော ရုပ်ကလာပ် တို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ဆက်စပ်စေ၏။ ကမ္မဇကလာပ်တစ်ခုတွင် ပါဝင်သော သြဇာသည် အာဟာရဇသြဇာ၏ အား ပေးထောက်ပံ့မှုကို ရရှိပါက လေး-ငါး ဆင့်သော ရုပ်ကလာပ်တို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုပေသည်။
业生食素与食生食素的会合——眼十法聚等每一种业生色聚中所含的食素,都是业生食素。若这种业生食素得到已经遍布至上述眼处的食生食素给予扶助、支持,就会再产生一个新的、以食素为第8法的食素八法聚;这个新色聚中所含的食素到达住时后,又再产生另一个新的食素八法聚。如是,依“သဒိသသန္တတိ”(sadisa-santati,同类色相续)的次第,连接成4代、5代色聚的生起。意思是:一个业生色聚中所含的食素,得到食生食素资助后,能够产生4至5代色聚。
လိုရင်းမှတ်သားပါ
请记住要点
အစာသစ်ကောဋ္ဌာသတွင် ပါဝင်သော ရုပ်ကလာပ် အသီးအသီး၌ တည်ရှိသော ဥတုဇသြဇာသည် ကမ္မဇ ဝမ်းမီး၏ အားပေးထောက်ပံ့မှုကို ရခဲ့သော် သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေ၏။ ယင်း ရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်တို့ကား (ဥတုဇ) သြဇာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသဖြင့် အာဟာရဇ သြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့ ဖြစ်ကြ၏။
新食身分中每一个色聚所含的时节生食素,若得到业生消化火的资助,就会产生一个又一个新的食素八法聚。因为这些新色聚是由(时节生)食素所生,所以属于食生食素八法聚。
တစ်ဖန် ယင်းအာဟာရဇသြဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ်တို့တွင် ပါဝင်သော အာဟာရဇသြဇာ၏ အထောက်အပံ့ကို ရပြန်သော် ကမ္မဇရုပ်ကလာပ် အသီးအသီး၌ ပါဝင်တည်ရှိသော ကမ္မဇသြဇာက လေးဆင့် ငါးဆင့်သော (၄)ကြိမ် (၅)ကြိမ်သော ရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေပြန်၏။ ဤသို့ အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုပုံ လိုရင်းအချက်ကို မှတ်သားထားပါ။ သို့မှသာလျှင် ရှုကွက်များကို ရေးသားတင်ပြသည့်အခါ သို့မဟုတ် မိမိကိုယ်တိုင် ရှုပွားသည့် အခါတို့၌ နားရှင်းမည် ဖြစ်သည်။ ဤသို့လျှင် အာဟာရဇသြဇာ၏ အထောက်အပံ့ကို ရရှိပါမှ ကမ္မဇသြဇာက သြဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် - ''ကမ္မဇသြဇာသည် မိမိ ဥပါဒ်ပြီး ဖြစ်ပြီး နောက် ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိသောအခါ အာဟာရဇသြဇာက အစဥ်လိုက်လျက်ရှိသော ခန္ဓာအိမ်၌ သြဇာလျှင် (၈)ခုမြောက်ရှိသော သြဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ်ကို ဖြစ်စေ၏''ဟု မိန့်ဆိုတော်မူခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ နတ်သြဇာ စသည်
随后,若业生色聚各自所含的业生食素,又得到这些食生食素八法聚中食生食素的支持,它便再产生4代、5代——即4次、5次——的新色聚。应当记住这种彼此资助方式的要点;这样,在书写、说明观照对象时,或自己实际观修时,才会理解清楚。正因为业生食素只有得到食生食素资助,才能产生一个又一个新的食素八法聚,所以才说:“业生食素结束自身的生起时、到达住时后,在食生食素持续遍随的身体中,产生以食素为第8法的食素八法聚。”若有天界食素等——
တို့ကဲ့သို့သော ဗာဟိရအကြောင်းထူး တစ်ခုခုရှိခဲ့သော် မတူသော ရုပ်သန္တတိ၏ ဖြစ်စဥ်တို့ကိုလည်း ဆက်စပ် စေ၏ဟု ဆရာမြတ်တို့ မိန့်ဆိုတော်မူကြကုန်၏။
——某种特殊外缘,诸师说,它也能够连接许多不同类色相续的生起过程。
原书第 655 页
ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း ၆။ ကမ္မပစ္စယ ဥတုသမုဋ္ဌာန = ကံလျှင် အကြောင်းအထောက်အပံ့ ရှိ၍ ဥတုကြောင့်ဖြစ်သောရုပ်တရား ကမ္မပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနံ နာမ ကမ္မဇတေဇောဓာတု ဌာနပ္ပတ္တာ ဥတုသမုဋ္ဌာနံ သြဇဋ္ဌမကံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ တတြာပိ ဥတု အညံ သြဇဋ္ဌမကန္တိ ဧဝံ စတဿော ဝါ ပဉ္စ ဝါ ပဝတ္တိယော ဃဋေတိ။ ဧဝံ တာဝ ကမ္မဇရူပဿ နိဗ္ဗတ္တိ ပဿိတဗ္ဗာ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅ဝ။) ကမ္မဇရုပ်ကလာပ်တိုင်းတွင် တေဇောဓာတ် ပါဝင်လျက်ရှိ၏။ ယင်းတေဇောဓာတ်ကို ဥတုဟုလည်း ခေါ် ၏။ ယင်းကမ္မဇတေဇောဓာတ် = ဥတုသည် ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိခိုက် သြဇာလျှင် (၈)ခုမြောက်ရှိသော သြဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ်ကို ဖြစ်စေ၏။ ယင်း သြဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ်ကား ကမ္မဇတေဇောဓာတ် ဥတုကြောင့် ဖြစ်၍ ဥတု သမုဋ္ဌာန်ရုပ်တည်း။ ထို ဥတုသမုဋ္ဌာန် သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ်၌လည်း တေဇောဓာတ် = ဥတု ပါဝင်လျက် ရှိရာ ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိလာသော ယင်း တေဇောဓာတ် = ဥတုသည် အခြားတစ်ပါးသော သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ်ကို
6.“ကမ္မပစ္စယ ဥတုသမုဋ္ဌာန”(kamma-paccaya utu-samuṭṭhāna)=业缘时节生色,即由以业“所谓业缘时节生色,是指业生火界到达住时后,产生时节所生、以食素为第8法的八法聚;该聚中的时节又产生另一个食素八法聚,如是连接成4代或5代相续。首先应当这样观见业生色的生起。”(《清净道论》2-250。)每一个业生色聚中都含有火界,这种火界也称为时节。业生火界——即时节——到达住时后,便产生一个以食素为第8法的食素八法聚。这个食素八法聚由业生火界这一时节所生,所以是时节所生色。在这个时节所生的食素八法聚中,也含有火界——即时节;其中到达住时的火界——即时节——又产生另一个食素八法聚——
ဖြစ်စေပြန်၏။ ဤသို့လျှင် တူညီသော ရုပ်သန္တတိအစဥ်၏ အစွမ်းဖြင့် (၄)ကြိမ်ကုန်သော (၅)ကြိမ်ကုန်သော ရုပ်ကလာပ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းတို့ကို ဆက်စပ်စေ၏။ ထိုရုပ်တရားအပေါင်းသည် ကံလျှင် အကြောင်းရင်းခံ အထောက် အပံ့ရှိသော တေဇောဓာတ် ဥတုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသဖြင့် ကမ္မပစ္စယ ဥတုသမုဋ္ဌာန ရုပ် မည်၏။ ဤသို့လျှင် ရှေးဦးစွာ ကမ္မဇရုပ်၏ ဖြစ်ခြင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ရှုပါ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၉-၂၅ဝ။) နိဗ္ဗာန်ကို အလိုရှိသော အသင်သူတော်ကောင်းသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင် အောင် ကြိုးပမ်းရမည့် တာဝန်တစ်ခုပင် ဖြစ်ပေသည်။
——又产生另一个食素八法聚。如是,依同类色相续次第,连接成4代或5代色聚的生起。这一切色法由以业为根本因、为资助缘的火界——时节——所生,所以称为“业缘时节生色”。首先应当如此以智观见业生色的生起。(《清净道论》2-249—250。)希求涅槃的贤善者啊,这是你应当努力履行的一项责任:务必亲自以智现前、通达知见。
စိတ္တဇရုပ်၏ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ
心生色的生起方式
စိတ္တဇရုပ်တို့၌လည်း ---- ၁။ စိတ္တ = စိတ်၊ ၂။ စိတ္တသမုဋ္ဌာန၊ ၃။ စိတ္တပစ္စယ၊ ၄။ စိတ္တပစ္စယ အာဟာရသမုဋ္ဌာန၊ ၅။ စိတ္တပစ္စယ ဥတုသမုဋ္ဌာန ---- ဤသို့သော ဝေဖန်ခွဲခြားမှုကို သိရှိအပ်ပေသည်။
对于心生色,也应了知如下5种分析:1.“စိတ္တ”(citta)=心;2.“စိတ္တသမုဋ္ဌာန”(citta-samuṭṭhāna)=以心为生起因;3.“စိတ္တပစ္စယ”(citta-paccaya)=以心为缘;4.“စိတ္တပစ္စယ အာဟာရသမုဋ္ဌာန”(citta-paccaya āhāra-samuṭṭhāna)=心缘食生色;5.“စိတ္တပစ္စယ ဥတုသမုဋ္ဌာန”(citta-paccaya utu-samuṭṭhāna)=心缘时节生色。
၁။ စိတ္တ = စိတ်
1.“စိတ္တ”(citta)=心
တစ်ခုယုတ် ကိုးဆယ်သော စိတ်တို့သည် စိတ် မည်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅ဝ။) အရူပဝိပါကဒွိပဉ္စဝိညာဏဝဇ္ဇိတံ ပဉ္စသတ္တတိဝိဓမ္ပိ စိတ္တံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပံ ပဌမဘဝင်္ဂမုပါဒါယ ဇာယန္တ- မေဝ သမုဋ္ဌာပေတိ။ (အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ။) = ယင်း တစ်ခုယုတ်ကိုးဆယ်သော စိတ်တို့တွင် အရူပဝိပါက် (၄)ခု ဒွိပဉ္စဝိညာဏ် တစ်ဆယ်မှ တစ်ပါးသော (၇၅)မျိုးသော စိတ်သည်လည်း စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော စိတ္တသမုဋ္ဌာနရုပ် = စိတ္တဇရုပ်ကို ပဋိသန္ဓေနောင် ပထမ ဘဝင်မှ စ၍ ဥပါဒ်လျှင် ဥပါဒ်ခြင်းသာလျှင် = ဖြစ်ဆဲ ဥပါဒ်ကာလ၌သာလျှင် ဖြစ်စေ၏။ ထိုသို့ ဖြစ်စေရာ၌ ကံ တစ်ခုတည်းက ရုပ်ပေါင်းများစွာကို ဖြစ်စေနိုင်သကဲ့သို့ စိတ်တစ်ခုတည်းကလည်း ရုပ်ကလာပ်ပေါင်းများစွာ = ရုပ်ပေါင်းများစွာကို ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု မှတ်ပါ။
缅文引文:“တစ်ခုယုတ် ကိုးဆယ်သော စိတ်တို့သည် စိတ် မည်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅ဝ။)”译:“除4种无色界果报心与10种双五识以外,其余75种心,从结生心之后的第一个有分心开始,只在自身的生起时产生心生色。”在这89种心中,除去4种无色界果报心与10种双五识,其余75种心,都能从结生之后的第一个有分心开始,在每一心自身正在生起的生起时产生由心所生的心生色。应当知道:如同一项业能产生许多色法,一个心也能产生许多色聚,也就是许多色法。
原书第 656 页
စိတ္တဇရုပ် - ဣရိယာပုထ်-ဝိညတ်ရုပ်
心生色、威仪与表色
မဟာကုသိုလ်စိတ် ---- ၈ အကုသိုလ်စိတ် ---- ၁၂ ကာမဇော ---- ၂၉ ဟသိတုပ္ပါဒ်စိတ်နှင့် မဟာကြိယာစိတ် ---- ၉ ဝုဋ္ဌော = မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း ---- ၁ ကုသိုလ်အဘိညာဏ် + ကြိယာအဘိညာဏ် ---- ၂ အားလုံးပေါင်းသော် ---- ၃၂ ဤ (၃၂)မျိုးသော စိတ်တို့သည် ---- ၁။ စိတ္တဇရုပ်ကိုလည်းကောင်း၊ (စိတ္တဇရုပ်သာမန် ဟူလို။) ၂။ ဣရိယာပုထ်ကိုလည်းကောင်း၊ ၃။ ဝိညတ်ရုပ်ကိုလည်းကောင်း ဖြစ်စေကြကုန်၏။
欲界速行(ကာမဇော)共29种:1.大善心(မဟာကုသိုလ်စိတ်)8种;2.不善心(အကုသိုလ်စိတ်)12种;3.生笑心与大唯作心(ဟသိတုပ္ပါဒ်စိတ်နှင့် မဟာကြိယာစိတ်)9种。再加确定心(ဝုဋ္ဌော)=意门转向心(မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း)1种,以及善神通心+唯作神通心(ကုသိုလ်အဘိညာဏ် + ကြိယာအဘိညာဏ်)2种,总计32种。这32种心能够产生:1.心生色(此处指一般心生色);2.威仪;3.表色。
ဣရိယာပထ = ဣရိယာပုထ်
“ဣရိယာပထ”(iriyāpatha)=威仪
ဣရိယာယ ကာယိကကိရိယာယ ပဝတ္တိဋ္ဌာနတာယ ပထဘာဝတော ဣရိယာပထော။ ဂမနာဒိ။ အတ္ထတော တဒဝတ္ထာ ရူပပ္ပဝတ္တိ။ (မဟာဋီ-၂-၄ဝ၁။) ကိုယ်၌ ဖြစ်သော အမူအရာ၏ ဖြစ်ရာဌာန၏ အဖြစ်ဖြင့် အကြောင်းတရား ဖြစ်သောကြောင့် သွားခြင်း ရပ်ခြင်း ထိုင်ခြင်း လျောင်းခြင်းသည် ဣရိယာပထ = ဣရိယာပုထ် မည်၏။ ပရမတ် အထည်ကိုယ် ဒြပ်အနက် သဘောအားဖြင့်ကား ထိုသွားခြင်းစသော အခိုက်အတန့်၌ ဖြစ်သော ရုပ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းသဘောပင်တည်း။
“由于是身体动作发生之处,亦即其所由之道,故称威仪;即行走等。从究竟义而言,就是处于那种状态的诸色之转起。”(《大复注》2-401。)由于是身体动作发生的处所、所依之道,所以行、住、坐、卧称为“ဣရိယာပထ”(iriyāpatha,威仪)。从究竟的实体、自性而言,威仪就是在行走等状态中诸色法的生起与转起。
သွားသောအခြင်းအရာ ရပ်သောအခြင်းအရာ ထိုင်သောအခြင်းအရာ လျောင်းသောအခြင်းအရာအားဖြင့် ရုပ် တရားတို့၏ ဖြစ်မှုကိုပင် ဣရိယာပုထ်ဟု ဆိုလိုသည် ဟူပေ။
意思是:诸色法以行走的形态、站立的形态、坐着的形态、躺卧的形态而转起,这本身就称为威仪。
ကာမဉ္စေတ္ထ ရူပဝိနိမုတ္တော ဣရိယာပထော၊ ဝိညတ္တိ စ နတ္ထိ၊ တထာပိ န သဗ္ဗံ ရူပသမုဋ္ဌာပကစိတ္တံ ဣရိယာပထူပတ္ထမ္ဘကံ၊ ဝိညတ္တိဝိကာရုပ္ပါဒကဉ္စ ဟောတိ။ ယံ ပန စိတ္တံ ဝိညတ္တိဇနကံ၊ တံ ဧကံသတော ဣတရဿ ဇနကံ အဝိနာဘာဝတော၊ တထာ ဣရိယာပထူပတ္ထမ္ဘကံ ရူပဿ။ ဧတဿ ဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ ''ရူပံ၊ ဣရိယာပထံ၊ ဝိညတ္တိဉ္စာ''တိ သမုစ္စယော ကတော။ (မဟာဋီ-၂-၄ဝ၁။) ရုပ်တရားမှ အလွတ်ဖြစ်သော ဣရိယာပုထ်သည်လည်းကောင်း၊ ဝိညတ်သည်လည်းကောင်း မရှိသည် မ ဟုတ်လော၊ အဘယ်ကြောင့် ရုပ်တရားမှ အသီးအခြား ခွဲ၍ ဣရိယာပုထ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဝိညတ်ကိုလည်းကောင်း ထုတ်ဆောင်အပ်ပါသနည်းဟု မေးရန်ရှိ၏။ အဖြေမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။
“固然,此处并没有离开色法而另有的威仪和表;然而,并非一切能令色生起的心都能支持威仪并产生表这一变异。凡能产生表的心,由于二者不可分离,必定也能产生另一者;同样,能支持威仪的心也必定产生色。为了显示这一差别,才把‘色、威仪与表’作总摄并举。”(《大复注》2-401。)有人可能问:既然并不存在离开色法而另有的威仪和表,为什么还要把威仪与表从色法中分别提出?答复如下。
ဤအရာ၌ ရုပ်တရားမှ အလွတ်ဖြစ်သော ဣရိယာပုထ်သည်လည်းကောင်း၊ ဝိညတ်သည်လည်းကောင်း အကယ်၍ကား မရှိပေ။ ထိုသို့ပင် မရှိပါသော်လည်း အလုံးစုံသော စိတ္တဇရုပ်ကို ဖြစ်စေတတ်သော စိတ်ဟူသမျှ သည် ဣရိယာပုထ်ကို ထောက်ပံ့တတ် ခိုင်ခံ့စေတတ်သည်လည်း မဖြစ်ပေ၊ ဝိညတ်အမူအရာအထူးကို ဖြစ်စေတတ် သည်လည်း မဖြစ်ပေ။ စင်စစ်မှာမူ အကြင်စိတ်သည် ဝိညတ်ကို ဖြစ်စေတတ်၏၊ထိုဝိညတ်ရုပ်ကို ဖြစ်စေတတ်သော စိတ်ဟူသမျှသည် ဣရိယာပုထ်ကိုလည်း ထောက်ပံ့တတ် ခိုင်ခံ့စေတတ်၏၊ စိတ္တဇရုပ်ကိုလည်း ဖြစ်စေတတ်၏။
在这里,确实没有离开色法而另有的威仪,也没有离开色法而另有的表。即便如此,也不是每一种能产生心生色的心都能支持、稳固威仪,也不是每一种都能产生称为表的特殊动作形态。事实上,凡是能产生表的心,都能支持、稳固威仪,也能产生心生色。
ဝိညတ်နှင့် ဣရိယာပုထ်၊ စိတ္တဇရုပ်တို့သည် မကွေမကွာ ဖြစ်နေခြင်းကြောင့် ဝိညတ်ရုပ်ဖြစ်က ဣရိယာပုထ်နှင့်
由于表、威仪与心生色彼此不可分离,表色一旦生起,威仪与——
原书第 657 页
ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း စိတ္တဇရုပ်တို့လည်း ဖြစ်မြဲ ဓမ္မတာသာ ဖြစ်သည့်အတွက် စင်စစ်အားဖြင့် ဝိညတ်ရုပ်ကို ဖြစ်စေသော စိတ်မှန်သမျှ သည် မကင်းစကောင်းသော အဝိနာဘာဝနည်းအားဖြင့် ဣရိယာပုထ်နှင့် စိတ္တဇရုပ်သာမန်ကိုလည်း ဖြစ်စေတတ် သည်သာ ဖြစ်၏။ (ဝိညတ်၊ ဣရိယာပုထ် မပါသော စိတ္တဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်များကို စိတ္တဇရုပ်သာမန်ဟု ဆိုလိုသည်၊၊) အလားတူပင် ဣရိယာပုထ်ကို ထောက်ပံ့တတ် ခိုင်ခံ့စေတတ်သော စိတ်သည် စိတ္တဇရုပ်သာမန်ကိုလည်း ဖြစ်စေတတ်၏။ စိတ္တဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်များမပါဘဲ ဣရိယာပထရုပ်များ မဖြစ်နိုင်သောကြောင့်ဖြစ်၏။ ဤကဲ့သို့သော အထူးကို ဖော်ပြခြင်းငှာ ''ဝုဋ္ဌော၊ ကာမဇော၊ အဘိညာဏ်ဇော ဟူသော (၃၂) မျိုးသော စိတ်သည် စိတ္တဇရုပ်ကို လည်းကောင်း၊ ဣရိယာပုထ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဝိညတ်ရုပ်ကိုလည်းကောင်း ဖြစ်စေကုန်၏''- ဟု (၃)မျိုးလုံးကို ပေါင်းစည်းခြင်း သမုစ္စည်းအနက်ရှိသော စ-သဒ္ဒါကို အဋ္ဌကထာဆရာတော်သည် အသုံးပြုတော်မူခြင်း ဖြစ်ပေ
——心生色也必然生起。因此,凡能产生表色的心,依不可分离的方法,必定也能产生威仪与一般心生色。(所谓“一般心生色”,是指不含表与威仪的心生食素八法聚。)同样,凡能支持、稳固威仪的心,也能产生一般心生色,因为没有心生食素八法聚,就不可能有威仪色。为显示这一差别,义注以原文:“''ဝုဋ္ဌော၊ ကာမဇော၊ အဘိညာဏ်ဇော ဟူသော (၃၂) မျိုးသော စိတ်သည် စိတ္တဇရုပ်ကို လည်းကောင်း၊ ဣရိယာပုထ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဝိညတ်ရုပ်ကိုလည်းကောင်း ဖြစ်စေကုန်၏''”——“确定心、欲界速行与神通速行等32种心,能产生心生色、威仪和表色”,把三者总摄并举,并使用了具有总摄义的巴利“စ”(ca)字;义注师这样使用,正是——
သည်။
——为了表明上述差别。
〔ဤအရာ၌ ပါဠိ - စ-သဒ္ဒါသည် မြန်မာစကား - လည်းကောင်းနှင့် အဓိပ္ပါယ်တူ၏။ (၃)ခုတွင် တစ်ခုခု
〔这里,巴利“စ”(ca)字与缅语“လည်းကောင်း”意义相同;它不是表示在3项中只任选一项的“或者——
ကိုသာ ရွေးချယ်ယူရသည့် လည်းကောင်း မဟုတ်။ (၃)ခုလုံးကိုယူရသော လည်းကောင်းပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုပေသည်။〕〕〕
——”,而是表示3项全部都取的“以及”。〕
စိတ္တဇရုပ် နှင့် ဣရိယာပုထ်
心生色与威仪
မဟဂ္ဂုတ် ကုသိုလ်ဇော ---- ၉ - မျိုး မဟဂ္ဂုတ် ကြိယာဇော ---- ၉ - မျိုး လောကုတ္တရာစိတ် ---- ၈ - မျိုး ဤ (၂၆)မျိုးသော အပ္ပနာဇောစိတ်တို့သည် ---- ၁။ စိတ္တဇရုပ် (စိတ္တဇရုပ်သာမန်) ကိုလည်းကောင်း ၂။ ဣရိယာပုထ်ကိုလည်းကောင်း ဖြစ်စေကုန်၏။
大界善速行(မဟဂ္ဂုတ် ကုသိုလ်ဇော)9种;大界唯作速行(မဟဂ္ဂုတ် ကြိယာဇော)9种;出世间心(လောကုတ္တရာစိတ်)8种;合计26种安止速行心(အပ္ပနာဇောစိတ်)。这26种心能产生:1.心生色,即一般心生色;2.威仪。
ဝိညတ်ရုပ်ကိုကား မဖြစ်စေကြကုန်။ (ဤအပ္ပနာဇောတို့တွင် အဘိညာဏ်ဇောများ မပါဝင်ဟု မှတ်ပါ။)
但是,它们不能产生表色。(应当注意:这些安止速行中不包括神通速行。)
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅ဝ။)
缅文出处原文:“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅ဝ။)”(《清净道论》2-250。)
န ဝိညတ္တိံ ဇနယန္တိ မဟဂ္ဂတကုသလာဒီနံ သန္တဘာဝေန အဝိပ္ဖါရိကဘာဝတော။ ဝိပ္ဖါရိကမေဝ ဟိ ကာမာဝစရကုသလာဒိ ဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ ဣရိယာပထူပတ္ထမ္ဘကာနိ ပန ဟောန္တိ သတိ သန္တဘာဝေ စျာန- ဝေဂေန သဥဿာဟတ္တာ၊ ယတော တေသံ ဇဝနကိစ္စတာ။ (မဟာဋီ-၂-၄ဝ၁။) ဤ (၂၆)မျိုးသော အပ္ပနာဇောတို့သည် ဝိညတ်ရုပ်ကို အဘယ်ကြောင့် မဖြစ်စေတတ်ကြကုန်သနည်း ဟူမူ ---- ယင်း မဟဂ္ဂုတ်ဇော လောကုတ္တရာဇောတို့၏ ငြိမ်သက်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ပြန့်ကားခြင်း လှုပ်ရှားခြင်း မရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဝိညတ်ရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ကြကုန်။ မှန်ပေသည် ---- ပြန့်ကားခြင်း လှုပ်ရှားခြင်း ရှိသည် သာလျှင် ဖြစ်သော ကာမဇော၊ အဘိညာဏ်ဇော စသော စိတ်သည် ဝိညတ်ရုပ်ကို ဖြစ်စေတတ်၏။ သို့သော် ယင်း အပ္ပနာဇောစိတ်တို့သည် ဝိညတ်ရုပ်ကို မဖြစ်စေတတ် မဖြစ်စေနိုင်သော်လည်း ဣရိယာပုထ်ကိုကား တည်မြဲ တိုင်း ထားမြဲတိုင်း တည်တံ့အောင် ထောက်ပံ့တတ် ခိုင်ခံ့စေတတ်ကုန်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ယင်း အပ္ပနာ
“它们不产生表,因为大界善等具有寂静性,不具扩展活动性。唯有具扩展活动性的欲界善等才产生表;然而,它们仍能支持威仪,因为虽有寂静性,却由于禅那之势而具努力;由此,它们具有速行作用。”(《大复注》2-401。)这26种安止速行为什么不能产生表色?因为大界速行、出世间速行具有寂静性,不具有向外扩展、活动的性质,所以不能产生表色。诚然,只有具有扩展、活动性质的欲界速行、神通速行等心才能产生表色。不过,这些安止速行心虽不能产生表色,却能支持、稳固威仪,使它保持原状。为什么呢?因为这些安止——
စျာန်ဇောတို့သည် ငြိမ်ငြိမ်သက်သက်ဖြစ်မှု ရှိသည် မှန်သော်လည်း စျာန်၏ အဟုန်ဖြင့် အားထုတ်ခြင်း လုံ့လ ဥဿာဟ ထင်ရှား ရှိနေသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။ ယင်းသို့ အားထုတ်ခြင်း လုံ့လ ဥဿာဟ ထင်ရှား ရှိနေ သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ထို (၂၆)မျိုးသော စိတ်တို့၏ ဇောကိစ္စ ရှိသည်၏ အဖြစ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ အပ္ပနာဇော တို့၏ ယင်းသို့ အားထုတ်ခြင်း လုံ့လဥဿာဟ ထင်ရှား ရှိနေသည့်အတွက် ယင်းတို့တွင် မဟဂ္ဂုတ်ဇောတို့သည်
——禅速行虽然处于寂静状态,却因禅那之势而具有明显的发勤、精进与努力。由于这种发勤、精进与努力明显存在,这26种心便具有速行作用。正因为安止速行具有如此明显的努力,其中的大界速行——
原书第 658 页
အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ် ကသိုဏ်းပဋိဘာဂနိမိတ် စသော ထိုထိုသမထနိမိတ်အာရုံ၏ အရသာကိုလည်းကောင်း၊ လောကုတ္တရာဇောတို့သည် အသင်္ခတဓာတ် အငြိမ်းဓာတ်နိဗ္ဗာန်၏ ငြိမ်းအေးခြင်း သန္တိသုခ အရသာကိုလည်း- ကောင်း အဟုန်ပြင်းစွာ ဆက်တိုက်ခံစားခြင်း ဇဝနကိစ္စကို ရွက်ဆောင်နိုင်ကြသည်။
——能够以强盛之势,连续体验入出息似相、遍似相等各种止禅似相所缘的滋味;出世间速行则能连续体验无为界、寂静界涅槃的寂静安乐之味,履行这种速行作用。
ဣရိယာပထမ္ပိ ဥပတ္ထမ္ဘေန္တီတိ ယထာပဝတ္တံ ဣရိယာပထံ ဥပတ္ထမ္ဘေန္တိ။ (မူလဋီ-၁-၁၅၁။) ဤအထက်ပါ မူလဋီကာ၏ ဖွင့်ဆိုချက်အရ အဘိညာဏ်ကိစ္စတပ်ခိုက်ဖြစ်သော ရူပါဝစရ ပဉ္စမစျာန်ဇောမှ တစ်ပါးသော အဘိညာဏ်ကိစ္စ မတပ်သော ရူပါဝစရပဉ္စမစျာန်ဇောနှင့် တကွသော ဤအထက်တွင် ဖော်ပြထား သော စျာန်ဇော မဂ်ဇော ဖိုလ်ဇောဟူသော အပ္ပနာဇော (၂၆)မျိုးတို့သည် ဝိညတ်ရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ကြသဖြင့် ဝိညတ်မပါလျှင် မပြီးသော ဣရိယာပုထ်အသစ်ကို စတည်၍ မဖြစ်စေနိုင်ကြကုန်၊ သို့သော် ဝုဋ္ဌော ကာမဇော အဘိညာဏ်ဇောတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဣရိယာပုထ်ကိုကား ထောက်ပံ့တတ် ခိုင်ခံ့စေတတ်ကုန်၏။
“‘也支持威仪’,是说支持如其已经转起的威仪。”(《根本复注》1-151。)依照上述《根本复注》的解释,在前述禅速行、道速行与果速行等26种安止速行中,应除去正在执行神通作用的色界第五禅速行,而包括不执行神通作用的色界第五禅速行。这26种心不能产生表色,因而不能从头产生一种离开表色便不能成立的新威仪;但是,它们能支持、稳固由确定心、欲界速行与神通速行所产生的既有威仪。
''ထောက်ပံ့''ဆိုသည်ကား ဝုဋ္ဌော ကာမဇော အဘိညာဏ်ဇောတို့ကြောင့် ဖြစ်ပြီးသားဖြစ်သော သွားမှု ရပ်မှု ထိုင်မှု အိပ်မှု ဣရိယာပုထ်ကို သွားမြဲတိုင်း ရပ်မြဲတိုင်း ထိုင်မြဲတိုင်း အိပ်မြဲတိုင်း မပျက်ပြားအောင် ဆက်လက် တည်တံ့အောင် ခိုင်ခံ့စေကုန်၏ဟု ဆိုလိုပေသည်။
所谓“支持”,意思是:由确定心、欲界速行与神通速行已经产生的行、住、坐、卧诸威仪,仍照原来的行而行、照原来的住而住、照原来的坐而坐、照原来的卧而卧;这些心使它不致败坏,并使其继续存续、保持稳固。
'' စိတ္တဇရုပ် သာမန်ကိုသာ ဖြစ်စေနိုင်၏ ''
“只能产生一般心生色”
၁။ အဟိတ် ဥပေက္ခာသန္တီရဏစိတ် (၂) ပါး + မဟာဝိပါက်စိတ် (၈)ပါးဟူသော ကာမာဝစရဘဝင်စိတ် (ဘဝင်ကိစ္စတပ်ခိုက်ကို ရည်သည်။) ---- ၁ဝ - ပါး ၂။ ရူပါဝစရဝိပါက်ဟူသော ရူပါဝစရဘဝင်စိတ် ---- ၅ - ပါး ၃။ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းဒွေး ဟူသော မနောဓာတ် ---- ၃ - ပါး ၄။ အဟိတ် ကုသလဝိပါက် သောမနဿသန္တီရဏစိတ် ---- ၁ - ပါး အားလုံးပေါင်းသော် ---- ၁၉ - ပါး ဤ (၁၉)ပါးသော စိတ်တို့သည် (ဣရိယာပထ၊ ဝိညတ်မပါသော) စိတ္တဇရုပ်သာမန်ကိုသာလျှင် ဖြစ်စေ ကြကုန်၏၊ ဣရိယာပုထ်ကိုလည်း မဖြစ်စေကြကုန်၊ ဝိညတ်ကိုလည်း မဖြစ်စေကြကုန်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅ဝ။) ရူပမေဝ ဇနယန္တိ န ဣရိယာပထံ နိရုဿာဟသန္တဘာဝေန ပရိဒုဗ္ဗလဘာဝတော။ (မဟာဋီ-၂-၄ဝ၂။) ဤ (၁၉)မျိုးသော စိတ်တို့သည် အားထုတ်ခြင်း လုံ့လ ဥဿာဟမရှိရကား ငြိမ်သက်သော ဖြစ်ခြင်း ရှိသဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် အားနည်းသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် စိတ္တဇရုပ်သာမန်ကိုသာလျှင် ဖြစ်စေနိုင်ကြကုန်၏။ ဣရိယာပုထ်
以下19种心是:1.2种无因舍俱推度心(အဟိတ် ဥပေက္ခာသန္တီရဏစိတ်)+8种大果报心(မဟာဝိပါက်စိတ်),即10种欲界有分心〔这里指它们正在执行有分作用〕;2.5种色界果报心,即色界有分心(ရူပါဝစရဝိပါက်);3.五门转向心与2种领受心(ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းဒွေး),即3种意界;4.1种无因善果悦俱推度心(အဟိတ် ကုသလဝိပါက် သောမနဿသန္တီရဏစိတ်);总计19种。这19种心只能产生不含威仪与表的一般心生色,不能产生威仪,也不能产生表。缅文出处原文:“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅ဝ။)”(《清净道论》“由于没有奋发努力、性质寂静而且十分微弱,它们只产生色,不产生威仪。”(《大复注》2-402。)这19种心没有发勤、精进与努力,因其性质寂静而全面微弱,所以只能产生一般心生色,不能产生威仪——
ဝိညတ်ရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ကြကုန်။ (မဟာဋီ-၂-၄ဝ၂။)
——也不能产生表色。缅文出处原文:“(မဟာဋီ-၂-၄ဝ၂။)”(《大复注》2-402。)
စိတ်စွမ်းအင်များ
心的力量
ယထာ ဟိ အဗ္ဗောကိဏ္ဏေ ဘဝင်္ဂေ ဝတ္တမာနေ အင်္ဂါနိ သြသီဒန္တိ ပဝိဋ္ဌာနိ ဝိယ ဟောန္တိ၊ န ဧဝံ ''ဒွတ္တိံ သ ဆဗ္ဗီသာ''တိ ဝုတ္တေသု ဇာဂရဏစိတ္တေသု ဝတ္တမာနေသု။ တေသု ပန ဝတ္တမာနေသု အင်္ဂါနိ ဥပတ္ထဒ္ဓါနိ ယထာ- ပဝတ္တိရိယာပထဘာဝေနေဝ ပဝတ္တန္တီတိ။ (မူလဋီ-၁-၁၅၁။) အဗ္ဗောကိဏ္ဏေတိ အန္တရန္တရာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေဟိ အသံသဋ္ဌေ။ (အနုဋီ-၁-၁၆၄။) ကိရိယာမယစိတ္တေဟိ အဝိမိဿဘဝင်္ဂပ္ပဝတ္တိကာလေ ခန္ဓာဒိသရီရာဝယဝါနံ နိစ္စလဘာဝေနာဝဋ္ဌာနံ။
“当未被夹杂的有分流转时,诸肢体会下沉,仿佛陷入其中;而称为‘32与26’的警觉心流转时则不如此。当这些心流转时,诸肢体受到支持,正以原先已经转起的威仪状态继续转起。”(《根本复注》“所谓‘未被夹杂’,即未与间或生起的诸心混合。”(《随复注》“在有分流转而未与动作所成之心混合时,肩等身体部分以不动的状态安住。”
(မဟာဋီ-၂-၄ဝ၂။)
第三段引文的缅文出处原文:“(မဟာဋီ-၂-၄ဝ၂။)”(《大复注》2-402。)
原书第 659 页
ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း အထက်တွင် ဖော်ပြထားသော (၃၂)ပါးသောစိတ် (၂၆)ပါးသောစိတ်တို့ကို ဇာဂရဏစိတ် = နိုးကြားနေ သောစိတ်ဟုလည်းကောင်း၊ ကိရိယာမယစိတ် = အမူအရာကြိယာကို ပြီးစီးစေတတ်သောစိတ်ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆို၏။ ယင်းဇာဂရဏစိတ် ကိရိယာမယစိတ်တို့နှင့် မရောနှောသော ဘဝင်စိတ်ချည်းသက်သက် အဆက် မပြတ် အကြားအလပ် မရှိ ဆက်တိုက်ဖြစ်နေသော ကာလ၌ ပခုံးအစရှိသော ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့၏ လှုပ်ရှားခြင်း မရှိသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ကြံ့ကြံ့ခိုင်ကြည် တည်တံ့ခြင်းကား ဖြစ်နိုင်၏။ (မဟာဋီ-၂-၄ဝ၂။) မှန်ပေသည် ---- ဇာဂရဏစိတ် ကိရိယာမယစိတ်တို့နှင့် မရောနှောသော ဘဝင်စိတ်ချည်းသက်သက် အဆက်မပြတ် အကြားအလပ် မရှိ ဆက်တိုက်ဖြစ်နေလတ်သော် ကိုယ်အင်္ဂါတို့သည် ဆုတ်နစ်ကုန်သကဲ့သို့ ဝင်သွားကုန် ကျုံ့သွားကုန်သကဲ့သို့ ဖြစ်ကုန်သကဲ့သို့၊ (၃၂)ပါးသောစိတ် (၂၆)ပါးသောစိတ်ဟု ဖွင့်ဆိုထားအပ်
上文所列的32种心与26种心,也称为“ဇာဂရဏစိတ်”(jāgaraṇa-citta,警觉心、清醒之心),又称“ကိရိယာမယစိတ်”(kiriyāmaya-citta,能完成动作行为之心)。在不与这些警觉心、动作所成之心混合,而只有有分心毫无间断地连续生起时,肩等身体部分可以不活动而保持安住。缅文出处原文:“(မဟာဋီ-၂-၄ဝ၂။)”(《大复注》2-402。)诚然,当未与警觉心、动作所成之心混合的纯有分心毫无间断地连续生起时,身体肢节仿佛下沉、陷入、收缩;而当所谓32种心与26种心这些——
ကုန်သော ဇာဂရဏစိတ်တို့ ဖြစ်ကုန်လတ်သော် ဤအတူ ဆုတ်နစ်ကုန်သကဲ့သို့ ဝင်သွားကုန် ကျုံ့သွားကုန်သကဲ့သို့ မဖြစ်ကြလေကုန်။ ထို ဇာဂရဏစိတ် ကိရိယာမယစိတ်တို့ ဖြစ်ကုန်လတ်သော် ကိုယ်အင်္ဂါတို့သည် တောင့်တင်း ခိုင်မာကုန်၏၊ သွားလျှင် သွားသည့်အတိုင်း၊ ရပ်လျှင် ရပ်သည့်အတိုင်း၊ ထိုင်လျှင် ထိုင်သည့်အတိုင်း၊ အိပ်လျှင် အိပ်သည့်အတိုင်းဟူသော ဖြစ်ပေါ်တိုင်းသော ဣရိယာပုထ်၏ အဖြစ်ဖြင့်သာလျှင် ဆက်လက်၍ ဖြစ်ပေါ် နေကြကုန်၏ဟု မှတ်ပါ။
——警觉心生起时,身体肢节却不会像那样下沉、陷入或收缩。警觉心、动作所成之心生起时,身体肢节变得坚挺稳固;行时保持行的状态,住时保持住的状态,坐时保持坐的状态,卧时保持卧的状态,只依已经转起的威仪状态继续转起。应当如此理解。
မနောဒွါရိကဇောသာ
唯是意门速行
န ဟိ ပဉ္စဒွါရိကဝိညာဏေဟိ ဂမနာဒီသု ကဉ္စိ ဣရိယာပထံ ကပ္ပေတိ။ ပ ။ သဗ္ဗောပိ ပနေသ ပဘေဒေါ မနောဒွါရိကဇဝနယေဝ လဗ္ဘတိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၃၈၈။) အထက်တွင် ဖော်ပြထားခဲ့သော စိတ္တဇရုပ်သာမန်ကိုလည်းကောင်း၊ ဣရိယာပုထ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဝိညတ် ရုပ်ကိုလည်းကောင်း ဖြစ်စေတတ်သော ဝုဋ္ဌော၊ ကာမဇော၊ အဘိညာဏ်ဇောတို့တွင် အဘိညာဏ်ဇောတို့မှာ မနောဒွါရိကဇောသာ ဧကန်ဖြစ်သဖြင့် ဆိုဖွယ်မရှိပြီ။ ဝုဋ္ဌော၊ ကာမဇောတို့ကား ပဉ္စဒွါရိကလည်း ဖြစ်ကြ၏၊ မနောဒွါရိကလည်း ဖြစ်ကြ၏။ ဤ၌ မနောဒွါရဝီထိတွင် ပါဝင်သော မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း (= ဝုဋ္ဌော) နှင့် ကာမ ဇောများကိုသာယူပါ။ ပဉ္စဒွါရဝီထိများသည် အလွန်အားနည်း၏။ ထိုကြောင့် ပဉ္စဒွါရ၌ပါသော ဝုဋ္ဌောနှင့် ဇော တို့သည် ဝိညတ်ရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်၊ ဣရိယာပုထ်ကိုလည်း မဖြစ်စေနိုင်၊ တစ်စုံတစ်ခုသော ဣရိယာပုထ်ကိုလည်း မပြုလုပ်နိုင်ဟု မှတ်ပါ။
“任何人都不是凭五门识,在行走等状态中作成某一种威仪。……这一切类别只能在意门速行中获得。”(《阿毗达磨义注》2-388。)前文所说能产生一般心生色、威仪与表色的确定心、欲界速行与神通速行之中,神通速行必定只是意门速行,这一点无须另说。至于确定心与欲界速行,则既可能属于五门心路,也可能属于意门心路。这里应当只取意门心路中的意门转向心——即确定心——以及欲界速行。五门心路非常微弱,所以五门心路中的确定心与速行不能产生表色,也不能产生威仪;任何一种威仪都不能由它们作成。应当如此理解。
စိတ္တဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်သော စိတ်များ
不能产生心生色的诸心
၁။ စက္ခုဝိညာဏ် စသော ဒွေပဉ္စဝိညာဏ် ---- ၁ဝ ၂။ သတ္တဝါအားလုံးတို့၏ ပဋိသန္ဓေစိတ် ---- ၁ ၃။ ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့၏ စုတိစိတ် ---- ၁ ၄။ အရူပဝိပါက်စိတ် ---- ၄ အားလုံးပေါင်းသော် ---- ၁၆ ဤ (၁၆)မျိုးသော စိတ်တို့သည် ---- ၁။ စိတ္တဇရုပ် သာမန်ကိုလည်း မဖြစ်စေနိုင်ကြကုန်။
以下共有16种心:1.以眼识等为首的双五识(ဒွေပဉ္စဝိညာဏ်)10种;2.一切有情的结生心(ပဋိသန္ဓေစိတ်)1种;3.阿罗汉的死亡心(စုတိစိတ်)1种;4.无色界果报心(အရူပဝိပါက်စိတ်)4种;总计16种。这16种心:1.不能产生一般心生色。
၂။ ဣရိယာပုထ်ကိုလည်း မဖြစ်စေနိုင်ကြကုန်။
2.也不能产生威仪。
၃။ ဝိညတ်ရုပ်ကိုလည်း မဖြစ်စေနိုင်ကြကုန်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅ဝ။)
3.也不能产生表色。缅文出处原文:“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅ဝ။)”(《清净道论》2-250。)
原书第 660 页
ပဋိသန္ဓေစိတ်က စိတ္တဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ပုံ
结生心不能产生心生色的原因
၁။ မှီရာ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်၏ အားနည်းခြင်း၊ ၂။ တည်တည်တံ့တံ့ ခိုင်ခိုင်ခံ့ခံ့ ထောက်တည်ရာ မရရှိသေးခြင်း၊ ၃။ ပုရေဇာတ စသော အကြောင်းအထောက်အပံ့ ချို့တဲ့ခြင်း၊ ၄။ ဘဝသစ်၌ ရောက်ခါစ အာဂန္တုကမျှသာ ဖြစ်သေးခြင်း၊ ၅။ စိတ္တဇရုပ်တို့၏ တည်ဖို့ရာ အကြောင်းကို ကမ္မဇရုပ်များက နေရာယူထားပြီး ဖြစ်ခြင်း ---- ဤအကြောင်းများကြောင့် ပဋိသန္ဓေစိတ်ဟူသမျှသည် စိတ္တဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ချေ။
由于以下原因,一切结生心都不能产生心生色:1.作为所依的心所依处色微弱;2.尚未获得稳定、坚固的立足处;3.缺少前生等因缘资助;4.只是刚到新生命中的新来客;5.业生色已经占据了心生色赖以安立的位置。
၁။ ရုပ်တို့မည်သည် ဖြစ်ဆဲ ဥပါဒ်အခိုက်၌ အားနည်း၏၊ ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိမှသာလျှင် အားရှိ၏။ ဤကား ရုပ်တို့၏ ဓမ္မတာတည်း။ ပဋိသန္ဓေအခါ၌ ဖြစ်စေ၊ ပဝတ္တိအခါ၌ ဖြစ်စေ ရုပ်တို့သည် ဖြစ်ဆဲ ဥပါဒ်အခိုက်၌ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း အကြောင်းတရား၏ အထောက်အပံ့ အာဟာရစသည်တို့၏ အထောက်အပံ့ကို မရရှိ သေးသဖြင့် ရုပ်ဟူသမျှသည် ဖြစ်ဆဲ ဥပါဒ်အခိုက်၌ အားသေးမြဲ ဓမ္မတာပင်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ အားသေး သော အားမရှိသေးသော မိမိနှင့် ဘဝသစ်၌ စတင်၍ ပြိုင်တူ ဖြစ်ရသည့် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍ ဖြစ်ရ သော ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် စိတ္တဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂။) ၂။ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် မှီရာဝတ္ထုရုပ် အားနည်းရုံသာမက မိမိ ကိုယ်တိုင်ကလည်း ကံအဟုန် ပစ်ချလိုက် သဖြင့် ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ခါစသာ ရှိနေသေးသည့်အတွက် တည်တည်တံ့တံ့ ခိုင်ခိုင်ခံ့ခံ့ ထောက်တည်ရာကို မရရှိသေးရကား ချောက်ကမ်းပါးပြတ်သို့ ကျရောက်နေဆဲဖြစ်သော ယောကျာ်းသည် သူတစ်ပါး၏ အမှီ
1.诸色在正在生起的生起时很弱,只有到达住时才有力量,这是色法的定律。无论结生时还是生命期间,色在正在生起的生起时尚未获得后生缘的资助,也尚未获得食等资助,所以任何色法在生起时都必然微弱。结生心依止与自己在新生命中最初同时生起、仍然微弱而尚无力量的心所依处色,因此不能产生心生色。缅文出处原文:“(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂။)”(《阿毗达磨义注》2-22。)2.不只是结生心的所依处色微弱;结生心本身也是由业势投送、才刚在新生命中生起,尚未获得稳定坚固的立足处。犹如一个正在坠下断崖的人无法承受另一个人依靠自己——
ကို မခံနိုင်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် စိတ္တဇရုပ်များ ဖြစ်ပေါ်လာလောက်အောင် သဟဇာတ နိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုမပေးနိုင်ပေ၊ စိတ္တဇရုပ်များကို မဖြစ်စေနိုင်ပေ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂။) ၃။ ပဋိသန္ဓေနောင် ဆက်လက် ဖြစ်ပေါ်လာကြသော ပထမဘဝင်စသော ဝိပါက်စိတ်များလည်း ကံအဟုန် ပစ်ချ၍ပင် ဖြစ်ပေါ်လာကြရသောကြောင့် တည်တံ့နိုင်ဖွယ် မရှိချေ၊ သို့သော် ပဋိသန္ဓေစိတ် စသော မိမိ မိမိတို့၏ ရှေးရှေး ချုပ်သွားသော စိတ်များက အနန္တရစသော ပစ္စယအကြောင်းသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူး ပြုပေးလျက် ရှိ၏၊ မိမိတို့ မဖြစ်မီ ကြိုတင်၍ ဖြစ်နှင့်ကြသော ပဋိသန္ဓေစိတ်စသော ရှေးရှေးသော စိတ်နှင့် အတူ ဥပါဒ်ချင်းပြိုင်၍ ဖြစ်သော ရုပ်၏ ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိနေသဖြင့် အားရှိနေသော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီတွယ်၍ ဖြစ်ရသဖြင့် ယင်း မှီရာ ဟဒယဝတ္ထုက ပုရေဇာတစသော ပစ္စယအကြောင်းသတ္တိတို့ဖြင့်လည်း
——同样,结生心也不能以“သဟဇာတ နိဿယသတ္တိ”(sahajāta-nissaya-satti,俱生依止缘之力)给予足以令心生色生起的资助,因而不能产生心生色。缅文出处原文:“(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂။)”(《阿毗达磨义注》2-22。)3.结生之后相继生起的第一个有分心等果报心,也都是由业势投送而生,所以本身同样并不稳固;但是,结生心等各自已经灭去的前一前心,以无间等缘力资助它们;又因为它们依止先于自己生起、与结生心等前一前心在生起时同时生起、如今已经到达色的住时而有力量的心所依处色,所以该心所依处色又以前生等缘力——
ကျေးဇူးပြုပေးလျက် ရှိ၏။ ထိုကြောင့် ပထမဘဝင်စသော စိတ်များမှာ အားအင်ပြည့်ဝလျက် ရှိသဖြင့် စိတ္တဇရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်ကြ၏။
——给予资助。因此,第一个有分心等诸心力量充足,能够产生心生色。
ပဋိသန္ဓေစိတ်မှာမူကား မိမိ၏ မှီရာ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်နှင့် အတူတကွ မရှေးမနှောင်း ဘဝသစ်ဝယ် ပြိုင်တူ ဖြစ်ပေါ်လာရ၏။ ထို ပဋိသန္ဓေစိတ်အား မှီရာ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်က ရှေးက ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုပေးခြင်းဟူသော ပုရေဇာတ ဖြစ်၍ မှီရာအကြောင်းတရား ဖြစ်ဖို့ရန် မစွမ်းနိုင်ပေ။ အကယ်၍ မှီရာဝတ္ထုရုပ်က ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ ရှေးကဖြစ်နှင့်၍ ပုရေဇာတ အကြောင်းတရား ဖြစ်ဖို့ရန် စွမ်းနိုင်ခဲ့ပါမူကား ပဋိသန္ဓေစိတ်သည်လည်း စိတ္တဇ ရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်လေရာသည်။
结生心却是在新生命中与自己所依的心所依处色不前不后、同时生起。因此,心所依处色不能先于结生心生起,不能以“ပုရေဇာတ”(purejāta,前生)方式资助结生心而成为其依止缘。如果该所依处色能够先于结生心生起,并有能力成为前生缘,那么结生心也就能够产生心生色。
အကြင် စိတ္တက္ခဏ၌ မှီရာဝတ္ထုရုပ်သည် အမှီခံစိတ်၏ ရှေးက ဖြစ်၍ ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယ အကြောင်း တရား ဖြစ်ဖို့ရန် စွမ်းနိုင်၏။ စက္ခုအကြည်ဓာတ် စသော မှီရာဝတ္ထုရုပ် သန္တတိအစဥ်တန်းသည် မှီရာဝတ္ထုရုပ်
在某一心刹那,如果所依处色先于依止它的心而生,便能成为“ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယ”(vatthu-purejāta-nissaya,依处前生依止)缘。以眼净色等为所依处色的色相续次第,在其中一个所依处色——
原书第 661 页
ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း တစ်ခု ထင်ရှား ရှိနေစဥ်မှာပင်လျှင် အခြားတစ်ပါးသော မှီရာဝတ္ထုရုပ်၏ ချုပ်ပျက်သွားခြင်း အသစ်ထပ်ဖြစ်ခြင်း ၏အစွမ်းဖြင့် သန္တတိအစဥ်သည် ဆက်စပ်မိနေ၏။ လွန်ခဲ့သော အတိတ်ဘဝက စုတိ၏ မှီရာဝတ္ထုရုပ်နှင့် လက်ရှိ ဘဝသစ် ပဋိသန္ဓေ၏ မှီရာ ဝတ္ထုရုပ်တို့ကဲ့သို့ ရုပ်သန္တတိ အစဥ်အတန်း ပြတ်စဲလျက် ဖြစ်သည်ကား မဟုတ်။
——仍然明显存在时,另一依处色便灭去而又有新的依处色生起,色相续即以这种灭而复生之力前后连接;它不像过去生死亡心的依处色与现今新生结生心的依处色那样,色相续次第截然中断。
ရုပ်သန္တတိအစဥ်အတန်းသည် ရှေးနှင့်နောက် ဆက်စပ်လျက်သာ ဖြစ်နေ၏။
色相续次第始终如此前后相接。
〔ပုံစံတစ်ခု ---- ပဋိသန္ဓေနောင် စိတ္တက္ခဏ (၁၇)ချက်မြောက်သော စိတ်ကို ပုံစံထား၍ ကြည့်ပါ။ ပဋိသန္ဓေ စိတ်နှင့် ဥပါဒ်ချင်း ပြိုင်၍ ဖြစ်လာကြသော ကမ္မဇရုပ်တို့သည် ယင်း ပဋိသန္ဓေနောင် (၁၇)ချက်မြောက်သော စိတ်၏ ဘင်ကာလအခိုက်၌ စိတ္တက္ခဏ (၁၇)ချက် သက်တမ်းစေ့သဖြင့် ချုပ်ပျက်သွားကြ၏။ ယင်း (၁၇)ချက် မြောက်သော စိတ်၏ ဥပါဒ်ကာလ-ဌီကာလ-ဘင်ကာလတို့၌လည်း ကမ္မဇရုပ်များ အသစ်အသစ် ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိကြ၏။ စိတ္တဇရုပ် ဥတုဇရုပ်တို့လည်း ထိုက်သလို ဖြစ်နေကြ၏။ တစ်ဖန် ပဋိသန္ဓေနောင် ပထမဘဝင် ဒုတိယ ဘဝင် စသည့် စိတ်တို့၏ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် ကာလတို့၌လည်း ကမ္မဇရုပ်များ အသစ်အသစ် ဖြစ်ပွားလျက် ရှိကြ၏။
〔一个例子——试以结生之后第17个心刹那为例。与结生心同时生起的业生色,在结生后第17个心的坏灭时,已经活满17个心刹那而坏灭。与此同时,在这第17个心的生时、住时和坏灭时,新的业生色仍不断生起;心生色和时节生色也各依其适当方式生起。再者,在结生后的第一个有分心、第二个有分心等各心的生时、住时与坏灭时,新的业生色同样不断生起。
ယင်း ပထမဘဝင် ဒုတိယဘဝင်စသော စိတ်တို့ကလည်း မိမိ ဥပါဒ်ဆဲကာလ၌ စိတ္တဇရုပ်များကို ဖြစ်စေကြပြန်၏။
而第一个有分心、第二个有分心等,也各自在自己正在生起的生时产生心生色。
ယင်းရုပ်ကလာပ်တို့တွင် ပါဝင်သော တေဇောဓာတ် (= ဥတု) ကလည်း ရုပ်၏ ဌီကာလသို့ရောက်တိုင်း ဥတုဇ ရုပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေကြပြန်၏။ ယင်း ပထမဘဝင် စသည်တို့၏ အခိုက်၌ ဖြစ်ပေါ်သွားကြသော ရုပ် တရားတို့သည်ကား ပဋိသန္ဓေနောင် (၁၇)ချက်မြောက်သော စိတ္တက္ခဏအခိုက်၌ကား စိတ္တက္ခဏ (၁၇)ချက် သက်တမ်း မစေ့သေးသဖြင့် ဆက်လက်၍ တည်နေဆဲပင် ဖြစ်ကြ၏။ သို့အတွက် ယင်း ပဋိသန္ဓေနောင် (၁၇) ချက်မြောက်သော စိတ္တက္ခဏဝယ် - ရုပ်တို့၏ ချုပ်မှု ပျက်မှုလည်း ရှိ၏၊ ရုပ်တို့၏ ဖြစ်မှုလည်း ရှိ၏၊ သက်တမ်း မကုန်သေးသည့် တည်ဆဲရုပ်တို့၏ တည်မှုလည်း ရှိနေ၏။ သို့အတွက် ရုပ်သန္တတိအစဥ်အတန်းသည် ရှေးနှင့် နောက် ဆက်စပ်လျက်သာ ဖြစ်နေ၏။ ကျန်စိတ္တက္ခဏတို့၌လည်း နည်းတူ သဘောပေါက်ပါ။〕 ထိုဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးနိုင်သော ဝတ္ထုရုပ်ကို မှီတွယ်ခွင့် ရရှိသော ထိုစိတ္တ- က္ခဏ အခိုက်၌လည်း စိတ်သည် မိမိစိတ်ကို ထပ်ဆင့်အားပေးတတ်သော ဝိတက် ဝိစာရစသော စျာန်အင်္ဂါများ၊
这些色聚所含的火界——即时节——每当到达色的住时,又会产生新的时节生色。在第一个有分心等时刻已经生起的诸色法,到结生后第17个心刹那时尚未活满17个心刹那,所以仍继续住立。因此,在结生后第17个心刹那中,既有诸色的灭与坏,也有诸色的生,还有寿命未尽、正在住立的色。正因如此,色相续次第始终前后相接;其余心刹那也应同样理解。〕在心能够依止由依处前生依止之力资助的依处色时,它还必须具足能够进一步增强心力的寻、伺等禅支——
သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပစသော မဂ္ဂင်များ၊ ဖဿ စေတနာစသော စိတ်အင်္ဂါများ မယုတ်လျော့သော်သာလျှင် ထင်ရှားရှိနေသော်သာလျှင် စိတ္တဇရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်၏။ ထို စျာနင် မဂ္ဂင်တို့ ယုတ်လျော့နေသည့်အတွက်ကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ်စသည့် ပဉ္စဝိညာဏ်တို့သည် စိတ္တဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ကြကုန်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂။ မူလဋီ-၂-၁၈။) ဆိုဖွယ်ရှိလာပြန်၏။ ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် ဥပါဒ်ချင်း ပြိုင်၍ အတူဖြစ်ပေါ်လာသော ဟဒယဝတ္ထုသည် ထိုပဋိသန္ဓေစိတ်၏ ဌီခဏ၌လည်းကောင်း၊ ဘင်ခဏ၌လည်းကောင်း ပုရေဇာတ ဖြစ်နေ၏ = ရှေးက ဖြစ်နေ၏။
——正见、正思惟等道支,以及触、思等心的构成法;只有这些法不欠缺、确实具足时,心才能产生心生色。眼识等五识因为欠缺这些禅支与道支,不能产生心生色。缅文出处原文:“အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂။”(《阿毗达磨义注》2-22);“မူလဋီ-၂-၁၈။”(《根本复注》2-18。)这里又可提出一个质问:与结生心同时生起的心所依处,在结生心的住刹那与坏灭刹那,已经属于“前生”——即已经先起。
ထိုကြောင့် ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ ဌီခဏ ဘင်ခဏတို့၌ မှီရာဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည် ပုရေဇာတ = ရှေးက ဖြစ်ခြင်း ဟူသော အကြောင်းတရား ချို့တဲ့မှု မရှိသောကြောင့် ထို ဌီခဏ ဘင်ခဏ၌ ယင်း ပဋိသန္ဓေစိတ်က ရုပ်ကို ဖြစ်ပါစေဟု ပြောဆိုလာငြားအံ့၊ ယင်း အယူအဆကို တားမြစ်လို၍ အောက်ပါ စကားရပ်ကို အဋ္ဌကထာက ဆက်၍ မိန့်တော်မူပြန်သည်။ (မူလဋီ-၂-၁၈။) အကယ်၍ စိတ်သည် ဌီခဏ၌လည်းကောင်း၊ ဘင်ခဏ၌လည်းကောင်း ရုပ်ကို ဖြစ်စေငြားအံ့၊ ပဋိသန္ဓေ စိတ်သည်လည်း ရုပ်ကို ဖြစ်စေလေရာ၏။ သို့သော် စိတ်ဟူသမျှသည် ဌီခဏ ဘင်ခဏ နှစ်မျိုး၌ ရုပ်ကို မဖြစ် စေနိုင်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂။) ထိုစကားရပ်ဝယ် ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် အတူဥပါဒ်သော ဟဒယဝတ္ထု၏ ဌီခဏ ဘင်ခဏတို့၌လည်း ထို ပဋိသန္ဓေ စိတ်စေတသိက်တို့၏ မှီရာဝတ္ထုရုပ်သည် ပုရေဇာတ မဖြစ်ပါဟူသော စကားကို မဆိုသင့်သည်သာဟု
因此,若有人说:“在结生心的住时与坏灭时,作为所依的心所依处色并不缺少已经前生这一条件,所以结生心在这两个时段应能生色”,义注为了排除此见,又接着说:缅文出处原文:“(မူလဋီ-၂-၁၈။)”(《根本复注》2-18。)“如果心在住刹那或坏灭刹那也能生色,那么结生心也应当能生色;然而,一切心在住、坏二刹那都不能生色。”缅文出处原文:“(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂။)”(《阿毗达磨义注》2-22。)这段话实际上容许:与结生心同时生起的心所依处,在其住、坏二刹那已经是结生心及其心所的前生依处;并不是说它在这时仍不属于前生——
原书第 662 页
ခွင့်ပြုလျက်ပင် ရှိ၏။ ထိုခွင့်ပြုချက်၌လည်း အပြစ်ကို ထင်ရှားပြလျက်ပင် ရှိ၏။ အကယ်၍ ထိုဌီခဏ ဘင်ခဏ တို့၌ ရုပ်ကို ဖြစ်စေငြားအံ့၊ သင် စောဒက၏ အယူအဆအားဖြင့် ပဋိသန္ဓေစိတ်သည်လည်း ရုပ်ကို ဖြစ်စေ လေရာ၏။ သို့သော် ထိုဌီခဏ ဘင်ခဏ၌ စိတ္တဇရုပ်၏ ဖြစ်ခြင်းသည် မရှိသည်သာ ဖြစ်၏။ စိတ်ဟူသမျှသည် အလွန် အပျက်မြန်ရကား စိတ်အားလုံး၏ ဘင်ခဏ၌ မိမိကိုယ်တိုင်က ပျက်ဆဲဖြစ်၍ ရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်၊ ဌီခဏ၌လည်း (ဌီခဏဟူသည့် ပျက်မည့် ဘက်သို့ ယိုင်လဲနေသောသဘာဝဖြစ်ရကား) ပျက်ဖို့က ရှေးရှုနေသော ကြောင့် ရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်။ အကြင်အခါ၌ အနန္တရ ပုရေဇာတ စသော အကြောင်း အထောက်အပံ့ကို ရရှိသဖြင့် စိတ်သည် အင်အားရှိလာသည့်အတွက် စိတ္တဇရုပ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ထိုအခါ စိတ်၏ ဥပါဒ်ခဏ၌သာ ဖြစ်ပေါ် လာပေသည်။ သင်စောဒက၏ အယူအဆအားဖြင့်လည်း အကြောင်းတရားသည် ချို့တဲ့လျက်သာ ရှိပေသည်။
——但这一容许本身也正显出反方主张的过失:假若心在住、坏二刹那也能生色,照质问者的说法,结生心自然也应能生色;然而住、坏二时根本没有心生色生起。一切心灭得极快:在坏灭刹那,心本身正在坏灭,不能生色;在住刹那,心也已倾向坏灭、朝坏灭而去,不能生色。只有在心因获得无间、前生等诸缘资助而具有力量时,心生色才生起,而那正是在心的生起刹那。因此,质问者的说法依然欠缺必要之因。
ပဋိသန္ဓေခဏ၌ ပုရေဇာတနိဿယ အကြောင်းတရား မရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် ရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ဟု မှတ်ပါ။ (မူလဋီ-၂-၁၈။) မှိုငုံသည် မြေကြီးထဲမှ မြေပေါ်သို့ ထွက်ပေါ်လာသော် မြေမှုန့်ကို မိမိ အငုံထိပ်ပေါ်၌ ယူဆောင်လျက် ရွက်လျက်သာလျှင် ထွက်ပေါ်လာ၏။ သို့အလားတူပင် စိတ်သည် မိမိ၏ ရှေးက ဖြစ်သော ဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍ သာလျှင် မိမိ၏ ဖြစ်ဆဲ ဥပါဒ်ခဏ၌ ဖြစ်လျှင်ဖြစ်ခြင်း (၈)မျိုးသော သြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့ကို ယူဆောင်၍သာလျှင် ထွက်ပေါ်လာ၏။ (အနန္တရစသော အကြောင်းပစ္စည်းတို့၏ အထောက်အပံ့ အစွမ်းကြောင့် စိတ်သည် ဖြစ်ဆဲ ဥပါဒ်ခဏ၌ အဟုန်ရှိရှိနှင့် အင်အားပြည့်တင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့်ပင်တည်း။ ---- မူလဋီ-၂-၁၉။) ပဋိသန္ဓေခဏ၌လည်း မှီရာ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည် ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ ရှေးကဖြစ်၍ ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယ မှီရာ အကြောင်းတရား ဖြစ်ဖို့ရန် မစွမ်းနိုင်ပေ။ ထိုကြောင့် ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယဟူသော မှီရာ အကြောင်းတရား
因为结生刹那没有前生依止这一条件,所以应知结生心不能生色。缅文出处原文:“(မူလဋီ-၂-၁၈။)”(《根本复注》2-18。)蘑菇从土中冒出地面时,顶上带着泥土一同冒出;同样,心依止先于自己生起的依处色,在自身正在生起的生起刹那一出现,便带着8种“以食素为第8法的色”一同出现。缅文复注原文:“(အနန္တရစသော အကြောင်းပစ္စည်းတို့၏ အထောက်အပံ့ အစွမ်းကြောင့် စိတ်သည် ဖြစ်ဆဲ ဥပါဒ်ခဏ၌ အဟုန်ရှိရှိနှင့် အင်အားပြည့်တင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့်ပင်တည်း။ ---- မူလဋီ-၂-၁၉။)”译:“这是因为心受无间等缘法的资助,在正在生起的生起刹那势力迅猛、力量充足地生起。”结生刹那的心所依处色不能先于结生心生起,因而不能成为依处前生依止缘。因此,由于欠缺依处前生依止这一依止因——
ချို့တဲ့သည့် အဖြစ်ကြောင့်လည်း ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် စိတ္တဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂။) ၄။ မရောက်ဖူးသေးသော အရပ်တစ်ပါးသို့ ရောက်ရှိလာသော ရောက်သစ်စ အာဂန္တုက ဧည့်သည်ယောကျာ်း သည် ရောက်ရာအရပ်၌ မိမိ၏ အရာဌာန မဟုတ်သည့်အတွက် မစိုးပိုင်သည့်အတွက် သူတစ်ပါးတို့အား ''အမောင်တို့ …လာကြပါ …၊ အမောင်တို့အား ရွာထဲ၌ ထမင်း အဖျော် ပန်းနံ့သာ စသည်တို့ကို ပေးလှူပါမယ်'' စသည်ဖြင့် လောကွတ်ပျူငှာ ပြောဆိုလာခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်သကဲ့သို့ အလားတူပင် ပဋိသန္ဓေစိတ်သည်လည်း ထိုထို ဘဝသစ်၌ ရောက်သစ်စ ဧည့်သည် အာဂန္တုမျှသာ ဖြစ်၏။ ထိုသို့ မိမိ၏ ဘဝသစ်၌ ရောက်သစ်စ ဧည့်သည် အာဂန္တုမျှသာ ဖြစ်သည့်အတွက်ကြောင့်လည်း စိတ္တဇရုပ်များကို ဖြစ်ပေါ်လာဖို့ရန် လောကွတ်ပျူငှာ မပြုနိုင်ချေ၊ စိတ္တဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ပေ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂။) ၅။ ပဝတ္တိအခါ၌ စိတ်စေတသိက်တရားတို့သည် စိတ္တဇရုပ်တို့အား သဟဇာတ နိဿယ စသော ပစ္စယသတ္တိ
缅文引文原文(涵盖本单元两处同源出处及其间正文):“(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂။) ၄။ မရောက်ဖူးသေးသော အရပ်တစ်ပါးသို့ ရောက်ရှိလာသော ရောက်သစ်စ အာဂန္တုက ဧည့်သည်ယောကျာ်း သည် ရောက်ရာအရပ်၌ မိမိ၏ အရာဌာန မဟုတ်သည့်အတွက် မစိုးပိုင်သည့်အတွက် သူတစ်ပါးတို့အား ''အမောင်တို့ …လာကြပါ …၊ အမောင်တို့အား ရွာထဲ၌ ထမင်း အဖျော် ပန်းနံ့သာ စသည်တို့ကို ပေးလှူပါမယ်'' စသည်ဖြင့် လောကွတ်ပျူငှာ ပြောဆိုလာခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်သကဲ့သို့ အလားတူပင် ပဋိသန္ဓေစိတ်သည်လည်း ထိုထို ဘဝသစ်၌ ရောက်သစ်စ ဧည့်သည် အာဂန္တုမျှသာ ဖြစ်၏။ ထိုသို့ မိမိ၏ ဘဝသစ်၌ ရောက်သစ်စ ဧည့်သည် အာဂန္တုမျှသာ ဖြစ်သည့်အတွက်ကြောင့်လည်း စိတ္တဇရုပ်များကို ဖြစ်ပေါ်လာဖို့ရန် လောကွတ်ပျူငှာ မပြုနိုင်ချေ၊ စိတ္တဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ပေ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂။)”译解如下:——结生心也不能产生心生色。(《阿毗达磨义注》2-22。)4.一个刚到陌生地方的旅客,由于那里不是自己的地盘,自己也无权作主,不能招呼别人说:“诸位兄弟,请来吧,我会在村里供给你们饭食、饮料、花鬘、香料等。”同样,结生心在每一新生命中只是初来乍到的客人;正因它在自己的新生命中只是新客,不能殷勤招待诸心生色使之生起,故不能产生心生色。(《阿毗达磨义注》2-22。)5.在生命期间,心与心所以俱生、依止等缘力——
= အကြောင်းသတ္တိတို့ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုလျက် ရှိ၏။ (ပဋ္ဌာန-၁-၅။) ပဋိသန္ဓေစိတ်ကား ထိုပစ္စယသတ္တိ = အကြောင်းသတ္တိတို့ဖြင့် မိမိနှင့် အတူတကွ ဖြစ်ဖက် အမျှသုံးဆယ်ကုန်သော ကမ္မဇ ရုပ်တို့အား ကျေးဇူးပြုလိုက်ရလေပြီ။ အမျှသုံးဆယ်ကုန်သော ကမ္မဇရုပ်တို့သည် စိတ္တဇရုပ်တို့၏ နေရာကို ယူ၍ တည်နေကြကုန်၏။ ထိုကြောင့်လည်း ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် စိတ္တဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်။
——资助心生色生起。缅文出处原文:“(ပဋ္ဌာန-၁-၅။)”(《发趣论》1-5。)结生心则已经以这些缘力资助与自己同时生起的30项俱生业生色法;这30项俱生业生色法占据了原本会由心生色出现的位置。因此,结生心也不能产生心生色。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂။)
缅文出处原文:“(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂။)”(《阿毗达磨义注》2-22。)
原书第 663 页
ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့၏ စုတိစိတ်
阿罗汉尊者的死亡心
ခီဏာသဝဿ ပန စုတိစိတ္တံ ဝဋ္ဋမူလဿ ဝူပသန္တတ္တာ န သမုဋ္ဌာပေတိ။ တဿ ဟိ သဗ္ဗဘဝေသု ဝဋ္ဋမူလံ ဝူပသန္တံ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကံ၊ ပုနဗ္ဘဝေ ပဝေဏီ နာမ နတ္ထိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂-၂၃။) = ရဟန္တာအရှင်မြတ်၏ စုတိစိတ်တော်သည်ကား အဝိဇ္ဇာ တဏှာဟူသော သံသရာဝဋ်မြစ်၏ ငြိမ်းအေးပြီး ပြတ်စဲပြီး ဖြစ်သည့်အတွက်ကြောင့် စိတ္တဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်။ မှန်ပေသည် --- ထိုရဟန္တာအရှင်မြတ်၏ သန္တာန် ဝယ် အလုံးစုံသော ဘဝတို့၌ အဝိဇ္ဇာ တဏှာဟူသော ဝဋ်မြစ်သည် ငြိမ်းအေးပြီး ဖြစ်၏။ နောင်တစ်ဖန် ထပ်မံ၍ မဖြစ်ထိုက်သော သဘောရှိ၏။ ဘဝသစ်ဝယ် ရုပ်အဆက်အသွယ် အစဥ်အဆက်မည်သည် မရှိတော့ပြီ။
“漏尽者的死亡心,因为轮回之根已经止息,所以不生色。确实,在他的一切生中,轮回之根已经止息,成为不再生起之法;未来生中不再有相续。”也就是说,阿罗汉尊者的死亡心,因为无明与爱这轮回根已经寂灭、断尽,不能产生心生色。确实,在阿罗汉尊者的相续中,一切生里的无明与爱这轮回根都已经寂灭,性质上不应再次生起;新生命中不再有色相续。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂-၂၃။)
缅文出处原文:“(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂-၂၃။)”(《阿毗达磨义注》2-22—23。)
စူးစမ်းဆင်ခြင်ပါ
请审察思惟
ဝဋ္ဋမူလန္တိ တဏှာ အဝိဇ္ဇာ ဝုစ္စတိ။ စုတိစိတ္တေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ရူပံ တတော ပုရိမတရေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဝိယ န ဘဝန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝဋ္ဋမူလဿ ဝူပသန္တတ္တာ အနုပ္ပတ္တိ ဝိစာရေတဗ္ဗာ။ (မူလဋီ-၂-၁၉။) ''အဝိဇ္ဇာ တဏှာဟူသော ဝဋ္ဋမူလတရား၏ ငြိမ်းပြီးသည့်အတွက် ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့၏ စုတိစိတ် တော်သည် စိတ္တဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်'' - ဟူသော အဋ္ဌကထာစကားရပ်ကို မူလဋီကာဆရာတော်က မနှစ်သက်ပေ။
“所谓轮回之根,是爱与无明。死亡心所生的色,正如由死亡心之前诸心所生的色一样,也不会在另一生中生起;因此,以轮回根止息来解释死亡心不生色,值得审察。”根本复注的作者并不赞同义注所说:“阿罗汉尊者的死亡心,因为无明、爱这一轮回根已经寂灭,所以不能产生心生色。”
မနှစ်သက်ရခြင်း၏ အကြောင်းကား ''အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့၏ စုတိစိတ်တော်သည် စိတ္တဇရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်လျှင် ထိုရုပ်သည် နောက်ဘဝ၌ ဆက်သွားလိမ့်မည်ဟု ယူဆဟန်တူ၏''ဟု ဋီကာဆရာ တော်က အထက်ပါ အဋ္ဌကထာစကားရပ်ကို ကောက်ချက်ချထား၏။ ထိုသို့ ဆက်သွားမည် မစိုးဖို့ရာ ဋီကာ ဆရာတော်က - ''စုတိစိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်သည် ထို စုတိစိတ်မှ ရှေး၌ ဖြစ်ကုန်သော စိတ်တို့ကြောင့် ဖြစ် သော ရုပ်ကဲ့သို့ပင် နောက်ဘဝဟူသော ဘဝတစ်ပါး၌ မဖြစ်ပါ'' - ဟု အကြောင်းပြထား၏။ သို့အတွက် အဝိဇ္ဇာ တဏှာဟူသော ဝဋ္ဋမူလတရား၏ ငြိမ်းပြီးသည့် အတွက်ကြောင့် ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့၏ စုတိစိတ်တော်ကြောင့် စိတ္တဇရုပ် မဖြစ်ခြင်းကို စိစစ်ထိုက်ပေ၏ဟု မူလဋီကာဆရာတော်က မိန့်ဆိုထားပေသည်။
不赞同的理由是:复注作者从上述义注文句推断,义注作者似乎认为“如果阿罗汉尊者的死亡心能产生心生色,那种色便会延续到下一生”。为了说明它不会如此延续,复注作者提出:“死亡心所生的色,正如死亡心以前诸心所生的色一样,不会在另一生中重新生起。”因此,根本复注作者说:以无明、爱这一轮回根已经寂灭为由,解释阿罗汉尊者的死亡心不生心生色,值得审察。
သို့သော် အဋ္ဌကထာဆရာတော်၏ အလိုမှာ မူလဋီကာဆရာတော် ယူဆသလို မဟုတ်ကြောင်းကို မဓု ဋီကာက ဤသို့ ရှင်းပြထား၏။
然而,《蜜复注》说明:义注作者的本意并不像根本复注作者所理解的那样。
''အဝိဇ္ဇာ တဏှာဟူသော ဝဋ်မြစ်ရှိနေသေးလျှင် စုတိပြီးနောက် ပဋိသန္ဓေအသစ် ဖြစ်ရာ၏၊ ထို ပဋိသန္ဓေ အသစ်အား ကျေးဇူးပြုဖို့ရန် ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့၏ စုတိစိတ်တော်မှာလည်း (စိတ္တဇရုပ်ကို ဖြစ်စေခဲ့လျှင်) အနန္တရသတ္တိရှိရာ ရောက်လေရာ၏၊ အမှန်အားဖြင့် ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့၏ စုတိစိတ်တော်မှာ အနန္တရသတ္တိ မရှိ၊ ထိုသတ္တိ မရှိသောကြောင့် စိတ္တဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်''ဟု မဓုဋီကာက ဖွင့်ပြထားပေသည်။ (ဝဋ်မြစ် ပြတ်ပြီး သောကြောင့် ယင်းစုတိစိတ်တော်မှာ အနန္တရသတ္တိ မရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသတ္တိမရှိသောကြောင့် စိတ္တဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ဟု ဆိုလိုပေသည်။ သို့သော် မူလဋီကာဆရာတော်ကား သတ္တဝါအားလုံးတို့၏ စုတိစိတ်မှန်သမျှသည် စိတ္တဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ဟု အယူရှိတော်မူ၏။ အောက်တွင် ထင်ရှားလတ္တံ့။)
《蜜复注》解释说:“如果无明、爱这一轮回根仍在,死亡之后便会有新的结生;为了资助那一新的结生,阿罗汉尊者的死亡心如果还产生心生色,也就应当具有无间缘之力。事实上,阿罗汉尊者的死亡心没有无间缘之力;因为没有这种力量,所以不能产生心生色。”(由于轮回根已断,那一死亡心没有无间缘之力;正因为没有这种力量,才不能产生心生色。)然而,根本复注作者则主张一切有情的所有死亡心都不能产生心生色;这一点在下文将会清楚。
စုတိစိတ် အယူအဆ
关于死亡心的见解
''ကာမာဝစရာနံ ပစ္ဆိမစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ယဿ စိတ္တဿ အနန္တရာ ကာမာဝစရာနံ ပစ္ဆိမစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိ- ဿတိ၊ ရူပါဝစရေ အရူပါဝစရေ ပစ္ဆိမဘဝိကာနံ၊ ယေ စ ရူပါဝစရံ အရူပါဝစရံ ဥပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တိ၊
巴利引文(缅文转写,上半):“''ကာမာဝစရာနံ ပစ္ဆိမစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ယဿ စိတ္တဿ အနန္တရာ ကာမာဝစရာနံ ပစ္ဆိမစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိ- ဿတိ၊ ရူပါဝစရေ အရူပါဝစရေ ပစ္ဆိမဘဝိကာနံ၊ ယေ စ ရူပါဝစရံ အရူပါဝစရံ ဥပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တိ၊”译:“处于欲界有情最后一心生起刹那的人;其当前心之后将无间生起欲界最后一心的人;色界、无色界的最后有者;以及投生色界、无色界后将般涅槃者——”
原书第 664 页
တေသံ စဝန္တာနံ တေသံ ဝစီသင်္ခါရော နိရုဇ္ဈိဿတိ၊ နော စ တေသံ ကာယသင်္ခါရော နိရုဇ္ဈိဿတီ''တိ ပန ဝစနတော အညေသမ္ပိ စုတိစိတ္တံ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတီတိ ဝိညာယတိ။ န ဟိ ရူပသမုဋ္ဌာပကစိတ္တဿ ဂဗ္ဘဂမနာဒိ- ဝိနိဗဒ္ဓါဘာဝေန ကာယသင်္ခါရာ သမုဋ္ဌာပနံ အတ္ထိ၊ န စ ယုတ္တံ ''စုတော စ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စဿ ပဝတ္တတီ''တိ၊ နာပိ ''စုတိစိတ္တံ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတီ''တိ ပါဠိ အတ္ထီတိ။ (မူလဋီ-၁-၁၅၁-၁၅၂။ မဟာဋီ-၂-၄ဝ၂။) ဤအထက်ပါ သင်္ခါရယမိုက်ပါဠိတော် (အဘိ-၆-၂၈-၂၉။)၌ လာရှိသော ပါဠိတော်ကား ဝိတက် ဝိစာရ ဟူသော ဝစီသင်္ခါရသာ ချုပ်လတ္တံ့ဖြစ်၍ အဿာသ-ပဿာသ ဟူသော ကာယသင်္ခါရ မချုပ်လတ္တံ့သော ပုဂ္ဂိုလ် များကို ဖော်ပြသော ပါဠိတော်ပင် ဖြစ်သည်။ အဿာသ-ပဿာသ ချုပ်လတ္တံ့ မရသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ဟူသည် နောက်ထပ် သံသရာခရီး ထင်ရှားရှိနေသေးသော်လည်းကောင်း၊ သံသရာခရီး ပြတ်စဲသွားသော်လည်းကောင်း မည်သည့်အချိန်ကာလမှ မဖြစ်လတ္တံ့သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ပင် ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းသို့ အဿာသ-ပဿာသ မချုပ်
缅文引文原文(合并本单元两处同源引文及其中出处):“တေသံ စဝန္တာနံ တေသံ ဝစီသင်္ခါရော နိရုဇ္ဈိဿတိ၊ နော စ တေသံ ကာယသင်္ခါရော နိရုဇ္ဈိဿတီ''တိ ပန ဝစနတော အညေသမ္ပိ စုတိစိတ္တံ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတီတိ ဝိညာယတိ။ န ဟိ ရူပသမုဋ္ဌာပကစိတ္တဿ ဂဗ္ဘဂမနာဒိ- ဝိနိဗဒ္ဓါဘာဝေန ကာယသင်္ခါရာ သမုဋ္ဌာပနံ အတ္ထိ၊ န စ ယုတ္တံ ''စုတော စ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စဿ ပဝတ္တတီ''တိ၊ နာပိ ''စုတိစိတ္တံ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတီ''တိ ပါဠိ အတ္ထီတိ။ (မူလဋီ-၁-၁၅၁-၁၅၂။ မဟာဋီ-၂-၄ဝ၂။) ဤအထက်ပါ သင်္ခါရယမိုက်ပါဠိတော် (အဘိ-၆-၂၈-၂၉။)”译:“当他们死亡时,他们的语行将灭,而身行将不灭。由此言也可知,其他人的死亡心同样不生色。因为能生色之心在没有入胎等制约时,不可能不生起身行;而说‘他既正在死亡,由心所生者又仍在转起’并不合理,经典中也没有‘死亡心生色’这样的文句。”(《根本复注》1-151—152;《大复注》2-402。)上述《行双论》巴利文,(《阿毗达磨》第六册28—29页。),说明的是:只有寻、伺这一语行将灭,而入息、出息这一身行将不灭的人。所谓入息、出息将不灭的人,是指无论轮回旅程仍将继续或已经断尽,在未来任何时候都不会再有入息、出息生起的人。这样的人——
လတ္တံ့သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ကြသည်။
——可分为以下几类。
၁။ ကာမတိဟိတ်စုတိစိတ် (၄)ခု စေတသိက် (၃၃)တို့၏ ဥပ္ပါဒက္ခဏသင်္မဂီ (= ဖြစ်ဆဲ ဥပါဒ်ခဏနှင့် ပြည့်စုံ သော) ပုဂ္ဂိုလ်ဟု ဆိုအပ်သော စျာန်မဝင်စားသော ကာမာဝစရ အရဟတ္တဖလဋ္ဌာန် = ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၊ ၂။ ပစ္ဆိမစိတ် (= နောက်ဆုံးစုတိစိတ်) မှ ပြန်၍ ရေတွက်သော် အဆုံးစွန်သော အဿာသပဿာသနှင့် အတူတကွ ချုပ်သော စိတ်မှသည် နောက်ဆုံး ပစ္ဆိမစိတ်၏ အနန္တရဖြစ်သော ---- က။ ဒုတိယ တဒါရုံ (တဒါရုံနောင် စုတိကျသောဝါရ )၊ ခ။ မရဏာသန္န ပဉ္စမဇော (ဇောနောင် စုတိကျသောဝါရ )၊ ဂ။ ဘဝင် (ဘဝင်နောင် စုတိကျသောဝါရ ) တိုင်အောင် စျာန်မဝင်စားသော ကာမာဝစရ အရဟတ္တဖလဋ္ဌာန် = ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၊ ၃။ ပထမစျာန်ဝိပါက် ဒုတိယစျာန်ဝိပါက် ဟု ဆိုအပ်သော သဝိတက္က-သဝိစာရစိတ်ဖြင့် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလတ္တံ့ သောသူ ဖြစ်အံ့၊ ပဋိသန္ဓေမှစ၍ နောက်ဆုံး ပစ္ဆိမစိတ်၏ ဥပါဒ်တိုင်အောင်၊ အဝိတက္က-အဝိစာရ ဝိပါက် စိတ်ဖြင့် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလတ္တံ့သောသူ ဖြစ်အံ့၊ မရဏာသန္နပဉ္စမဇော၏ ဥပါဒ်တိုင်အောင် စျာန်ဝင်စား မဝင်
1.不入禅的欲界阿罗汉果住者——即阿罗汉——在4种欲界三因死亡心及其33心所的生起刹那中,称为“具足生起刹那者”。2.仍是不入禅的欲界阿罗汉果住者:从与最后一次入出息一同灭去的心起,倒数到最后死亡心的无间前一心为止,依死亡心发生的情况,可分别到:(a)第二彼所缘(彼所缘后死亡);(b)临死第五速行(速行后死亡);(c)有分(有分后死亡)。3.最后有的色界或无色界者,不论是否入禅:若将以有寻有伺的初禅果报心或第二禅果报心般涅槃,则从结生起直至最后心的生起刹那;若将以无寻无伺的果报心般涅槃,则从结生起直至临死第五速行的生起刹那——
စားသော ရူပါဝစရ အရူပါဝစရ ပစ္ဆိမဘဝိက (= နောက်ဆုံးဘဝရှိသော) ပုဂ္ဂိုလ်၊ ၄။ ကာမသုဂတိ (၇)ဘုံမှ ရူပါဝစရ အရူပါဝစရဘုံသို့ ဖြစ်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလတ္တံ့သောသူ ဖြစ်အံ့၊ အဆုံးစွန်သော အဿာသပဿာသနှင့် အတူတကွ ချုပ်သော စိတ်မှသည် စုတိတိုင်အောင် ကာမာဝစရစဝန္တ (= ကာမ ဘုံ၌ စုတိဆဲ) ပုဂ္ဂိုလ်၊ ၅။ ရူပါဝစရ အရူပါဝစရဘုံ အချင်းချင်းမှာသာ နောက်ထပ် ဖြစ်ခွင့်ရှိသည်ဖြစ်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလတ္တံ့သော သူဖြစ်အံ့၊ ပဋိသန္ဓေမှစ၍ စုတိတိုင်အောင် အသညသတ် အကနိဋ္ဌ ကြဥ်သော ရူပ-အရူပပုဂ္ဂိုလ် ---- ဤပုဂ္ဂိုလ် (၅)မျိုးတို့ကား ဝစီသင်္ခါရ ချုပ်လတ္တံ့ဖြစ်၍ အဿာသ-ပဿာသ (= ကာယသင်္ခါရ) မချုပ်လတ္တံ့ သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ ဖြစ်ကြ၏။ နောင် အဿာသ-ပဿာသ ဖြစ်ခွင့် မရှိတော့သော ပုဂ္ဂိုလ်များဟု ဆိုလိုပေသည်။
——4.若将从欲界7善趣转生色界或无色界而后般涅槃,则从与最后一次入出息一同灭去的心起直至死亡心,为正在欲界死亡者。5.若只会在色界、无色界之间再生而后般涅槃,则从结生起直至死亡心,为除无想有情与色究竟天以外的色界、无色界者。这5类人,都是语行将灭而入息、出息——即身行——将不灭的人;意思是,他们以后已不再有入息、出息生起的机会。
အဿာသပဿာသာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာဝ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၃၆၂။) = အဿာသပဿာသတို့သည်ကား စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သည့် စိတ္တသမုဋ္ဌာန်ရုပ်တို့သာ ဖြစ်ကြ၏။
“入息与出息唯是由心所生之色。”
အထက်ပါ သင်္ခါရယမိုက်ပါဠိတော်ကို ထောက်၍ ''အလုံးစုံသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ စုတိစိတ်သည် အဿာသ ပဿာသကို မဖြစ်စေနိုင်သကဲ့သို့ အဿာသပဿာသနှင့် စိတ္တဇရုပ်ချင်း တူညီသော အခြား စိတ္တဇရုပ်များကိုလည်း
依据上述《行双论》巴利文,根本复注作者的意思是:“一切人的所有死亡心,既不能产生入息与出息,也不能产生与入出息同属心生色的其他心生色。”确实——
原书第 665 页
ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း စုတိစိတ်ဟူသမျှသည် မဖြစ်စေနိုင်''ဟု မူလဋီကာဆရာတော်က ဆိုလိုပေသည်။ မှန်ပေသည် -- စိတ္တဇရုပ်ကို ဖြစ်စေတတ်သောစိတ်၏ အမိဝမ်း၌ ဖြစ်ခြင်း၊ ရေနစ်နေခြင်း၊ မေ့မျောနေခြင်း၊ သေနေခြင်း၊ စတုတ္ထစျာန် ဝင်စား နေဆဲ ဖြစ်ခြင်း၊ ရူပဘဝ အရူပဘဝနှင့် ပြည့်စုံနေဆဲဖြစ်ခြင်း၊ နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားနေဆဲ ဖြစ်ခြင်းဟူသော အဿာသပဿာသကို တားမြစ်တတ်သော အကြောင်းတရား၏ ထင်ရှား မရှိလတ်သော် ကာယသင်္ခါရ ဟူသော အဿာသပဿာသကို မဖြစ်စေနိုင်ခြင်းသည် မရှိကောင်းသည်သာ ဖြစ်၏၊ ၁။ စုတေလည်း စုတေဆဲ ဖြစ်၏၊ ၂။ စိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်ကလည်း ဖြစ်ဆဲ ဖြစ်၏။
——若一个能产生心生色的心,并不处于胎内、沉在水中、昏迷、正在死亡、正在入第四禅、正在色界或无色界生存、正在入灭尽定等会阻止入息与出息的条件下,它就不可能不产生身行——入息与出息;而“1.既正在死亡;2.由心所生的心生色又正在生起”这两件事,不应同时成立。
ဤနှစ်ပါးစုံကား မဖြစ်သင့်သည်သာ ဖြစ်၏။ ''စုတိစိတ်က စိတ္တဇရုပ်ကို ဖြစ်စေ၏''ဟူသော ပါဠိတော် သည်လည်း ပိဋကတ်တော်၌ မရှိပါ။ ခီဏာသဝ ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့၏ စုတိစိတ်ဟု အထူးပြု၍ ဆိုခြင်းမှာ နောင်တစ်ဖန် ဘဝသစ်နှင့် စပ်ခြင်းမရှိသော နောင်တစ်ဖန် မဖြစ်သော ချုပ်ခြင်းဖြင့် ချုပ်သွားသော ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့၏ စုတိစိတ်တော်၏ ရုပ်ကို မဖြစ်စေခြင်းသည် ထင်ရှား၏ဟု နှလုံးပိုက်တော်မူ၍ အဋ္ဌကထာ ဆရာတော် မိန့်ဆိုတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ မှတ်သားပါလေ။ ဤကား မူလဋီကာနှင့် မဟာဋီကာဆရာတော် တို့၏ အယူအဆ ဖြစ်ပါသည်။
三藏中也没有“死亡心产生心生色”的巴利文。义注特别说“漏尽阿罗汉尊者的死亡心”,是因为义注作者想到:阿罗汉不再与新生相接,以不再发生的灭尽而灭;因此,其死亡心不生色这一点最为明显。应当如此记住。这是根本复注与大复注作者的见解。
မဓုဋီကာ၏ ချေပချက်
《蜜复注》的反驳
ထိုအဆိုကို မဓုဋီကာ၌ ချေပထား၏၊ ချေပပုံကား ---- ''စုတိစိတ်သည် အလွန်အားသေး၏၊ အလွန် အား ပျော့၏။ အဿာသပဿာသကား အလွန်ထင်ရှား၏။ သင်္ခါရယမိုက်၌ စုတိစိတ်က အဿာသပဿာသကို မဖြစ် စေပုံကို ဟောတော်မူသော်လည်း အခြား စိတ္တဇရုပ်ကိုလည်း ယင်း စုတိစိတ်က မဖြစ်စေနိုင်ဟု မယူသင့်ပါ။
《蜜复注》反驳上述说法如下:“死亡心极其微弱,入息与出息却十分显著。《行双论》虽然说死亡心不产生入息与出息,但不应由此认为死亡心也不能产生其他心生色。
မူလဋီကာဆရာတော်က စုတိစိတ်သည် စိတ္တဇရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်၏ဟူသော ပါဠိတော် မရှိကြောင်းကို နောက်၌ မိန့်ဆိုသွား၏။ ထိုပါဠိတော်သည် မရှိသကဲ့သို့ စုတိစိတ်သည် စိတ္တဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ဟူသော ပါဠိတော်သည် လည်း ပိဋကတ်တော်၌ မရှိပါ''ဟု ချေပသွားလေသည်။
根本复注作者最后说,三藏中没有‘死亡心能产生心生色’的巴利文;然而,正如没有这种巴利文,三藏中同样也没有‘死亡心不能产生心生色’的巴利文。”
ပဉ္စဝိညာဏ်တို့ ရုပ်ကို မဖြစ်စေပုံ
双五识不生色的方式
ဒွေပဉ္စဝိညာဏ်တို့၌ ဖဿမှ မနသိကာရတိုင်အောင် သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ စေတသိက် (၇)လုံးတို့သာ ယှဥ်ကြ၏။ ဝိတက် ဝိစာရ ပီတိ သုခ ဧကဂ္ဂတာ ဟူသော စျာနင်ထိုက်သော တရားတို့လည်း မရှိကြ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပ သမ္မာဝါယာမ သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓိစသော မဂ္ဂင်ထိုက်သော တရားတို့လည်း မရှိကြ။ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟဟူသော ဟိတ်တရား (= အကြောင်းရင်း မူလတရား) တို့လည်း မယှဥ်ကြပေ။ ယင်းသို့ စျာနင် မဂ္ဂင် ဟိတ်တို့နှင့် မယှဥ်သည့်အတွက် စိတ်အင်္ဂါ အလွန်အားနည်းလျက် ရှိ၏။
在双五识中,只相应从触到作意的7个遍一切心心所;没有寻、伺、喜、乐、一境性等堪称禅支的法,也没有正见、正思惟、正精进、正念、正定等堪称道支的法;贪、瞋、痴、无贪、无瞋、无痴这些因法——根本因——也不相应。由于不与禅支、道支和因相应,心的构成法极其微弱。
ယင်းသို့ စိတ်အင်္ဂါ၏ အလွန်အားနည်းသောကြောင့် ထိုဒွေပဉ္စဝိညာဏ်တို့သည် ရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ကြကုန်။
正因为心的构成法如此微弱,双五识不能产生色法。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၃။)
缅文出处原文:“(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၃။)”(《阿毗达磨义注》2-23。)
စျာနပစ္စည်း မဂ္ဂပစ္စည်း ဟေတုပစ္စည်းများ၌ --- ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော။(ပဋ္ဌာန-၁-၁၊၊) စျာနင်္ဂါနိ စျာနသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ စျာနပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၈။) မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၈။)
关于禅缘、道缘与因缘,《发趣论》说:“诸因以因缘,缘于诸因“诸禅支以禅缘,缘于诸禅“诸道支以道缘,缘于诸道相应法及由其所生诸色。”
原书第 666 页
ဤသို့ စသည်ဖြင့် စျာနင် မဂ္ဂင် ဟိတ်တရားတို့က စျာနသမ္ပယုတ်တရား မဂ္ဂသမ္ပယုတ်တရား ဟေတု သမ္ပယုတ်တရားတို့အားလည်းကောင်း၊ စိတ္တဇရုပ်တို့အားလည်းကောင်း ဖြစ်စေကြောင်းကို ဟောပြတော်မူလျက် ရှိ၏။ ထိုတရားတို့တွင် ဝိတက် ဝိစာရစသော တရားတို့၏ စျာနသတ္တိကြောင့် စိတ်သည် အာရုံတစ်ခုကို ယူရာ၌ သမံကာ လျှံကာ မဟုတ်ဘဲ စူးစူးစိုက်စိုက် ယူ၏။ ထိုကြောင့် ထိုစျာန်နှင့် ယှဥ်သော စိတ်သည် စွမ်းအင် ကြီးမား လာ၏။ စိတ်၏ စွမ်းအင် အားကောင်းမှု၌ စျာနင်တရားများသည် အရေးကြီးသော ကဏ္ဍရပ် တစ်ခုမှ ပါဝင်လျက် ရှိ၏။ မဂ္ဂင်နှင့် ဟိတ်တရားတို့ကလည်း စိတ်စွမ်းအင် ကြီးမားဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် အားကြီးသော အထောက်အပံ့ ကို ပေးလျက်ပင် ရှိ၏။
如上所说,世尊开示禅支、道支与因法,既能使禅相应法、道相应法与因相应法生起,也能使心生色生起。在这些法中,由于寻、伺等所具有的禅那之力,心取一个所缘时并非浮泛掠过,而是专注深入地取所缘;因此,与禅支相应的心力量强大。禅支在增强心力上占有重要地位,道支与因法也同样为心力的增强与发展提供强有力的资助。
သဒ္ဓါ-ဝီရိယ-သတိတို့၏ အကူအညီကို ရယူလျက် သမထအာရုံ သို့မဟုတ် ဝိပဿနာအာရုံ ဟူသော ကောင်းမြတ်သော အာရုံ တစ်ခုခုအပေါ်၌ ငြိမ်ဝပ်စွာ ကပ်၍ တည်နေအောင် စိတ်ကို ဆွဲစုပေးလိုက်သော အခါ သမာဓိ ခေါ်သော မဂ္ဂင်တရားတစ်ခု ပေါ်လာပေ၏။ ယင်းသမာဓိက စွမ်းအင် ပြည့်ဝလာသောအခါ ''သမာဟိတော ယထာဘူတံ ဇာနာတိ ပဿတိ'' (အံ-၃-၂၅၉) = ''သမာဓိရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏ မြင်၏'' - ဟု ဘုရားရှင် ဟောကြားထားတော်မူသည့်အတွက် ပရမတ္ထဓမ္မသဘာဝမှန်ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိတတ်သည့် ပညာစွမ်းအင်တစ်မျိုး တိုး၍ ဖြစ်ပေါ်လာပေ၏။ ယင်း သဒ္ဓါ-ဝီရိယ-သတိ-သမာဓိ-ပညာဟူသော စွမ်းအင်များ ပြည့်ဝစုံလင်လျက်ရှိသော စိတ်ကား တန်ခိုးအာနိသင် ကြီးမားလှ၏။ နိဗ္ဗာန်ဟူသည့် ထိုမှာဘက် ကမ်းသို့ ရောက်အောင် မဂ္ဂင် (၈)ပါး လမ်းကြောင်းပေါ်မှ ဘေးသို့ တိမ်းစောင်း၍ ကျမသွားအောင် ထိန်းချုပ် ထားနိုင်သော စွမ်းအား ရှိ၏။ ထိုကြောင့် စိတ်စွမ်းအင် ကြီးမားရေး ကြီးထွားရေးအတွက် စျာနင် မဂ္ဂင် ဟိတ်
借助信、精进与念,把心收摄到止所缘或观所缘这一善妙所缘上,使它寂静、安住时,称为“定”的一种道支便会生起。当定“有定者如实知、如实见。”于是,一种能够如实了知胜义法真实自性的慧力便进一步生起。具足信、精进、念、定与慧诸力的心具有极大威力,能够守住八支圣道的道路,不使其偏离坠落,并由此到达涅槃彼岸。因此,禅支、道支与因法对于心力的增强与成长——
တရားတို့သည် အလွန်အရေးပါလှ၏။ ထိုစျာနင် မဂ္ဂင် ဟိတ်တို့နှင့် ယှဥ်တွဲဖြစ်ခွင့် မရသော စိတ်သည် စိတ်၏ အင်္ဂါ မပြည့်စုံချေ။ လက်ခြေအင်္ဂါ မပြည့်စုံသောသူသည် ထိုထို ကိစ္စကို လက်ခြေအင်္ဂါ ပြည့်စုံသူလောက် မစွမ်းဆောင်နိုင်သကဲ့သို့ စိတ်အင်္ဂါ မပြည့်စုံသော စိတ်သည်လည်း ရုပ်တရားကို မဖြစ်စေနိုင်။
——极其重要。不能与禅支、道支和因相应的心,其心的构成法便不完整;如同肢体不全者不能像四肢健全者那样完成各种事情,心的构成法不完整的心也不能产生色法。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၃။)
缅文出处原文:“(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၃။)”(《阿毗达磨义注》2-23。)
ဒွိပဉ္စဝိညာဏေသု ပန စျာနင်္ဂံ နတ္ထိ၊ မဂ္ဂင်္ဂံ နတ္ထိ၊ ဟေတု နတ္ထီတိ စိတ္တင်္ဂါ ဒုဗ္ဗလံ ဟောတီတိ စိတ္တင်္ဂဒုဗ္ဗလ- တာယ တာနိ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေန္တိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၃။) စျာနင်္ဂါနိ ဟိ စိတ္တေန သဟ ရူပသမုဋ္ဌာပကာနိ၊ တေသံ အနုဗလဒါယကာနိ မဂ္ဂင်္ဂါဒီနိ တေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ဝိသေသရူပပ္ပဝတ္တိဒဿနတော။ (မူလဋီ-၂-၁၈။)
“双五识中没有禅支、没有道支、没有因,故心的构成法微弱;由于这种“禅支确实与心共同生色;道支等则进一步增强它们,因为这些法存在时可见特殊色的转起。”
အရူပဝိပါက်က ရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ပုံ
无色界果报心不能生色的方式
စတ္တာရိ အရူပဝိပါကာနိ တသ္မိံ ဘဝေ ရူပဿ နတ္ထိတာယ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေန္တိ။ န ကေဝလဉ္စ တာနေဝ၊ ယာနိ အညာနိပိ တသ္မိံ ဘဝေ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလာနိ ဒသ အကုသလာနိ နဝ ကိရိယစိတ္တာနိ စတ္တာရိ အာရုပ္ပကုသလာနိ စတဿော အာရုပ္ပကိရိယာ တီဏိ မဂ္ဂစိတ္တာနိ စတ္တာရိ ဖလစိတ္တာနီတိ ဒွေစတ္တာလီသ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တာနိပိ တတ္ထ ရူပဿ နတ္ထိတာယ ဧဝ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေန္တိ။ ဧဝံ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတိ။
“4种无色界果报心,由于该生中没有色,故不生色。不只是它们;在该生中还会生起8种欲界善心、10种不善心、9种唯作心、4种无色界善心、4种无色界唯作心、3种道心与4种果心,共42种心;这些心也正因为那里没有色而不生色。如是,结生心不生色。”
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၃။)
缅文出处原文:“(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၃။)”(《阿毗达磨义注》2-23。)
= အရူပဝိပါက် (၄)မျိုးတို့ကား အရူပဘုံ၌သာ ပဋိသန္ဓေ ဘဝင် စုတိကိစ္စကို ရွက်ဆောင်လျက် ဖြစ်ပေါ် ကြသော စိတ်များ ဖြစ်ကြ၏။ ထို အရူပဝိပါက်တို့သည် ထိုအရူပဘုံ၌ မိမိ အရူပဝိပါက်က ဖြစ်စေထိုက်သော ရုပ်၏ ထင်ရှားမရှိခြင်းကြောင့် စိတ္တဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ကြကုန်။ တစ်နည်း အရူပဘုံ၌ အရင်းခံရုပ် အခြေခံ ရုပ်ကိုက မူလကတည်းက လုံးဝမရှိပေ။ ရူပဘုံ၌ ရုပ်ရှိသည့်အတွက်ကြောင့် ရုပ်ကို ဖြစ်စေတတ်သော အကြောင်း
4种无色界果报心,只在无色界执行结生、有分与死亡作用而生起。由于无色界没有本应由这些无色界果报心产生的色,它们不能产生心生色。换言之,无色界从根本上就完全没有作为基础的色;在色界,因为有色存在,能生色的因法才有色可生,而在无色界——
原书第 667 页
ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း တရားတို့က ရုပ်ကို ဖြစ်စေခြင်းသည် ထင်ရှားရှိ၏။ အရူပဘုံကား ရုပ်၏ ဖြစ်ခွင့်ရနိုင်သော ဘုံဌာန မဟုတ်သည့် အတွက်ကြောင့် ယင်း အရူပဘုံ၌ ရုပ်သာ ထင်ရှားရှိခဲ့သော် စိတ်သည် အခြားရုပ်တစ်မျိုးကို ထပ်၍ ဖြစ်စေလေ ရာ၏။ ထိုမူလအခြေခံ ရုပ်တရားကိုက ထိုအရူပဘုံ၌ မရှိသည့်အတွက်ကြောင့် အရူပဝိပါက်စိတ်တို့သည် ရုပ်ကို (= စိတ္တဇရုပ်ကို) မဖြစ်စေနိုင်ကုန်။
——因为没有这种根本、基础的色。正由于无色界不是色法有机会生起的界,即使假定心能够生色,也没有可由心接续产生其他色的基础色。因此,无色界果报心不能产生色法,也就是不能产生心生色。
တစ်ဖန် ထို အရူပဝိပါက်စိတ်တို့ သက်သက်သာ ရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ကုန်သည်ကား မဟုတ်သေး၊ အရူပ ဝိပါက်မှ အခြားလည်းဖြစ်ကုန်သော ထိုအရူပဘုံ၌ ဖြစ်ကုန်သော ---- ၁။ ကာမာဝစရ မဟာကုသိုလ်စိတ် ---- ၈ ၂။ ဒေါသမူဒွေးကြဥ် ကျန် အကုသိုလ်စိတ် = (လောဘမူ-၈ + မောဟမူ-၂ = ၁ဝ) ---- ၁ဝ ၃။ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းနှင့် မဟာကြိယာစိတ် ---- ၉ ၄။ အရူပကုသိုလ်စိတ် ---- ၄ ၅။ အရူပကြိယာစိတ် ---- ၄ ၆။ သကဒါဂါမိမဂ်စိတ် + အနာဂါမိမဂ်စိတ် + အရဟတ္တမဂ်စိတ် ---- ၃ ၇။ ဖိုလ်စိတ် ---- ၄ အားလုံးပေါင်းသော် ---- ၄၂ ဤ (၄၂)မျိုးကုန်သော စိတ်တို့သည်လည်း ထိုအရူပဘုံ၌ ရုပ်၏ ထင်ရှား မရှိသည့်အတွက်ကြောင့်သာလျှင် ရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ကြကုန်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၃။ မူလဋီ-၂-၁၉။) ထိုအရူပဘုံကား ရုပ်ကို စက်ဆုပ်သော ဗြဟ္မာတို့၏ နေရာပေတည်း။ သို့အတွက် ထို အရူပဘုံဝယ် ရုပ်ကို ဖြစ်စေဖွယ် မလိုသောကြောင့် ယင်း အရူပဘုံ၌ ဖြစ်သော စိတ်တို့က ရုပ်ကို မဖြစ်စေကြပေ။ ရုပ်ကို စက်ဆုပ်သော
不只是这4种无色界果报心不能生色;在无色界中生起的其他42种心也不能生色,即:1.欲界大善心8种;2.除2种嗔根心外的其余不善心10种——“(လောဘမူ-၈ + မောဟမူ-၂ = ၁ဝ)”,即8种贪根心加2种痴根心;3.意门转向心与大唯作心9种;4.无色界善心4种;5.无色界唯作心4种;6.一来道心、不还道心与阿罗汉道心3种;7.果心4种;合计42种。这42种心也完全因为无色界没有色而不能产生色法。缅文出处原文:“(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၃။ မူလဋီ-၂-၁၉။)”(《阿毗达磨义注》2-23;《根本复注》2-19。)无色界是厌离色法的梵天众所居之处;因此,在那里无须令色生起,生于无色界的诸心也不生色。由厌离色法的——
ရူပဝိရာဂဘာဝနာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသော အရူပစျာန်သည် ရုပ်တရားကိုသာ စက်ဆုပ်သည် မဟုတ်သေး၊ ကသိုဏ်းရုပ်ကိုလည်းကောင်း၊ ကသိုဏ်းရုပ်ကို အာရုံယူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ရူပစျာန်တို့ကိုလည်းကောင်း စက်ဆုပ် သည်သာ ဖြစ်ပေသည်။ ထိုကြောင့် ရူပါဝစရစိတ်တို့လည်း အရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခွင့် မရကြပေ။
——“色离欲修习”(rūpa-virāga-bhāvanā)所生的无色禅,不仅厌离色法,也厌离遍相之色,以及以遍相之色为所缘而生起的色界禅。因此,色界心也不能在无色界中生起。
ဤကား စိတ်တို့က စိတ္တဇရုပ်၊ ဣရိယာပုထ်၊ ဝိညတ်ရုပ်တို့ကို ဖြစ်စေပုံ မဖြစ်စေပုံနှင့် စပ်၍ အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များ ဖြစ်သည်။
以上是关于诸心能否产生心生色、威仪与表色,义注和复注所作的判定。
ဥပါဒ်ခဏ၌သာ ရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်
只能在生时产生色法
ယာနိ စေတ္ထ ရူပံ ဇနေန္တိ၊ တာနိ န ဌိတိက္ခဏေ၊ ဘင်္ဂက္ခဏေ ဝါ၊ တဒါ ဟိ စိတ္တံ ဒုဗ္ဗလံ ဟောတိ။
“这里,凡能产生色法的诸心,并不在住时或坏时产生色法;因为那时心力微弱。”
ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ပန ဗလဝံ၊ တသ္မာ တံ တဒါ ပုရေဇာတံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅ဝ။) ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ပန ဗလဝံ အနန္တရာဒိပစ္စယလာဘတော။ (မဟာဋီ-၂-၄ဝ၂။) ဤဖော်ပြပါ စိတ်တို့တွင် အကြင်စိတ်တို့သည် ရုပ်ကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်၏၊ ထိုရုပ်ကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်သော စိတ်တို့သည် ဌီခဏ၌လည်း မဖြစ်စေနိုင်ကြကုန်၊ ဘင်ခဏ၌လည်း မဖြစ်စေနိုင်ကြကုန်။ မှန်ပေသည် - ထို ဌီခဏ ဘင်ခဏ၌ စိတ်သည် အားမရှိပေ။ အလျော်အားဖြင့်ဆိုရမူ စိတ်သည် ဥပါဒ်ခဏ၌ အနန္တရစသော
“但在生时,心力强盛;因此,那时它依止前生的依处而产生色法。”(《清净道论》“心在生时强盛,因为获得无间缘等诸缘。”(《大复注》2-402。)在这里所说的诸心中,凡能产生色法的心,既不能在住时产生,也不能在坏时产生。确实,在心的住时与坏时,心没有足够力量。相应地说,心在生时因为获得无间等缘的——
原书第 668 页
အကြောင်းအထောက်အပံ့ကို ရသောကြောင့် သန်မြန်သော အားရှိ၏။ ထိုကြောင့် ထိုစိတ်သည် ထိုဥပါဒ်ခဏ၌ မိမိ ရှေးက ဖြစ်နှင့်၍ မှီရာဝတ္ထုအဖြစ် ကျေးဇူးပြုပေးတတ်သော ပုရေဇာတပစ္စည်းတပ်သော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို အမှီပြု၍ ဖြစ်ပေါ်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်း စိတ္တဇရုပ်ကို ဖြစ်စေ၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅ဝ။ မဟာဋီ-၂-၄ဝ၂။)
——资助而迅疾有力。因此,那一心在其生时,依止先于自身生起、能作为所依而资助它的、具前生缘的心所依处色;心一生起,便同时产生心生色。缅文出处原文:“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅ဝ။ မဟာဋီ-၂-၄ဝ၂။)”(《清净道论》2-250;《大复注》2-402。)
စိတ် + စေတသိက်
心与心所
သဗ္ဗေပိ ဟိ စိတ္တစေတသိကာ ဧကတော ဟုတွာ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေန္တိ။ လောကိယဓမ္မဒေသနာယံ ပန စိတ္တဿ အဓိကဘာဝတော တထာဝိဓံ ရူပံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ။ တေနေဝါဟ -- စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယောတိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၅။) စိတ္တဇရုပ်ဟု ဆိုသော်လည်း စိတ်တစ်ခုတည်း သက်သက်ကြောင့်သာ ဖြစ်ပေါ်လာရသည်ကား မဟုတ်။
“一切心与心所确实共同产生色法;但在世间法的教说中,因为心居于主导,便把这类色称为‘心所生’。所以说:心与心所诸法,以俱生缘缘于心所生诸色。”(《阿毗达磨义注》3-355。)虽然称为“心生色”,却并不是只由心单独产生。
အလုံးစုံသော စိတ်စေတသိက်တို့သည် တစ်ပေါင်းတည်း ဖြစ်၍ ရုပ်ကို (= စိတ္တဇရုပ်ကို) ဖြစ်စေကြကုန်၏။
一切心与心所共同合力,产生色法,也就是产生心生色。
လောကိယဒေသနာတော်၌ကား စိတ်၏ အဓိကပြဓာန်းသော ပဓာန အကြောင်းတရား ဖြစ်သောကြောင့် ထိုသို့ သော သဘောရှိသော စိတ်+စေတသိက်တို့ကြောင့် ဖြစ်သောရုပ်ကို စိတ္တသမုဋ္ဌာနရုပ် (= စိတ္တဇရုပ်) ဟု ခေါ်ဆို အပ်ပေသည်။ ထိုကြောင့်ပင်လျှင် ဘုရားရှင်သည် သဟဇာတပစ္စည်း၌ ---- စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော = စိတ်စေတသိက်တရား တို့သည် စိတ္တသမုဋ္ဌာန်ရုပ်တို့အား (= စိတ္တဇရုပ်တို့အား) အတူတကွ ပြိုင်တူဖြစ်လျက် ကျေးဇူးပြုပေးတတ်သော သဟဇာတပစ္စယသတ္တိဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေးတတ်၏ (ပဋ္ဌာန-၁-၅။) ---- ဟု ဟောကြားထားတော်မူပေသည်။
缅文引文原文:“စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော = စိတ်စေတသိက်တရား တို့သည် စိတ္တသမုဋ္ဌာန်ရုပ်တို့အား (= စိတ္တဇရုပ်တို့အား) အတူတကွ ပြိုင်တူဖြစ်လျက် ကျေးဇူးပြုပေးတတ်သော သဟဇာတပစ္စယသတ္တိဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေးတတ်၏ (ပဋ္ဌာန-၁-၅။)”译解如下:在世间教说中,因为心是主要、主导的因,所以把由具有这种性质的心与心所所生之色,称为心所生色,也就是心生色。正因为如此,世尊在“心与心所诸法,以同时共同生起而资助的俱生缘力,缘于心所生色,也就是使心生色生起。”缅文出处原文:“(ပဋ္ဌာန-၁-၅။)”(《发趣论》1-5。)
စိတ်တစ်လုံး၏ စွမ်းအင်
一个心的力量
စိတ္တာဓိပတိ စိတ္တသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။
“以心为增上者,以增上缘缘于诸心相应法及由该心所生诸色。”
(ပဋ္ဌာန-၁-၂။)
缅文出处原文:“(ပဋ္ဌာန-၁-၂။)”(《发趣论》1-2。)
စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၅။) ဤပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်များအရ စိတ်တစ်လုံးသည် သို့မဟုတ် စိတ္တက္ခဏ တစ်ခုအတွင်းရှိ စိတ်စေတ သိက် တရားစုသည် စိတ္တဇရုပ်ကို ဖြစ်စေရာ၌ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ-ဟု အကျိုး စိတ္တဇရုပ်ဘက်၌ ဗဟုဝုစ်ဖြင့် ဟောကြားထားတော်မူသောကြောင့် စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်ပေါင်းများစွာကို ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု မှတ်ပါ။ အလွန် များပြား လှသော ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အပေါင်းအစုဖြစ်သော ဤရူပကာယကြီး တစ်ခုလုံးကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရောက်အောင် ချီမသွားနိုင်သော စွမ်းအားမှာ ရုပ်ကလာပ်တစ်ခုတည်းဖြင့် ဖြစ်နိုင်သည့်စွမ်းအား မဟုတ်သည် ကို သမုတိသစ္စာနယ်ဘက်က မှန်းဆ၍ သဘောပေါက်လေရာသည်။ သမုတိသစ္စာနယ်ဟု ပြောဆိုရခြင်းမှာ ပရမတ္ထသစ္စာနယ်၌ ရုပ်ပရမတ်တို့မည်သည် ဖြစ်သည့်နေရာ၌သာ ပျက်သွားသဖြင့် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့
“心与心所诸法,以俱生缘缘于心所生诸色。”(《发趣论》1-5。)依这些《发趣论》教说,一个心,或一个心刹那内的一组心与心所,在产生心生色时,经文在果方以复数“တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ”(及由该心所生的诸色)开示,所以应知一个心能够产生许许多多的心生色聚。这个色身是极多色聚的集合;从世俗谛方面推想便能理解:把整个色身从一处带往另一处的力量,不可能由一个色聚单独具备。这里说“世俗谛方面”,是因为在胜义谛中,胜义色只在自己生起之处坏灭,绝无从一处——
ပြောင်းရွှေ့သွားနိုင်ရိုး ဓမ္မတာ မရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။ အကျယ်ကို နောက်လာမည့် ဣရိယာပထ ရှုကွက် သမ္ပဇည ရှုကွက်တို့၌ ကြည့်ပါ။
——转移到另一处的法性。详说可见后文关于观照威仪与观照正知的部分。
ဤတွင် အမှတ် (၁) စိတ္တ = စိတ်အကြောင်းကို ရပ်ဆိုင်း၍ အမှတ် (၂) စိတ္တသမုဋ္ဌာန အကြောင်းကို ဆက်လက်၍ ဖော်ပြအပ်ပါသည်။
至此结束第1项“စိတ္တ”(citta)=心的说明;以下继续说明第2项“စိတ္တသမုဋ္ဌာန”(citta-samuṭṭhāna)=以心为生起因。
原书第 669 页
၂။ စိတ္တသမုဋ္ဌာန်တရား
2.“စိတ္တသမုဋ္ဌာန”(citta-samuṭṭhāna)=以心为生起因的法
၁။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ သညာက္ခန္ဓာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာဟူသော နာမ်ခန္ဓာ (၃)ပါး၊ ၂။ ပထဝီ-အာပေါ-တေဇော-ဝါယော-ဝဏ္ဏ-ဂန္ဓ-ရသ-သြဇာ-အသံဟူသော အသံ (= သဒ္ဒ)လျှင် (၉)ခုမြောက် ရှိသော သဒ္ဒနဝက ကလာပ်ရုပ်နှင့် ၃။ ကာယဝိညတ်၊ ဝစီဝိညတ်၊ အာကာသဓာတ်၊ လဟုတာ၊ မုဒုတာ၊ ကမ္မညတာ၊ ဥပစယ၊ သန္တတိ-ဟူသော (၁၇)ပါးသောရုပ် ---- ဤဖော်ပြပါ နာမ်ခန္ဓာ (၃)ပါးနှင့် (၁၇)မျိုးသော ရုပ်တရားတို့သည် စိတ္တသမုဋ္ဌာန = စိတ္တသမုဋ္ဌာန် = စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော တရား မည်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅ဝ။) ထိုတွင် ကာယဝိညတ်အစ သန္တတိအဆုံးရှိသော (၈)မျိုးသော ရုပ်တရားတို့၏ စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော စိတ္တ သမုဋ္ဌာနရုပ် အမည်ရရှိသည်၏ အဖြစ်ကို အကြောင်းပရိယာယ်အားဖြင့်သာလျှင် ဟောကြားထားတော်မူအပ်- ၏ဟု သိရှိပါလေ။ အကြောင်းကား ထိုရုပ်တရားတို့၏ အကြောင်းတရားကြောင့် တိုက်ရိုက် မပြီးစီးနိုင်သော အနိပ္ဖန္နရုပ်သာ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ (အနိပ္ဖန္နရုပ်တို့ကား ရုပ်အစစ်တို့ကို အမှီပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာရသော
缅文引文原文:“၁။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ သညာက္ခန္ဓာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာဟူသော နာမ်ခန္ဓာ (၃)ပါး၊ ၂။ ပထဝီ-အာပေါ-တေဇော-ဝါယော-ဝဏ္ဏ-ဂန္ဓ-ရသ-သြဇာ-အသံဟူသော အသံ (= သဒ္ဒ)လျှင် (၉)ခုမြောက် ရှိသော သဒ္ဒနဝက ကလာပ်ရုပ်နှင့် ၃။ ကာယဝိညတ်၊ ဝစီဝိညတ်၊ အာကာသဓာတ်၊ လဟုတာ၊ မုဒုတာ၊ ကမ္မညတာ၊ ဥပစယ၊ သန္တတိ-ဟူသော (၁၇)ပါးသောရုပ် ---- ဤဖော်ပြပါ နာမ်ခန္ဓာ (၃)ပါးနှင့် (၁၇)မျိုးသော ရုပ်တရားတို့သည် စိတ္တသမုဋ္ဌာန = စိတ္တသမုဋ္ဌာန် = စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော တရား မည်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅ဝ။)”译解如下:1.受蕴、想蕴、行蕴这3个名蕴;2.地、水、火、风、颜色、香、味、食素与声——以声为第9法的声九法聚中9种色;3.身表、语表、虚空界、轻快性、柔软性、适业性、积集与相续这8种色。上述3个名蕴与合计17种色法,称为“စိတ္တသမုဋ္ဌာန”(citta-samuṭṭhāna),即以心为生起因的法。缅文出处原文:“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅ဝ။)”(《清净道论》2-250。)其中,从身表至相续的8种色之所以也得到“心所生色”之名,应知这只是依间接方式而作的教说;因为这些色不是由因直接完成的“အနိပ္ဖန္နရုပ်”(anipphanna-rūpa,非完成色)。〔非完成色只是依止真实色而生起的——
ရုပ်အစစ်တို့၏ အကြားအပေါက် အခြင်းအရာ အာကာရထူးနှင့် ရုပ်အစစ်တို့၏ ရုပ်အစစ်ဟု သိလောက်သော သင်္ခတလက္ခဏ အမှတ်အသားမျှသာ ဖြစ်၏။ တကယ် ပရမတ်အစစ် ဓာတ်အနှစ်တို့ မဟုတ်ကြပေ။ သို့အတွက် စိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်အစစ်တို့၏ အကြားအပေါက်အခြင်းအရာ အမူအရာထူး လက္ခဏာမျှသာ ဖြစ်ခြင်း ဟူသော အကြောင်း ပရိယာယ်အားဖြင့် စိတ္တဇရုပ် အမည်ရကြသည်ဟု မှတ်ပါ။)
——真实色之间的空隙、形态或特殊表现,以及仅足以标志真实色为有为法的特相;它们不是真正的胜义实体。因此,应知它们只是心所生真实色之间的空隙、形态、特殊表现与特相,故依间接方式称为心生色。〕
၃။ စိတ္တပစ္စယ = စိတ်အထောက်အပံ့ရှိသောတရား
3.“စိတ္တပစ္စယ”(citta-paccaya)=以心为资助缘的法
ပစ္ဆာဇာတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပုရေဇာတဿ ဣမဿ ကာယဿ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော = နောက်နောက်သော စိတ်စေတသိက်တရားတို့သည် ရှေးရှေး၌ဖြစ်သော ဤရူပကာယအား ပစ္ဆာဇာတပစ္စယ သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏ဟု ဘုရားရှင် ဟောကြားထားတော်မူအပ်သော -- ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရဟူသော အကြောင်းတရား (၄)ပါးကြောင့်ဖြစ်သော ရှေးရှေးဖြစ်သော စတုသမုဋ္ဌာန်ရုပ် အားလုံးသည်ပင် စိတ္တပစ္စယ မည်၏။
“后生的心与心所诸法,以后生缘缘于这个先已生起的色身。”依世尊这一开示,由业、心、时节、食4种因所生而先已生起的一切四因所生色,都称为“စိတ္တပစ္စယ”(citta-paccaya),即以心为资助缘的法。
ဤပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းကား အကြောင်းတရား အကျိုးတရား နှစ်မျိုးတို့တွင် အကျိုးတရားက အရင်ဖြစ်နှင့်၍ ရုပ်၏ ဌီကာလသို့ ရောက်ခိုက်ဝယ် ယင်းအကျိုးရုပ်တရား၏ သက်တမ်းမကုန်ဆုံးမီ ယင်းရုပ်တရား၏ နောက် ကာလမှ အကြောင်းစိတ်စေတသိက်တို့က ဖြစ်ပေါ်လာကြရ၏။ ရုပ်၏ဌီကာလကား ခဏငယ် (၄၉)ချက် သက် တမ်းရှိ၍ စိတ်စေတသိက် နာမ်တရားထက် ပို၍ အသက်ရှည်သဖြင့် ယင်းရုပ်၏ ဌီကာလ၌ ဖြစ်ပေါ်လာကြသော စိတ်စေတသိက်တရားတို့က ယင်းရုပ်တရားတို့ ဘင်မတိုင်မီ ဆက်လက်တည်တံ့ရေးအတွက် ကျေးဇူးပြုပေးလျက် ရှိကြ၏။ ယင်းသို့ ကျေးဇူးပြုပေးမှုကို ပစ္ဆာဇာတပစ္စယသတ္တိဟု ခေါ်၏။ အကျိုးရုပ်တရားတို့တွင် ကံ-စိတ်- ဥတု-အာဟာရဟူသော အကြောင်းတရား (၄)ပါးကြောင့် ဖြစ်သော စတုသမုဋ္ဌာန်ရုပ်အားလုံး ပါဝင်နေ၏။ ထိုတွင် စိတ္တဇရုပ်လည်း ပါဝင်လျက်ရှိ၏၊ ယင်းအကျိုးတရားစုတွင် ပါဝင်သော စိတ္တဇရုပ်ကား ပစ္ဆာဇာတပစ္စယသတ္တိဖြင့်
这种后生缘,在因法与果法二者之中,是果法先已生起;当果色到达住时而寿命尚未终尽,作为因的心与心所才在该色之后生起。色法的住时长达49个小刹那,比心与心所名法寿命更长;在该色住时生起的心与心所,会资助该色继续维持到坏时以前。这种资助称为“后生缘力”(pacchājāta-paccaya-satti)。果色法包括由业、心、时节、食4种因所生的一切四因所生色,心生色也在其中。不过,果法群中的这种心生色,并不是由那一项将以后生缘力给予资助的因心与心所所产生;它是由该后生缘之心尚未生起以前的先前诸心所生、当下已到达住时而尚未坏灭的心生色。因而,所谓后生缘——
ကျေးဇူးပြုပေးမည့် အကြောင်းစိတ်စေတသိက် ပစ္ဆာဇာတတရားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသော စိတ္တဇရုပ်ကား မ ဟုတ်၊ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းတပ်သော စိတ်မဖြစ်မီ ရှေးရှေးစိတ်များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသော ရုပ်၏ ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိနေခိုက်ဖြစ်သော မချုပ်သေးသော စိတ္တဇရုပ်သာ ဖြစ်၏။ သို့အတွက် ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းဟူသည် ----
——就是以后生缘力资助由业、心、时节、食所生、已经先行生起的“一因所生身、二因所生身、三因所生身、四因所生身”的法。作为这种资助法的,是在五蕴界中、诸果色生起之后才生起的心与心所。
原书第 670 页
အကျိုးရုပ်တရားတို့ ဖြစ်ပြီးသည်မှ နောက်ကာလ၌ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော စိတ်စေတသိက် ဖြစ်ကုန်သော ပဉ္စဝေါကာရဘုံ၌ အရူပဝိပါက်လေးခု ကြဥ်သော စိတ် (၈၅)ခု စေတသိက် (၅၂)ခုဟူသော နာမက္ခန္ဓာတို့သည် မိမိ အကြောင်းပစ္စည်းတရားဖြစ်ကုန်သော စိတ်စေတသိက်တရားတို့ ဖြစ်သည်မှ ရှေး၌ ဖြစ်ပြီးဖြစ်ကုန်သော ဤ (ဧကဇ-ဒွိဇ-တိဇ) စတုဇကာယအား ပစ္ဆာဇာတပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား ---- ဟု အတို ချုပ် မှတ်သားပါ။
凡在诸果色生起之后才生起的心与心所——即五蕴界中除去4种无色界果报心的85种心与52种心所这些名蕴——对于在作为自己缘法的心、心所生起之前便已生起的“ဧကဇ-ဒွိဇ-တိဇ”(一因、二因、三因所生身)及四因所生身,能以后生缘之力给予资助。应当如此简要记住。
ဧကဇ ကာယ --- ဟူသည် ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ ဥပါဒ်နှင့် ပြိုင်၍ဖြစ်သော ကမ္မဇရုပ်အား ပထမဘဝင် နာမ- က္ခန္ဓာက ပစ္ဆာဇာတပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုမှုကို ဆိုလိုသည်။
“ဧကဇ ကာယ”(ekaja-kāya,一因所生身),是指:与结生心的生起时同时生起的业生色,受到第一个有分心的诸名蕴以后生缘之力给予资助。
ဒွိဇ ကာယ ---- ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ ဌီကာလ၌ စ၍ ဖြစ်သော ဥတုဇရုပ်နှင့်တကွ ရုပ်၏ ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိ နေသော ကမ္မဇရုပ် ဥတုဇရုပ် နှစ်မျိုးကို ပထမဘဝင်နာမက္ခန္ဓာက ပစ္ဆာဇာတပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုမှုကို ဆိုလိုသည်။
“ဒွိဇ ကာယ”(dvija-kāya,二因所生身),是指:从结生心的住时开始生起的时节生色,以及已到达色之住时的业生色、时节生色这两类色,受到第一个有分心的诸名蕴以后生缘之力给予资助。
တိဇ ကာယ ---- ပဋိသန္ဓေနောင် ပထမဘဝင်ကား စိတ္တဇရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်၏။ သို့အတွက် ဒုတိယဘဝင် ဖြစ်ချိန်တွင် ရုပ်၏ဌီကာလသို့ ရောက်နေသော ရုပ်တို့မှာ ကမ္မဇရုပ် ဥတုဇရုပ် စိတ္တဇရုပ်တို့ ဖြစ်ကြ၏၊ တိဇကာယဟု ခေါ်၏။ ယင်းတိဇကာယအား ဒုတိယဘဝင် နာမက္ခန္ဓာက ပစ္ဆာဇာတပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုလျက်ရှိ၏။
“တိဇ ကာယ”(tija-kāya,三因所生身),是指:结生之后的第一个有分心能够产生心生色;因此,到第二个有分心生起时,已到达色之住时的诸色包括业生色、时节生色与心生色,称为三因所生身。第二个有分心的诸名蕴正以后生缘之力资助这一三因所生身。
စတုဇ ကာယ ---- အာဟာရဇရုပ် စတင်ဖြစ်သည့်အခါမှ စ၍ ရှေးဖြစ်သော စိတ်နှင့် အတူဥပါဒ်သော ရုပ်တို့မှာ ---- ကမ္မဇရုပ် စိတ္တဇရုပ် ဥတုဇရုပ် အာဟာရဇရုပ်ဟု (၄)မျိုး ရှိလာ၏၊ စတုဇကာယတည်း။ ရုပ်၏ ဌီ ကာလသို့ ရောက်နေသော ရှေးရှေးသော စိတ်နှင့် အတူဥပါဒ်သော စတုဇကာယအား နောက်နောက်သော စိတ်စေတသိက် နာမက္ခန္ဓာက ပစ္ဆာဇာတပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုလျက် ရှိ၏။
“စတုဇ ကာယ”(catuja-kāya,四因所生身),是指:从食生色开始生起时起,与先前心在生起时同时生起的诸色便有业生色、心生色、时节生色、食生色4类,这就是四因所生身。后起心、心所的诸名蕴,正以后生缘之力资助那些与先前诸心同时生起、如今已到达色之住时的四因所生身。
အထက်တွင် အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၉။) က ကမ္မသမုဋ္ဌာနတရား၊ ကမ္မပစ္စယတရားတို့ကို ဖော်ပြရာဝယ် ကမ္မပစ္စယံ နာမ တဒေဝ-ဟု ကမ္မသမုဋ္ဌာနတရားသည်ပင် ကမ္မပစ္စယတရားလည်းမည်ကြောင်း ဖွင့်ဆိုသွားခဲ့၏။
缅文引文原文:“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၉။) က ကမ္မသမုဋ္ဌာနတရား၊ ကမ္မပစ္စယတရားတို့ကို ဖော်ပြရာဝယ် ကမ္မပစ္စယံ နာမ တဒေဝ”译解如下:上文《清净道论》在说明业所生法与以业为缘之法时指出,业所生法本身也称为以业为缘之法。(《清净道论》2-249。)
ဤ၌ စိတ္တသမုဋ္ဌာနတရား စိတ္တပစ္စယတရားတို့ကို ဖွင့်ဆိုရာဝယ် စိတ္တသမုဋ္ဌာနတရားနှင့် စိတ္တပစ္စယတရားတို့ကို တူညီမှုရှိကြောင်း မဖွင့်ဆိုခဲ့ပေ။ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း၏ အစွမ်းဖြင့် စိတ္တပစ္စယတရားကို ဖွင့်ဆိုထား၏။ အကျိုး ပစ္စယုပ္ပန်ရုပ်တရားတို့ကို စတုသမုဋ္ဌာန်ရုပ်၏ အစွမ်းဖြင့် ဖွင့်ဆိုထား၏၊ အဘယ်အထူးကို ပြခြင်းငှာ ဤသို့ ဖွင့်ဆိုရ သနည်းဟု မေးရန်ရှိ၏ ---- အဖြေကား ဤသို့တည်း။
然而,在这里说明心所生法与以心为缘之法时,并没有说二者相同;而是依后生缘的方式说明以心为缘之法,并依四因所生色说明作为果、缘所生的诸色法。或许会问:这样说明是为了显示什么差别?答复如下。
ထိုပစ္ဆာဇာတ အကြောင်းတရားအဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးမည့် အကြောင်းပစ္စည်းတရားဖြစ်သော စိတ်ကြောင့် မဖြစ်သော ရှေးရှေးစိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်၏သာလျှင် နောက်နောက်သော စိတ်ဟူသော ပစ္ဆာဇာတ ပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သော စိတ်က အားပေးထောက်ပံ့လျက် ရှိ၏။ ရှေးရှေးစိတ်များကြောင့် ဖြစ်ပြီး၍ မချုပ်သေးသော စိတ္တဇရုပ်ကိုသာလျှင် နောက်နောက်စိတ်က ပစ္ဆာဇာတပစ္စယသတ္တိဖြင့် အားပေးထောက်ပံ့ တတ်၏ဟု ထင်ရှားပြခြင်းငှာ ဤသို့ ဖွင့်ဆိုရပေသည်။
作为后生缘法而给予资助的那一心,只会以“后起心”这一后生缘之力,扶助并支持并非由它自己所生、而是由先前诸心所生的心生色。换言之,后起心只会以后生缘之力扶助由先前诸心所生而尚未坏灭的心生色。为了清楚显示这一点,才作上述说明。
ဆိုဖွယ် ရှိလာပြန်၏ ---- ကမ္မသမုဋ္ဌာနတရားနှင့် ကမ္မပစ္စယတရားကို တူညီကြောင်း ဖွင့်ဆိုပြသကဲ့သို့ အလားတူပင် စိတ္တသမုဋ္ဌာနတရားနှင့် စိတ္တပစ္စယတရားကိုလည်း အတူတူဟု ယူဆအပ်ခဲ့သည်ရှိသော် ---- ၁။ ထိုစိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော စိတ္တသမုဋ္ဌာန်ရုပ် = စိတ္တဇရုပ်၏လည်းကောင်း၊ ၂။ ထိုစိတ်နှင့် အတူတကွဖြစ်သော ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရတို့၏လည်းကောင်း ---- စိတ္တပစ္စယ = စိတ်လျှင် အကြောင်းအထောက်အပံ့ ရှိသည်၏ အဖြစ်သည် ဖြစ်ကောင်းလေရာ၏။ ထိုသို့ပင် ဖြစ်ကောင်းပါသော်
又有人可能说:若像业所生法与以业为缘之法那样,也把心所生法与以心为缘之法看作相同,那么,1.由该心所生的心所生色=心生色,以及2.与该心同时生起的受、想、行,也都可以具有“以心为缘、以心为因缘资助”这一性质。即使可以这样说——
原书第 671 页
ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း လည်း စိတ္တသမုဋ္ဌာနတရားနှင့် စိတ္တပစ္စယတရားတို့ကို မရောယှက်သောအားဖြင့် ခွဲခြားပြခြင်းငှာ ပစ္ဆာ- ဇာတ အကြောင်းပစ္စည်းတရား၏ အစွမ်းဖြင့်သာလျှင် စိတ္တပစ္စယတရားကို ထုတ်ဆောင်ပြအပ်၏ဟု မှတ်သားပါလေ။ (မဟာဋီ-၂-၄ဝ၂-၄ဝ၃။) ၄။ စိတ္တပစ္စယ အာဟာရသမုဋ္ဌာန = စိတ်အထောက်အပံ့ ရှိသော အာဟာရကြောင့် ဖြစ်သောရုပ် စိတ္တပစ္စယအာဟာရသမုဋ္ဌာနံ နာမ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပေသု ဌာနပ္ပတ္တာ သြဇာ အညံ သြဇဋ္ဌမကံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ ဧဝံ ဒွေ တိဿော ပဝတ္တိယော ဃဋေတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅၁။) စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော စိတ္တသမုဋ္ဌာန်ရုပ်တို့၌ ရုပ်၏ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိနေသော သြဇာသည် (အာဟာရဇ သြဇာ၏ အားပေးထောက်ပံ့မှုကို ရရှိပါလျှင်) အခြားတစ်ပါးသော သြဇာလျှင် (၈)ခုမြောက်ရှိသော သြဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ်ကို = ရုပ်တရားအပေါင်းကို ဖြစ်စေ၏။ ဤသို့လျှင် နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ် နှစ်ဆင့် သုံးဆင့်ကုန်သော
——为了把心所生法与以心为缘之法分别说明、不使二者混淆,应知这里仅依后生这一缘法的效力提出以心为缘之法。缅文出处原文:“(မဟာဋီ-၂-၄ဝ၂-၄ဝ၃။)”(《大复注》2-402—403。)4.“စိတ္တပစ္စယ အာဟာရသမုဋ္ဌာန”=心缘食生色,即由以心为资助缘的“所谓心缘食生色,是指心所生色中的食素到达住时后,产生另一个以食素为第8法的八法聚;如此连接成两代、三代相续。”(《清净道论》2-251。)心所生色中已经到达色之住时的食素,若得到食生食素扶助、支持,便会产生另一个以食素为第8法的食素八法聚,也就是一组色法;如此连接成两次、三次,即两代、三代——
ရုပ်ကလာပ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ဆက်စပ်စေ၏။ ဤသြဇာသည် ဖြစ်စေအပ်သော သြဇဋ္ဌမကရုပ်သည် စိတ္တပစ္စယ အာဟာရသမုဋ္ဌာန = စိတ်လျှင် အထောက်အပံ့ ရှိသော အာဟာရကြောင့် ဖြစ်သောရုပ် မည်၏။
——色聚的生起。由这一食素所生的食素八法聚,称为“စိတ္တပစ္စယ အာဟာရသမုဋ္ဌာန”(心缘食生色),即由以心为资助缘的食所生之色。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅ဝ-၂၅၁။)
缅文出处原文:“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅ဝ-၂၅၁။)”(《清净道论》2-250—251。)
၅။ စိတ္တပစ္စယ ဥတုသမုဋ္ဌာန = စိတ်လျှင် အထောက်အပံ့ရှိသော ဥတုကြောင့် ဖြစ်သောရုပ် စိတ္တပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနံ နာမ စိတ္တသမုဋ္ဌာနော ဥတု ဌာနပ္ပတ္တော အညံ သြဇဋ္ဌမကံ သမုဋ္ဌာပေတိ။ ဧဝံ ဒွေ တိဿော ပဝတ္တိယော ဃဋေတိ။ ဧဝံ စိတ္တဇရူပဿ နိဗ္ဗတ္တိ ပဿိတဗ္ဗာ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅၁။) စိတ်ဟူသော ဖြစ်ကြောင်း သမုဋ္ဌာန်ရှိသော စိတ္တသမုဋ္ဌာန်ရုပ် = စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်တို့၌ ပါဝင်သော ရုပ်၏ ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိနေသော တေဇောဓာတ် = ဥတုသည် အခြားတစ်ပါးသော သြဇာလျှင် (၈)ခုမြောက် ရှိသော သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကို ဖြစ်စေ၏။ ဤသို့လျှင် နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ်ကုန်သော နှစ်ဆင့် သုံးဆင့်ကုန်သော ရုပ်ကလာပ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ဆက်စပ်စေ၏။ ဤ ဥတုသည် ဖြစ်စေအပ်သော သြဇဋ္ဌမကရုပ်သည် စိတ္တပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာန = စိတ်လျှင် အထောက်အပံ့ ရှိသော ဥတုကြောင့် ဖြစ်သောရုပ် မည်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅၁။)
5.“စိတ္တပစ္စယ ဥတုသမုဋ္ဌာန”=心缘时节生色,即由以心为资助缘的时节所生之色。缅文引文原文(合并本单元引文、缅释及重复出处):“စိတ္တပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနံ နာမ စိတ္တသမုဋ္ဌာနော ဥတု ဌာနပ္ပတ္တော အညံ သြဇဋ္ဌမကံ သမုဋ္ဌာပေတိ။ ဧဝံ ဒွေ တိဿော ပဝတ္တိယော ဃဋေတိ။ ဧဝံ စိတ္တဇရူပဿ နိဗ္ဗတ္တိ ပဿိတဗ္ဗာ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅၁။) စိတ်ဟူသော ဖြစ်ကြောင်း သမုဋ္ဌာန်ရှိသော စိတ္တသမုဋ္ဌာန်ရုပ် = စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်တို့၌ ပါဝင်သော ရုပ်၏ ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိနေသော တေဇောဓာတ် = ဥတုသည် အခြားတစ်ပါးသော သြဇာလျှင် (၈)ခုမြောက် ရှိသော သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကို ဖြစ်စေ၏။ ဤသို့လျှင် နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ်ကုန်သော နှစ်ဆင့် သုံးဆင့်ကုန်သော ရုပ်ကလာပ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ဆက်စပ်စေ၏။ ဤ ဥတုသည် ဖြစ်စေအပ်သော သြဇဋ္ဌမကရုပ်သည် စိတ္တပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာန = စိတ်လျှင် အထောက်အပံ့ ရှိသော ဥတုကြောင့် ဖြစ်သောရုပ် မည်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅၁။)”译:“所谓心缘时节生色,是指心所生的时节到达住时后,产生另一个以食素为第8法的八法聚;如此连接成两代、三代相续。应当如此观见心生色的生起。”(《清净道论》2-251。)心所生色=心生色聚中所含、已经到达色之住时的火界=时节,会产生另一个以食素为第8法的食素八法聚;如此连接成两次、三次,即两代、三代色聚的生起。由这一时节所生的食素八法聚,称为“စိတ္တပစ္စယ ဥတုသမုဋ္ဌာန”(心缘时节生色),即由以心为资助缘的时节所生之色。(《清净道论》2-251。)
ဥတု အာဟာရတို့၏ စွမ်းအင် နှင့် စိတ်စွမ်းအင်
时节与食的力量,以及心的力量
စိတ္တသမုဋ္ဌာနဥတုအာဟာရေဟိ ကမ္မသမုဋ္ဌာနဥတုအာဟာရာ ဗလဝန္တော ဟောန္တီတိ တေသံ ဝသေန စတုပဉ္စပဝတ္တိဃဋနံ ဝုတ္တံ၊ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ပန ဝသေန ဒွတ္တိပ္ပဝတ္တိဃဋနံ တံပါကတိကစိတ္တဝသေန၊ မဟဂ္ဂတာ- နုတ္တရစိတ္တဝသေန ပန ဗဟုတရာပိ ပဝတ္တိယော ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ။ တံနိဗ္ဗတ္တာနံ စိတ္တဇရူပါနံ ဥဠာရပဏီတဘာဝတော။
“由于业所生的时节与食比心所生的时节与食更有力,所以依它们说连接成四代、五代转起;至于依心所生者,则说连接成两代、三代转起。这是依通常心而言;依大界心与出世间心,则也应承认更多代的转起,因为它们所生的心生色广大而殊胜。”
(မဟာဋီ-၂-၄ဝ၃။)
缅文出处原文:“(မဟာဋီ-၂-၄ဝ၃။)”(《大复注》2-403。)
စိတ္တသမုဋ္ဌာန ဥတု အာဟာရ = စိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော စိတ္တသမုဋ္ဌာန်ရုပ် (= စိတ္တဇရုပ်) ကလာပ် တို့တွင် ပါဝင်သော တေဇောဓာတ် (= ဥတု)နှင့် သြဇာ (= အာဟာရ) တို့ထက် ကမ္မသမုဋ္ဌာန ဥတု အာဟာရ = ကမ္မ သမုဋ္ဌာန်ရုပ် (= ကမ္မဇရုပ်) ကလာပ်တို့တွင် ပါဝင်သော ဥတု အာဟာရတို့သည် စွမ်းအားကြီးမားစွာ ရှိကြကုန် သည် ဖြစ်ကုန်ရကား ထိုကမ္မသမုဋ္ဌာန်ဖြစ်သော ဥတု-အာဟာရတို့၏ အစွမ်းဖြင့် လေးဆက် ငါးဆက်သော ရုပ်သန္တတိ ဖြစ်စဥ်၏ ဆက်စပ်ခြင်းကို အဋ္ဌကထာဆရာတော် မိန့်ဆိုတော်မူအပ်ပေသည်။ စိတ္တသမုဋ္ဌာန်ဖြစ်သော ဥတု-အာဟာရတို့၏ အစွမ်းဖြင့်မူကား နှစ်ဆက် သုံးဆက်သော ရုပ်သန္တတိ ဖြစ်စဥ်၏ ဆက်စပ်ခြင်းကို ဖွင့်ဆို တော်မူအပ်ပေသည်။ ယင်းစကားရပ်ကိုလည်း ရိုးရိုးသာမန် ပကတိသော ကာမာဝစရစိတ်၏ အစွမ်းအားဖြင့်
“心所生的时节与食”,是指心所生色(=心生色)诸色聚中所含的火界(=时节)与食素(=食);“业所生的时节与食”,则是指业所生色(=业生色)诸色聚中所含的时节与食。后者比前者力量强大,所以义注师说:由业所生的时节、食之力,可以连接成四代、五代色相续的生起过程;由心所生的时节、食之力,则连接成两代、三代色相续的生起过程。这里的说法,是依通常的欲界心之力——
原书第 672 页
ဖွင့်ဆိုတော်မူခြင်း ဖြစ်၏၊ မဟဂ္ဂုတ် လောကုတ္တရာစိတ်တို့၏ အစွမ်းအားဖြင့်မူကား သာလွန်၍ များပြားသည် လည်း ဖြစ်ကုန်သော များစွာသော ရုပ်ကလာပ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းတို့ကို (= ဖြစ်စဥ်တို့ကို) အလိုရှိအပ်ကုန်၏။ အကြောင်း ကား ---- ထိုမဟဂ္ဂုတ် လောကုတ္တရာစိတ်ကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော စိတ္တဇရုပ်တို့၏ ကြီးကျယ်ပြန့်ပြော မြင့်မြတ် သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။ (မဟာဋီ-၂-၄ဝ၃။) ရှေးအလင်းရောင်အကြောင်းကို ရှင်းပြခဲ့သည့်အပိုင်းတွင် သမထဘာဝနာစိတ် ဝိပဿနာဘာဝနာစိတ် တို့ကြောင့် လင်းရောင်ခြည်စွမ်းအင်များ ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ရှင်းပြခဲ့၏။ ဝိပဿနာ ဘာဝနာစိတ်တို့ကြောင့်လည်း ကြီးကျယ်ပြန့်ပြောသော လင်းရောင်ခြည်စွမ်းအင်များ ထွက်ပေါ်လာနိုင်သဖြင့် ထိုအလင်းရောင်တို့မှာလည်း အဇ္ဈတ္တတွင် သမထဘာဝနာစိတ် ဝိပဿနာဘာဝနာစိတ်တို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်တိုင်း တွင် ပါဝင်သော ဝဏ္ဏဓာတ်ရူပါရုံ၏ တောက်ပမှု၊ ယင်း စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်တိုင်းတွင် ပါဝင်သော တေဇောဓာတ်
——而作的说明。至于依大界心与出世间心之力,则应当承认:还会有远为众多的色聚生起,也就是有更多的转起过程;因为由这些大界心、出世间心所生的心生色广大而殊胜。缅文出处原文:“(မဟာဋီ-၂-၄ဝ၃။)”(《大复注》2-403。)在前面说明光明的部分,已经解释过止修习心与观修习心如何产生光芒能量。由于观修习心也能发出广大、强盛的光芒能量,所以这些光明在内,是每一个由止修习心、观修习心所生的心生色聚中颜色界=色所缘的光辉,以及每一个由这些心生色聚中所含的火界——
= ဥတုကြောင့် ဆင့်ကဲ ဖြစ်ပွားလာသော ဥတုဇရုပ်ကလာပ်တိုင်းတွင် ပါဝင်သော ဝဏ္ဏဓာတ် ရူပါရုံ၏ တောက်ပမှု ဖြစ်၏။ ဗဟိဒ္ဓတွင်ကား ယင်း ဥတုဇရုပ်ကလာပ်တို့၏ ဘုတ်အဆက်ဆက် ရိုက်ခတ်၍ ဗဟိဒ္ဓသို့ တိုင်အောင် ပျံ့နှံ့သွားသော ဥတုဇရုပ်ကလာပ်တိုင်း၌ ပါရှိသော ဝဏ္ဏဓာတ် ရူပါရုံ၏ တောက်ပမှု ဖြစ်၏။ သို့အတွက် သမထ ဘာဝနာစိတ် ဝိပဿနာဘာဝနာစိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော စိတ္တသမုဋ္ဌာန်ရုပ်တို့၏ များစွာဖြစ်စဥ်ကိုလည်းကောင်း + ယင်း သမထဘာဝနာစိတ် ဝိပဿနာဘာဝနာစိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော စိတ္တသမုဋ္ဌာန် ရုပ်ကလာပ်တိုင်းတွင် ပါဝင်သော တေဇောဓာတ်ဥတုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဥတုဇရုပ်တို့၏ အဇ္ဈတ္တတွင်သာမက ဗဟိဒ္ဓသို့ တိုင် အောင် များစွာသော ဖြစ်စဥ်အဆက်ဆက်ကိုလည်းကောင်း အလိုရှိအပ်သည်သာ ဖြစ်ပေသည်။
——即时节——逐代生起的时节生色聚中,颜色界=色所缘的光辉。在外,则是这些时节生色聚一环接一环地撞击,向外遍布开去,直至外部;其中每一色聚所含颜色界=色所缘的光辉。因此,既应当承认由止修习心、观修习心所生的心所生色有许多代转起,也应当承认:由每一个这类心所生色聚中所含的火界=时节所生之时节生色,不仅在内有许多代相续转起,也一直向外部有许多代相续转起。
(မဟာဋီ-၂-၄၂၈-၄၂၉ - ကြည့်ပါ။)
缅文出处原文:“(မဟာဋီ-၂-၄၂၈-၄၂၉ - ကြည့်ပါ။)”(参见《大复注》2-428—429。)
ဧဝံ စိတ္တဇရူပဿ နိဗ္ဗတ္တိ ပဿိတဗ္ဗာ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅၁။) ဤသို့လျှင် စိတ္တဇရုပ်၏ ဖြစ်ခြင်းကို မြင်အောင် ရှုပါ။ ဤ အဋ္ဌကထာ၏ တိုက်တွန်းတော်မူချက် အရ - နိဗ္ဗာန်ကို လိုလားတောင့်တလျက်ရှိသော အသင်ယောဂီသူတော်ကောင်းသည် ဤသို့သော စိတ္တဇရုပ်ကလာပ် = စိတ္တဇရုပ်တို့၏ ဖြစ်မှုကို ဉာဏ်ဖြင့်မြင်အောင် ရှုရမည်သာ ဖြစ်သည်ဟု သန္နိဋ္ဌာန်ကျ မှတ်သားပါလေ။
“应当如此观见心生色的生起。”(《清净道论》2-251。)依照义注这一劝示,希求涅槃的贤善瑜伽行者,应当以智清楚观见这类心生色聚=心生色的生起;务必如此作出确定结论并牢记。
အာဟာရဇရုပ် ဖြစ်ပုံ အပိုင်း
食生色的生起方式
အာဟာရဇရုပ်တို့၌လည်း ---- ၁။ အာဟာရ၊ ၂။ အာဟာရသမုဋ္ဌာန၊ ၃။ အာဟာရပစ္စယ၊ ၄။ အာဟာရပစ္စယ အာဟာရသမုဋ္ဌာန၊ ၅။ အာဟာရပစ္စယ ဥတုသမုဋ္ဌာန ---- ဤသို့လျှင် ဤ (၅)မျိုးသော ခွဲခြားဝေဖန်မှုကို သိရှိအပ်ပေသည်။
对于食生色,也应了知如下5种分析:1.“အာဟာရ”(āhāra)=食;2.“အာဟာရသမုဋ္ဌာန”(āhāra-samuṭṭhāna)=食所生色;3.“အာဟာရပစ္စယ”(āhāra-paccaya)=食缘色;4.“အာဟာရပစ္စယ အာဟာရသမုဋ္ဌာန”(āhāra-paccaya āhāra-samuṭṭhāna)=食缘食生色;5.“အာဟာရပစ္စယ ဥတုသမုဋ္ဌာန”(āhāra-paccaya utu-samuṭṭhāna)=食缘时节生色。
၁။ အာဟာရ
1.“အာဟာရ”(āhāra)=食
တတ္ထ အာဟာရော နာမ ကဗဠီကာရော အာဟာရော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅၁။) အာဟာရပစ္စယနိဒ္ဒေသေ ကဗဠီကာရော အာဟာရောတိ စတုသန္တတိသမုဋ္ဌာနေ ရူပေ သြဇာ အာဟာရော နာမ။ သော ပန ယသ္မာ ကဗဠံ ကရိတွာ အဇ္ဈောဟရိတောဝ အာဟာရကိစ္စံ ကရောတိ၊ န ဗဟိ ဌိတော၊ တသ္မာ
“其中,所谓食,就是段食。”(《清净道论》2-251。)巴利义注引文前半(缅文转写,硬续下一单元):“အာဟာရပစ္စယနိဒ္ဒေသေ ကဗဠီကာရော အာဟာရောတိ စတုသန္တတိသမုဋ္ဌာနေ ရူပေ သြဇာ အာဟာရော နာမ။ သော ပန ယသ္မာ ကဗဠံ ကရိတွာ အဇ္ဈောဟရိတောဝ အာဟာရကိစ္စံ ကရောတိ၊ န ဗဟိ ဌိတော၊ တသ္မာ”译:“在食缘的解释中,所谓‘段食’,是说由四种相续所生的色法中,食素名为食。由于它只有在做成一口之团而吞咽后才执行食的作用,并非放在外面时便能执行,因此——”
原书第 673 页
ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း အာဟာရောတိ အဝတွာ ''ကဗဠီကာရော အာဟာရော''တိ ဝုတ္တံ။ ကဗဠံ ကရိတွာ အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗဝတ္ထုကတ္တာ ဝါ ကဗဠီကာရောတိ နာမမေတံ တဿ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၇။) အာဟာရောတိ အဇ္ဈတ္တိကော ရူပုပ္ပါဒကော အာဟာရော။ (မဟာဋီ-၁-၄၅၅။) အလုတ်အလွေးကို မပြုအပ်သော်လည်း ပြုအပ်သကဲ့သို့သော အာဟာရသည် ဤအရာ၌ အာဟာရ မည်၏။
巴利义注引文续(缅文转写;已省略粘连页眉):“အာဟာရောတိ အဝတွာ ''ကဗဠီကာရော အာဟာရော''တိ ဝုတ္တံ။ ကဗဠံ ကရိတွာ အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗဝတ္ထုကတ္တာ ဝါ ကဗဠီကာရောတိ နာမမေတံ တဿ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၇။)”译:“——所以没有只说‘食’,而说‘段食’。或者,由于它以应当做成一口之团而吞咽的食物为所依,‘段食’便成为它的名称。”(《阿毗达磨义注》“所谓食,就是能在内部产生色法的食。”(《大复注》1-455。)这里所谓食,是指虽未实际做成一口之团,却依借称而如同已这样做的食。
အလုတ်အလွေးကို မပြုအပ်သော်လည်း ပြုအပ်သကဲ့သို့သော ကဗဠီကာရ အာဟာရ ဟူသည် ---- ၁။ ကံ အစဥ်ဟူသော ဖြစ်ကြောင်းရှိသော ကမ္မဇရုပ်ကလာပ်ထဲ၌ ပါဝင်သော ကမ္မဇသြဇာ၊ ၂။ စိတ် အစဥ်ဟူသော ဖြစ်ကြောင်းရှိသော စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်ထဲ၌ ပါဝင်သော စိတ္တဇသြဇာ၊ ၃။ ဥတု အစဥ်ဟူသော ဖြစ်ကြောင်းရှိသော ဥတုဇရုပ်ကလာပ်ထဲ၌ ပါဝင်သော ဥတုဇသြဇာ၊ ၄။ အာဟာရ အစဥ်ဟူသော ဖြစ်ကြောင်းရှိသော အာဟာရဇရုပ်ကလာပ်ထဲ၌ ပါဝင်သော အာဟာရဇသြဇာ- ဤ (၄)မျိုးသော သန္တတိအစဥ်ဟူသော ဖြစ်ကြောင်း (= သမုဋ္ဌာန်) ရှိသော ကမ္မဇရုပ်ကလာပ်၊ စိတ္တဇရုပ် ကလာပ်၊ ဥတုဇရုပ်ကလာပ်၊ အာဟာရဇရုပ်ကလာပ် အသီးအသီး၌ ပါဝင်တည်ရှိသော ကမ္မဇ-သြဇာ၊ စိတ္တဇ- သြဇာ၊ ဥတုဇ-သြဇာ၊ အာဟာရဇ-သြဇာ - ဟူသော (၄)မျိုးသော သြဇာသည် အာဟာရ မည်၏။
这种虽未实际做成一口之团、却依借称而视同如此的段食,包括:1.以业相续为生起因的业生色聚中所含的业生食素;2.以心相续为生起因的心生色聚中所含的心生食素;3.以时节相续为生起因的时节生色聚中所含的时节生食素;4.以食相续为生起因的食生色聚中所含的食生食素。换言之,分别存在于以这4种相续为生起因的业生、心生、时节生、食生色聚中的业生食素、心生食素、时节生食素与食生食素,这4种食素都称为“食”。
ထိုသို့ စတုသန္တတိသမုဋ္ဌာန်ရုပ်၌ ပါဝင်သော (၄)မျိုးသော သြဇာသည် အာဟာရ မည်ပါသော်လည်း ထို အာဟာရသည်ကား ထမင်းလုတ်စသည့် အလုတ်အလွေးကို ပြု၍ မျိုအပ်သည် ဖြစ်သော်သာလျှင် အာဟာရ ကိစ္စကို ပြုလုပ်နိုင်၏ (အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်၏)။ သပိတ် အိုးခွက် ပန်းကန် စသည့်ပြင်ပ၌ တည်နေ သော်ကား အာဟာရကိစ္စကို မပြုလုပ်နိုင် (အာဟာရဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်)။
上述存在于四种相续所生色中的4种食素虽然都称为食,但只有作为饭团等一口之团被吞食以后,才能执行食的作用,也就是产生食生色;如果还放在钵、器皿、盘子等外部处所,就不能执行食的作用,也就是不能产生食生色。
ထိုသို့ ထမင်းလုတ်စသည့် အလုတ်အလွေးကို ပြုလုပ်၍ စားမျိုမှသာလျှင် အာဟာရကိစ္စကို ပြုလုပ်နိုင် သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် (= အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်) ကဗဠီကာရ-သဒ္ဒါ မပါဘဲ အာဟာရဟူ၍သာ မဟောမူ၍ ကဗဠီကာရ-သဒ္ဒါနှင့် တွဲလျက် ကဗဠီကာရ အာဟာရဟူ၍ ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားတော်မူအပ်ပေသည်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၇။) ကဗဠံ ကရိတွာ အဇ္ဈောဟရိတောဝါတိ အသိတပီတာဒိဝတ္ထူဟိ သဟ အဇ္ဈောဟရိတောဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပါတဗ္ဗသာယိတဗ္ဗာနိပိ ဟိ သဘာဝဝသေန ကဗဠာယေဝ ဟောန္တီတိ။ (မူလဋီ-၃-၁၉ဝ။) ကေဝလာယ သြဇာယ အဇ္ဈောဟရဏဿ အဘာဝါ ''အသိတပီတာဒိဝတ္ထူဟိ သဟ အဇ္ဈောဟရိ- တောဝါ''တိ ဝုတ္တံ။ ပ ။ ယေဘုယျဝသေန ဝါ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ (အနုဋီ-၃-၂၅၈။) ထမင်းလုတ်စသည့် အလုတ်အလွေးကို ပြု၍ မျိုအပ်သည် ဖြစ်သော်သာလျှင် အာဟာရကိစ္စကို ပြုလုပ် နိုင်၏ ဟူသော စကားရပ်၌ ဆိုလိုရင်းမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။ စားမျိုအပ်သော အစာအာဟာရဟူသည် သပိတ်
因此,正因为它只有在将饭团等做成一口之团而吞咽后,才能执行食的作用,也就是产生食生色,世尊没有略去“ကဗဠီကာရ”(kabaḷīkāra,段食)而只说“食”,而是把这个词与“食”合说为“ကဗဠီကာရ အာဟာရ”(kabaḷīkāra-āhāra,段食)。缅文出处原文:“(အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၇။)”(《阿毗达磨义注》3“‘做成一口之团而吞咽后才……’,意思是‘只有与所吃、所喝等事物一同吞咽以后才……’;因为应饮之物与应舐之物,依其自性也都属于一口之团。”(《根本复注》“由于不可能单独吞咽纯粹的食素,所以说‘只有与所吃、所喝等事物一同吞咽以后才……’。……或者,应知这只是依通常情形而说。”(《随复注》3-258。)“只有在做成一口之团而吞咽后才执行食的作用”这句话,含义如下:所谓被吞食的饮食,在仍放于钵——
အိုးခွက် ပန်းကန် စသည်တို့၌ တည်ရှိခိုက် ဥတု ခေါ် တေဇောဓာတ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နေကြသော ဥတုဇ သြဇ ဋ္ဌမက ရုပ်တို့သာတည်း။ ဥတုဇရုပ်ကလာပ်တို့၏ အပေါင်းအစုသာတည်း။ ယင်း ဥတုဇရုပ်ကလာပ်တို့တွင် ပါဝင် သော တေဇောဓာတ်ကြောင့် ဆင့်ကဲဖြစ်ပွားနေကြသော ဥတုဇရုပ်ကလာပ်တို့၏ အပေါင်းအစုသာတည်း။ ယင်း ရုပ်ကလာပ်တိုင်း၌ သြဇာ ပါဝင်၏၊ ဥတုဇ-သြဇာတည်း။ သတ္တဝါတို့သည် စားမျိုသောအခါ ယင်း သြဇာချည်း သက်သက် စားမျို၍ သောက်၍ မဖြစ်နိုင်။ ယင်း ဥတုဇ-သြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့ကား တစ်ခုစီ တစ်နေရာစီ၌ ဖြစ်အောင် ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ မရနိုင်သော မရကောင်းသော အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်တို့ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ သို့အတွက် စားအပ်
——器皿、盘子等中时,只是由称为时节的火界所生的时节生食素八法聚,只是一团团时节生色聚的集合;这些色聚又由其中所含火界逐代生起。每一色聚中都含有食素,即时节生食素。众生吃喝时,不可能只把食素单独吃下或喝下,因为这类时节生食素八法聚是八不离色,不能被分别解析成各自在不同处所单独存在。因此,被吃的——
原书第 674 页
သော အစာ၊ သောက်အပ်သော အရည် အစရှိသော ဝတ္ထုတို့နှင့်တကွသာလျှင် အတုံးလိုက် အခဲလိုက် ဖြစ်နေ သော ဥတုဇရုပ်ကလာပ်တို့၏ အပေါင်းအစု အတုံးအခဲအတိုင်းသာလျှင် စားမျိုအပ်သည် ဖြစ်သော်သာ အာဟာရ ကိစ္စကို ပြုလုပ်နိုင်၏ဟု ဆိုလိုသည်။
——食物、被喝的液体等事物,必须连同成团成块的时节生色聚集合,按其整个团块被吞食以后,才能执行食的作用。这里所说的就是这个意思。
မှန်ပေသည် --- သောက်ထိုက်သော အရည်၊ လျက်ထိုက်သော လျက်ဖွယ် စသည်တို့သည်လည်း ပင် ကိုယ် သဘာဝ၏ အစွမ်းဖြင့် အလုတ်အလွေးတို့သည်သာ ဖြစ်ကုန်၏ဟု မှတ်ပါ။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဆိုရသော် ယေဘုယျနည်း၏ အစွမ်းဖြင့်သာလျှင် ''ထမင်းလုတ် စသည့် အလုတ်အလွေးကို ပြု၍ မျိုအပ်သည်ဖြစ်သော် သာလျှင် အာဟာရကိစ္စကို ပြုလုပ်နိုင်၏''ဟု ဤသို့ ဖွင့်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ပါ။
诚然,应当饮用的液体、应当舐食的食物等,依其自身性质也都属于“一口之团”。换一种说法,应知“只有把饭团等做成一口之团而吞咽后,才能执行食的作用”这一解释,只是依一般情形而说。
(မူလဋီ-၃-၁၉ဝ။ အနုဋီ-၃-၂၅၈။)
缅文出处原文:“(မူလဋီ-၃-၁၉ဝ။ အနုဋီ-၃-၂၅၈။)”(《根本复注》3-190;《随复注》3-258。)
တစ်နည်းကား --- ထမင်းလုတ်စသည့် အလုတ်အလွေးကို ပြုလုပ်၍ စားမျိုထိုက်သော အစာ ဟူသော တည်ရာ ရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ကဗဠီကာရဟူသော ဤအမည်သည် ထို စတုသမုဋ္ဌာနိက-သြဇာဟူသော အာဟာရ၏ အမည်တည်း။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၇။) အထက်ပါ ပဋ္ဌာနအဋ္ဌကထာ (၃၇၇) ၌ ဖော်ပြထားသော - အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗဝတ္ထုက-အရ စားမျိုထိုက် သော အစာဟူသော တည်ရာရှိသော ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရ အကြောင်းတရား (၄)ပါးကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်ကလာပ်တိုင်း၌ ပါဝင်သော စတုသမုဋ္ဌာနိက သြဇာကို ကောက်ယူရာ၏။ ထို စတုသမုဋ္ဌာနိက သြဇာဟူသော အာဟာရက အလုတ်အလွေးပြုအပ်သော အစာ၌ တည်သောကြောင့် တည်ရာဖြစ်သော အစာ၏ ကဗဠီကာရ ဟူသော အမည်ကို တည်တတ်သော စတုသမုဋ္ဌာနိက သြဇာဟူသော အာဟာရ၌ တင်စား၍ စတုသမုဋ္ဌာနိက သြဇာဟူသော အာဟာရကိုလည်း ဌာနူပစာရအားဖြင့် ''ကဗဠီကာရ''ဟု ခေါ်နိုင်သည်။
另一种解释是:由于它以饭团等做成一口之团、应当吞咽的食物为所依,所以“段食”这个名称就是那称为食的四因所生食素之名。缅文出处原文:“(အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၇။)”(《阿毗达磨义注》3-377。)上引《发趣论义注》第377页所说的“အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗဝတ္ထုက”(ajjhoharitabbavatthuka,以可吞咽食物为所依),指的是存在于由业、心、时节、食4种因所生的每一种色聚中,并以可吞咽食物为所依的四因所生食素。由于称为食的这种四因所生食素,住在做成一口之团的食物中,所以便把作为处所的食物之“段食”名称借用于住在其中的食素;依“ဌာနူပစာရ”(ṭhānūpacāra,处所借称),称为食的四因所生食素也可以叫作“段食”。
အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗဝတ္ထုက
“အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗဝတ္ထုက”(ajjhoharitabbavatthuka)=以可吞咽食物为所依
စတုသမုဋ္ဌာနိက သြဇာသည် စားမျိုထိုက်သော အစာဟူသော တည်ရာရှိ၏ ဟူသည်မှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။
所谓“四因所生食素以可吞咽食物为所依”,含义如下。
ဥဒရိယံ ကရီသံ ပုဗ္ဗော မုတ္တန္တိ ဣမေသု စတူသု ဥတုသမုဋ္ဌာနေသု ဥတုသမုဋ္ဌာနဿေဝ သြဇဋ္ဌမကဿ ဝသေန အဋ္ဌ အဋ္ဌ ရူပါနိ ပါကဋာ ဟောန္တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၂၃။) ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာ၏ ဖွင့်ဆိုတော်မူချက်အရ သတ္တဝါတို့ စားမျိုလိုက်သော အစာသစ်ဟူသည် ဥတု ခေါ်သည့် တေဇောဓာတ်ကြောင့် ဖြစ်သည့် ဥတုဇသြဇဋ္ဌမက ရုပ်တို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ သပိတ် အိုးခွက် ပန်းကန် စသည်တို့၌ တည်ရှိနေခိုက်၌ပင်ဖြစ်စေ၊ အစာသစ် ကောဋ္ဌာသအဖြစ်ဖြင့် အစာအိမ်စသည့် ထိုထို နေရာ၌ တည်ရှိခိုက်၌ပင်ဖြစ်စေ ခန္ဓာအိမ်အတွင်းသို့ မပျံ့နှံ့မီ အတွင်းဝယ် ဥတုဇရုပ်တို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်း အစာသစ်၌ ဓာတ်ကြီး (၄)ပါးကို မြင်အောင် စိုက်ရှုပါ။ ဤအပိုင်းတွင်ကား ဉာဏ်ထက်လာပြီ ဖြစ်၍ ရုပ်ကလာပ် အမှုန်များကိုသာ မကြာမီ တွေ့ရှိလာမည် ဖြစ်သည်။ ရုပ်ကလာပ်တစ်ခုတွင် တည်ရှိနေသော တေဇောဓာတ်က ရုပ်၏ ဌီကာလသို့ ရောက်ခိုက် နောက်ထပ် ရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဆင့်ကဲ ဆင့်ကဲ ဖြစ်စေ၏၊ ဘုတ်
“在胃中物、粪便、脓与尿这4种时节所生的身分中,各有8种色法,皆依时节所生、以食素为第8法的色聚而显现。”(《清净道论》2-223。)依这段义注的解释,众生吞食的新食,只是由称为时节的火界所生的时节生食素八法聚。无论尚放在钵、器皿、盘子等中,还是已经作为新食身分而处在胃等位置,只要尚未在身体内部扩散,就仍然只是时节生色。应当对这新食专注观照四大种;到了这一阶段,智慧已经锐利,很快就只会看见色聚微粒。一个色聚内的火界到达色的住时后,又逐代产生新的色聚;诸师把这种情形称为大种——
အဆက်ဆက် ရိုက်ခတ်၍ ဖြစ်မှုဟု ဆရာမြတ်တို့ ဆိုရိုးပြုကြ၏။
——相续撞击而生。
ယင်း ဥတုဇရုပ်ကလာပ်တို့၏ အပေါင်းအစု အတုံးအခဲဟူသော ကဗဠီကာရအာဟာရကို သတ္တဝါတို့ စားမျိုလိုက်သောအခါ ခံတွင်း လည်ချောင်း အစာသစ်အိမ် အူစသော ထိုထိုဌာနသို့ ရောက်ရှိသွား၏။ ခန္ဓာအိမ် အတွင်းသို့ မပျံ့နှံ့မီ အစာသစ်ကောဋ္ဌာသ အဖြစ်ဖြင့် တည်ခိုက် ဥတုဇရုပ်တို့သာ ဖြစ်ကြသေး၏။ ယင်း ဥတုဇ သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ်တိုင်းတွင် ပါဝင်သော သြဇာသည် - ဥပါဒိဏ္ဏံ ကမ္မဇရူပံ ပစ္စယံ လဘိတွာ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-
众生吞食称为段食的这一团时节生色聚集合后,它便到达口腔、咽喉、胃、肠等各处。在尚未扩散到身体内部、仍作为新食身分存在时,它仍然只是时节生色。每一个时节生食素八法聚中所含的食素,正如巴利《清净道论》引文前半(缅文转写,出处跨下一页)所说:“ဥပါဒိဏ္ဏံ ကမ္မဇရူပံ ပစ္စယံ လဘိတွာ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-”译:“得到已被执受的业生色作为缘(《清净道论》2——”