法随观念处第一阶段
《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版
四念处章 · 原书第 509–510 页 · 14 个翻译单元
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 509 页
ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် ပထမဆင့်
法随观念处第一阶段
ဧဝံ သောဠသဝိဓေန စိတ္တာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ပဉ္စဝိဓေန ဓမ္မာနုပဿနံ ကထေတုံ ကထဉ္စ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၈၅။) အပိ စ ဘဂဝတာ ကာယာနုပဿနာယ သုဒ္ဓရူပပရိဂ္ဂဟော ကထိတော၊ ဝေဒနာစိတ္တာနုပဿနာဟိ သုဒ္ဓအရူပပရိဂ္ဂဟော။ ဣဒါနိ ရူပါရူပမိဿကပရိဂ္ဂဟံ ကထေတုံ ''ကထဉ္စ ဘိက္ခဝေ''တိအာဒိမာဟ။
“如是，在以十六种方式解说心随观念处以后，为了接着以五种方式解说法随观，便以‘诸比丘，云何……’等语开始。（《中部义注》1-285。）又，世尊在身随观中解说纯色法的摄取，在受随观与心随观中解说纯非色法的摄取。现在为了说明色法与非色法混合的摄取，便以‘诸比丘，云何……’等语开始。”
(မ-ဋ္ဌ-၁-၂၈၅။)
（《中部义注》1-285。）
ကာယာနုပဿနာယ ဝါ ရူပက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟောဝ ကထိတော၊ ဝေဒနာနုပဿနာယ ဝေဒနာက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟောဝ၊ စိတ္တာနုပဿနာယ ဝိညာဏက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟောဝါတိ ဣဒါနိ သညာသင်္ခါရက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟမ္ပိ ကထေတုံ ''ကထဉ္စ ဘိက္ခဝေ''တိအာဒိမာဟ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၈၅။) ဧတ္တာဝတာ ယသ္မာ ကာယာနုပဿနာယ ရူပက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟောဝ ကထိတော၊ ဝေဒနာနုပဿနာယ ဝေဒနာ- က္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟောဝ၊ စိတ္တာနုပဿနာယ ဝိညာဏက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟောဝ။ တသ္မာ ဣဒါနိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မသီသေန သညာ- သင်္ခါရက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟမ္ပိ ကထေတုံ ဓမ္မာနုပဿနံ ဒဿေန္တော ကထဉ္စ ဘိက္ခူတိအာဒိမာဟ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၅၆။) ဤသို့လျှင် (၁၆)မျိုးသော အပြားအားဖြင့် စိတ္တာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်ကို ဟောကြားတော်မူပြီး၍ ယခု အခါ၌ --- ၁။ နီဝရဏပဗ္ဗ = နီဝရဏပိုင်း၊ ၂။ ခန္ဓပဗ္ဗ = ခန္ဓာပိုင်း၊ ၃။ အာယတနပဗ္ဗ = အာယတနပိုင်း၊ ၄။ ဗောဇ္ဈင်္ဂပဗ္ဗ = ဗောဇ္ဈင်ပိုင်း၊ ၅။ သစ္စပဗ္ဗ = သစ္စာပိုင်း --- ဟူသော
“又，在身随观中只解说对色蕴的摄取，在受随观中只解说对受蕴的摄取，在心随观中只解说对识蕴的摄取；因此，现在为了也解说对想蕴与行蕴的摄取，便以‘诸比丘，云何……’等语开始。（《中部义注》1-285。）到此为止，由于身随观只解说对色蕴的摄取，受随观只解说对受蕴的摄取，心随观只解说对识蕴的摄取，所以现在为了通过以相应法为首的方法，也解说对想蕴与行蕴的摄取，在显示法随观时，便以‘诸比丘，云何……’等语开始。（《迷惑冰消》2-256。）”作者释义起：如是，在以十六种方式解说心随观念处以后，现在将依下列五种方式：1．盖品＝盖部分；2．蕴品＝蕴部分；3．处品＝处部分；4．觉支品＝觉支部分；5．谛品＝谛部分
(၅)မျိုးသော အပြားအားဖြင့် ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်ကို ဟောကြားပြသတော်မူခြင်းငှာ --- ကထဉ္စ ဘိက္ခဝေ စသော ဒေသနာတော်ကို ဟောကြားတော်မူလေသည်။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၈၅။) တစ်နည်းဆိုရသော် --- ဘုရားရှင်သည် ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်ပိုင်းဖြင့် ရုပ်တရားသက်သက်ကို သိမ်းဆည်းခြင်းကို ဟောကြားထားတော်မူအပ်ပေ၏၊ ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန် စိတ္တာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန် တို့ဖြင့် နာမ်တရားသက်သက်ကို သိမ်းဆည်းခြင်းကို ဟောကြားထားတော်မူအပ်ပေ၏။ ယခုအခါ၌ ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်ပိုင်းတွင် ရုပ်တရား နာမ်တရား နှစ်မျိုးလုံးကို သိမ်းဆည်းပုံကို ဟောကြားပြသတော်မူခြင်းငှာ ကထဉ္စ ဘိက္ခဝေ --- စသော ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန် ဒေသနာတော်ကို အားသစ်တော်မူလေသည်။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၈၅၊၊) တစ်နည်း --- ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်ဖြင့် ရူပက္ခန္ဓာကို သိမ်းဆည်းခြင်း ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူခြင်း ကိုသာလျှင် = ရူပက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြား၍ ယူကြောင်း ရူပပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ကိုသာလျှင် ဟောကြားထားတော်မူအပ်၏။
——来解说、显示法随观念处，因而宣说了以“诸比丘，云何……”等语开始的教法。（《中部义注》1-285。）换一种说法：世尊在身随观念处部分开示纯色法的摄取，在受随观念处与心随观念处部分开示纯名法的摄取；现在，为了在法随观念处部分开示如何摄取色法与名法两者，便重新展开以“诸比丘，云何……”等语开始的法随观念处教说。（《中部义注》1-285。）再换一种说法：依身随观念处，只开示摄取、以智分别色蕴，也就是把握色蕴的色把握智。
ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်ဖြင့် ဝေဒနာက္ခန္ဓာကို သိမ်းဆည်းခြင်း ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူခြင်းကိုသာလျှင် = ဝေဒနာက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြား၍ ယူကြောင်း ဝေဒနာပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ကိုသာလျှင် ဟောကြားထားတော်မူအပ်၏။
依受随观念处，只开示摄取、以智分别受蕴，也就是把握受蕴的受把握智。
စိတ္တာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်ဖြင့် ဝိညာဏက္ခန္ဓာကို သိမ်းဆည်းခြင်း ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူခြင်းကိုသာလျှင် = ဝိညာဏက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြား၍ ယူကြောင်း ဝိညာဏပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ကိုသာလျှင် ဟောကြားထားတော်မူအပ်၏။
依心随观念处，只开示摄取、以智分别识蕴，也就是把握识蕴的识把握智。
ထိုကြောင့် ယခုအခါ၌ ယှဥ်ဖက်သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အဦးမူသဖြင့် ယှဥ်ဖက်သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ဦးတည်၍
因此，现在以诸相应法为首、以诸相应法为指向，来说明
原书第 510 页
သညာက္ခန္ဓာ၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာတို့ကို သိမ်းဆည်းခြင်း ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူခြင်းကိုလည်း = သညာက္ခန္ဓာ၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ တို့ကို ပိုင်းခြားယူကြောင်း သညာပရိဂ္ဂဟဉာဏ်၊ သင်္ခါရပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ကိုလည်း ဟောကြားပြသတော်မူခြင်းငှာ ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်ကို ထင်ရှားပြသတော်မူလိုသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ကထဉ္စ ဘိက္ခဝေ --- အစရှိသော ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန် ဒေသနာတော်ကို စတင် အားသစ်တော်မူလေသည်။
——摄取、以智分别想蕴与行蕴，也就是把握它们的想把握智与行把握智；正因为想要显明法随观念处，便重新展开以“诸比丘，云何……”等语开始的法随观念处教说。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၅၆။ မ-ဋ္ဌ-၁-၂၈၅၊၊)
（《迷惑冰消》2-256；《中部义注》1-285。）
သညာသင်္ခါရက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟမ္ပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန သကလပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ ဣတရေသံ တဒန္တောဂဓတ္တာ။ (မ-ဋီ-၁-၃၇၃။) သညာသင်္ခါရက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟမ္ပိ --- (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၈၅။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၅၆။) ဟူသော အဋ္ဌကထာ စကားရပ်ဝယ် ပိ-သဒ္ဒါဖြင့် အလုံးစုံသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ (၅)ပါးလုံးကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူခြင်း သိမ်းဆည်းခြင်းကို ပေါင်း၏။
“在‘也摄取想蕴与行蕴’一句中，‘也’字把对全部五取蕴的摄取总摄在内，因为其余诸蕴也包含在所说内容之中。”作者释义：“သညာသင်္ခါရက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟမ္ပိ”（也摄取想蕴与行蕴）——这是《中部义注》1-285与《迷惑冰消》2-256中的语句；其中借“也”字，总摄了对全部五取蕴的摄取与智分别。
ထိုသညာက္ခန္ဓာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၌ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ ရူပက္ခန္ဓာတို့လည်း အကျုံးဝင်နေသောကြောင့် ဖြစ်၏။
这是因为，在所说的想蕴与行蕴之中，也总摄了受蕴、识蕴与色蕴。
ဝေဒနာ ဝိညာဏ်တို့ မပါဘဲ (ပဉ္စဝေါကာရဘုံဝယ်) မှီရာဝတ္ထုရုပ်နှင့် အာရုံရုပ်တို့ မပါဘဲ သညာက္ခန္ဓာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ- ချည်းသက်သက်ကား မဖြစ်နိုင်။ သို့အတွက် ဓမ္မာနုပဿနာဖြင့် သညာက္ခန္ဓာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား ယူပုံ သိမ်းဆည်းပုံကို ပဓာနထား၍ ဟောကြားထားတော်မူသော်လည်း ထိုသညာက္ခန္ဓာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ သက်သက် ကိုသာ သိမ်းဆည်းရသည် မဟုတ်၊ ထိုသညာက္ခန္ဓာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာတို့နှင့် စိတ္တက္ခဏတစ်ခု အတွင်းဝယ် အမြဲတမ်း ယှဥ်တွဲ၍ ဖြစ်သော ဝေဒနာက္ခန္ဓာ ဝိညာဏက္ခန္ဓာတို့ကိုလည်း သိမ်းဆည်းရ၏။ ယင်း နာမ်ခန္ဓာလေးပါးတို့၏မှီ၍ ဖြစ်ရာ မှီရာဝတ္ထုရုပ်နှင့် စွဲမှီရာ အာရုံရုပ်ဟူသော ရူပက္ခန္ဓာကိုလည်း သိမ်းဆည်းရ၏။ သညာက္ခန္ဓာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ ဟု ဆိုသော်လည်း ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးလုံးကိုပင် သိမ်းဆည်းရ၏။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ ရူပက္ခန္ဓာတို့၏
离开受与识，离开所依处色和所缘色〔在五蕴有地〕，纯粹只有想蕴与行蕴便不可能生起。因此，法随观虽以说明如何摄取、以智分别想蕴与行蕴为主，却不是只摄取想蕴、行蕴；还须摄取在同一心刹那内恒常与想蕴、行蕴相应而生的受蕴与识蕴，也须摄取作为四名蕴生起所依的所依处色，以及它们所攀缘的所缘色——即色蕴。虽只说“想蕴、行蕴”，实际上仍须摄取全部五取蕴。之所以如此，是因为受蕴、识蕴与色蕴
သညာက္ခန္ဓာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာတို့၌ အတွင်းဝင်နေသောကြောင့်တည်း။ (အန္တောဂဓ နည်းတည်း။) (မ-ဋီ-၁-၃၇၃။) ဤဖွင့်ဆိုချက်များနှင့် အညီ နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းသိမ်းဆည်းနည်း သုံးနည်းတို့တွင် ဖဿကို အဦးမူသဖြင့် နာမ် ရုပ်တို့ကို သိမ်းဆည်းသော နည်းစနစ်သည် ဤဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်ပိုင်းတွင် အကျုံးဝင်သည်ဟု မှတ် သားပါ။ ဖဿသည် သင်္ခါရက္ခန္ဓာတွင် အကျုံးဝင်သော တရားတစ်ခုပင် ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။
——都包含在所说的想蕴与行蕴之中。〔这是“内摄法”（antogadha-naya）。〕（《中部复注》1-373。）依这些解释应当记住：在摄取名业处的三种方法中，以触为先而摄取名色的方法，归入法随观念处部分；这是因为触正是行蕴所摄的一法。