五门识的力量与意门识的力量
《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版
非色把握章 · 原书第 169–188 页 · 158 个翻译单元
本页并入了原书的相邻小节：声所缘（声音）线——观照名法的方法、香所缘（气味）线、味所缘（滋味）线。
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 169 页
ပဉ္စဒွါရိကဝိညာဏ်များ၏ စွမ်းအင်နှင့် မနောဒွါရိကဝိညာဏ်များ၏ စွမ်းအင်များ
五门识的力量与意门识的力量
ပဉ္စဝိညာဏာ အနာဘောဂါ၊ ပဉ္စဟိ ဝိညာဏေဟိ န ကဉ္စိ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇာနာတိ။ အညတြ အဘိနိပါတ- မတ္တာ။ (အဘိ-၂-၃၂၃။) န ကဉ္စိ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇာနာတီတိ ''မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ''တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ ဧကမ္ပိ ကုသလံ ဝါ အကုသလံ ဝါ န ပဋိဝိဇာနာတိ။
“五识不作审虑；以五识不能辨知任何法，除了仅仅落向〔各自所缘〕以外。”（《“‘不能辨知任何法’：就连所谓‘诸法以意为先导’的一种善法或不善法，也不能辨知。”
အညတြ အဘိနိပါတမတ္တာတိ ဌပေတွာ ရူပါဒီနံ အဘိနိပါတမတ္တံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ --- သုပဏ္ဍိတောပိ ပုရိသော ဌပေတွာ အာပါထဂတာနိ (အာပါတဂတာနိ) ရူပါဒီနိ အညံ ကုသလာကုသလေသု ဧကဓမ္မမ္ပိ ပဉ္စဟိ ဝိညာဏေဟိ န ပဋိဝိဇာနာတိ၊ စက္ခုဝိညာဏံ ပနေတ္ထ ဒဿနမတ္တမေဝ ဟောတိ။ သောတဝိညာဏာဒီနိ သဝန- ဃာယန-သာယန-ဖုသနမတ္တာနေဝ။ ဒဿနာဒိမတ္တတော ပန မုတ္တာ အညာ ဧတေသံ ကုသလာဒိ ပဋိဝိညတ္တိ နာမ နတ္ထိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၃၈၇-၃၈၈။) ပဉ္စဝိညာဏာ အနာဘောဂါတိ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ နတ္ထိ အာဝဋ္ဋနာ ဝါ အာဘောဂေါ ဝါ သမန္နာဟာရော ဝါ မနသိကာရော ဝါ။ (အဘိ-၂-၃၃၃။) အာဝဋ္ဋနာ ဝါတိအာဒီနိ စတ္တာရိပိ အာဝဇ္ဇနဿေဝ နာမာနိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၃၈၇။) ဤ ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာတို့၏ ဆိုလိုရင်းမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။
“‘除了仅仅落向以外’：即除去仅仅落向色等。其意为：即使极有智慧的人，除了来到面前的色等以外，也不能以五识辨知善、不善诸法中的任何另一法。这里的眼识只不过是见；耳识等也只不过是闻、嗅、尝、触。除见等这一限度以外，它们并没有对善等作其他辨知。”（《迷惑冰消》2-38“‘五识不作审虑’：五识没有转动、回转、善加引向或作意。”（《阿毗“转动等四者，都是转向的名称。”（《迷惑冰消》2-387。）上述巴利本与义注的要义如下。
စက္ခုဝိညာဏ် သောတဝိညာဏ် ဃာနဝိညာဏ် ဇိဝှါဝိညာဏ် ကာယဝိညာဏ်ဟူသော ပဉ္စဝိညာဏ် တို့သည်ကား ဆိုင်ရာ ဆိုင်ရာ အာရုံကို နှလုံးသွင်းတတ်သော အာဝဇ္ဇန်း မရှိကုန်။ ဆိုလိုသည်မှာ ပဉ္စဝိညာဏ် တို့သည် ---- ၁။ အာဝဋ္ဋန = ဘဝင်အစဥ်ကို လည်စေခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ၂။ အာဘောဂ = ဘဝင်အစဥ်ကို ဝဲလှည့်သကဲ့သို့ ပြန်လည်စေခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ၃။ သမန္နာဟာရ = ရူပါရုံစသည့် ဆိုင်ရာ အာရုံတို့ကို ကောင်းစွာ ဆောင်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ၄။ မနသိကာရ = ရူပါရုံစသည့် ဆိုင်ရာ အာရုံကို နှလုံးသွင်းခြင်းသည်လည်းကောင်း မရှိပေ။
眼识、耳识、鼻识、舌识、身识这五识，并不具有能对各自所缘作意的转向。也就是说，五识没有：1．转动（āvaṭṭana）——使有分相续转动；2．回转（ābhoga）——像旋涡般使有分相续回转；3．善加引向（samannāhāra）——把色所缘等各自所缘善加带来；4．作意（manasikāra）——对色所缘等各自所缘作意。
ဤအာဝဋ္ဋန - စသော (၄)မျိုးတို့ကား ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း အမည်ရသော အာဝဇ္ဇန်း၏ လုပ်ငန်းကိစ္စရပ်တို့ သည်သာ ဖြစ်ကုန်၏။ အာဝဋ္ဋန အာဘောဂ သမန္နာဟာရ မနသိကာရ - ဤအမည် (၄)မျိုးတို့ကား အာဝဇ္ဇန်း၏ အမည်တို့သာတည်း။
转动等这四项，只是称为五门转向之转向心的作用。转动、回转、善加引向、作意这四个名称，也都只是转向的名称。
၁။ စက္ခုဝိညာဏ်သည် ရူပါရုံ၌ (ရူပါရုံသို့) ၂။ သောတဝိညာဏ်သည် သဒ္ဒါရုံ၌ (သဒ္ဒါရုံသို့) ၃။ ဃာနဝိညာဏ်သည် ဂန္ဓာရုံ၌ (ဂန္ဓာရုံသို့) ၄။ ဇိဝှါဝိညာဏ်သည် ရသာရုံ၌ (ရသာရုံသို့) ၅။ ကာယဝိညာဏ်သည် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ၌ (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံသို့)
1．眼识对于色所缘（趋向色所缘）；2．耳识对于声所缘（趋向声所缘）；3．鼻识对于香所缘（趋向香所缘）；4．舌识对于味所缘（趋向味所缘）；5．身识对于触所缘（趋向触所缘）——
原书第 170 页
ရှေးရှုကျရောက်ရုံမျှသာ ကျရောက်၏။ ဆိုလိုသည်မှာ ---- ၁။ စက္ခုဝိညာဏ်သည် ရူပါရုံ (= အရောင်) မျှကိုသာ သိ၏၊ ၂။ သောတဝိညာဏ်သည် သဒ္ဒါရုံ (= အသံ) မျှကိုသာ သိ၏၊ ၃။ ဃာနဝိညာဏ်သည် ဂန္ဓာရုံ (= အနံ့) မျှကိုသာ သိ၏၊ ၄။ ဇိဝှါ ဝိညာဏ်သည် ရသာရုံ (= အရသာ) မျှကိုသာ သိ၏၊ ၅။ ကာယဝိညာဏ်သည် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (= အတွေ့အထိမျှကိုသာ = ပထဝီ တေဇော ဝါယော) မျှကိုသာ သိ၏။
——都只是落向面前而已。也就是说：1．眼识只了知色所缘（颜色）；2．耳识只了知声所缘（声音）；3．鼻识只了知香所缘（气味）；4．舌识只了知味所缘（滋味）；5．身识只了知触所缘（只是所触，即地界、火界、风界）。
ဤသို့ သိမှုမျှကိုပင် အဘိနိပါတမတ္တ = ပဉ္စဝိညာဏ်တို့၏ ဆိုင်ရာ အာရုံတို့သို့ ရှေးရှု ကျရောက်ခြင်းမျှဟု ဆိုလိုသည်။
像这样仅仅了知，正是所谓 abhinipātamatta：五识仅仅落向各自所缘。
ဤသို့လျှင် ပဉ္စဝိညာဏ်တို့၏ ရူပါရုံစသည့် ဆိုင်ရာအာရုံတို့သို့ ရှေးရှုကျရောက်ခြင်းမျှကို ထား၍ (= ပဉ္စ ဝိညာဏ်တို့နှင့် ရူပါရုံစသည့် ဆိုင်ရာအာရုံတို့၏ ပေါင်းဆုံခြင်းမျှကို ထား၍) ပဉ္စဝိညာဏ်တို့သည် တစ်စုံတစ်ခု သော တရားကိုမျှ မသိနိုင်ပေ။
因此，除了五识仅仅落向色所缘等各自所缘之外——也就是除了五识与色所缘等各自所缘仅仅相会之外——五识不能了知任何法。
ဆိုလိုရင်းသဘောမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။ အလွန်ပညာရှိသော ယောကျာ်းသော်မှလည်း ရှေးရှုကျခြင်းသို့ ရောက်ကုန်သော ရူပါရုံစသည်တို့ကို ထား၍ အခြားသော ကုသိုလ်တရား အကုသိုလ်တရားတို့တွင် တစ်ပါးပါး သော တရားကိုမျှလည်း ပဉ္စဝိညာဏ်တို့ဖြင့် မသိနိုင်ပေ။ ထိုပြင် ဤပဉ္စဝိညာဏ်တို့တွင် ---- ၁။ စက္ခုဝိညာဏ်သည် ရူပါရုံကို မြင်ခြင်းဟူသော အတိုင်းအရှည်သာ ရှိ၏၊ ရူပါရုံကို မြင်ကာမတ္တ မြင်ရုံမျှသာ ဖြစ်၏။
其要义如下：即使是极有智慧的人，除了落向面前的色所缘等之外，也不能以五识了知善法、不善法中的任何其他法。此外，在这五识中：1．眼识的限度只是看见色所缘；它对色所缘只不过是看见而已。
၂။ သောတဝိညာဏ်သည် သဒ္ဒါရုံကို ကြားခြင်းဟူသော အတိုင်းအရှည်သာ ရှိ၏၊ သဒ္ဒါရုံကို ကြားကာမတ္တ ကြားရုံမျှသာ ဖြစ်၏။
2．耳识的限度只是听到声所缘；它对声所缘只不过是听到而已。
၃။ ဃာနဝိညာဏ်သည် ဂန္ဓာရုံကို နံခြင်းဟူသော အတိုင်းအရှည်သာ ရှိ၏၊ ဂန္ဓာရုံကို နံကာမတ္တ နံရုံမျှသာ ဖြစ်၏။
3．鼻识的限度只是嗅到香所缘；它对香所缘只不过是嗅到而已。
၄။ ဇိဝှါဝိညာဏ်သည် ရသာရုံကို လျက်သိခြင်းဟူသော အတိုင်းအရှည်သာ ရှိ၏။ ရသာရုံကို လျက်သိကာ မတ္တ လျက်သိရုံမျှသာ ဖြစ်၏။
4．舌识的限度只是尝知味所缘；它对味所缘只不过是尝知而已。
၅။ ကာယဝိညာဏ်သည် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို ထိသိခြင်းဟူသော အတိုင်းအရှည်သာ ရှိ၏။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို ထိသိ ကာမတ္တ ထိသိရုံမျှသာ ဖြစ်၏။
5．身识的限度只是触知触所缘；它对触所缘只不过是触知而已。
အပြန်အားဖြင့် ဆိုရမူ မြင်ခြင်းအစရှိသော အတိုင်းအရှည်မှ လွတ်သော အခြားတစ်ပါးသော ဤပဉ္စ ဝိညာဏ်တို့၏ ကုသိုလ်စသည်ကို သိခြင်းမည်သည် မရှိပေ။
反过来说，除了看见等各自作用的限度之外，这五识并没有所谓了知善法等的其他作用。
ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ သမနန္တရာပိ န ကဉ္စိ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇာနာတီတိ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ သမနန္တရာ မနော- ဓာတုယာပိ န ကဉ္စိ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇာနာတိ။ (အဘိ-၂-၃၃၃။) မနောဓာတုယာပီတိ သမ္ပဋိစ္ဆနမနောဓာတုယာပိ။ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော စေတ္ထ ပိ-ကာရော။ တသ္မာ မနောဓာတုယာပိ တတော ပရာဟိ မနောဝိညာဏဓာတူဟိပီတိ သဗ္ဗေဟိပိ ပဉ္စဒွါရိကဝိညာဏေဟိ န ကဉ္စိ ကုသလာကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇာနာတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၃၈၈။) ပဉ္စဝိညာဏ်တို့သာ မဟုတ်သေး၊ ပဉ္စဝိညာဏ်တို့၏ နောက်၌ ဆက်လက် ဖြစ်ပေါ်လာသော သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း (= လက်ခံ) ဟူသော မနောဓာတ်ဖြင့်လည်း ဆိုင်ရာ ပဉ္စာရုံမှ တစ်ပါး အခြား တစ်စုံတစ်ခုသော တရားကိုမျှ မသိပေ။
“所谓‘紧随五识之后也不能辨知任何法’，是说紧随五识之后的意界，也不能辨知任何法。”（《阿毗“‘意界也’，即领受意界也。此处的 `ပိ` 字有总摄之义。因此，应当这样理解此处的意义：意界也，以及在它之后的诸意识界也；也就是说，一切五门识都不能辨知任何善法或不善法。”（《迷惑冰消》2-388。）不只是五识；紧随五识之后生起、称为领受的意界，也不能了知各自五所缘之外的任何其他法。
原书第 171 页
နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း -- အရူပပရိဂ္ဂဟ အခန်း 〔မနောဓာတုယာပိ - ဟူသော ပါဠိတော်၌ ပိ-သဒ္ဒါသည် ပေါင်းဆည်းခြင်း သမ္ပိဏ္ဍန-အနက် ရှိ၏၊ မဆိုရသေးသည်ကို ပေါင်းဆည်းသော အဝုတ္တသမုစ္စည်းတည်း။ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၏ နောက်၌ ဆက်လက် ဖြစ် ပေါ်ကြမည့် သန္တီရဏ ဝုဋ္ဌော ဇော တဒါရုံဟူသော ပဉ္စဒွါရိကဝီထိစိတ်တို့ကို ပေါင်းဆည်းပေသည်။〕 ထိုကြောင့် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း မနောဓာတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထိုသမ္ပဋိစ္ဆိုင်း မနောဓာတ်မှ နောက်၌ ဆက်လက် ဖြစ်ကုန်သော သန္တီရဏ၊ ဝုဋ္ဌော၊ ဇော၊ တဒါရုံဟူကုန်သော မနောဝိညာဏဓာတ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း ဤသို့ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော ပဉ္စဒွါရဝီထိအတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိကြကုန်သော ပဉ္စဒွါရိကဝိညာဏ်တို့ဖြင့် တစ်စုံ တစ်ခုသော ကုသိုလ် အကုသိုလ်ဖြစ်သော တရားကို မသိနိုင်ပေ။ ဤသို့လျှင် မနောဓာတုယာပိဟူသော ပါဠိ တော် (အဘိ-၂-၃၃၃။)၌ ဆိုလိုရင်း အနက်သဘောကို မှတ်သားပါ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၃၈၈။)
〔在巴利语“မနောဓာတုယာပိ”中，`ပိ` 字具有总摄（သမ္ပိဏ္ဍန）之义，是兼摄尚未说出者的“未说总摄”（အဝုတ္တသမုစ္စည်း）。它兼摄领受之后依次生起的推度、确定、速行、彼所缘这些五门心路心。〕因此，以领受意界不能了知任何善法或不善法；以该领受意界之后依次生起的推度、确定、速行、彼所缘这些意识界，也不能了知任何善法或不善法。如此，应当理解《分别论》（《阿毗达磨》2-333）中“မနောဓာတုယာပိ”这一巴利语的要义。（《迷惑冰消》2-388。）
၁။ စက္ခုဒွါရဝီထိစိတ်တို့က ရူပါရုံ (= အရောင်) မျှကိုသာ၊ ၂။ သောတဒွါရဝီထိစိတ်တို့က သဒ္ဒါရုံ (= အသံ) မျှကိုသာ၊ ၃။ ဃာနဒွါရဝီထိစိတ်တို့က ဂန္ဓာရုံ (= အနံ့) မျှကိုသာ၊ ၄။ ဇိဝှါဒွါရဝီထိစိတ်တို့က ရသာရုံ (= အရသာ) မျှကိုသာ၊ ၅။ ကာယဒွါရဝီထိစိတ်တို့က ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (= အတွေ့အထိ) မျှကိုသာ ---- အသီးအသီး သိသောကြောင့် ကုသိုလ် အကုသိုလ် စသော တစ်စုံတစ်ခုသော တရားကိုမျှ ယင်းပဉ္စဒွါရ ဝီထိစိတ်တို့က မသိနိုင်ဟု ဆိုလိုပေသည်။
因为：1．眼门心路诸心只分别了知色所缘（颜色）；2．耳门心路诸心只分别了知声所缘（声音）；3．鼻门心路诸心只分别了知香所缘（气味）；4．舌门心路诸心只分别了知味所缘（滋味）；5．身门心路诸心只分别了知触所缘（所触），所以说，这些五门心路诸心不能了知善、不善等任何法。
န ကဉ္စိ ဣရိယာပထံ ကပ္ပေတိ - မည်သည့် ဣရိယာပုထ်ကိုမျှ မဖြစ်စေနိုင်
不能造作任何一种威仪
ပဉ္စဟိ ဝိညာဏေဟိ န ကဉ္စိ ဣရိယာပထံ ကပ္ပေတိ၊ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ သမနန္တရာပိ န ကဉ္စိ ဣရိယာပထံ ကပ္ပေတိ၊ ပဉ္စဟိ ဝိညာဏေဟိ န ကာယကမ္မံ န ဝစီကမ္မံ ပဋ္ဌပေတိ၊ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ သမနန္တရာပိ န ကာယကမ္မံ န ဝစီကမ္မံ ပဋ္ဌပေတိ၊ ပဉ္စဟိ ဝိညာဏေဟိ န ကုသလာကုသလံ ဓမ္မံ သမာဒိယတိ၊ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ သမနန္တ- ရာပိ န ကုသလာကုသလံ ဓမ္မံ သမာဒိယတိ၊ ပဉ္စဟိ ဝိညာဏေဟိ န သမာပဇ္ဇတိ န ဝုဋ္ဌာတိ၊ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ သမနန္တရာပိ န သမာပဇ္ဇတိ န ဝုဋ္ဌာတိ၊ ပဉ္စဟိ ဝိညာဏေဟိ န စဝတိ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ သမနန္တရာပိ န စဝတိ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ပဉ္စဟိ ဝိညာဏေဟိ န သုပတိ န ပဋိဗုဇ္ဈတိ န သုပိနံ ပဿတိ၊ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ သမနန္တရာပိ န သုပတိ န ပဋိဗုဇ္ဈတိ န သုပိနံ ပဿတိ။ (အဘိ-၂-၃၂၃-၃၂၄။) န ကဉ္စိ ဣရိယာပထံ ကပ္ပေတီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ န ဟိ ပဉ္စဒွါရိကဝိညာဏေဟိ ဂမနာဒီသု ကဉ္စိ ဣရိယာပထံ ကပ္ပေတိ၊ န ကာယကမ္မံ န ဝစီကမ္မံ ပဋ္ဌပေတိ၊ န ကုသလာကုသလံ ဓမ္မံ သမာဒိယတိ၊ န
“以五识不能造作任何一种威仪，紧随五识之后〔的诸心〕也不能造作任何一种威仪；以五识不能发动身业或语业，紧随五识之后〔的诸心〕也不能发动身业或语业；以五识不能受持善法或不善法，紧随五识之后〔的诸心〕也不能受持善法或不善法；以五识不能入等至或从等至出定，紧随五识之后〔的诸心〕也不能入等至或从等至出定；以五识不能死亡或结生，紧随五识之后〔的诸心〕也不能死亡或结生；以五识不能睡眠、醒来或做梦，紧随五识之后〔的诸心〕也不能睡眠、醒来或做梦。”（《阿毗达磨》2-323—324。）巴利义注引文（缅文转写，前半）：“န ကဉ္စိ ဣရိယာပထံ ကပ္ပေတီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ န ဟိ ပဉ္စဒွါရိကဝိညာဏေဟိ ဂမနာဒီသု ကဉ္စိ ဣရိယာပထံ ကပ္ပေတိ၊ န ကာယကမ္မံ န ဝစီကမ္မံ ပဋ္ဌပေတိ၊ န ကုသလာကုသလံ ဓမ္မံ သမာဒိယတိ၊ န”译：“对于‘不能造作任何一种威仪’等，也采用同一解释。诚然，不能凭五门识在行走等中作成任何威仪，不能发动身业或语业，不能受持善法或不善法，也不——”
သမာဓိံ သမာပဇ္ဇတိ လောကိယံ ဝါ လောကုတ္တရံ ဝါ၊ န သမာဓိတော ဝုဋ္ဌာတိ လောကိယာ ဝါ လောကုတ္တရာ ဝါ၊ န ဘဝတော စဝတိ၊ န ဘဝန္တရေ ဥပပဇ္ဇတိ။ သဗ္ဗမ္ပိဟေတံ ကုသလာကုသလဓမ္မပဋိဝိဇာနနာဒိစဝနပရိ- ယောသာနံ ကိစ္စံ မနောဒွါရိကစိတ္တေနေဝ ဟောတိ၊ န ပဉ္စဒွါရိကေနာတိ သဗ္ဗဿာပေတဿ ကိစ္စဿ ကရဏေ သဟ ဇဝနကာနိ ဝီထိစိတ္တာနိ ပဋိက္ခိတ္တာနိ။ ယထာ စေတေသံ ဧတာနိ ကိစ္စာနိ နတ္ထိ၊ ဧဝံ နိယာမောက္ကမာဒီနိပိ။
巴利义注引文（缅文转写，续）：“သမာဓိံ သမာပဇ္ဇတိ လောကိယံ ဝါ လောကုတ္တရံ ဝါ၊ န သမာဓိတော ဝုဋ္ဌာတိ လောကိယာ ဝါ လောကုတ္တရာ ဝါ၊ န ဘဝတော စဝတိ၊ န ဘဝန္တရေ ဥပပဇ္ဇတိ။ သဗ္ဗမ္ပိဟေတံ ကုသလာကုသလဓမ္မပဋိဝိဇာနနာဒိစဝနပရိ- ယောသာနံ ကိစ္စံ မနောဒွါရိကစိတ္တေနေဝ ဟောတိ၊ န ပဉ္စဒွါရိကေနာတိ သဗ္ဗဿာပေတဿ ကိစ္စဿ ကရဏေ သဟ ဇဝနကာနိ ဝီထိစိတ္တာနိ ပဋိက္ခိတ္တာနိ။ ယထာ စေတေသံ ဧတာနိ ကိစ္စာနိ နတ္ထိ၊ ဧဝံ နိယာမောက္ကမာဒီနိပိ။”译：“——进入世间定或出世间定，也不能从世间定或出世间定出定；不能从一有死亡，也不能投生另一有。从辨知善法、不善法开始，直到死亡为止的这一切作用，都只由意门识发生，不由五门识发生。因此，在完成这一切作用时，连同速行在内的〔五门〕心路诸心都被排除。正如它们没有这些作用，落入决定等作用也同样不存在。”
န ဟိ ပဉ္စဒွါရိကဇဝနေန မိစ္ဆတ္တနိယာမံ သြက္ကမတိ၊ န သမ္မတ္တနိယာမံ။ န စေတံ ဇဝနံ နာမဂေါတ္တမာရဗ္ဘ ဇဝတိ၊ န ကသိဏာဒိပဏ္ဏတ္တိံ ။ န လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာဝသေန ပဝတ္တတိ၊ န ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဗလဝဝိပဿနာဝသေန။
“诚然，不能以五门速行落入邪性决定，也不能落入正性决定；这种速行不以名称概念或族姓概念为所缘而转起，也不以遍等概念为所缘；不依以三相为所缘的观而转起，也不依趣向出起的强力观而转起。”
န ရူပါရူပဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဇဝတိ။ န နိဗ္ဗာနံ။ န စေတေန သဒ္ဓိံ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န အဘိညာဏံ၊ န သာဝကပါရမီဉာဏံ၊ န ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ၊ န သဗ္ဗညုတဉာဏံ။ သဗ္ဗောပိ ပနေသ ပဘေဒေါ မနောဒွါရိက- ဇဝနေယေဝ လဗ္ဘတိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၃၈၈။)
“它不以色界法或无色界法为所缘而转起，也不以涅槃为所缘。无碍解智不与它一同生起，神通智、声闻波罗蜜智、独觉菩提智、一切知智也不与它一同生起。所有这些类别，只能在意门速行中获得。”（《迷惑冰消》2-388。）
原书第 172 页
= ပဉ္စဒွါရိက ဝိညာဏ်တို့သည် မည်သည့် ဣရိယာပုထ်ကိုမျှ မဖြစ်စေနိုင် စသော စကားရပ်တို့၌လည်း အထက်တွင် ဖွင့်ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း နည်းတူပင် မှတ်ပါ။
＝对于“五门识不能造作任何一种威仪”等语句，也应依照上文所释，以同一方式理解。
ရှင်းလင်းချက် ---- ပဉ္စဒွါရဝီထိများ၏ အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိကြသော ပဉ္စဒွါရိကဝိညာဏ်တို့ဖြင့် သွား ရပ် ထိုင် လျောင်းတည်းဟူသော ဣရိယာပုထ် (၄)မျိုးတို့တွင် တစ်စုံတစ်ခုသော ဣရိယာပုထ်ကိုမျှ မပြုလုပ်နိုင်၊ ကာယကံကို စ၍ မတည်စေနိုင် မဖြစ်စေနိုင်၊ ဝစီကံကို စ၍ မတည်စေနိုင် မဖြစ်စေနိုင်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၃၈၈။) 〔မှတ်ချက် ----- စက္ခုဝိညာဏ် စသည့် ပဉ္စဝိညာဏ်တို့ကား စိတ္တဇရုပ်ကိုသော်မျှလည်း မဖြစ်စေနိုင်၊ ဝိညတ်ရုပ်ကိုကား ဖြစ်စေနိုင်ဖို့ရန်ကား ဆိုဖွယ်ရာပင် မရှိတော့ပေ။ ပဉ္စဒွါရဝီထိများ၏ အတွင်း၌ ပါဝင် တည်ရှိကြသော ပဉ္စဝိညာဏ်တို့မှ အခြားတစ်ပါးသော ပဉ္စဒွါရိက ဇောဝီထိစိတ်များသည် စိတ္တဇရုပ်သာမန်ကို ဖြစ်စေနိုင်သော်လည်း ကာယဝိညတ် ဝစီဝိညတ်ဟူသော ဝိညတ်ရုပ်ကို တစ်နည်းဆိုရသော် ဝိညတ်ရုပ်များ ပါဝင်သည့် ရုပ်ကလာပ်များကို ရုပ်တရားများကို မဖြစ်စေနိုင်ကြပေ။ သွားမှုစသော ဣရိယာပုထ် တစ်ခုခုကို
解释——以五门心路中所含的五门识，不能作成行、住、坐、卧四威仪中的任何一种，也不能发起、建立或造成身业，不能发起、建立或造成语业。（《迷惑冰消》2-388。）〔注——眼识等五识甚至不能产生心生色，更不必说能产生表色。五门心路中除五识之外的其他五门速行心路心，虽能产生一般心生色，却不能产生身表色、语表色这两种表色；换言之，不能产生含有表色的色聚与色法。要作成行走等任一威仪——
ပြုလုပ်ရာ၌ ဝိညတ်ရုပ်ပါရ၏၊ ကာယကံမှု ဝစီကံမှု တစ်ခုခုကို ပြုလုပ်ရာ၌လည်း ဝိညတ်ရုပ်ပါရ၏၊ ထိုကြောင့် ပဉ္စဒွါရိကဝိညာဏ်တို့ဖြင့် ဣရိယာပုထ်ကို မပြုလုပ်နိုင်၊ ကာယကံ ဝစီကံကို စ၍ မတည်စေနိုင် မဖြစ်စေနိုင် ဟု မှတ်ပါ။ သို့သော် အလွန်အားနည်းသော မနောကံကား ဖြစ်နိုင်၏။〕 ပဉ္စဒွါရိက ဝိညာဏ်တို့ဖြင့် ကုသိုလ်တရား အကုသိုလ်တရားကို ကောင်းစွာ မယူနိုင် မဆောက်တည်နိုင်။
——必须有表色参与；要造作任何身业或语业，也必须有表色参与。因此应知，不能以五门识作成威仪，也不能发起、建立或造成身业、语业；不过，极其微弱的意业仍可发生。〕以五门识不能充分受持、确立善法或不善法。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၃၈၈။)
（《迷惑冰消》2-388。）
〔တထာ ကာယသုစရိတာဒိကုသလကမ္မံ ကရောမီတိ၊ တဗ္ဗိပရီတံ အကုသလံ ကမ္မံ ကရောမီတိ စ
〔巴利《根本复注》引文（缅文转写，前半）：“တထာ ကာယသုစရိတာဒိကုသလကမ္မံ ကရောမီတိ၊ တဗ္ဗိပရီတံ အကုသလံ ကမ္မံ ကရောမီတိ စ——”
ကုသလာကုသလသမာဒါနံ ပဉ္စဒွါရိကဇဝနေန န ဟောတိ။ (မူလဋီ-၂-၂ဝ၁။)
——ကုသလာကုသလသမာဒါနံ ပဉ္စဒွါရိကဇဝနေန န ဟောတိ။ (မူလဋီ-၂-၂ဝ၁။)译：“同样，以‘我要行身善行等善业’或‘我要行与之相反的不善业’而作善、不善的受持，并不由五门速行发生。”（《根本复注》2-201。）
ပဉ္စဒွါရိကဇောတို့သည် ယောနိသောမနသိကာရ အယောနိသောမနသိကာရဟူသော နှလုံးသွင်းမှု
说明：五门速行依止称为如理作意与不如理作意的作意——
အပေါ်၌ အခြေစိုက်၍ ကုသိုလ်ဇော အကုသိုလ်ဇောများလည်း ထိုက်သလို ဖြစ်နိုင်၏၊ ဤ၌ ''န သမာဒိယတိ = မဆောက်တည်နိုင်''ဟူသည်ကား မဖြစ်နိုင်ခြင်းကို မဆိုလို၊ သီလဆောက်တည်သကဲ့သို့ ''ဤကုသိုလ်ကို ပြုအံ့၊ ဤအကုသိုလ်ကို ပြုအံ့''ဟု ပဉ္စဒွါရိကဇောစိတ်ဖြင့် မဆောက်တည်နိုင်ခြင်းကိုသာ ဆိုလိုပေသည်။〕 ပဉ္စဒွါရိက ဝိညာဏ်တို့ဖြင့် လောကီစျာန်သမာဓိ (= လောကီစျာန်သမာပတ်) ကိုလည်း မဝင်စားနိုင်။
——仍可各依其应生起善速行或不善速行。这里“န သမာဒိယတိ＝不能受持、确立”，不是说善、不善速行不能生起；它只是说，不能像受持戒那样，以五门速行心作出“我要行此善”“我要行此不善”的立意承担。〕以五门识也不能进入世间禅定（世间禅等至）。
လောကုတ္တရာစျာန်သမာဓိ (= လောကုတ္တရာစျာန်သမာပတ် = ဖလသမာပတ်) ကိုလည်း မဝင်စားနိုင်။ လောကီ လောကုတ္တရာသမာဓိ (= သမာပတ်) များကို မဝင်စားနိုင်ရကား လောကီ လောကုတ္တရာသမာဓိ (= သမာပတ်) မှလည်း မထနိုင်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၃၈၈။) ပဉ္စဒွါရိက ဝိညာဏ်တို့ဖြင့် ဘဝတစ်ခုမှ မရွေ့လျောနိုင် မစုတေနိုင် မသေနိုင်၊ ဘဝတစ်ပါး၌ ပဋိသန္ဓေ မနေနိုင်။ မှန်ပေသည် ---- ကုသိုလ်တရား အကုသိုလ်တရားကို သိခြင်းအစ စုတေခြင်း အဆုံးရှိသော အထက်၌ ဖော်ပြထားသော ကိစ္စအရပ်ရပ်သည် မနောဒွါရဝီထိ၏ အတွင်း၌ တည်ရှိသော မနောဒွါရိကစိတ်ဖြင့်သာ ဖြစ်၏၊ ပဉ္စဒွါရဝီထိများ၏ အတွင်း၌ တည်ရှိသော ပဉ္စဒွါရိကစိတ်ဖြင့် မဖြစ်နိုင်။ ထိုကြောင့် အလုံးစုံလည်း ဖြစ်သော အထက်ပါ ဤကိစ္စ အရပ်ရပ်ကို ပြုလုပ်ခြင်း၌ ဇောနှင့် တကွသော ပဉ္စဒွါရိကဝီထိစိတ်တို့ကို ဘုရားရှင်သည် ပယ်မြစ်တော်မူအပ်ကုန်ပြီ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၃၈၈။)
以五门识也不能进入出世间禅定（出世间禅等至，即果定）。因为不能进入世间与出世间的定（等至），也就不能从世间与出世间的定（等至）出定。（《迷惑冰消》2-388。）以五门识不能从某一有退没、死亡，也不能在另一有结生。诚然，从了知善法、不善法开始，直到死亡为止，以上所说的各种作用都只能由意门心路中的意门识完成，不能由五门心路中的五门识完成。因此，在完成上述一切作用时，佛陀排除了连同速行在内的五门心路诸心。（《迷惑冰消》2-388。）
〔တထာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တာ ''ပဉ္စဒွါရိကစုတိ စ န ပဉ္စဒွါရိကစိတ္တေဟိ ဟောတိ စုတိစိတ္တဿ အတံဒွါရိကတ္တာ''တိ။ (မူလဋီ-၂-၂ဝ၁။)
“同样，在缘起释中说：‘所谓五门死，也不是由五门心发生，因为死亡心不属于该门。’”（《根本复注》2-201。）——
原书第 173 页
နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း -- အရူပပရိဂ္ဂဟ အခန်း ပဉ္စဒွါရိကစုတိဟူသည် ပဉ္စဒွါရိကဝီထိစိတ်တို့ဖြင့် စုတိစိတ်ကျသည်ကို မဆိုလို၊ ပဉ္စဒွါရဝီထိစိတ်များ ကုန်ဆုံးသွားသောအခါမှ စုတိစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ထိုစုတိစိတ်ကား ပဉ္စဒွါရဝီထိစိတ်အစဥ်များ၌ အကျုံးမဝင်၊ ဒွါရမှ အလွတ်ဖြစ်သော ဒွါရဝိမုတ်စိတ်သာ ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဝိဘင်းအဖွင့်၌ မိန့်ဆိုခဲ့၏။ တစ်ဖန် ဤ၌လည်း ပဉ္စဒွါရိကဝိညာဏ်တို့ဖြင့် ဘဝမှ မစုတေဟုလည်းကောင်း၊ စုတိခြင်း အဆုံးအပိုင်းအခြား ရှိသော ကိစ္စအရပ်ရပ်သည် မနောဒွါရိကစိတ်ဖြင့်သာ ဖြစ်၏ဟုလည်းကောင်း အဋ္ဌကထာက ဖွင့်ဆိုထား၏။ သို့သော် စုတိ ပဋိသန္ဓေစိတ်တို့သည် မနောဒွါရိကစိတ်များ မဟုတ်ကြပေ။ ထိုထို ဒွါရမှ အလွတ်ဖြစ်သော ဒွါရဝိမုတ် စိတ်များသာ ဖြစ်ကြသည်။ ဒွါရဝိမုတ္တာနဉ္စ ပဋိသန္ဓိ-ဘဝင်္ဂ-စုတိ-သင်္ခါတာနံ … ဤသို့ စသည်ဖြင့် အဘိ ဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ အာရမ္မဏသင်္ဂဟ၌ ယင်း စိတ်တို့၏ ဒွါရဝိမုတ်စိတ်များ ဖြစ်ကြောင်းကို ဖွင့်ဆိုလျက် ရှိ၏။
所谓“五门死”（pañcadvārikacuti），并不是说由五门心路诸心而使死心生起；五门心路诸心结束以后，死心才生起。该死心不摄在五门心路的心相续中，而只是离开诸门的离门心。《缘起分别》的解释就是如此说的。又在这里，义注一方面说五门识不能使人从一有中死去，另一方面又说，从了知善、不善法开始，直至死为止的种种职能，都只由意门心完成。然而，死心与结生心并非意门心，而只是脱离各门的离门心。《摄阿毗达磨义论·所缘摄》也以“ဒွါရဝိမုတ္တာနဉ္စ ပဋိသန္ဓိ-ဘဝင်္ဂ-စုတိ-သင်္ခါတာနံ …”（“所谓离门者，即称为结生、有分、死者……”）等语，说明这些心是离门心。
စုတိစိတ်သည်လည်း ထိုထို ဒွါရမှ လွတ်သော ဒွါရဝိမုတ်စိတ်သာ ဖြစ်ပါလျက် မနောဒွါရိကစိတ်ဖြင့် သာလျှင် စုတေကြောင်း စုတိကိစ္စကိုပါ ထည့်သွင်း၍ ဤ၌ အဋ္ဌကထာ၏ ဖွင့်ဆိုထားတော်မူချက်နှင့် စပ်လျဥ်း၍ တောင်မြို့မဟာဂန္ဓာရုံ ဆရာတော်ဘုရားက မိမိ၏ သမ္မောဟဝိနောဒနီ ဘာသာဋီကာ တတိယတွဲ (၁၆၃)တွင် အောက်ပါအတိုင်း မှတ်ချက် ချထား၏။
死心虽然只是脱离各门的离门心，义注在这里却把死的职能也列入其中，说唯由意门心而死。关于义注的这一解释，Taungmyo 摩诃甘达勇寺禅师在自己的《迷惑冰消》缅文复注（Sammohavinodanī-bhāsāṭīkā）第三册第 163 页作了如下评注。
ရှေး အယူ
旧说
ထိုသို့ ဆိုရာဝယ် အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍ မနောကမ္မဒွါရကထာ၌ ''အယံ နာမ မနော မနောဒွါရံ န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၂၉။) = မန မှန်သမျှ မနောဒွါရ မဟုတ်ဟု မဆိုထိုက်ဟု ဆိုခဲ့၏။ ရှေးရှေးစိတ်သည် နောက်နောက်စိတ်၏ ဖြစ်ကြောင်းဒွါရ ဖြစ်သောကြောင့် စိတ်ဟူသမျှကို ''မနောဒွါရ'' ဟု ဆိုလို၏။ သို့ဖြစ်လျှင် စုတိစိတ်၏ ရှေးက ဖြစ်သော စိတ်သည် မနောဒွါရ ဖြစ်၍ ထိုစိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော စုတိစိတ်ကို ''မနောဒွါရိက''ဟု ခေါ်သင့်ရကား စဝနကိစ္စကို (= ဘဝတစ်ခုမှ ရွေ့လျောခြင်း စုတိကိစ္စကို) မနောဒွါရိက စုတိစိတ်ဖြင့် ပြုသည်ဟု အဋ္ဌကထာဆိုကြောင်းကို ရှေးဆရာတို့ ယူကြသည်။
关于这一点，《殊胜义注·心生起品·意业门论》中说：“အယံ နာမ မနော မနောဒွါရံ န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော”（《殊胜义注》1-129），意为：“不应说某个称为‘意’的心不是意门。”由于前一心是令后一心生起的门，所以一切心都可说为“意门”。若依此说，死心之前生起的心是意门，由该心而生的死心便应称为“意门所属心”。古代诸师因此认为：义注所谓“死的职能（即从一有中移去的死职能）由意门心完成”，是指由意门所属的死心完成。
စဥ်းစားဖွယ်
值得思考
ထိုသို့ ဖြစ်လျှင် ပဉ္စဒွါရိကစိတ်တို့လည်း ရှေးရှေးစိတ်က မန အမည်ရသောကြောင့် မနောဒွါရိက အမည်လည်း ရသင့်ရကား ပဉ္စဒွါရိက (စိတ်) တို့ကို မနောဒွါရိက အဖြစ်မှ မပယ်နိုင်သောကြောင့် ထိုအယူကို စဥ်းစားသင့်ပါသည်။ မိမိကား ''မနောဒွါရိကစိတ်တို့၏ ကိစ္စက များသောကြောင့် စုတိကိစ္စကိုလည်း မနောဒွါရိက စိတ်၏ ကိစ္စတွင် သွင်းလိုက်ဟန် တူသည်''ဟု ထင်မိပါသည်။
若真如此，那么五门心之前的心也名为“意”，五门心便同样应得“意门所属心”之名；如此一来，就无法把五门心排除在意门所属心之外。因此，这种见解值得思考。我自己的看法是：“意门心的职能很多，义注似乎只是把死的职能也归入意门心的职能之中。”
(သမ္မောဟဝိနောဒနီဘာသာဋီကာ တတိယတွဲ- ၁၆၃။)
（《迷惑冰消》缅文复注第三册，第 163 页。）
ဤကား တောင်မြို့မဟာဂန္ဓာရုံ ဆရာတော်ဘုရား၏ မှာကြားချက်ပင် ဖြစ်သည်။ တစ်ဖန် ကုသိုလ်တရား အကုသိုလ်တရားတို့ကို သိခြင်း အစ၊ စုတိကိစ္စကို အဆုံးထား၍ ဤကိစ္စအရပ်ရပ်ကို မနောဒွါရိကစိတ်ဖြင့်သာ ပြုလုပ်နိုင်ကြောင်း ဤအဋ္ဌကထာ၏ ဖွင့်ဆိုချက်၌ စုတိကိစ္စကို အဆုံးသတ် ဆိုထားသော်လည်း - န ဘဝန္တရေ ဥပပဇ္ဇတိ = ဘဝတစ်ပါး၌ (ပဉ္စဒွါရိကစိတ်ဖြင့်) ပဋိသန္ဓေ မနေ - ဟုပင် အဋ္ဌကထာ၌ ဆက်လက် ဖွင့်ဆို ထားရကား စဝနပရိယောသာနံ = စုတေခြင်းကိစ္စကို အဆုံးထား၍ ပြောဆိုသော စကားကို ဥပလက္ခဏနည်း နိဒဿနနည်းဟု မှတ်ပါ။〕〕〕
以上就是 Taungmyo 摩诃甘达勇寺禅师的教诫。再者，义注在说明这些职能只有意门心才能完成时，虽以了知善、不善法为始、以死的职能为终，但随后还继续说：“န ဘဝန္တရေ ဥပပဇ္ဇတိ”（不能由五门心在另一有中结生）。因此，应知“စဝနပရိယောသာနံ”（以死的职能为终）是依举隅法、示例法而说，以一个显著事项总摄其余事项。〕
原书第 174 页
နိယာမသို့ သက်ရောက်ခြင်း စသည်
趋入决定等
ဤပဉ္စဒွါရိကစိတ်တို့၏ ဤအထက်ဖော်ပြပါ ကုသိုလ်တရား အကုသိုလ်တရားတို့ကို သိခြင်း အစ၊ စုတေ ခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်း အဆုံးရှိသော ကိစ္စအရပ်ရပ်တို့သည် မရှိကုန်သကဲ့သို့ အလားတူပင် နိယာမသို့ သက် ရောက်ခြင်း စသော ကိစ္စတို့သည်လည်း မရှိကုန်။ ပဉ္စဒွါရိကဇောဖြင့် မိစ္ဆတ္တနိယာမဖြစ်သော အာနန္တရိယကံ စသည်သို့ မသက်ရောက်နိုင်၊ သမ္မတ္တနိယာမဖြစ်သော အရိယမဂ် (၄)ပါးသို့လည်း မသက်ရောက်နိုင်။
对于这些五门心，上文所说从了知善、不善法开始，直至死亡、结生为止的种种职能都不存在；同样，趋入决定等职能也不存在。五门速行既不能趋入邪性决定，例如无间业等，也不能趋入正性决定，即四圣道。
ဤပဉ္စဒွါရိကဇောသည် အမည်နှင့် အမျိုးအနွယ်ကို အာရုံပြု၍လည်း မဖြစ်၊ ကသိုဏ်းစသော ပညတ်ကို အာရုံပြု၍လည်း မဖြစ်၊ သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စအခြင်းအရာ = အနိစ္စလက္ခဏာ၊ ဒုက္ခအခြင်းအရာ = ဒုက္ခလက္ခဏာ၊ အနတ္တအခြင်းအရာ = အနတ္တလက္ခဏာလျှင် အာရုံရှိသော လက္ခဏာရမ္မဏိက ဝိပဿနာ၏ အဖြစ်ဖြင့်လည်း မဖြစ်ပေ။ ဝုဋ္ဌာန အမည်ရသော သင်္ခါရတရားတို့မှ ထမြောက်ကြောင်း အရိယမဂ်သို့ ရောက် ကြောင်းဖြစ်သော အားရှိသော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဗလဝဝိပဿနာ၏ အဖြစ်ဖြင့်လည်း မဖြစ်ပေ။ ရူပါဝစရတရား အရူပါဝစရတရားတို့ကို အာရုံပြု၍လည်း မဖြစ်။ နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြု၍လည်း မဖြစ်။
五门速行不会以名称、族姓为所缘而生起，也不会以遍等概念为所缘而生起；它不会以“以三相为所缘的观”的方式生起，即不会只以诸行法的无常性——无常相、苦性——苦相、无我性——无我相为所缘而生起；也不会以趣向出起的强力观的方式生起——这种有力的观导向称为“出起”、从诸行法中出离的圣道。它也不会取色界法、无色界法为所缘而生起，也不会取涅槃为所缘而生起。
ဤပဉ္စဒွါရိကဇောနှင့် အတူတကွ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်သည် မဖြစ်၊ အဘိညာဏ်သည် မဖြစ်၊ သာဝကပါရမီ ဉာဏ်သည် မဖြစ်၊ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ်သည် မဖြစ်၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်သည် မဖြစ်၊ (ပဉ္စဒွါရိကဇောသည် ကုသိုလ် ဇော စောနိုင်သော်လည်း ကုသိုလ်ဇော ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ထိုကုသိုလ်ဇောနှင့် ယှဥ်၍ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်၊ အဘိညာဏ်၊ သာဝကပါရမီဉာဏ်၊ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ်၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ် မဖြစ်နိုင် ဟူလိုသည်။) သဗ္ဗောပိ ပနေသ ပဘေဒေါ မနောဒွါရိကဇဝနေယေဝ လဗ္ဘတိ = အလျော်အားဖြင့် ဆိုရမူကား အလုံးစုံလည်းဖြစ်သော အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သော ဝိပဿနာဉာဏ် ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် အဘိညာဏ် သာဝက ပါရမီဉာဏ် ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ် သဗ္ဗညုတဉာဏ် စသော ဉာဏ်အထူးအပြားကို မနောဒွါရိကဇော၌သာလျှင် ရအပ်ပေသည်။ မနောဒွါရိကဇော၌သာ ထိုဉာဏ်များသည် ယှဥ်နိုင်ပေသည်။
与五门速行一起生起的，不会有无碍解智、神通智、声闻波罗蜜智、独觉菩提智或一切知智。这里的意思是：五门速行虽然可以是善速行，但无碍解智、神通智、声闻波罗蜜智、独觉菩提智与一切知智都适当地说，前述观智、无碍解智、神通智、声闻波罗蜜智、独觉菩提智、一切知智等一切智的差别，都只能在意门速行中获得；这些智只能与意门速行相应。
တစ်ဖန် အလုံးစုံလည်း ဖြစ်သော ပဉ္စဒွါရိကစိတ်ဖြင့် အိပ်ပျော်ခြင်းသို့ မသက်ရောက်နိုင် (= မအိပ်)၊ မနိုး၊ တစ်စုံတစ်ခုသော အိပ်မက်ကို မမြင်မက် --- ဤ (၃) မျိုးကုန်သော အရာဌာနတို့၌ ဇောနှင့် တကွသော ပဉ္စဒွါရိက ဝီထိစိတ်ကို ဘုရားရှင်သည် ပယ်မြစ်တော်မူအပ်ပေပြီ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၃၈၈။) ဤကား ပဉ္စဒွါရိကဝိညာဏ်တို့နှင့် မနောဒွါရိကဝိညာဏ်တို့၏ စွမ်းအင်သတ္တိ ထူးခြားမှု ထူးထွေ ကွဲပြား မှုပင် ဖြစ်သည်။
再者，由任何五门心都不能进入睡眠（即不能入睡），不能醒来，也不能做任何梦。在睡、醒、梦这三种情形中，世尊已经排除了与速行俱行的五门心路心。（《迷惑冰消》2-388。）以上就是五门识与意门识在能力和作用上的特殊差异。
အထူးမှာထားချက်များ
特别嘱咐
ဤအထက်ပါ ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၏ ဟောကြားတော်မူချက် ဖွင့်ဆိုတော်မူချက်များအရ စက္ခုဒွါရဝီထိ၏ အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိကြကုန်သော စက္ခုဒွါရဝီထိစိတ်တို့သည် ရူပါရုံ (= အရောင်) မျှကိုကား သိနိုင်ကြသည်သာ ဖြစ်သည်။ အလားတူပင် သောတဒွါရိက ဝီထိစိတ်တို့သည် အသံမျှကို၊ ဃာနဒွါရိကဝီထိစိတ် တို့သည် အနံ့မျှကို၊ ဇိဝှါဒွါရိကဝီထိစိတ်တို့သည် ရသာရုံ (= အရသာ) မျှကို၊ ကာယဒွါရိကဝီထိစိတ်တို့သည် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (= အတွေ့အထိ) မျှကိုကား သိနိုင်ကြသည်သာ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ ရူပါရုံ အရောင်ကို ရူပါရုံ အရောင်မျှ၊ အသံကို အသံမျှ၊ အနံ့ကို အနံ့မျှ၊ အရသာကို အရသာမျှ၊ အတွေ့အထိကို အတွေ့အထိမျှ သိမှု၌ ဝုဋ္ဌော၏ ဆုံးဖြတ်ချက်က အရောင်မျှ၊ အသံမျှ၊ အနံ့ မျှ၊ အရသာမျှ၊ အတွေ့အထိမျှသာဟု ဆုံးဖြတ်ချက်ချလျှင် ယောနိသောမနသိကာရ ဖြစ်ရကား ဇောများမှာ ကုသိုလ်ဇောများ ဖြစ်နိုင်ပေသည်။
依照上述巴利、义注与复注的开示和解释，眼门心路中所含的诸眼门心只能了知色所缘（颜色）本身。同样，耳门心路诸心只能了知声音本身，鼻门心路诸心只能了知气味本身，舌门心路诸心只能了知味所缘（味道）本身，身门心路诸心只能了知触所缘（接触）本身。如此，当它们把色所缘只知作色所缘、把声音只知作声音、把气味只知作气味、把味道只知作味道、把接触只知作接触时，如果确定心分别只确定为颜色、声音、气味、味道、接触本身，这就是如理作意，诸速行便可能成为善速行。
原书第 175 页
နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း -- အရူပပရိဂ္ဂဟ အခန်း ဇယားများတွင် စက္ခုဒွါရဝီထိတစ်ခု၏ နောက်၌ မနောဒွါရဝီထိ တစ်ခုမျှသာ ချပြထားသဖြင့် စက္ခုဒွါရဝီထိ တစ်ခု၏ နောင်၌ မနောဒွါရဝီထိ တစ်ခုသာ ဖြစ်သည်ဟုလည်း မယူဆစေလိုပါ။ မနောဒွါရဝီထိ အမျိုးအစားချင်း တူညီ၍ တစ်မျိုးကိုသာ ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ စက္ခုဒွါရဝီထိ တစ်ဝီထိ ဖြစ်လျှင် ဘဝင်များခြားလျက် မနောဒွါရဝီထိများ အကြိမ်များစွာ ဖြစ်နိုင်သည်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ ဝီထိတစ်ခုနှင့် တစ်ခု၏ အကြားတွင် ဘဝင်များခြားလျက် အကြိမ်များစွာ ဖြစ်နေကြသော မနောဒွါရဝီထိများတွင် အချို့အချို့သော ဝီထိတို့သည် ပညတ်ကို အာရုံပြုသည်လည်း ရှိတန်ရာ၏၊ ပရမတ်ကို အာရုံပြုသည်လည်း ရှိတန်ရာ၏။ ဝိပဿနာနယ်၌ကား ရုပ်နာမ်ပရမတ် သက်သက်ကိုပင် အာရုံပြုနေသော မနောဒွါရဝီထိများလည်း အကြိမ်များစွာ ဘဝင်များခြားလျက် ဖြစ်နိုင်သည်သာတည်း။ သို့အတွက် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် စက္ခုဒွါရဝီထိတစ်ခုကို သို့မဟုတ် စက္ခုဒွါရဝီထိ
表格在一道眼门心路之后只画出一道意门心路，切勿因此误以为一道眼门心路之后只会生起一道意门心路。由于诸意门心路属于同一种类，表中只是以一道为代表。每当一道眼门心路生起以后，许多有分隔开其间，可以有许多道意门心路生起。在这些由诸有分隔开、一次又一次生起的意门心路中，有的可能取概念为所缘，有的可能取究竟法为所缘。在毗婆舍那修习的领域，也可以有许多道只取究竟色法、名法为所缘的意门心路，由诸有分隔开而生起。因此，瑜伽行者把一道眼门心路，或该眼门心路——
တစ်ခု၏ အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိကြသော နာမ်တရားစုတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူပြီး သိမ်းဆည်းပြီးသောအခါ တစ်ဆက်တည်းမှာပင် မနောဒွါရဝီထိများကိုလည်း တစ်နည်းဆိုရသော် မနောဒွါရဝီထိများ၏ အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိကြသော နာမ်တရားစုတို့ကိုလည်း ဆက်လက်၍ သိမ်းဆည်းပါ၊ ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူပါ။ ဝီထိ တစ်ခုနှင့် တစ်ခု၏ အကြား၌ တည်ရှိသော ဘဝင်များကိုကား မရှုနိုင်သေး မသိမ်းဆည်းနိုင်သေးပါက ခေတ္တ ချန်လှပ်ထားပါ။ ဉာဏ်ယှဥ် ပီတိယှဥ်သော တိဟိတ်လူသားတစ်ဦး၏ ဘဝင်ကို စံနမူထား၍ ဘဝင်နာမ်တရား များကို (၃၄)ဟု ဖော်ပြထားပါသည်။
——中所含的名法组，以智分别并摄取以后，应当紧接着继续摄取诸意门心路，换言之，继续摄取并以智分别诸意门心路中所含的名法组。如果尚不能观见、摄取一道心路与下一道心路之间的有分，可以暂时把它们略去。书中以一位智相应、喜相应的三因人为标准，把有分名法列作 34 种。
ရူပါရုံ (= အရောင်) လိုင်း အကောင်းအုပ်စု
色所缘（颜色）线善组
ဤရူပါရုံ (= အရောင်)လိုင်းဇယားနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းချက်များကို ဖတ်ရှုပြီးပါက ရူပါရုံ (= အရောင်) လိုင်း အကောင်းအုပ်စု နာမ်တရားများကို သိမ်းဆည်းနိုင် ရှုပွားနိုင်ပြီဟု ယူဆပါသည်။ အချုပ်မှတ်သားရန် သိမ်းဆည်းရှုပွားရန်မှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။
读过有关色所缘（颜色）线表的这些说明以后，相信已经能够摄取、观修色所缘（颜色）线的善组名法。为便于概括记忆和摄取观修，方法如下。
၁။ ထိုရူပါရုံ (= အရောင်)ကို ရူပါရုံ (= အရောင်)ဟု ရှုခဲ့သော် ရူပါရုံ (= အရောင်)ဟု သိနေသော စက္ခုဒွါရ- ဝီထိ နာမ်တရား မနောဒွါရဝီထိ နာမ်တရားများကို သိမ်းဆည်းပါ။ ထိုနောင် ---- ၂။ ထိုရူပါရုံကို ရုပ်တရားဟု ရှုခဲ့သော် ထိုရူပါရုံကို ရုပ်တရားဟု သိနေသော မနောဒွါရဝီထိ နာမ်တရားများ ကိုလည်းကောင်း၊ ၃။ ထိုရူပါရုံ၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း သဘောကို အာရုံယူ၍ အနိစ္စဟု ရှုခဲ့သော် အနိစ္စဟု သိနေသော မနောဒွါရ ဝီထိ နာမ်တရားများကိုလည်းကောင်း၊ ၄။ ထိုရူပါရုံ၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း ဒဏ်ချက်ဖြင့် အမြဲမပြတ် ညှဥ်းပန်း နှိပ်စက်ခံရသည့်သဘောကို အာရုံ ယူ၍ ဒုက္ခဟုရှုခဲ့သော် ဒုက္ခဟု သိနေသော မနောဒွါရဝီထိနာမ်တရားများကိုလည်းကောင်း၊ ၅။ ထိုရူပါရုံ၏ မပျက်စီးဘဲ အကျိတ်အခဲ အခိုင်အမာ အနှစ်သာရအားဖြင့် တည်နေသည့် ခိုင်မာသည့် အနှစ်သာရ အတ္တ မရှိမှုသဘောကို အာရုံယူ၍ အနတ္တဟု ရှုခဲ့သော် အနတ္တဟု သိနေသော မနောဒွါရ
1．若把该色所缘（颜色）观为色所缘（颜色），就摄取正在了知“色所缘（颜色）”的眼门心路名法与意门心路名法。随后：2．若把该色所缘观为色法，就摄取正在了知“色法”的意门心路名法；3．若取该色所缘的生起、坏灭之性为所缘而观为无常，就摄取正在了知“无常”的意门心路名法；4．若取该色所缘因生灭冲击而不断遭受逼迫之性为所缘而观为苦，就摄取正在了知“苦”的意门心路名法；5．若取该色所缘并无一个不坏、能以凝实团块、坚固本质而存立的牢固自我这一性质为所缘而观为无我，就摄取正在了知“无我”的意门——
ဝီထိ နာမ်တရားများကိုလည်းကောင်း၊ ၆။ ထိုရူပါရုံ၏ ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် အသုဘသဘောကို အာရုံယူ၍ အသုဘဟု ရှုခဲ့သော် အသုဘဟု သိနေ သော မနောဒွါရဝီထိ နာမ်တရားများကိုလည်းကောင်း ဆက်လက်၍ သိမ်းဆည်းပါ။
——心路名法；6．若取该色所缘可厌、可恶的不净性质为所缘而观为不净，就继续摄取正在了知“不净”的意门心路名法。
ထိုရူပါရုံ အရောင်ကို ရုပ်တရားဟု၊ အနိစ္စဟု၊ ဒုက္ခဟု၊ အနတ္တဟု၊ အသုဘဟု မနောဒွါရဝီထိစိတ်တို့ဖြင့် သာ သိရှိနိုင်သည်ဖြစ်ရာ ထိုမနောဒွါရဝီထိ စိတ်အစဥ်တွင် ပါဝင်သော မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းက ရုပ်တရားဟု၊ အနိစ္စ
该色所缘（颜色）只能由意门心路诸心了知为色法、无常、苦、无我、不净。因此，在这些意门心相续中所含的意门转向，若把该色所缘作意为色法、无常——
原书第 176 页
ဟု၊ ဒုက္ခဟု၊ အနတ္တဟု၊ အသုဘဟု နှလုံးသွင်းလိုက်ခဲ့သော် = ဆင်ခြင် ဆုံးဖြတ်လိုက်သော် ယောနိသောမနသိ ကာရ ဖြစ်၍ ဇောများသည် ကုသိုလ်ဇောများသာ ဖြစ်ရသည်ဟု မှတ်ပါ။
——、苦、无我或不净，也就是如此审察、确定，便属于如理作意；应知，这时的诸速行只会是善速行。
ထိုသို့ ရှုရာ၌ ရုပ်တရားဟု ရှုလျှင် ရုပ်တရားဟု သိနေသော မနောဒွါရဝီထိစိတ်များသည် ဘဝင်ခြားလျက် အကြိမ်များစွာ ဖြစ်နေသည်ကို သဘောပေါက်အောင် သိမ်းဆည်းပါ၊ ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူပါ၊ ရှုပါ။ အလား တူပင် အနိစ္စ-ဒုက္ခ-အနတ္တ-အသုဘဟု အသီးအသီး ရှုရာ၌လည်း မနောဒွါရဝီထိစိတ်များသည် ဝီထိတစ်ခုနှင့် တစ်ခု၏ အကြားတွင် ဘဝင်များစွာ ခြားခြားပြီး အကြိမ်များစွာ ဖြစ်နေမှုကို သဘောပေါက်အောင် သိမ်းဆည်းပါ၊ ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူပါ၊ ရှုပါ။ ဇောနှင့် တဒါရုံတို့တွင် ဉာဏ်နှင့် ပီတိတို့မှာ ထိုက်သလို ယှဥ်တွဲ၍ ဖြစ်နေကြမည် ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်နှင့် ပီတိ လဲလှယ်၍ (၄)ချက်စီပင် သိမ်းဆည်းပါ။
如此观修时，若观为色法，就应摄取、以智分别并观见：正在了知“色法”的意门心路诸心由有分隔开而多次生起。同样，分别观为无常、苦、无我、不净时，也应摄取、以智分别并观见：相应的意门心路诸心在一道心路与下一道心路之间由许多有分隔开而多次生起。在速行与彼所缘中，智与喜会依其所应相应而生；应依智、喜相应与否交替组合，每一种都按四种方式摄取。
ဤသို့ သိမ်းဆည်းရာ၌ ရူပါရုံ အရောင်ကို ရုပ်တရားဟု အနိစ္စဟု ဒုက္ခဟု အနတ္တဟု အသုဘဟု အသီး အသီး သိနေသော နာမ်တရား အသီးအသီးမှာ မနောဒွါရဝီထိစိတ်များသာ ဖြစ်သဖြင့် ဘဝင်မနောအကြည် ဓာတ်ကို ရှေးဦးစွာ သိမ်းဆည်း၍ ထိုနောင် မိမိရှုပွားလိုသော ရူပါရုံကို လှမ်း၍အာရုံယူပါ။ ထိုရူပါရုံ အရောင် သည် ဘဝင်မနောအကြည်ဓာတ်၌ ရှေးရှုကျရောက်လာသောအခါ ထင်လာသောအခါ - မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းက ထိုရူပါရုံ အရောင်ကို ---- ၁။ ရုပ်တရားဟုလည်းကောင်း၊ ၂။ အနိစ္စဟုလည်းကောင်း၊ ၃။ ဒုက္ခဟုလည်းကောင်း၊ ၄။ အနတ္တဟုလည်းကောင်း၊ ၅။ အသုဘဟုလည်းကောင်း ---- အသီးအသီး ရှုခဲ့သော် ဇယား၌ ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း ဝီထိစိတ်စေတသိက် (= နာမ်တရားစု)တို့ကို သိမ်းဆည်းနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ စက္ခုဒွါရဝီထိနှင့် မနောဒွါရဝီထိ (၂)မျိုးလုံးဝယ် ဝီထိစိတ္တက္ခဏ တစ်ခု တစ်ခု၌ အတူယှဥ်တွဲလျက် ဖြစ်ပေါ်နေကြကုန်သော ထိုစိတ်စေတသိက် (= နာမ်တရားစု) တို့ကို အားလုံးခြုံငုံ၍ ရှုနိုင်
这样摄取时，分别正在把色所缘（颜色）了知为色法、无常、苦、无我、不净的名法，都只是意门心路诸心。因此，应先摄取有分意净界，然后伸取自己想要观修的色所缘为所缘。当该色所缘（颜色）撞击、显现于有分意净界时，若意门转向分别把它观为：1．色法；2．无常；3．苦；4．无我；5．不净，便能依表所示摄取诸心路心与心所，即名法组。当能够把眼门心路与意门心路这两类心路中，每一个心路心刹那俱时相应生起的心与心所（名法组）全部总括起来观见——
သောအခါ ''နာမ်တရား နာမ်တရား''ဟု ရှုပါ။
——时，就观为“名法、名法”。
တစ်ဖန် ထိုနာမ်တရားတို့၏ မှီရာ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်နှင့် တကွသော နှလုံး၌ တည်ရှိကြသော (၅၄)မျိုးသော ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်တို့နှင့်တကွ ရနိုင်သမျှသော အာကာသဓာတ် လဟုတာ မုဒုတာ ကမ္မညတာ ဥပစယ သန္တတိ ဇရတာ အနိစ္စတာ စသော ရုပ်အတုတို့ကိုပါ ရောနှော၍ ခြုံငုံ၍ - ''ရုပ်တရား ရုပ်တရား''ဟု ရှုပါ။
再者，应把位于心脏、作为这些名法所依的心所依处色，以及与它同处的 54 种大种色、所造色，连同所有能够取得的非真实色法——空界、色轻快性、色柔软性、色适应性、色积聚、色相续、色老性、色无常性等——混合起来，总括观为“色法、色法”。
အလားတူပင် စက္ခုဝိညာဏ် နာမ်တရားစုတို့၏ မှီရာ စက္ခုဝတ္ထုနှင့် တကွ (၅၄)မျိုးသော ရုပ်အစစ်တို့နှင့် ရနိုင်သမျှသော ရုပ်အတုတို့ကိုပါ ရောနှော ခြုံငုံ၍ ''ရုပ်တရား ရုပ်တရား''ဟု ရှုပွား သိမ်းဆည်းပါ။
同样，应把作为眼识名法组所依的眼所依处，连同 54 种真实色法以及所有能够取得的非真实色法，混合起来总括观修、摄取为“色法、色法”。
ဝတ္ထု နှင့် အာရုံ အယူအဆ
依处与所缘的观点
စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ။ (မ-၃-၃၂၈။ ဆဆက္ကသုတ္တန်။) စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စာတိအာဒိနာ ဒွါရာရမ္မဏေသု ဧကဝစနဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသာ ဧကနာနာသန္တာနဂတာနံ ဧကသန္တာနဂတဝိညာဏပစ္စယဘာဝတော ဧကနာနာဇာတိကတ္တာ စ။ (မူလဋီ-၂-၄၈။)
“依眼及诸“以‘依眼及诸色’等语，在门与所缘方面分别使用单数、复数，是因为门位于同一相续、所缘位于不同相续，却都能成为同一相续中识的缘；又因为门属于单一类别，而所缘属于多种类别。”
原书第 177 页
နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း -- အရူပပရိဂ္ဂဟ အခန်း ဧကနာနာသန္တာနဂတာနန္တိ ဧကသန္တာနဂတာနံ အဘိန္နသန္တာနဂတာနံ ဒွါရာနံ၊ နာနာသန္တာနဂတာနံ ဘိန္နသန္တာနဂတာနံ အာရမ္မဏာနန္တိ ယောဇနာ။ ဧကနာနာဇာတိကတ္တာတိ စက္ခာဒိ ဧကေကဇာတိကတ္တာ ဒွါရာနံ၊ နီလာဒိအနေကဇာတိကတ္တာ အာရမ္မဏာနံ။ (အနုဋီ-၂-၅၆။) အထက်တွင် ဖော်ပြထားသော ပါဠိတော်၌ - ပသာဒဘက် မှီရာဝတ္ထုရုပ်ဘက်တွင် ''စက္ခု''ဟု ဧကဝုစ်ဖြင့် ဟောတော်မူ၍ အာရုံဘက်၌ ''ရူပေ''ဟု ဗဟုဝုစ်ဖြင့် ဟောကြားထားတော်မူ၏။ ဤဧကဝုစ်နှင့် ဗဟုဝုစ် ခွဲခြား၍ ဟောကြားထားတော်မူရခြင်းနှင့် စပ်လျဥ်း၍ မူလဋီကာဆရာတော်က အထက်ပါအတိုင်း ရှင်းပြထား၏။ ယင်း မူလဋီကာ၏ ဆိုလိုရင်းမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။
“所谓‘属于一相续与多相续者’：应连结为，诸门属于同一而无别的相续；诸所缘属于多种相续、彼此有别的相续。所谓‘一类与多类’：眼等诸门各各只有一类，青色等诸所缘则有多类。”（《随复注》2-56。）在上引巴利文中，净色一方、即所依处色一方，以单数“စက္ခု（cakkhu，眼）”宣说；所缘一方则以复数“ရူပေ（rūpe，诸色）”宣说。关于为何如此分别采用单数与复数，《根本复注》的论师作了上述解释；其要义如下。
စက္ခုပသာဒနှင့် (= စက္ခုဒွါရနှင့်) ရူပါရုံကို စွဲမှီ၍ စက္ခုဝိညာဏ်စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာရာဝယ် စက္ခုပသာဒ (= စက္ခုဒွါရ) သည် သတ္တဝါတစ်ယောက်၏ သန္တာန်၌ တည်၍ ထို တစ်သန္တာန်တည်း၌ တည်နေသော စက္ခု ပသာဒ (= စက္ခုဒွါရ) က ထိုတစ်သန္တာန်တည်း၌ပင် ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိလာသော စက္ခုဝိညာဏ်အား ---- ၁။ စက္ခုဝိညာဏ်၏ မှီရာအဖြစ် ကျေးဇူးပြုခြင်း နိဿယပစ္စယသတ္တိ၊ ၂။ စက္ခုဝိညာဏ်၏ ရှေးက ကြိုတင်ဖြစ်၍ မှီရာအဖြစ် ကျေးဇူးပြုခြင်း ပုရေဇာတပစ္စယသတ္တိ၊ ၃။ စက္ခုဝိညာဏ်နှင့် နာမ်တရားစုတို့အား ရူပါရုံကို မြင်မှုကိစ္စ၌ အစိုးရခြင်း ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခြင်းဖြင့် ကျေးဇူး ပြုပေးခြင်း ဣန္ဒြိယပစ္စယသတ္တိ၊ ၄။ အတူယှဥ်တွဲ၍ မဖြစ်ခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးခြင်း ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူး ပြုပေး၏။
眼识心依眼净色（即眼门）与色所缘而生起时，眼净色（即眼门）住在某一有情的相续中；住在这同一相续中的眼净色（即眼门），以下列四种缘力资助同一相续中生起、存在的眼识：1．作为眼识的依处而资助的依止缘力；2．先于眼识生起，并作为其依处而资助的前生缘力；3．在见色所缘的作用上，以主宰、控制眼识及其名法组的方式资助的根缘力；4．以不相应、不一同俱生的方式资助的不相应缘力。
ရူပါရုံကား မိမိသန္တာန် သူတစ်ပါးသန္တာန်ဟု သန္တာန် အမျိုးမျိုး၌ ဖြစ်၍ ယင်း စက္ခုဝိညာဏ်အား သိစရာ အာရုံအဖြစ် ရပ်တည်လျက် အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ ထို့ပြင် သတ္တဝါတစ်ယောက် တစ်ယောက်၌ စက္ခုပသာဒသည် အရေအတွက်များသော်လည်း အမျိုးအစားအားဖြင့် တစ်မျိုးတစ်စားတည်းသာ ရှိ၏၊ ဇာတ် တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်၏၊ ထို စက္ခုပသာဒ (= စက္ခုဒွါရ) ၌ ထင်နိုင်သော ရူပါရုံကား အညို အရွှေ စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး အစားစား အများအပြားပင် ရှိ၏၊ ဇာတ်ကွဲပြား၏။
色所缘则可生于自身相续、他人相续等不同相续中，并以眼识所应了知的所缘身份成立，以所缘缘力资助眼识。再者，就每一个有情而言，眼净色在数量上虽有许多，在种类上却只有一种，属于同一类别；而能显现在该眼净色（即眼门）上的色所缘，却有褐色、金色等众多不同种类，类别各异。
ဤသို့လျှင် စက္ခုပသာဒ (= စက္ခုဒွါရ) က တစ်သန္တာန်တည်း၌ တည်ခြင်း၊ တစ်မျိုးတစ်စားသာ ရှိခြင်း၊ ရူပါရုံက အမျိုးမျိုးသော သန္တာန်တို့၌တည်ခြင်း၊ အမျိုးအစား များပြားခြင်းကြောင့် ပသာဒ (= ဒွါရ) ဘက်၌ ''စက္ခုဉ္စ''ဟု ဧကဝုစ်ဖြင့် ဟောတော်မူပြီးလျှင် အာရုံဘက်၌ ''ရူပေ စ''ဟု ဗဟုဝုစ်ဖြင့် ဟောပြတော်မူသည်။
如是，由于眼净色（即眼门）住在同一相续中、只有一种类别，而色所缘住在不同相续中、种类众多，所以净色（即门）一方以单数说“စက္ခုဉ္စ（cakkhuñca，眼）”，所缘一方则以复数说“ရူပေ စ（rūpe ca，诸色）”。
သောတဉ္စ ပဋိစ္စ သဒ္ဒေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သောတဝိညာဏံ စသည်တို့၌လည်း နည်းတူပင်တည်း။ (မူလဋီ-၂-၅၆။)
在“သောတဉ္စ ပဋိစ္စ သဒ္ဒေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သောတဝိညာဏံ（sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṃ，缘耳与诸声，耳识生起）”等句中，也同样如此。（《根本复注》2-56。）
အဝုတ္တသမုစ္စည်း - စ - သဒ္ဒါ
兼摄未说者的“ca”字
စက္ခုဉ္စ ရူပေ စ ၌ စ-သဒ္ဒါကား မဆိုအပ်သေးသည်ကိုပါ လှမ်း၍ သိမ်းဆည်းယူရသော အဝုတ္တ သမုစ္စယတ္ထ အနက် ရှိ၏။ စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်သောအခါ စက္ခုပသာဒနှင့် ရူပါရုံကိုသာ စွဲမှီ၍ ဖြစ်ရသည် မဟုတ်သေး၊ မိမိ စက္ခုဝိညာဏ်၏ ရှေးက ကြိုတင်၍ ဖြစ်သွားသော မနောဓာတ် အမည်ရသော ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းကိုလည်းကောင်း၊ စက္ခုဝိညာဏ်၏ ယှဥ်ဖက်ဖြစ်သော ဖဿ ဝေဒနာ သညာ စေတနာ ဧကဂ္ဂတာ ဇီဝိတ မနသိကာရဟူသော ယှဥ်ဖက် စေတသိက် နာမ်ခန္ဓာ (၃)ပါး အပေါင်းကိုလည်းကောင်း စွဲမှီ၍ ဖြစ်ရသေးသည်ဟု ဆိုလိုပေသည်။
在“စက္ခုဉ္စ ရူပေ စ（cakkhuñca rūpe ca，眼与诸色）”中，“ca”字具有 `avutta-samuccayattha`——兼摄尚未明说者的意义。眼识生起时，并非只依眼净色与色所缘而生；还须依先于该眼识生起、名为意界的五门转向，并依与眼识相应的触、受、想、思、一境性、命根、作意七心所——即合属受、想、行三名蕴的相应法组——而生。
သောတဉ္စ ပဋိစ္စ စသည်တို့၌လည်း နည်းတူပင် မှတ်ပါ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၇၆။)
在“သောတဉ္စ ပဋိစ္စ（sotañca paṭicca，缘耳）”等句中，也应同样理解。（《迷惑冰消》2-76。）
原书第 178 页
မဟာဋီကာနှင့် အနုဋီကာတို့၏ ရှင်းလင်းချက်များ
《大复注》与《随复注》的解释
ဧကမ္ပိ စက္ခုဝိညာဏဿ ပစ္စယော ဟောတိ၊ ရူပံ ပန အနေကမေဝ သံဟတန္တိ ဣမဿ ဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ။ (မဟာဋီ-၂-၁၂၄။ အနုဋီ-၂-၅၆။) စက္ခုဒသက ကလာပ် တစ်ခု၏ အတွင်း၌ တည်ရှိသော စက္ခုပသာဒ တစ်ခုတည်းက စက္ခုဝိညာဏ်အား ဖြစ်ပေါ်လာဖို့ရန် မှီရာဝတ္ထုအဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးနိုင်၏။ စက္ခုဒသကကလာပ်တစ်ခု၏ အတွင်း၌ တည်ရှိသော စက္ခုပသာဒ တစ်ခုတည်းကို မှီ၍ စက္ခုဝိညာဏ်စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်စွမ်း ရှိ၏။ သို့သော် ရုပ်ကလာပ် တစ်ခု၏ အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိသော တစ်ခုတည်းသော ရူပါရုံက စက္ခုဝိညာဏ်၏ သိစရာအာရုံအဖြစ် ရပ်တည် ၍ အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြု၍ မပေးနိုင်ပေ။ ရုပ်ကလာပ်တစ်ခု၏ အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိသော တစ်ခုတည်းသော ရူပါရုံကို စက္ခုဝိညာဏ်သည် မသိနိုင်ပေ။ ရုပ်ကလာပ် အများစု၏ အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိသော ရူပါရုံ အများစုကသာလျှင် စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာဖို့ရန် အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိ
“这是为了显示如下差别：单一〔眼净色〕也能成为眼识之缘，而色〔所缘〕则必是多个聚合起来。”（《大复注》2-124；《随复注》2-56。）一个眼十法聚内的单一眼净色，能够作为所依处而资助眼识生起；眼识心能够依一个眼十法聚内的单一眼净色而生起。然而，一个色聚内的单一色所缘不能以眼识所应了知的所缘身份、以所缘缘力资助眼识生起；眼识也不能了知一个色聚内的单一色所缘。只有许多色聚内的众多色所缘，才能以所缘缘力——
ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးနိုင်၏။ ရုပ်ကလာပ် အများစု၏ အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိသော ရူပါရုံ အများစုကိုသာလျှင် စက္ခုဝိညာဏ်က အာရုံပြုနိုင်၏ သိနိုင်၏။ ဤအဓိပ္ပါယ်ထူးကို ပြတော်မူခြင်းငှာ ပသာဒဘက်၌ စက္ခုံ - ဟု ဧကဝုစ်ဖြင့် ဟောတော်မူ၍ အာရုံဘက်၌ ရူပေ - ဟု ဗဟုဝုစ်ဖြင့် ဟောတော်မူသည်။
——资助眼识生起。眼识只能缘取、了知许多色聚内所含的众多色所缘。为了显示这一特殊意义，净色一方以单数“စက္ခုံ（cakkhuṃ，眼）”宣说，所缘一方则以复数“ရူပေ（rūpe，诸色）”宣说。
〔မှတ်ချက် --- ရုပ်ကလာပ်တစ်ခု အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိသော ရူပါရုံကို စက္ခုဝိညာဏ်သည် အာရုံ မပြုနိုင် မသိနိုင်သော်လည်း နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ် စသော မနောဒွါရိက ဝိပဿနာဇောဝီထိ စိတ်အစဥ်တို့ဖြင့်ကား ရုပ်ကလာပ်တစ်ခု တစ်ခု၏ အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိသော ရူပါရုံကိုကား အာရုံပြုနိုင် သိနိုင်သည်သာဖြစ်သည်။
〔注：虽然眼识不能缘取、了知一个色聚内的单一色所缘，名色分别智等意门观速行心路，却确实能够缘取、了知每一个色聚内所含的色所缘。
ဝိပဿနာဇောတို့ကား ရုပ်ကလာပ်စသည့် ရုပ်တုံးရုပ်ခဲ ရုပ်ဃနတို့ကို ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးလျက် ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်အောင် ထွင်းဖောက်သိမြင်သော ဇောစိတ်အစဥ်များ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။〕 တစ်ခုတည်းသာဖြစ်သော စက္ခုပသာဒသည် စက္ခုဝိညာဏ်အား ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေးနိုင်၏၊ ရူပါရုံသည်ကား များစွာပေါင်းစုလျက် ဖြစ်ပေါ်လာမှသာလျှင် ယင်းရူပါရုံ အများစုက စက္ခုဝိညာဏ်အား ဖြစ် ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေးနိုင်၏ဟူသော ဤစကားရပ်၌ အကြောင်းတရားကား အဘယ်ပါနည်းဟူမူ ----- ကျေးဇူးပြုတတ်သည်၏ အဖြစ်၏ ထူးခြားမှုကြောင့်တည်းဟုပင် ဖြေဆိုလေရာ၏၊ စက္ခုပသာဒသည် စက္ခု ဝိညာဏ်အား ---- ၁။ မှီရာအဖြစ် ကျေးဇူးပြုခြင်း နိဿယ ပစ္စယသတ္တိ၊ ၂။ ရှေးက ကြိုတင်၍ ဖြစ်လျက် ကျေးဇူးပြုခြင်း ပုရေဇာတပစ္စယသတ္တိ၊ ၃။ ရူပါရုံကို မြင်မှုကိစ္စ၌ အစိုးရခြင်း ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးခြင်း ဣန္ဒြိယပစ္စယသတ္တိ၊
这是因为，观速行是通过分析色聚等色法团块、破除色密集，使智见穿透而直达究竟法的速行心相续。〕关于“单一眼净色能资助眼识生起，而色所缘必须有许多聚合起来才能资助”这句话，若问其理由是什么，应答：这是由于资助方式存在差别。眼净色以下列方式资助眼识：1．作为依处而资助的依止缘力；2．预先于眼识生起而资助的前生缘力；3．在见色所缘的作用上，以主宰、控制的方式资助的根缘力；
၄။ အတူယှဥ်တွဲ၍ မဖြစ်ခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးခြင်း ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ---- ကျေးဇူးပြုလတ်သော အခါဝယ် စက္ခုပသာဒသည် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် အနေအားဖြင့် အသက်ထင်ရှားရှိနေဆဲ ကာလ၌သာလျှင် စက္ခုဝိညာဏ်အား ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုနိုင်၏။ အကြောင်းမူ ထိုစက္ခုပသာဒသည် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် အနေအားဖြင့် ထင်ရှားရှိနေသော်သာလျှင် ထို စက္ခုဝိညာဏ်၏ ထင်ရှားဖြစ်နိုင်ခြင်း ရှိနိုင်ခြင်း ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ထို စက္ခုပသာဒသည် (မျက်စိကွယ်နေခြင်း စသည်တို့ကြောင့်) ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် အနေအားဖြင့် ထင်ရှား မရှိလတ်သော် ထိုစက္ခုဝိညာဏ်၏ ထင်ရှား မဖြစ်နိုင်ခြင်း မရှိနိုင်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။
4．以不相应、不一同俱生的方式资助的不相应缘力。眼净色以这些缘力资助时，只有就生起、住立、坏灭这几个阶段而言仍然存在的期间，才能资助眼识生起。理由是：只有该眼净色在生起、住立、坏灭上仍然显现、存在，眼识才可能显现、存在；若该眼净色由于失明等原因而不再如此显现、存在，眼识也就不可能显现、不可能存在。
〔မှတ်ချက် ---- စိတ္တက္ခဏ (၁၇) ချက် သက်တမ်းရှည်သော စက္ခုပသာဒသည် မိမိ၏ ရုပ်၏ ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိခိုက်ဝယ် စက္ခုဝိညာဏ်အား ဖြစ်ပေါ်လာအောင် မှီရာ နိဿယသတ္တိ စသည်တို့ဖြင့် ကျေးဇူး
〔注：寿命为十七心刹那的眼净色，在其自身色法处于住时期间，能够以依止缘力等——
原书第 179 页
နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း -- အရူပပရိဂ္ဂဟ အခန်း ပြုပေးနိုင်၏။ အထူးသဖြင့် မဇ္ဈိမာယုက အမည်ရသော ရှေးဦးအစ အတီတဘဝင်နှင့် ဥပါဒ် ပြိုင်၍ ပြိုင်တူ ဖြစ်သော စက္ခုပသာဒကို မှီ၍ များသောအားဖြင့် စက္ခုဝိညာဏ်သည် ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ သို့အတွက် စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်ချိန်ဝယ် ယင်း စက္ခုဝိညာဏ်၏ မှီရာ စက္ခုပသာဒမှာ ထင်ရှားရှိနေတုန်းသာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုကြောင်းကို မှတ်သားပါ။〕 ယင်းသို့လျှင် စက္ခုပသာဒသည် စက္ခုဝိညာဏ်အား ထင်ရှားရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေးတတ်သောကြောင့် ထိုစက္ခုပသာဒသည် ထို စက္ခုဝိညာဏ်အား ---- ၁။ ထင်ရှား ရှိနေခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးခြင်း အတ္ထိပစ္စယသတ္တိ၊ ၂။ မိမိ မကင်းမီ မချုပ်မီ ကျေးဇူးပြုပေးခြင်း အဝိဂတပစ္စယသတ္တိ ---- တို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်၏ဟု ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူပေ၏။
——资助眼识生起。尤其，眼识通常依所谓 `majjhimāyuka`（中寿）的眼净色而生；该眼净色与最初的过去有分同时生起。因此应当记住：这里的意思是，眼识生起时，作为该眼识依处的眼净色仍然显现、存在。〕如是，由于眼净色能以仍然存在的方式资助眼识生起，世尊开示：眼净色还以下列两种缘力资助眼识：1．以显现、存在的方式资助的存在缘力；2．在自身尚未离去、尚未灭去以前资助的不离缘力。
ဝတ္ထုရုပ်၌ ဝိညာဏ်မှီပုံ ---- စက္ခုပသာဒ (= စက္ခုဝတ္ထုရုပ်)ကို စက္ခုဝိညာဏ်က မှီ၍ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရာ၌ စက္ခုဝိညာဏ်သည် စက္ခုဝတ္ထုရုပ် အပေါ်၌ ထပ်လျက်၊ သို့မဟုတ် စက္ခုဝတ္ထုရုပ်၏ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်၌ ကပ်ငြိ လျက် မှီ၍ဖြစ်သည်ကား မဟုတ်၊ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ - စက္ခုဝိညာဏ်က စက္ခုဝတ္ထုရုပ်အပေါ်၌ တစ်စိတ် တစ်ဒေသအားဖြင့် ထိုသို့ ကပ်ငြိနေနိုင်လောက်အောင် အထည်ဒြပ် မရှိသော နာမ်တရားမျှသာ ဖြစ်သော ကြောင့်တည်း။ ''ဆရာကို တပည့်က မှီသည်''ဟု ဆိုရာ၌ ဆရာမရှိလျှင် တပည့်သည် မကြီးပွားနိုင်သည့်အတွက် ''ဆရာကို တပည့်က မှီရသည်''ဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ''ရှင်ဘုရင်ကို မင်းချင်းယောကျာ်းတို့က မှီကြသည်''ဟု ဆိုရာ၌ ရှင်ဘုရင် မရှိလျှင် မင်းချင်းယောကျာ်းတို့သည် မကြီးပွားနိုင်ကြသည့်အတွက် ''ရှင်ဘုရင် ကို မင်းချင်းယောကျာ်းတို့က မှီကြသည်''ဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲသကဲ့သို့လည်းကောင်း -- အလားတူပင် ထို စက္ခု
识依于所依色的方式——所谓眼识依眼净色（即眼所依处色）而生，并不是说眼识重叠在眼所依处色上，或黏附在它周围而依之生起。为什么呢？因为眼识只是名法，没有足以让它以一部分这样黏附在眼所依处色上的物质实体。譬如说“弟子依老师”：若无老师，弟子便不能成长，所以称为“弟子依老师”；又如说“臣僚依国王”：若无国王，臣僚便不能发展，所以称为“臣僚依国王”。同样——
ဝိညာဏ်၏ ထိုစက္ခုပသာဒနှင့် ကင်း၍ မဖြစ်နိုင်ဘဲ ထိုစက္ခုပသာဒ စက္ခုဝတ္ထုရုပ်နှင့်သာလျှင် စပ်သောဖြစ်ခြင်း ရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်သာလျှင် ''မှီ၍ ဖြစ်ခြင်း = နိဿယ'' - သဘောကို အလိုရှိအပ်ပေသည်။
——眼识不能离开该眼净色而生；唯有与该眼净色——眼所依处色相涉时方能生起。这才是“依止而生＝နိဿယ（nissaya，依止）”所要表达的意义。
နိဿယပစ္စည်းမှ တစ်ပါးကုန်သော ပုရေဇာတစသော ပစ္စည်းတို့ကိုကား စက္ခုဝိညာဏ်၏ ရှေးကကြိုတင် ၍ ဖြစ်ခြင်းစသော ထိုထို အကြောင်းထူးဖြင့် သိရှိပါလေကုန်။ ထိုသို့ စက္ခုဝတ္ထုက စက္ခုဝိညာဏ်အား နိဿယ စသော မှီရာ ပစ္စယသတ္တိထူးတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုမှုသည် တစ်ခုတည်းသော စက္ခုပသာဒ၌ မဖြစ်သင့်သည်ကား မဟုတ်သောကြောင့်၊ တစ်ခုတည်းသော စက္ခုပသာဒသည်လည်း စက္ခုဝိညာဏ်အား ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူး ပြုသည်သာ ဖြစ်သောကြောင့် - စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ - ဟု ဧကဝုစ်ဝိဘတ်ဖြင့် ညွှန်ကြားပြသ ဆိုဆုံးမတော်မူခြင်းကို ပြုတော်မူခဲ့ပေသည်။
至于依止缘以外的前生缘等，应由“先于眼识生起”等各自特殊的因相来理解。眼所依处以依止等各别缘力资助眼识，并不要求必须有多个眼净色才成立；单一眼净色本身也确能资助眼识生起。因此，世尊以单数格说“စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ（cakkhuñca paṭicca，缘眼）”，作此指示与教诫。
ရူပါရုံ --- အဆင်းရူပါရုံသည်ကား စက္ခုဝိညာဏ်၏ ရှေးဦးစွာ ဖြစ်နှင့်၍ ပျက်ခြင်းဘင်ကာလသို့ မရောက်မီ ထင်ရှားရှိနေဆဲ ဌီ ခဏ၌သာလျှင် စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် စက္ခုဝတ္ထုသည် စက္ခုဝိညာဏ်အား ပုရေဇာတ အတ္ထိ အဝိဂတ ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ပင် ယင်း ရူပါရုံသည် ယင်း စက္ခုဝိညာဏ်အား ကျေးဇူးပြုနိုင်သည်ကား မှန်၏၊ သို့သော်လည်း ရုပ်ကလာပ်ပေါင်းများစွာ အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိသော များစွာသာလျှင် ဖြစ်သော ရူပါရုံအပေါင်းသည် ပေါင်းစပ်အပ်သည် ဖြစ်၍သာလျှင် ယင်းများစွာသော ရူပါရုံ အပေါင်းအစုက စက္ခုဝိညာဏ်အား ဖြစ်ပေါ်လာအောင် အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် စက္ခုဝိညာဏ်၏ သိစရာ အာရုံအဖြစ် ရပ်တည်၍ ကျေးဇူးပြုပေးနိုင်၏။ ရူပါရုံသည် စက္ခုဝိညာဏ်၏ သိစရာ အာရုံ ဖြစ်သောကြောင့် = စက္ခုဝိညာဏ်၏ သိစရာအာရုံအဖြစ် ကျေးဇူးပြုပေးတတ်သော အာရမ္မဏ အကြောင်း
色所缘——色所缘（颜色）先于眼识生起，在尚未到达坏灭阶段、仍然显现的住时刹那，才能资助眼识生起。因此，正如眼所依处以前生缘力、存在缘力、不离缘力资助眼识一样，该色所缘也确能以这些缘力资助眼识。然而，必须是许多色聚内所含的众多色所缘聚合起来以后，这一色所缘合集才能以所缘缘力，作为眼识所应了知的所缘而资助眼识生起。色所缘是眼识所应了知的所缘；换言之，它是以眼识所应了知的所缘身份给予资助的所缘因
တရား ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။
法。
原书第 180 页
အာရမ္မဏ = အာလမ္ဗဏ --- (၁) ပရမတ္ထဓမ္မသဘာဝမူလည်း ဖြစ်သော၊ (၂) ပရမတ္ထဓမ္မသဘာဝအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိဘဲ ကြံဆအပ်သော အခြင်းအရာမျှမူလည်းဖြစ်သော အကြင် ပရမတ် ပညတ် တစ်မျိုးမျိုးသော အာရုံ အကြောင်းတရားကို အသိစိတ်ဝိညာဏ်သည် ထင်လင်းစေလျက် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ārammaṇa＝ālambana（所缘）——识，即能知之心，生起时会使某一种作为其所缘因法的究竟法或概念显现：它或是具有究竟法自性的法；或是以究竟法自性并不显现、仅由构想而成的某种情状。
ဝိညာဏ်ဟူသည် အာရုံကို ယူတတ်သော သာရမ္မဏဓမ္မသာ ဖြစ်၏၊ အာရုံကို မယူတတ်သော အနာ- ရမ္မဏဓမ္မကား မဟုတ်ပေ။ ထိုကြောင့် ထိုဝိညာဏ်သည် တစ်စုံတစ်ခုသော အာရုံကို မစွဲကိုင်မူ၍ အာရုံ မပြုမူ၍ ဖြစ်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်ပေ။ ထိုဝိညာဏ်ကို ထင်လင်းစေလျက် ဖြစ်ပေါ်လာသော ထိုသိစရာအာရုံ အကြောင်း တရားသည် အာရုံယူတတ်သည့် သာရမ္မဏဓမ္မသဘာဝ ဖြစ်သော ထိုဝိညာဏ်၏ ထောက်မှီ၍ ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းတရား၏ အဖြစ်ဖြင့် စွဲကိုင်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အာလမ္ဗဏ = အာရမ္မဏ = အာရုံ မည်၏။
所谓识，只是能取所缘的有所缘法，并不是不取所缘的无所缘法。因此，识若不执取某一种所缘、不以它为所缘，就不可能生起。那使识显现并生起的所知所缘因法，由于被这种能取所缘的识执取为其生起所凭借的因，故称为 ālambana＝ārammaṇa＝所缘。
ထိုအာရုံသည်ကား ---- (၁) ပရမတ္ထဓမ္မသဘာဝမူလည်း ဖြစ်သော၊ (၂) ပရမတ္ထဓမ္မသဘာဝအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိဘဲ ကြံဆအပ်သော အခြင်းအရာမျှဟူသော ပရိကပ္ပိတ (= ပညတ်) မူလည်း ဖြစ်သော ---- ဤသဘာဝနှင့် ပရိကပ္ပိတ နှစ်မျိုးတို့တွင် အမှတ်မထား တစ်ပါးပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် သဘော သဘာဝကို ရသည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ထိုဝိညာဏ်၏ အာရမ္မဏပစ္စည်းဟူသော သိစရာအာရုံ အကြောင်းတရား ကို ရရှိခြင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်၏။
这种所缘可以是：1．具有究竟法自性的法；2．不以究竟法自性显现、只是构想所得的 parikappita（即概念）。在自性法与构想所得的概念这两者中，不论以哪一种情状显现，都能成为该识所知的所缘缘法。
ထိုကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ်သည် အဆင်းရူပါရုံကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာလတ်သော် ထိုအဆင်းရူပါရုံ၏ သဘောကို ထင်လင်းစေလျက်သာလျှင် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ စက္ခုစသော ဣန္ဒြေနှင့် ဆက်စပ်မှု ရရှိမှသာ ဖြစ်ခွင့် ရှိသော ဖြစ်ခြင်းသဘောရှိသော ထိုဝိညာဏ်၏ ထိုအာရုံ၏ သဘောကို ရယူနိုင်ခြင်းသည် (= အဆင်း-အသံ စသည်ဖြင့် ရယူနိုင်ခြင်း၊ ယောကျာ်း မိန်းမ စသည်ဖြင့် ရယူနိုင်ခြင်းသည်) ရုပ်ကလာပ်တစ်ခု နှစ်ခု၏ အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိသော အဆင်းရူပါရုံ၏ အစွမ်းအားဖြင့်လည်း မဖြစ်နိုင်၊ ရုပ်ကလာပ်အနည်းငယ်၏ အတွင်း၌ ပါဝင် တည်ရှိသော (ရုပ်ကလာပ် လေးငါးခု၏ အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိသော) အဆင်း ရူပါရုံ၏ အစွမ်းဖြင့်လည်း မဖြစ်နိုင်။ စင်စစ်သော်ကား မိမိ၏ နှလုံးသွင်းမှု အာဘောဂ အားလျော်စွာ ထင်ခြင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ရူပါရုံ အရောင်အဆင်း၏ အစွမ်းဖြင့်သာလျှင် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်၏။ ထိုကြောင့် များစွာသာလျှင် ဖြစ်သော အဆင်း
因此，眼识取色所缘而生起时，只在使该色所缘的性质显现的情况下生起。这种识必须与眼等根取得联系才有机会生起；它取得所缘性质的能力——无论是取得为色、声等，还是取得为男人、女人等——不能仅凭一两个色聚内所含的色所缘而发生，也不能仅凭少数色聚内所含的色所缘，即四五个色聚内的色所缘而发生。事实上，只有依照自己的作意（ābhoga）而达到显现的色所缘颜色，识才可能生起。因此，数量众多的色所缘
ရူပါရုံသည် ပေါင်းစပ်၍ ကျေးဇူးပြုသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် စက္ခုဝိညာဏ်အား ကျေးဇူးပြုခြင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏ ဟု ထင်ထင်ရှားရှား ညွှန်ကြားပြသတော်မူလိုသည် ဖြစ်၍ ဘုရားရှင်သည် အာရုံဘက်၌ ''ရူပေ''ဟု ဗဟုဝုစ်ဖြင့် ဟောကြားတော်မူသည်။ (မဟာဋီ-၂ -၁၂၄။ အနုဋီ-၂-၅၆-၅၇။)
聚合起来，才会发生资助眼识的作用。为了清楚指示：众多色所缘以聚合方式资助眼识，世尊便在所缘一方以复数形式说“ရူပေ（rūpe，诸色）”。（《大复注》2-124；《随复注》2-56—57。）
ရူပါယတနံ - ဟု ဟောတော်မူရာဝယ်
说到“色处”时
အဘိဓမ္မာ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်၌ ---- ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။
在阿毗达磨《发趣论“色处以所缘缘，缘眼识界及与其相应的诸法。”
(အဘိ-၈-၁။)
（《发趣论》8-1。）
= ရူပါယတန (= ရူပါရုံ) သည် စက္ခုဝိညာဏဓာတ်အားလည်းကောင်း၊ ထိုစက္ခုဝိညာဏဓာတ်နှင့် အတူယှဥ်တွဲ ဖြစ်ကြကုန်သော စေတသိက် (= သမ္ပယုတ်တရားစု) တို့အားလည်းကောင်း အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူး ပြုပေး၏။
也就是说，色处（即色所缘）以所缘缘力资助眼识界，也资助与该眼识界一同相应而生的心所，即相应法组。
原书第 181 页
နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း -- အရူပပရိဂ္ဂဟ အခန်း ဤသို့လျှင် ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူခဲ့၏။ ထိုသို့ ဟောကြားတော်မူသော စကားတော်၌ အာရုံအဖြစ် ကျေးဇူးပြုပေးနေသော ရူပါရုံကို ရူပါယတနံ (= ရူပါရုံ) ဟု ဧကဝုစ်ဝိဘတ်ဖြင့် ဟောကြားထား တော်မူသည်ကို တွေ့ရ၏။ ထိုသို့ ဟောကြားထားတော်မူချက်ကို မည်သို့ မည်ပုံ အဓိပ္ပါယ်ယူဆရမည်နည်းဟု မေးမြန်းဖွယ် ရှိလာပြန်၏။ အဖြေကား ဤသို့တည်း။
世尊就是这样开示的。在这段教说中可以看到：作为所缘给予资助的色所缘，被以单数形式说成“ရူပါယတနံ（rūpāyatanaṃ，色处，即色所缘）”。于是又会有人问：这项以单数形式所作的开示，应当怎样理解？回答如下。
ထိုစကားတော်ကိုလည်း ---- အကြင်သို့ သဘောရှိသော ရူပါရုံသည် စက္ခုဝိညာဏ်အား အာရမ္မဏပစ္စယ သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးနိုင်၏၊ ထိုသို့ သဘောရှိသော ရူပါရုံ (= ရူပါယတန) ကိုသာလျှင် ရည်ရွယ်တော်မူ၍ ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူခဲ့ပေသည်ဟု မှတ်သားပါ။
对于这段教说，应当这样记住：世尊只意指那种能够以所缘缘力资助眼识的色所缘，即具有这种性质的色处，而作此开示。
ယင်းသို့ ဖြစ်လျှင် ဘုရားရှင်သည် ရည်ရွယ်တော်မူသော ထိုရူပါယတနသည် အဘယ်သို့သဘော ရှိပါ သနည်းဟု ဤသို့ မေးငြားအံ့၊ အပေါင်းအစု သဘောရှိသော ရူပါယတနသာ ဖြစ်သည်ဟု ဖြေဆိုလေရာ၏။
若再问：“既然如此，世尊所意指的这一色处具有怎样的性质？”就应回答：“它是具有聚合性质的色处。”
ဤသို့သော အနက်သဘောကား ထင်ရှားသည်သာ ဖြစ်၏။
这样的含义本来就是清楚明白的。
ထိုကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ် စသည်တို့သည် အာယတနကို မှတ်သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကောင်းစွာ မှတ် အပ်သော အာရုံရှိကုန်၏။ (= အရောင်မျှကိုကား သိကုန်၏ မြင်ကုန်၏။) ဒြပ်ကို မှတ်သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် (= ယောကျာ်း မိန်းမ ကျွဲ နွား စသော ဒြပ်ကို မှတ်သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့်) မှတ်အပ်သော အာရုံရှိကြသည်ကား မဟုတ်ကုန်ဟု ဧကေဆရာတို့သည် မိန့်ဆိုကြကုန်၏၊ ထို ဧကေဆရာတို့၏ စကားသည်လည်း အသင့်ပင် ဖြစ်၏။
因此，某些论师说，眼识等所能认知的所缘，是依“处”而被认知的，也就是只知道、只看见颜色；并不是依实体而被认知的所缘，也就是说，并不把男人、女人、水牛、牛等整体实体认作所缘。这些论师的说法也是恰当的。
ဤအရာ၌ စက္ခုဝိညာဏ်၏ ရူပါယတနအပေါင်းအစုကိုသာလျှင် အာရုံပြုသည်၏အဖြစ် အာရုံရှိသည်၏ အဖြစ်ကို မယုံမှားသင့်ပေ။ အကြောင်းမူ (အရောင်မျှကိုသာ နှလုံးသွင်းနေသဖြင့်) အပေါင်းအစုကို နှလုံးသွင်း ခြင်း၏ပင်လျှင် မရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။ သို့သော်လည်း များစွာပေါင်းစုထားအပ်ကုန်သော အဆင်းရူပါယတန ဓမ္မတို့သည်သာလျှင် စက္ခုဝိညာဏ်၏ သိစရာအာရုံ အကြောင်းတရား (= အာရမ္မဏပစ္စည်းတရား) တို့ ဖြစ်ကြ ကုန်၏။
在这里，不应误以为眼识是把色处的聚合体本身作为所缘。理由是，眼识只对颜色作意，根本没有对聚合体作意。然而，只有许多聚集起来的可见色处法，才是眼识所应了知的所缘因法，即所缘缘法。
အသီးအသီး တစ်ခုချင်း တစ်ခုချင်း စက္ခုဝိညာဏ်၏ အာရုံဖြစ်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်ကုန်သော အဆင်း ရူပါရုံတို့သည် ပေါင်းစုအပ်ကုန်သည်ရှိသော် စက္ခုဝိညာဏ်၏ သိစရာအာရုံ အကြောင်းတရား (= အာရမ္မဏ ပစ္စည်း) တို့သည် အဘယ်သို့လျှင် ဖြစ်ကြကုန်သနည်းဟု မေးရန် ရှိ၏။
于是有人会问：各个色所缘若逐一、各自都不能成为眼识的所缘，那么把它们聚合起来以后，又怎能成为眼识所应了知的所缘因法，即所缘缘法呢？
မေးသင့်လှပေသည် --- အသီးအသီး တစ်ယောက်ချင်း တစ်ယောက်ချင်း ရူပါရုံကို မြင်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်- ကုန်သော သူကန်းတို့သည် များစွာ ပေါင်းစုအပ်ကုန်သော်လည်း ရူပါရုံကိုကား မမြင်နိုင်ကြကုန်သည်သာ ဖြစ်၏ဟု ပြောဆိုလာငြားအံ့ ---- ဤတစ်ခုချင်း တစ်ယောက်ချင်း မစွမ်းနိုင်ကုန်သော အရာတို့ကို များစွာ ပေါင်းစုအပ်ကုန်သော်လည်း မစွမ်းနိုင်ဟူသော ဤအနက်သဘောသည်ကား ဧကန်ကိန်းသေ သဘောတရား မဟုတ်ပေ။ ထမ်းစင်၊ ဝေါတို့ကို လူတစ်ယောက်ချင်း ထမ်းလျှင်ကား မစွမ်းနိုင်၊ သို့သော် တစ်ယောက်ချင်း အသီးအသီး ထမ်းဆောင်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်ကုန်သော များစွာကုန်သော သူတို့သည် များစွာပေါင်းစု၍ ထမ်းစင်၊ ဝေါတို့ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသော် စွမ်းနိုင်ကြကုန်၏။ ယင်းသို့ စွမ်းနိုင်သည်၏ အဖြစ်ကို လောက၌ တွေ့မြင်ရခြင်းကြောင့် တစ်ခုချင်း တစ်ယောက် ချင်း မစွမ်းနိုင်သော အရာတို့ကို များစွာ ပေါင်းစုအပ်ကုန်သော်လည်း မစွမ်းနိုင်ဟူသော ဤအနက်သဘောသည်
这个问题提得很好。若有人说：“一个个盲人各自都不能看见色所缘，即使许多盲人聚在一起，也仍然不能看见色所缘。”——然而，“各自不能的事物即使聚集再多也仍然不能”并非必然不变的原则。以担架、轿子为例，一个人独自抬时不能胜任；可是，许多各自不能独自抬运的人聚合起来，便能抬运担架、轿子。世间现见这种由合力而能成办的事实，因此，“各自不能的事物即使聚集再多也仍然不能”这一说法
ဧကန်ကိန်းသေ သဘောတရား မဟုတ်ပေ။
并不是必然不变的定则。
原书第 182 页
ထို့ပြင် ဦးခေါင်းစသော ဌာန တစ်ခုခု၌ အသီးအသီး တစ်ပင်စီ တစ်ပင်စီ သီးသန့် ဝေးဝေးတည်နေ ကြကုန်သော ဆံပင်စသည်တို့၏ အရောင်အဆင်းကို လှမ်း၍ အာရုံယူခြင်း မြင်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်သော်လည်း ထိုနေရာ၌ပင်လျှင် များစွာပေါင်းစု၍ တည်နေကြကုန်သော ဆံပင်စသည်တို့၏ အရောင်အဆင်းကို လှမ်း၍ အာရုံယူခြင်း မြင်ခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်ကြ၏။ ထိုကြောင့် ထိုအဆင်း ရူပါရုံတို့၏ စက္ခုဝိညာဏ်အား ပေါင်းစပ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သည်၏ အဖြစ်သည် တိုင်းထက်အလွန်ပင် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလျက် ရှိပေ၏။
再者，在头部等某一部位，一根根分散、彼此相距较远的头发等，其颜色不能从远处被取为所缘、被看见；然而，在同一部位聚集而生长的许多头发等，其颜色却能从远处被取为所缘、被看见。因此，这些色所缘聚合起来资助眼识的事实，显得格外清楚。
ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော စကားအစဥ်ဖြင့် ပရမာဏု အဆင်းရူပါရုံသည် စက္ခုဝိညာဏ်၏ အာရုံ ဖြစ်လေ သလော၊ သို့မဟုတ် ထိုပရမာဏု အဆင်းရူပါရုံ အပေါင်းအစုသည်ပင် စက္ခုဝိညာဏ်၏ အာရုံ ဖြစ်လေသလော ဤသို့ အစရှိသော စောဒနာမှု မေးမြန်းမှုကို ပယ်အပ်ပြီးသာ ဖြစ်သည်ဟု သိရှိပါလေ။
应当知道，依上述论述，像“极微尘中的色所缘究竟是眼识的所缘，还是这些极微尘中色所缘的集合才是眼识的所缘？”之类的诘难与问题，已经得到排除。
သောတဉ္စ ပဋိစ္စ သဒ္ဒေ စ ---- စသည်တို့၌လည်း နည်းတူပင် မှတ်ပါ။
对于巴利原串“သောတဉ္စ ပဋိစ္စ သဒ္ဒေ စ（sotañca paṭicca sadde ca，缘耳与诸声）”等，也应以同样方式理解。
(မဟာဋီ-၂ -၁၂၅။ အနုဋီ-၅၇-၅၈။)
（《大复注》2-125；《随复注》2-57—58。）
သတိပြုပါ
注意
ဤအထက်ပါ ဝတ္ထုနှင့် အာရုံ - အယူအဆပိုင်းတွင် ရှင်းလင်းတင်ပြခဲ့သည့် အယူအဆများအရ စက္ခုဒွါရ ဝီထိ၏ အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိကြသော စက္ခုဒွါရ နာမ်တရားစုတို့သည် ရုပ်ကလာပ်တစ်ခု၏ ရူပါရုံ အရောင်ကို သိနိုင်စွမ်း မရှိဘဲ ရုပ်ကလာပ် အများစု၏ ရူပါရုံ အရောင်မျှကိုသာ သိနိုင်စွမ်း ရှိသည်ဟု မှတ်သားပါ။
依照上文“依处与所缘”观点部分所阐明的见解，应当记住：眼门心路中所含的眼门名法组，不能了知一个色聚的色所缘颜色，只能了知许多色聚的色所缘颜色。
သို့သော် စက္ခုဒွါရဝီထိ၏ နောက်၌ ဆက်လက်၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော တဒနုဝတ္တိက မနောဒွါရဝီထိ သုဒ္ဓမနောဒွါရဝီထိတို့သည်လည်း ရူပါရုံ အများစုကိုပင် ဆက်လက်၍ ယေဘုယျအားဖြင့် အာရုံယူနိုင်ကြသည် မှန်သော်လည်း နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်စသည့် ဝိပဿနာဉာဏ်များ ဦးဆောင်သည့် မနောဒွါရဝီထိတို့ဖြင့် ရုပ် ကလာပ် အများစု၏ ရူပါရုံအရောင်မျှကိုသာမက ရုပ်ကလာပ်တစ်ခု တစ်ခု၏ ရူပါရုံကိုလည်း အာရုံပြုနိုင် သိနိုင် သည်သာ ဖြစ်သည်။ သို့အတွက် ရူပါရုံကို အာရုံယူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြသော ရူပါရုံအရောင်လိုင်း နာမ်တရားစု တို့ကို သိမ်းဆည်းရာ၌ ရုပ်ကလာပ် တစ်ခု၏ သို့မဟုတ် ရုပ်ကလာပ် အများစု၏ ရူပါရုံ အရောင်ကို အာရုံယူ၍ ရှုပွား သိမ်းဆည်းရန် စာမျက်နှာ (၁၅၂)တွင် ဖော်ပြခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
然而，眼门心路之后继续生起的随转意门心路和纯意门心路，一般而言，确实也会继续取许多色聚的色所缘为所缘；但是，由名色分别智等观智所领导的意门心路，不仅能取许多色聚的色所缘颜色，也确实能够取、能够了知每一个色聚中的色所缘。因此，本书第152页在说明摄取那些取色所缘而生起的色所缘线名法组时，才会说：应取一个色聚或许多色聚的色所缘颜色为所缘，进行观照与摄取。
ပရမတ်ကို အာရုံယူနိုင်သော မနောဒွါရဝီထိများကို ရည်ရွယ်၍ ရုပ်ကလာပ် တစ်ခုဟုလည်းကောင်း၊ ပရမတ်ကို အာရုံ မယူနိုင်သေးသော စက္ခုဒွါရဝီထိ မနောဒွါရဝီထိများကို ရည်ရွယ်၍ ရုပ်ကလာပ် အများစုဟု လည်းကောင်း အသီးအသီး ဖော်ပြထားသည်ဟု မှတ်သားပါ။
应当记住：所谓“一个色聚”，是就能够取究竟法为所缘的意门心路而说；所谓“许多色聚”，则是就尚不能取究竟法为所缘的眼门心路和意门心路而说。本书是分别针对这两类心路而作上述说明的。
အထူး စိတ်ဝင်စားဖွယ် တစ်ရပ်
特别值得关注的一点
ဤအရာတွင် ဆရာမြတ်တို့၏ အယူအဆ ကွဲပြားမှုမှာ အထူးစိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ အချက်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ် ပေသည်။ စက္ခုဝိညာဏ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့သည် စက္ခုအကြည်ဓာတ်ကို မှီ၍ဖြစ်ကြရာ၌ စက္ခုအကြည်ဓာတ် တစ်ခုတည်းကိုသာ မှီ၍ ဖြစ်ကြလေသလော၊ စက္ခုအကြည်ဓာတ် များစွာကိုပင် မှီ၍ ဖြစ်ကြလေသလော။
在这里，历代诸师见解的分歧，是一个特别值得注意的问题。眼识及其相应法组依眼净色而生时，究竟只是依一个眼净色而生，还是依许多眼净色而生？
ကျန် စက္ခုဒွါရိကစိတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့သည်လည်းကောင်း၊ ရူပါရုံကိုပင် ဆက်လက်၍ အာရုံ ယူနေကြသည့် မနောဒွါရိကဝီထိစိတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့သည်လည်းကောင်း ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍ ဖြစ်ကြ ရာဝယ် ဟဒယဝတ္ထုရုပ် တစ်ခုတည်းကိုပင် မှီ၍ ဖြစ်ကြသလော၊ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်များစွာကိုပင် မှီ၍ ဖြစ်ကြလေ သလောဟု စိစစ်ရာ၌ ----
其余眼门心路诸心及其相应法组，以及继续取同一色所缘为所缘的意门心路诸心及其相应法组，依心所依处色而生时，究竟是只依一个心所依处色而生，还是依许多心所依处色而生？对此加以考察时——
原书第 183 页
နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း -- အရူပပရိဂ္ဂဟ အခန်း ၁။ အထင်ရှားဆုံး အားအကောင်းဆုံး ဝတ္ထုရုပ်တစ်ခုကိုသာ မှီ၍ ယင်း နာမ်တရားစုတို့သည် ဖြစ်ကြသည် ဟူသော ဝါဒတစ်ရပ်၊ ၂။ မှီရာဝတ္ထုရုပ် အများစုကိုသာ မှီ၍ ယင်း နာမ်တရားစုတို့သည် ဖြစ်ကြသည်ဟူသော ဝါဒတစ်ရပ် ---- ဤသို့ ဝါဒ (၂)ရပ် ရှိပေ၏။ အသင်ယောဂီသူတော်ကောင်း ကိုယ်တိုင်ပင် လက်တွေ့ စမ်းသပ် ကြည့်ရှုရန် သင့်သော အချက်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။
有两种主张：1．这些名法组只依一个最明显、最强的依处色而生；2．这些名法组依许多作为所依的依处色而生。这是一个适合由贤善瑜伽行者本人在实修中检验、观察的问题。
ထိုဝါဒ (၂)ရပ်တို့တွင် အထင်ရှားဆုံး အားအကောင်းဆုံး ဝတ္ထုရုပ် တစ်ခုတည်းကိုသာ မှီ၍ နာမ်တရားစု တို့သည် ဖြစ်ကြသည်ဟူသော ဝါဒမှာ အထက်တွင် ရှင်းလင်းတင်ပြထားသော မဟာဋီကာ အနုဋီကာတို့၏ ရှင်းလင်းချက်များအတိုင်း ---- စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ … စသော ဒေသနာတော်များနှင့် ဂင်္ဂါရေနှင့် ယမုနာရေ ရောသကဲ့သို့ တစ်သားတည်း ညီညွတ်လျက်ပင် ရှိပေသည်။ သို့သော် မူလဋီကာဆရာတော်ကား မှီရာဝတ္ထုရုပ် အများစုကိုသာ မှီ၍ နာမ်တရားစုတို့သည် ဖြစ်ကြသည်ဟု ယူလိုရိပ် ရှိပေ၏။
在这两种主张中，“名法组只依一个最明显、最强的依处色而生”这一说，依照上文《大复注》《随复注》的解释，与“စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ …（cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati…，缘眼与诸色而生起）”等教说，如恒河水与阎牟那河水混合一般，完全融为一体、彼此一致。然而，《根本复注》的作者似有意主张：名法组依许多作为所依的依处色而生。
(မူလဋီ-၂-၄၈ - ကြည့်။)
（参见《根本复注》2-48。）
ထိုသို့ ဝတ္ထုရုပ်တစ်ခုတည်းကိုသာ မှီ၍ ဖြစ်ကြရာ၌ ---- ၁။ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းသည် မိမိ၏ရှေးက တည်ရှိသော ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ (= ပြတ်သော ဘဝင်) နှင့် အတူ ဥပါဒ်၍ ဖြစ်ကြသော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်တို့တွင် အထင်ရှားဆုံး အားအကောင်းဆုံး ဟဒယဝတ္ထုရုပ် တစ်ခုခုကို လည်းကောင်း၊ ၂။ စက္ခုဝိညာဏ်သည် မိမိ၏ရှေးက ဖြစ်သွားပြီးသော မဇ္ဈိမာယုက ဖြစ်၍ ရှေးဦးအစ အတီတဘဝင်နှင့် ဥပါဒ်ပြိုင်လျက် ဖြစ်ကြသော စက္ခုဝတ္ထုရုပ်တို့တွင် အထင်ရှားဆုံး အားအကောင်းဆုံး စက္ခုဝတ္ထုရုပ် တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း၊ ၃။ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းသည် မိမိ၏ရှေးက ဖြစ်သွားပြီးသော စက္ခုဝိညာဏ်စိတ်နှင့် အတူဥပါဒ်၍ ဖြစ်ကြသော ဟဒယ ဝတ္ထုရုပ်တို့တွင် အထင်ရှားဆုံး အားအကောင်းဆုံး ဟဒယဝတ္ထုရုပ် တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း အသီးအသီး မှီ၍ ဖြစ်ကြသည်ဟု ဤသို့ စသည်ဖြင့် သဘောပေါက်ပါလေ။
说它们只依一个依处色而生时，应当如下理解：1．五门转向依一个心所依处色而生；在与它前一刹那仍存在的有分断（即断止的有分）同时生起的诸心所依处色中，它依最明显、最强的一个；2．眼识依一个眼所依处色而生；在与最初的过去有分同时生起、且属于 majjhimāyuka（中寿型）的诸眼所依处色中，它依最明显、最强的一个；3．领受依一个心所依处色而生；在与其前一刹那已经生起的眼识心同时生起的诸心所依处色中，它依最明显、最强的一个。其余也应照此分别理解。
စက္ခုဝိညာဏ်မှ တစ်ပါးသော စက္ခုဒွါရိကဝီထိစိတ်တို့နှင့် ရူပါရုံကို ဆက်လက်အာရုံယူကြသည့် မနော- ဒွါရိက ဝီထိစိတ်တို့သည် သို့မဟုတ် ပဉ္စဝိညာဏ်မှ တစ်ပါးသော စိတ်အားလုံးတို့သည် မိမိ၏ ရှေးကဖြစ်နှင့်သော မမြဲသော အနိယမအားဖြင့် ပဋိသန္ဓေ အစရှိသော ရှေးရှေးသော စိတ်နှင့် အတူဥပါဒ်ကြသော ဟဒယဝတ္ထုရုပ် တို့တွင် အထင်ရှားဆုံး အားအကောင်းဆုံးသော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်တစ်ခုကို မှီ၍ ဖြစ်ကြသည်ဟု အချုပ်ကို မှတ်သား ထားပါလေ။
概括而言，除眼识以外的眼门心路诸心，以及继续取色所缘的意门心路诸心——换言之，除五识以外的一切心——都依一个最明显、最强的心所依处色而生。这个心所依处色，是与结生等更早诸心中的某一个前行心同时生起的；作为其俱生根据的前行心并不恒定、没有定准。
ဤတွင် မိုင်းခိုင်းဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဝီထိပုံ - ဘုံစဥ် - ဆန်းပုံ - သိမ်ပုံ-ကျမ်းမှ မန္ဒာယုက- အမန္ဒာယုက-မဇ္ဈိမာယုကပသာဒတို့နှင့် မှီရာ ဝိညာဏ်တို့၏ အကြောင်းကို ဆရာတော်ဘုရားကြီး အသုံးပြု တော်မူသော ဇယားအတိုင်း မှတ်ချက်များနှင့်တကွ ဖော်ပြအပ်ပါသည်။
这里将依据 Mine Khine Sayadaw（မိုင်းခိုင်းဆရာတော်）所著《ဝီထိပုံ－ဘုံစဥ်－ဆန်းပုံ－သိမ်ပုံကျမ်း》中西亚多本人采用的图表，连同注释，说明 mandāyuka、amandāyuka、majjhimāyuka 三类净色及依它们而生的诸识。
原书第 184 页
အတိမဟန္တာရုံ စက္ခုဒွါရဝီထိ - တဒါရမ္မဏဝါရ
极大所缘眼门心路——彼所缘轮次
ကံ-ကမ္မနိမိတ်-ဂတိနိမိတ် တစ်မျိုးမျိုးကို အာရုံပြု၏။ စက္ခုဒွါရဝီထိ - ပစ္စုပ္ပန်ရူပါရုံကို အာရုံပြု၏။
〔前段有分〕以业、业相、趣相三者中的一种为所缘。〔眼门心路〕以现在色所缘为所缘。
ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ တီ န ဒ ပ စ သံ ဏ ဝု ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ တ တ ဘ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ
心路阶段：有分×13－过去有分－有分波动－有分断－五门转向－眼识－领受－推度－确定－速行×7－彼所缘×2－有分。寿相标记：上述 31 格各有三点标记（○○○），逐格按原表保留。
မန္ဒာယုက စက္ခုပသာဒ (၃၇) အမန္ဒာယုက (၁၁)
`mandāyuka`（短寿型）眼净色（37）；`amandāyuka`（长寿型）眼净色（11）。
မဇ္ဈိမာယုက (၁)
`majjhimāyuka`（中寿型）眼净色（1）。
ပထမ မဟန္တာရုံ စက္ခုဒွါရဝီထိ - ဇဝနဝါရ
第一大所缘眼门心路——速行轮次
ကံ-ကမ္မနိမိတ်-ဂတိနိမိတ် တစ်မျိုးမျိုးကို အာရုံပြု၏။ စက္ခုဒွါရဝီထိ - ပစ္စုပ္ပန်ရူပါရုံကို အာရုံပြု၏။
〔前段有分〕以业、业相、趣相三者中的一种为所缘。〔眼门心路〕以现在色所缘为所缘。
ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ တီ တီ န ဒ ပ စ သံ ဏ ဝု ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဘ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ
心路阶段：有分×12－过去有分×2－有分波动－有分断－五门转向－眼识－领受－推度－确定－速行×7－有分。寿相标记：上述 29 格各有三点标记（○○○），逐格按原表保留。
မန္ဒာယုက စက္ခုပသာဒ (၃၄) အမန္ဒာယုက (၁၄)
`mandāyuka`（短寿型）眼净色（34）；`amandāyuka`（长寿型）眼净色（14）。
မဇ္ဈိမာယုက (၁)
`majjhimāyuka`（中寿型）眼净色（1）。
原书第 185 页
ဒုတိယ မဟန္တာရုံ စက္ခုဒွါရဝီထိ - ဇဝနဝါရ
第二大所缘眼门心路——速行轮次
ကံ-ကမ္မနိမိတ်-ဂတိနိမိတ် တစ်မျိုးမျိုးကို အာရုံပြု၏။ စက္ခုဒွါရဝီထိ - ပစ္စုပ္ပန်ရူပါရုံကို အာရုံပြု၏။
〔前段有分〕以业、业相、趣相三者中的一种为所缘。〔眼门心路〕以现在色所缘为所缘。
ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ တီ တီ တီ န ဒ ပ စ သံ ဏ ဝု ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဇ ဘ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ
心路阶段：有分×11－过去有分×3－有分波动－有分断－五门转向－眼识－领受－推度－确定－速行×7－有分。寿相标记：上述 29 格各有三点标记（○○○），逐格按原表保留。
မန္ဒာယုက စက္ခုပသာဒ (၃၁) အမန္ဒာယုက (၁၇)
`mandāyuka`（短寿型）眼净色（31）；`amandāyuka`（长寿型）眼净色（17）。
မဇ္ဈိမာယုက (၁)
`majjhimāyuka`（中寿型）眼净色（1）。
ပထမ ပရိတ္တာရုံ စက္ခုဒွါရဝီထိ - ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဝါရ
第一微细所缘眼门心路——确定轮次
ကံ-ကမ္မနိမိတ်-ဂတိနိမိတ် တစ်မျိုးမျိုးကို အာရုံပြု၏။ စက္ခုဒွါရဝီထိ - ပစ္စုပ္ပန်ရူပါရုံကို အာရုံပြု၏။
〔前段有分〕以业、业相、趣相三者中的一种为所缘。〔眼门心路〕以现在色所缘为所缘。
ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ တီ တီ တီ တီ န ဒ ပ စ သံ ဏ ဝု ဝု ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဘ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ ဝဝဝ
心路阶段：有分×10－过去有分×4－有分波动－有分断－五门转向－眼识－领受－推度－确定×2－有分×6。寿相标记：上述 28 格各有三点标记（○○○），逐格按原表保留。
မန္ဒာယုက စက္ခုပသာဒ (၂၈) အမန္ဒာယုက (၂ဝ)
`mandāyuka`（短寿型）眼净色（28）；`amandāyuka`（长寿型）眼净色（20）。
မဇ္ဈိမာယုက (၁)
`majjhimāyuka`（中寿型）眼净色（1）。
原书第 186 页
မန္ဒာယုက - အမန္ဒာယုက - မဇ္ဈိမာယုက
mandāyuka、amandāyuka 与 majjhimāyuka 三类净色
၁။ မန္ဒာယုက ပသာဒ၊ ၂။ အမန္ဒာယုက ပသာဒ၊ ၃။ မဇ္ဈိမာယုက ပသာဒ ---- တို့သည် စိတ္တက္ခဏ (၁၇)ချက် အသက်ရှည်သော သတ္တရသာယုကချည်းဖြစ်၍ အသက်ရှည်၊ တို၊ အပို၊ အယုတ် မရှိသော်လည်း ပဉ္စဒွါရဝီထိစိတ်၏ အာရုံဖြစ်သော ပဉ္စာရုံနှင့် ပြိုင်၍ ချုပ်သည်၊ ရှေးဦး ချုပ်သည်၊ နောက်မှ ချုပ်သည်ကို စွဲ၍ မဇ္ဈိမာယုက၊ မန္ဒာယုက၊ အမန္ဒာယုကဟု ခေါ်ဆိုသည်။ စက္ခုဒွါရ အတိမဟန္တာရုံ ဝီထိ၌ အတီတဘဝင် ဥပါဒ်က စ၍ ဖြစ်သော စက္ခုပသာဒသည် မိမိနှင့် ထိခိုက်သော ရူပါရုံနှင့် ပြိုင်၍ချုပ်ခြင်း ကြောင့် မရှည်မတို အလယ်အလတ် အသက်ရှိ၏ဟု ဆိုအပ်ရကား မဇ္ဈိမာယုက မည်၏။
1．`mandāyuka`（短寿型）净色；2．`amandāyuka`（长寿型）净色；3．`majjhimāyuka`（中寿型）净色——这三类全都是寿命十七个心刹那的 `sattarasāyuka`，实际寿命没有长短、增减之别。不过，按照它们相对于五门心路五种所缘是同时灭、先灭还是后灭，分别称为 `majjhimāyuka`、`mandāyuka` 与 `amandāyuka`。在眼门极大所缘心路中，与过去有分的生起同时生起的眼净色，和撞击自己的色所缘同时灭；由于相对于该色所缘既不长也不短，寿命居中，故名 `majjhimāyuka`（中寿型，即同灭型）。
ယင်းအတီတဘဝင်မှ ရှေးစိတ္တက္ခဏတို့၌ (အထူးသဖြင့် ရှေးဘဝင်စိတ္တက္ခဏတို့၌) ဥပါဒ်သော (၃၇)ခု သော စက္ခုပသာဒတို့သည် ထိခိုက်သော ရူပါရုံ မချုပ်မီ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ထိုရူပါရုံအောက် နည်းသော တိုသော အသက် ရှိ၏ဟု ဆိုအပ်ရကား မန္ဒာယုက မည်ကုန်၏။
在该过去有分以前的诸心刹那中——尤其在先前诸有分心刹那中——生起的三十七个眼净色，都在撞击它们的色所缘灭去以前先行灭去。由于相对于该色所缘寿命较短，故称为 `mandāyuka`（短寿型，即先灭型）。
ယင်းအတီတဘဝင် ဌီ-ဘင်မှ စ၍ နောက်စိတ္တက္ခဏတို့၌ဖြစ်သော (၁၁)ခုသော စက္ခုပသာဒတို့သည် ထိခိုက်သော ရူပါရုံ ချုပ်သည်တိုင်အောင် မချုပ်သေးသောကြောင့် ထို ရူပါရုံထက် ရှည်သောအသက် ရှိ၏ဟု ဆိုအပ်ရကား အမန္ဒာယုက မည်ကုန်၏။ ကြွင်းသော စက္ခုဒွါရဝီထိတို့၌လည်းကောင်း၊ သောတဒွါရဝီထိ စသည် တို့၌လည်းကောင်း ဤနည်းကို မှီ၍ သိအပ်၏။
在该过去有分的住、灭阶段以及随后诸心刹那中生起的十一个眼净色，到撞击它们的色所缘灭去时仍未灭去。由于相对于该色所缘寿命较长，故称为 `amandāyuka`（长寿型，即后灭型）。其余眼门心路，以及耳门心路等，也应依此方法理解。
ပဉ္စဝိညာဏ် ဖြစ်သည်မှ ရှေ့၌ဖြစ်ခဲ့၍ ပဉ္စဝိညာဏ် ဖြစ်သည်တိုင်အောင် မချုပ်မပျက် အသက်ရှည်သေး ခြင်းကြောင့် နိဿယ ပုရေဇာတပြု၍ ပဉ္စဝိညာဏ်မှီခြင်းငှာထိုက်သော ထို မန္ဒာယုက အမန္ဒာယုက မဇ္ဈိမာ- ယုက ပဉ္စပသာဒတို့တွင် မဇ္ဈိမာယုက ပဉ္စပသာဒကိုသာ ပဉ္စဝိညာဏ်မှီသည်ဟု စောဒနာများစွာနှင့် အဘိဓမ္မာ- ဝတာရဋီကာ ဆုံးဖြတ်၏၊ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းနှင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒနှင့်သော်လည်းကောင်း ဥပါဒ် ပြိုင်သော ပဉ္စပသာဒကို ပဉ္စဝိညာဏ် မှီသည်ဟူသော ဝါဒကိုကား ပယ်၏။ ။ တထာပိ ဝိစာရေတဗ္ဗမိဒံ ဌာနံ = (သို့သော်လည်း ဤအရာဌာန ဤအကြောင်းအရာကို ဉာဏ်ဖြင့် စူးစမ်း ဆင်ခြင်သင့်ပေ၏။) ပဉ္စဝေါကာရဘုံ၌ ဖြစ်သော မနောဝိညာဏ်စိတ်တို့တွင် ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် မိမိနှင့် အတူဥပါဒ်သော ဟဒယဝတ္ထုကို မှီ၏။ ဘဝင်စသော မနောဝိညာဏ်စိတ်တို့သည်ကား မိမိ၏ ရှေးအနန္တရစိတ်နှင့် အတူဥပါဒ်သော
短寿型、长寿型与中寿型的五净色，都先于五识生起，并且直到五识生起时仍有寿命、尚未灭去，因而都能以前生依止〔缘〕的方式，成为五识所可依止的净色。然而，`Abhidhammāvatāra-ṭīkā` 经过多番问难后判定：五识只依中寿型五净色而生；同时否定“五识依与五门转向或有分断同时生起的五净色而生”之说。该论又说：“တထာပိ ဝိစာရေတဗ္ဗမိဒံ ဌာနံ”（`tathāpi vicāretabbam idaṃ ṭhānaṃ`），意为：“然而，此处仍应审察。”在五蕴地所生的诸意识心中，结生心依与自己同时生起的心所依处而生；有分等意识心则依与自己的前一无间心同时生起的
ဟဒယဝတ္ထုကို မှီကုန်၏။ နိရောဓသမာပတ်မှ ထသောအခါ အနာဂါမိဖိုလ် အရဟတ္တဖိုလ်စိတ်တို့သည် ရှေး စိတ္တက္ခဏတစ်ချက်ခန့် ကာလ၌ ဥပါဒ်သော ဟဒယဝတ္ထုကို မှီကုန်၏။ မရဏာသန္နအခါ ဘဝင် အာဝဇ္ဇန်းစသော မနောဝိညာဏ်စိတ်တို့သည် စုတိမှ ပြန်၍ရေသည်ရှိသော် (၁၇)ချက်မြောက်သော စိတ်နှင့် အတူဥပါဒ်သော ဟဒယဝတ္ထုကို မှီကုန်၏။ (ဝီထိပုံ-ဘုံစဥ်-ဆန်းပုံ-သိမ်ပုံကျမ်း-စာမျက်နှာ-၂။)
心所依处而生。从灭尽定出定时，不还果心与阿罗汉果心依约在前一个心刹那生起的心所依处而生。临终时，有分、转向等意识心，则依与从死心倒数第十七个心同时生起的心所依处而生。（《ဝီထိပုံ-ဘုံစဥ်-ဆန်းပုံ-သိမ်ပုံကျမ်း》，第 2 页。）
原书第 187 页
သဒ္ဒါရုံ (= အသံ) လိုင်း - နာမ်တရားတို့ကို ရှုပုံ
声所缘（声音）线——观照名法的方法
ရူပါရုံ အရောင်လိုင်း၌ ရူပါရုံကို အာရုံယူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော ကုသိုလ်ဇောများ ပါဝင်သည့် အကောင်းအုပ်စု နာမ်တရားတို့ကို အသီးအသီး ရှုရသကဲ့သို့ အလားတူပင် သဒ္ဒါရုံ (= အသံ)ကို အာရုံပြု၍ ဖြစ် ပေါ်လာကြကုန်သော အကောင်းအုပ်စု နာမ်တရားတို့ကိုလည်း အသီးအသီး ကုန်စင်အောင် သိမ်းဆည်း ရှုပွား ရ၏။ သဒ္ဒါရုံလိုင်း ကုသိုလ်ဇောများပါဝင်သည့် အကောင်းအုပ်စု နာမ်တရားတို့ကို သိမ်းဆည်းရှုပွားလိုသော်--- ၁။ သောတအကြည်ဓာတ်နှင့် ဘဝင်မနောအကြည်ဓာတ်ကို ပူးတွဲသိမ်းဆည်းပါ။
在色所缘（颜色）线中，要逐一观照那些以色所缘为所缘而生、包含善速行的善组名法。同样，也必须把以声所缘（声音）为所缘而生的善组名法，逐一无余地摄取、观修。若要摄取、观修声所缘线中包含善速行的善组名法，应当：1．把耳净色与有分意净界一并摄取，使二者同时显现于智中。
၂။ အသံ (= သဒ္ဒါရုံ) တစ်ခုကို လှမ်း၍ အာရုံယူပါ သိမ်းဆည်းပါ။ ထိုအသံ (= သဒ္ဒါရုံ) ကို ---- ၁။ သဒ္ဒါရုံဟု (အသံဟု) ၂။ ရုပ်တရားဟု ၃။ အနိစ္စဟု ၄။ ဒုက္ခဟု ၅။ အနတ္တဟု ၆။ အသုဘဟု ---- ဤသို့လျှင် (၆)ကြိမ် ခွဲ၍ အသီးအသီး ရှုပါ။ ရူပါရုံ (= အရောင်) လိုင်း၌ကဲ့သို့ပင် တစ်ချက် တစ်ချက်၌ ဉာဏ်နှင့် ပီတိ ယှဥ်-မယှဥ်သို့ လိုက်၍ (၄)ချက်စီပင် ရှုပါ။ ယောနိသောမနသိကာရ ဖြစ်သဖြင့် ကုသိုလ်ဇောများ ပါဝင်သည့် သောတဒွါရဝီထိ မနောဒွါရဝီထိများ ဖြစ်ပေါ်လာကြမည်။ သောတဒွါရဝီထိကား --- ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ သောတဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ ဝုဋ္ဌော၊ ဇော (၇)ကြိမ်၊ တဒါရုံ (၂)ကြိမ် - ဟူသော စိတ်အစဥ်ပင်တည်း။
2．从外界取一个声音（声所缘）为所缘，把它摄取起来。对该声音（声所缘）分别作六次观照：1．观为声所缘（声音）；2．观为色法；3．观为无常；4．观为苦；5．观为无我；6．观为不净。与色所缘（颜色）线相同，每一项又依智与喜相应与否的四种组合，各观一次。由于如理作意，便会生起含有善速行的耳门心路与意门心路。耳门心路的心相续是：五门转向、耳识、领受、推度、确定、七个速行、两个彼所缘。
(အတိမဟန္တာရုံ ဝီထိတည်း။) ဝီထိစိတ်အစဥ်တွင် - စက္ခုဝိညာဏ် အရာဝယ် အသံ (= သဒ္ဒါရုံ) ကို သိနေသော သောတဝိညာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ယင်း သောတဝိညာဏ် နာမ်တရားစုတို့၏ မှီရာဝတ္ထုရုပ်တို့မှာ နားဒွါရ၌ ဖြစ် ကြကုန်သော (၅၄)မျိုးကုန်သော ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်တို့ပင်တည်း။ သောတဝိညာဏ်မှ တစ်ပါးသော သောတ ဒွါရဝီထိ၏ အတွင်း၌ တည်ရှိကြကုန်သော ဝီထိစိတ်တို့နှင့် အသံကို ဆက်လက် အာရုံယူကြသည့် မနောဒွါရဝီထိ စိတ်တို့ကား ဟဒယဝတ္ထုရှိရာ မနောဒွါရ၌ တည်ရှိကြသော (၅၄)မျိုးကုန်သော ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်တို့ကိုပင် မှီ၍ ဖြစ်ကြသည်။ (ရုပ်ပိုင်း ဇယားများတွင် ပြန်ကြည့်ပါ။) အကြွင်းကား သိလွယ်ပြီ။ ဤ၌လည်း -- ၆ × ၄ =၂၄ ကြိမ်ပင် ရှုပါ။
（这是极大所缘心路。）在这一心路相续中，眼识的位置由了知声音（声所缘）的耳识取代。该耳识名法组所依的依处色，是在耳门中生起的五十四种大种色与所造色。除耳识以外，耳门心路内的其余诸心，以及继续取声音为所缘的诸意门心路心，则依意门——即心所依处所在处——的五十四种大种色与所造色而生。（请回看色业处部分诸表。）其余易知。这里也应观 `6 × 4 = 24` 次。
အကယ်၍ အသင် ယောဂီသူတော်ကောင်းသည် မိမိ၏ အသက်ရှူသံကဲ့သို့သော အသံကို အာရုံယူ၍ ရှုပါက ထိုအသက်ရှူနေသော ဝင်လေ ထွက်လေ၌ တည်ရှိသော အသံနှင့် တကွ (၉)မျိုးကုန်သော သဒ္ဒနဝက ကလာပ်ရုပ်တို့ကို ဓာတ်ခွဲလျက် အသံ ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်သည်တိုင်အောင် သိမ်းဆည်းရှုပွားပါ။
如果禅修者取自己的呼吸声等声音为所缘而观，就应分析入息、出息中的心生声九法聚，即连同呼吸声在内的九种色法；逐一摄取、观修，直到智见抵达声音这一究竟色法。
ဂန္ဓာရုံ (= အနံ့) လိုင်း
香所缘（气味）线
အနံ့ = ဂန္ဓာရုံလိုင်း နာမ်တရားတို့ကို သိမ်းဆည်းရှုပွားလိုသော် ---- ၁။ ဃာနအကြည်ဓာတ်နှင့် ဘဝင်မနောအကြည်ဓာတ်ကို ပြိုင်တူထင်အောင် ပူးတွဲ သိမ်းဆည်းပါ။
若要摄取、观修气味——即香所缘线的名法，应当：1．把鼻净色与有分意净界一并摄取，使二者同时显现于智中。
၂။ ရုပ်ကလာပ် အများစု၏ ဂန္ဓာရုံကို သို့မဟုတ် မနောဒွါရဝီထိများအတွက် ကွက်၍ ရှုလိုပါက ရုပ်ကလာပ် တစ်ခု၏ အနံ့ ဂန္ဓာရုံကို လှမ်း၍ အာရုံယူပါ။ (ဃနပြိုအောင် ရှုပါ။)
2．取许多色聚的香所缘为所缘；或者，若只想针对意门心路个别观照，也可取一个色聚的气味——香所缘——为所缘。（应观至密集破除。）
原书第 188 页
ထို အနံ့ = ဂန္ဓာရုံကို ---- ၁။ ဂန္ဓာရုံဟု = အနံ့ဟု ၂။ ရုပ်တရားဟု ၃။ အနိစ္စဟု ၄။ ဒုက္ခဟု ၅။ အနတ္တဟု ၆။ အသုဘဟု ---- ဤသို့ (၆)ကြိမ် ခွဲ၍ အသီးအသီး ရှုပါ။ ယောနိသောမနသိကာရ ဖြစ်သဖြင့် ကုသိုလ်ဇောများ ပါဝင်သည့် ဃာနဒွါရဝီထိနှင့် မနောဒွါရဝီထိများ ဖြစ်ပေါ်လာကြမည်။ ဉာဏ်နှင့် ပီတိ ယှဥ်-မယှဥ်သို့ လိုက်၍ (၄)ချက်စီပင် အသီးအသီး ရှုပါ။ ဃာနဒွါရဝီထိ၌ စက္ခုဝိညာဏ်အရာဝယ် ဃာနဝိညာဏ် ဖြစ်သည်။ ဃာနဒွါရ (အတိမဟန္တာရုံ) ဝီထိစဥ်မှာ ---- ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ ဃာနဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ ဝုဋ္ဌော၊ ဇော (၇)ကြိမ်၊ တဒါရုံ (၂)ကြိမ် - ဟူသော စိတ်အစဥ်ပင်တည်း။ ယင်းဃာနဝိညာဏ်၏ မှီရာဝတ္ထုရုပ်တို့မှာ ဃာနဝတ္ထုနှင့် တကွ (၅၄)မျိုးကုန်သော ရုပ်အစစ်တို့နှင့် ရနိုင်သမျှ ရုပ်အတုတို့တည်း။ ဤ၌လည်း ---- ၆ × ၄ = ၂၄-ကြိမ် ရှုပါ။
对于该气味，也就是香所缘，应分别作六次观修：1．观为香所缘，即气味；2．观为色法；3．观为无常；4．观为苦；5．观为无我；6．观为不净。由于如理作意，含有善速行的鼻门心路与意门心路将会生起。依智、喜相应与否，每一种都按四种方式分别观修。在鼻门心路中，以鼻识取代眼识；鼻门极大所缘心路的心相续依次为：五门转向、鼻识、领受、推度、确定、七次速行、两次彼所缘。作为鼻识所依方面的色法，包括鼻所依处在内的五十四种真实色法，以及所有能够取得的非真实色法。此处也应观修 6 × 4 = 24 次。
ရသာရုံ (= အရသာ) လိုင်း
味所缘（滋味）线
အရသာ (= ရသာရုံ) လိုင်း နာမ်တရားတို့ကို သိမ်းဆည်း ရှုပွားလိုသော် ---- ၁။ ဇိဝှါအကြည်ဓာတ်နှင့် ဘဝင်မနောအကြည်ဓာတ်ကို ပြိုင်တူထင်အောင် ပူးတွဲ သိမ်းဆည်းပါ။
若想摄取、观修滋味（即味所缘）线的名法：1．应把舌净色与有分意净界合在一起摄取，使两者同时显现。
၂။ ရုပ်ကလာပ် အများစု၏ ရသာရုံကို သို့မဟုတ် မနောဒွါရဝီထိများအတွက် ကွက်၍ ရှုလိုပါက ရုပ်ကလာပ် တစ်ခု၏ ရသာရုံကို လှမ်း၍ အာရုံယူပါ၊ (ဃနပြိုအောင် ရှုပါ။) ထိုရသာရုံက ဇိဝှါဒွါရနှင့် မနောဒွါရတို့၌ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ရှေးရှုကျရောက်လာသောအခါ ထင်လာ သောအခါ ထိုရသာရုံကို ---- ၁။ ရသာရုံဟု ၂။ ရုပ်တရားဟု ၃။ အနိစ္စဟု ၄။ ဒုက္ခဟု ၅။ အနတ္တဟု ၆။ အသုဘဟု ---- ဤသို့ (၆) ကြိမ် ခွဲ၍ အသီးအသီး ရှုပါ။ ယောနိသောမနသိကာရ ဖြစ်သဖြင့် ကုသိုလ်ဇောများပါဝင်သည့် ဇိဝှါဒွါရဝီထိနှင့် မနောဒွါရဝီထိတို့ ဖြစ်ပေါ်လာကြမည်။ ဇိဝှါဒွါရဝီထိကား ရသာရုံမျှကိုသာ သိ၏၊ မနောဒွါရ ဝီထိတို့ကား အထက်ပါ (၆)မျိုးလုံးသော သဘောတရားတို့ကို အသီးအသီး သိနိုင်ကြ၏။ ယင်း ဇိဝှါဒွါရဝီထိ စိတ်အစဥ်ကား ---- ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ ဇိဝှါဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ ဝုဋ္ဌော၊ ဇော (၇)ကြိမ်၊ တဒါရုံ (၂)ကြိမ်
2．伸取许多色聚的味所缘为所缘；若专门只想观修意门心路，也可以取一个色聚的味所缘为所缘。〔应观至破除密集。〕当该味所缘同时趋入并显现于舌门与意门时，应分别作六次观修：1．观为味所缘；2．观为色法；3．观为无常；4．观为苦；5．观为无我；6．观为不净。由于如理作意，含有善速行的舌门心路与意门心路将会生起。舌门心路只能了知味所缘本身；诸意门心路则能分别了知上述六种性质。该舌门心路心相续由五门转向、舌识、领受、推度、确定、七次速行与两次彼所缘
တို့ ဖြစ်ကြ၏။ ထိုတွင် ဇိဝှါဝိညာဏ်ကား ဇိဝှါဝတ္ထု (= ဇိဝှါပသာဒရုပ်) ကို မှီဖြစ်၏။ ကျန် ဇိဝှါဒွါရဝီထိစိတ်တို့နှင့် ရသာရုံကို ဆက်လက် အာရုံပြုကြသည့် မနောဒွါရဝီထိစိတ်တို့ကား ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီဖြစ်ကြ၏။ သို့သော် သုတ္တန်နည်းအရ ဃနပြိုအောင် သိမ်းဆည်း ရှုပွားရမည် ဖြစ်သဖြင့် (၅၄)မျိုးကုန်သော ရုပ်တရားတို့ကို ဝတ္ထုအရ ဆိုလိုသည်ဟု မှတ်ပါ။ ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းဇယားများတွင် ကြည့်ပါ။ ဤ၌လည်း ---- ၆ × ၄ = ၂၄-ကြိမ်ပင် ရှုပါ။
所组成。其中，舌识依舌所依处（即舌净色）而生；其余舌门心路诸心，以及继续缘取味所缘的诸意门心路心，则依心所依处色而生。不过，依经教法必须摄取、观修至破除密集，所以应知：从所依方面而言，所指包括五十四种色法。请参看色业处部分的诸表。此处也应观修 6 × 4 = 24 次。