三藏大湿婆长老之说

《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版

威仪章与正知章 · 原书第 432–440 页 · 68 个翻译单元

缅文为主本的机器规范化候选文本,尚未逐页人工校勘;中文全卷标记为「待义审」,缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。

原书第 432 页
တိပိဋက မဟာသီဝမထေရ်မြတ်ကြီး၏ ဝါဒ
三藏大湿婆长老之说
ဤသမ္ပဇဥ်ပိုင်း ရှုကွက်ဝယ် --- နောက်ဆုံး ဟောကြားထားတော်မူအပ်သော --- ၁။ ဂတေ = သွားရာ၌၊ ၂။ ဌိတေ = ရပ်ရာ၌၊ ၃။ နိသိန္နေ = ထိုင်ရာ၌၊ ၄။ သုတ္တေ = အိပ်ရာ၌ (အိပ်ပျော်ရာ၌)၊ ၅။ ဇာဂရိတေ = နိုးလာရာ၌၊ ၆။ ဘာသိတေ = စကားပြောရာ၌၊ ၇။ တုဏှိဘာဝေ = စကားမပြော ဆိတ်ဆိတ်နေရာ၌ --- ဟူသော ဤ (၇)ဌာနတို့၌ တိပိဋကဓရ မဟာသီဝရဟန္တာမထေရ်မြတ်ကြီး၏ အဆိုအမိန့် ထေရဝါဒများ ကိုလည်း အဋ္ဌကထာဆရာတော်က အလေးဂရုပြု၍ ဖော်ပြထားပါသည်။ မဟာသီဝမထေရ်မြတ်ကြီး၏ အလို အရ --- ဣရိယာပထပိုင်း ရှုကွက် အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေ စသော ရှုကွက်တို့ကား ဖွင့်ဆိုရေးသား တင်ပြခဲ့သည့် အတိုင်းပင် သမ္ပဇဥ်လေးပါးကို အထူးအားဖြင့် ရုပ်နာမ်တို့ကို သိမ်းဆည်း ရှုပွားရမည် ဖြစ်သည်။ သမ္ပဇဥ်ပိုင်း- တွင် နောက်ဆုံး ဟောကြားထားတော်မူသော ဂတေ ဌိတေ စသော (၇)ဌာနတို့၌ (သွားရာ ရပ်ရာ ထိုင်ရာ စသည်တို့၌ကား) အောက်ပါအတိုင်း ရုပ်နာမ်တို့ကို သိမ်းဆည်းရှုပွားစေလို၏။ မဟာသီဝမထေရ်မြတ်ကြီး၏
在正知部分最后宣说的七处观法——1.gate,行时;2.ṭhite,住时;3.nisinne,坐时;4.sutte,眠时(睡着时);5.jāgarite,觉时(醒来时);6.bhāsite,说话时;7.tuṇhībhāve,不语、保持沉默时——义注师也郑重记载了持三藏、阿罗汉大湿婆长老的长老之说。依大湿婆长老之意,威仪部分的观法,以及 abhikkante、paṭikkante 等观法,仍应如前文所述,以四种正知,尤其通过摄取、观修色名而修习。至于正知部分最后所说的 gate、ṭhite 等七处,即行、住、坐等处,他则主张依下述方式摄取、观修色名。依大湿婆长老
ဝါဒ၌ကား အခြားမဲ့၌ အခြားမဲ့၌ (ရှေးက ရှေးက) ဖြစ်ခဲ့သော ဣရိယာပုထ် အခိုက်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ရုပ်နာမ် တို့ကို ထိုထို ဣရိယာပုထ် အခိုက်၌ပင်လျှင် ချုပ်ပျက်သွားမှုကို တစ်ဖန်ပြန်၍ ဉာဏ်ဖြင့်မြင်အောင် ရှုသည်၏ အစွမ်းဖြင့် သမ္ပဇဥ်ဉာဏ်ဖြင့် ပြုလေ့ရှိမှုကို ယူ၍ ဖွင့်ဆိုထားပေသည်။
之说,应以智再度回观:在一个又一个先前威仪阶段生起的色名,已经就在各自当时的威仪阶段灭尽。义注正是从这种回观的角度,解释“正知而行”。
၁။ ဂတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ = သွားရာ၌ သမ္ပဇဥ်ဉာဏ်ဖြင့် ပြုလေ့ရှိ၏။
1.行时正知而行
ယော စိရံ ဂန္တွာ ဝါ စင်္ကမိတွာ ဝါ အပရဘာဂေ ဌိတော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ''စင်္ကမနကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ''တိ၊ အယံ ဂတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၃။) ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးသည် ကြာမြင့်စွာ သွားပြီး၍သော်လည်းကောင်း၊ စင်္ကြံလျှောက်ပြီး၍သော်- လည်းကောင်း နောက်အဖို့၌ ရပ်တည်လျက် --- ''စင်္ကြံလျှောက်နေသော အချိန်အခါကာလ၌ ဖြစ်ပေါ်နေကြ ကုန်သော (ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြကုန်သော) ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့သည် ဤစင်္ကြံသွားနေသော ကာလ၌သာလျှင် ချုပ်ပျက်ခဲ့ကြကုန်ပြီ'' ---
巴利原串(逐字):ယော စိရံ ဂန္တွာ ဝါ စင်္ကမိတွာ ဝါ အပရဘာဂေ ဌိတော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ''စင်္ကမနကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ''တိ၊ အယံ ဂတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၃။) 译义:“一个人在长久行走或经行之后,后来站住,如是省察:‘经行时转起的色法与非色法〔名法〕,已经就在彼处灭尽。’这称为‘行时正知而行’。”(《中部义注》1-273。)某位瑜伽行者长久行走或经行之后,后来站住,〔如此观照:〕“经行期间生起的色法与名法,都已经就在那段经行期间灭尽”
原书第 433 页
နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း -- ဣရိယာပထ အခန်းနှင့် သမ္ပဇဥ် အခန်း ဤသို့လျှင် ထိုစင်္ကြံသွားဆဲ ခဏက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို ရုပ်တုံး ရုပ်ခဲ နာမ်တုံး နာမ်ခဲဟူသော ဃနအတုံးအခဲတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးလျက် အသီးအသီး တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ ဆင်ခြင် သုံးသပ် ရှုပွား၍ နေ၏။ ဤကား --- ဂတေ သမ္ပဇာနကာရီ = သွားခိုက်၌ သမ္ပဇဥ်ဉာဏ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ ပြုပုံ ရှုပုံ မည်၏။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၃။)
如此,他以智打破所谓色块、色团、名块、名团的密集整体,将经行当时生起的色名诸法分别开来,一一省察、观修。这就称为 gate sampajānakārī——行时以正知智省察而行、观修而行。(《中部义注》1-273。)
သိမ်းဆည်းရှုပွားပုံ
摄取、观修的方法
၁။ ရပ်လျက် သမာဓိကို အဆင့်ဆင့် ထူထောင်ပါ။
1.先保持站立,逐步建立定力。
၂။ အရှိန် မကောင်းခင် ဉာဏ်အလွန် မထက်သေးခင် သိမ်းဆည်းပြီး ရုပ်နာမ်တို့ကို တစ်ဖန်ပြန်၍ သိမ်း ဆည်းပါ။
2.在观修尚未获得良好势力、智尚未十分锐利之前,先重新摄取已经摄取过的色名。
၃။ ရပ်ခိုက် ရုပ်နာမ်တို့ကို ဆက်လက် သိမ်းဆည်းပါ။ (လောလောဆယ် ရပ်နေခိုက်၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော ရုပ် နာမ်တို့ကိုသာ ဆိုလိုပါသည်။) ၄။ ထိုရပ်ခိုက် ရုပ်နာမ်တို့ကို ခြုံ၍ သိမ်းဆည်းနိုင်သောအခါ အနီးကပ်ဆုံး မရပ်ခင် ရုပ်နာမ်တို့ကို ဆက်- လက် သိမ်းဆည်းပါ။
3.继续摄取站立时的色名。〔这里只指当下正在站立时生起的色名。〕4.当能够全面摄取站立时的色名后,继续摄取尚未站住之前、离现在最近的色名。
၅။ ဤနည်းအားဖြင့် စင်္ကြံသွားစဥ် ရုပ်နာမ်တို့ကို အတိတ်ဘက်သို့ စိတ်ကို စေလွှတ်၍ တစ်စတစ်စ တိုး၍ တိုး၍ သိမ်းဆည်းပါ။
5.依此方法,把心导向过去,逐步向更早处推进,摄取经行期间的色名。
၆။ ထိုထို ရုပ်နာမ်တို့၏ ထိုထို ဖြစ်ဆဲခဏ (ဖြစ်ခဲ့စဥ်ခဏ)၌ပင်လျှင် ချုပ်ပျက်သွားမှုကိုလည်း ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ကြည့်၍ --- ''စင်္ကြံလျှောက်နေသော အချိန်အခါကာလ၌ ဖြစ်ပေါ်နေကြကုန်သော (ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြကုန်သော) ရုပ်- တရား နာမ်တရားတို့သည် ဤစင်္ကြံသွားနေသော ကာလ၌သာလျှင် ချုပ်ပျက်ခဲ့ကြကုန်ပြီ''ဟု သိမ်းဆည်းရှုပွား ပါလေ။
6.也要以智看见各组色名就在各自生起的当下(先前实际生起的当下)灭尽,并如此摄取、观修:“经行期间生起(曾经生起)的色法与名法,都已经就在那段经行期间灭尽。”
ပစ္စဝေက္ခတီတိ ပတိ ပတိ အဝေက္ခတိ၊ ဉာဏစက္ခုနာ ဝိနိမ္ဘုဇိတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ ပဿတိ။ (မ-ဋီ-၁-၃၆၅။) ဤဋီကာအဖွင့်နှင့် အညီ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ - ပုဒ်ကို --- ရုပ်တုံး ရုပ်ခဲ နာမ်တုံး နာမ်ခဲဟူသော ဃန = အတုံး အခဲတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးလျက် အသီးအသီး တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ ဆင်ခြင်သုံးသပ် ရှုပွား၍ နေ၏ဟု ဘာသာပြန်ဆိုထားပါသည်။ မှန်းဆ၍ ဆင်ခြင်မှုမျိုးကို မဆိုလိုကြောင်း ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေလိုသောကြောင့် ထိုကဲ့သို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း ဖြစ်၏။
“所谓‘省察’,即反复审视;以智眼分解之后,分别一一而见。”(《中部复注》1-365。)依这段复注的解释,这里把 paṭisañcikkhati 译为:以智打破所谓色块、色团、名块、名团的密集整体,将它们分别开来,一一省察、观修。这样翻译,是为了清楚表明它并非指臆测式的思考。
၂။ ဌိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ = ရပ်ရာ၌ သမ္ပဇဥ်ဉာဏ်ဖြင့် ပြုလေ့ရှိ၏။
2.住时正知而行
ယော သဇ္ဈာယံ ဝါ ကရောန္တော ပဥှံ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိကရောန္တော စိရံ ဌတွာ အပရဘာဂေ နိသိန္နော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ --- ''ဌိတကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ''တိ။ အယံ ဌိတေ သမ္ပဇာနာကာရီ နာမ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၃။) ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည် ပရိယတ်တရားတော်ကို ရွတ်ဖတ် သရဇ္ဈာယ်လျက်သော်လည်းကောင်း၊ ပြဿနာတစ်ခုခုကို ဖြေဆိုလျက်သော်လည်းကောင်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို နှလုံးသွင်းလျက်သော်လည်းကောင်း အချိန် ကြာမြင့်စွာ ရပ်တည်ပြီးမှ နောက်အဖို့၌ ထိုင်နေလျက် ---
巴利原串(逐字):ယော သဇ္ဈာယံ ဝါ ကရောန္တော ပဥှံ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိကရောန္တော စိရံ ဌတွာ အပရဘာဂေ နိသိန္နော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ --- ''ဌိတကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ''တိ။ အယံ ဌိတေ သမ္ပဇာနာကာရီ နာမ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၃။) 译义:“一个人诵习、回答问题或作意业处,长久站立之后,后来坐下,如是省察:‘站立时转起的色法与非色法〔名法〕,已经就在彼处灭尽。’这称为‘住时正知而行’。”(《中部义注》1-273。)某位瑜伽行者诵读教理、回答某个问题,或作意业处,长久站立之后,后来坐下,〔如此观照:〕
原书第 434 页
''ရပ်နေသော အချိန်အခါကာလ၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြကုန်သော ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့သည် ဤရပ်နေသော အချိန်အခါ ကာလ၌ပင်လျှင် ချုပ်ပျက်ခဲ့ကြကုန်ပြီ'' --- ဤသို့လျှင် ရုပ်တုံးရုပ်ခဲ နာမ်တုံးနာမ်ခဲဟူသော ရုပ်ဃန နာမ်ဃန အတုံးအခဲတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲ ဖျက်ဆီးလျက် အသီးအသီး တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ ဆင်ခြင်သုံးသပ် ရှုပွား၍ နေ၏။ ဤသို့ ရှုနေခြင်းသည် --- ဌိတေ သမ္ပဇာနကာရီ = ရပ်ရာ၌ သမ္ပဇဥ်ဖြင့် ပြုလေ့ရှိသည် မည်၏။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၃။) သိမ်းဆည်း ရှုပွားပုံမှာ --- ထိုင်လျက် သမာဓိကို အဆင့်ဆင့် ထူထောင်ပြီးလျှင် ရုပ်နာမ်တို့ကို တစ်ဖန် ပြန်၍ သိမ်းဆည်းပါ။ အရှိန် ကောင်းလာသောအခါ အတိတ်ဘက်သို့ ဉာဏ်ကို စေလွှတ်၍ ရပ်ခိုက်၌ ဖြစ်ပေါ် ခဲ့သော ရုပ်နာမ်တို့ကို ဆက်လက်၍ တစ်စတစ်စ ဖြည်းဖြည်းသိမ်းဆည်းပါ။ ဤရှုကွက်တို့ကား အနီးကပ်ဆုံး- သော အတိတ် ရုပ်နာမ်တို့ကို တစ်ဖန်ပြန်၍ ရှုနေခြင်းတို့ပင် ဖြစ်ကြသည်။
“站立期间生起的色法与名法,都已经就在那段站立期间灭尽。”如此,他以智打破所谓色法密集与名法密集的色块、名块,将它们分别开来,一一省察、观修。这样观修,就称为 ṭhite sampajānakārī——住时正知而行。(《中部义注》1-273。)摄取、观修的方法是:坐着逐步建立定力后,再次摄取色名;当观修获得良好势力时,把智导向过去,继续逐步摄取站立期间曾经生起的色名。这些观法,正是再度回观离现在最近的过去色名。
၃။ နိသိန္နေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ = ထိုင်ရာ၌ သမ္ပဇဥ်ဉာဏ်ဖြင့် ပြုလေ့ရှိ၏။
3.坐时正知而行
ယော သဇ္ဈာယာဒိကရဏဝသေနေဝ စိရံ နိသီဒိတွာ အပရဘာဂေ နိပန္နော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ''နိသိန္န- ကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ''တိ၊ အယံ နိသိန္နေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၃။) = ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည် ပရိယတ်တရားတော်ကို ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်ခြင်း၊ ပြဿနာကို ဖြေဆို ခြင်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို နှလုံးသွင်းခြင်း စသည့် လုပ်ငန်းရပ်တို့ကို ပြုလုပ်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်သာလျှင် အချိန်ကြာမြင့်- စွာ ထိုင်ပြီး၍ နောက်ပိုင်းကာလ၌ လဲလျောင်းလျက် --- ''ထိုင်သော အချိန်အခါကာလ၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြကုန်သော ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့သည် ဤထိုင်သည့် အချိန်အခါကာလ၌ပင်လျှင် ချုပ်ပျက်ခဲ့ကြကုန်ပြီ'' --- ဤသို့လျှင် ရုပ်တုံးရုပ်ခဲ နာမ်တုံးနာမ်ခဲဟူသော ဃန = အတုံးအခဲတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးလျက် အသီးအသီး တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ ဆင်ခြင်သုံးသပ် ရှုပွား၍ နေ၏။ ဤသို့ ရှုနေခြင်းသည် --- နိသိန္နေ သမ္ပဇာ-
巴利原串(逐字):ယော သဇ္ဈာယာဒိကရဏဝသေနေဝ စိရံ နိသီဒိတွာ အပရဘာဂေ နိပန္နော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ''နိသိန္န- ကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ''တိ၊ အယံ နိသိန္နေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၃။) 译义:“一个人因诵习等而长久坐着,后来躺卧,如是省察:‘坐时转起的色法与非色法〔名法〕,已经就在彼处灭尽。’这称为‘坐时正知而行’。”(《中部义注》1-273。)某位瑜伽行者因为诵读教理、回答问题、作意业处等活动而长久坐着,后来躺卧,〔如此观照:〕“坐着期间生起的色法与名法,都已经就在那段坐着期间灭尽。”如此,他以智打破所谓色块、色团、名块、名团的密集整体,将它们分别开来,一一省察、观修。这样观修,就是
နကာရီ = ထိုင်ရာ၌ သမ္ပဇဥ်ဉာဏ်ဖြင့် ပြုလေ့ရှိသည်။ --- မည်၏။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၃။) သမာဓိကို အဆင့်ဆင့် ထူထောင်၍ လဲလျောင်းခိုက်၌ ရုပ်နာမ်တို့ကို သိမ်းဆည်းပြီးလျှင် မလျောင်းခင် အနီးကပ်ဆုံး ထိုင်နေသည့် ဣရိယာပုထ်၌ တည်ရှိခဲ့ကြသော ရုပ်နာမ်တို့က စ၍ အတိတ်ဘက်သို့ ဉာဏ်ကို စေလွှတ်၍ တစ်စ တစ်စ ရုပ်နာမ်တို့ကို ပြန်လည် သိမ်းဆည်းပါလေ။
nisinne sampajānakārī,坐时正知而行。(《中部义注》1-273。)逐步建立定力,在躺卧时摄取色名以后,应从躺卧前最近的坐姿中存在的色名开始,把智导向过去,逐步重新摄取色名。
၄။ ၅။ သုတ္တေ ဇာဂရိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ = အိပ်ပျော်ရာ၌ နိုးလာရာ၌ သမ္ပဇဥ်ဉာဏ်ဖြင့် ပြုလေ့ရှိ၏။
4、5.眠、觉时正知而行
ယော ပန နိပန္နကော သဇ္ဈာယံ ဝါ ကရောန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိကရောန္တော နိဒ္ဒံ သြက္ကမိတွာ အပရ- ဘာဂေ ဝုဋ္ဌာယ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ''သယနကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ''တိ၊ အယံ သုတ္တေ ဇာဂရိတေ စ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၃-၂၇၄။)
巴利原串(逐字):ယော ပန နိပန္နကော သဇ္ဈာယံ ဝါ ကရောန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိကရောန္တော နိဒ္ဒံ သြက္ကမိတွာ အပရ- ဘာဂေ ဝုဋ္ဌာယ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ''သယနကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ''တိ၊ အယံ သုတ္တေ ဇာဂရိတေ စ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၃-၂၇၄။) 译义:“一个人躺卧着诵习或作意业处,入睡以后,后来醒来,如是省察:‘睡眠时转起的色法与非色法〔名法〕,已经就在彼处灭尽。’这称为‘眠时与觉时正知而行’。”(《中部义注》1-273—274。)
原书第 435 页
နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း -- ဣရိယာပထ အခန်းနှင့် သမ္ပဇဥ် အခန်း ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည်ကား လဲလျောင်းလျက် ပရိယတ်တရားတော်ကို ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်ခြင်း ကို ပြုလျက်သော်လည်းကောင်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို နှလုံးသွင်းလျက်သော်လည်းကောင်း အိပ်ပျော်ခြင်းသို့ သက်- ရောက်ပြီး၍ နောက်အဖို့၌ အိပ်ရာမှ ထ၍ --- ''အိပ်သော အချိန်အခါကာလ၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြကုန်သော ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့သည် ဤအိပ်သော အချိန်အခါကာလ၌ပင်လျှင် ချုပ်ပျက်ခဲ့ကြကုန်ပြီ'' --- ဤသို့လျှင် ရုပ်တုံးရုပ်ခဲ နာမ်တုံးနာမ်ခဲတည်းဟူသော ဃန = အတုံးအခဲတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲဖျက်ဆီး- လျက် အသီးအသီး တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ ဆင်ခြင်သုံးသပ် ရှုပွား၍ နေ၏။ ဤသို့ ရှုနေခြင်းသည် သုတ္တေ ဇာဂ- ရိတေ စ သမ္ပဇာနာကာရီ = အိပ်ပျော်ရာ၌လည်းကောင်း၊ နိုးလာရာ၌လည်းကောင်း သမ္ပဇဥ်ဉာဏ်ဖြင့် ပြုလေ့ ရှိသည် မည်၏။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၃-၂၇၄။)
某位瑜伽行者躺卧着诵读教理,或作意业处,入睡以后,后来从睡眠中醒来,〔如此观照:〕“睡眠期间生起的色法与名法,都已经就在那段睡眠期间灭尽。”如此,他以智打破所谓色块、色团、名块、名团的密集整体,将它们分别开来,一一省察、观修。这样观修,就称为 sutte jāgarite ca sampajānakārī——眠时与觉时正知而行。(《中部义注》1-273—274。)
အိပ်ပျော်ခြင်းနှင့် နိုးလာခြင်း
入睡与醒来
ကိရိယမယစိတ္တာနဥှိ အပ္ပဝတ္တံ သုတ္တံ နာမ၊ ပဝတ္တံ ဇာဂရိတံ နာမာတိ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၄။) တတ္ထ ကိရိယာမယပဝတ္တဿ အပ္ပဝတ္တိယာ သတိ ဇာဂရိတံ နာမ န ဟောတိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၃၄၈။) ကာယာဒိကိရိယာမယတ္တာ အာဝဇ္ဇနကိရိယာသမုဋ္ဌိတတ္တာ စ ဇဝနံ၊ သဗ္ဗမ္ပိ ဝါ ဆဒွါရပ္ပဝတ္တံ ကိရိယာ- မယပဝတ္တံ နာမ။ (မူလဋီ-၂-၁၈၂။) ကာယာဒိကိရိယာနိဗ္ဗတ္တနေန တမ္မယတ္တာ အာဝဇ္ဇနကိရိယာသမုဋ္ဌိတတ္တာ စ ဇဝနံ၊ သဗ္ဗမ္ပိ ဝါ ဆဒွါရပ္ပဝတ္တံ ကိရိယာမယပဝတ္တံ နာမ၊ တသ္မိံ သတိ ဇာဂရိတံ နာမ ဟောတီတိ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဇာဂရိတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ။
巴利原串(逐字):ကိရိယမယစိတ္တာနဥှိ အပ္ပဝတ္တံ သုတ္တံ နာမ၊ ပဝတ္တံ ဇာဂရိတံ နာမာတိ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၄။) တတ္ထ ကိရိယာမယပဝတ္တဿ အပ္ပဝတ္တိယာ သတိ ဇာဂရိတံ နာမ န ဟောတိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၃၄၈။) ကာယာဒိကိရိယာမယတ္တာ အာဝဇ္ဇနကိရိယာသမုဋ္ဌိတတ္တာ စ ဇဝနံ၊ သဗ္ဗမ္ပိ ဝါ ဆဒွါရပ္ပဝတ္တံ ကိရိယာ- မယပဝတ္တံ နာမ။ (မူလဋီ-၂-၁၈၂။) ကာယာဒိကိရိယာနိဗ္ဗတ္တနေန တမ္မယတ္တာ အာဝဇ္ဇနကိရိယာသမုဋ္ဌိတတ္တာ စ ဇဝနံ၊ သဗ္ဗမ္ပိ ဝါ ဆဒွါရပ္ပဝတ္တံ ကိရိယာမယပဝတ္တံ နာမ၊ တသ္မိံ သတိ ဇာဂရိတံ နာမ ဟောတီတိ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဇာဂရိတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ။分段译义:1.“所谓‘眠’,是能成办动作之诸心不转起;所谓‘觉’,是它们转起。”(《中部义注》1-274。)2.“在这里,由动作构成的转起若不发生,就不称为‘觉’。”(《殊胜义注》2-348。)3.“由于速行能成办身体等动作,并由转向唯作心所引生,所以速行——或一切在六门转起的心——称为‘由动作构成的转起’。”(《根本复注》2-182。)4.“由于速行能产生身体等动作,故可转称为能成办这些动作;又由于它由转向唯作心所引生,所以速行——或一切在六门转起的心——称为‘由动作构成的转起’。能把握‘这种转起存在时即称为觉’的人,便称为‘觉时正知而行’。”
(မ-ဋီ-၁-၃၆၄။)
(《中部复注》1-364。)
ကာယိကကိရိယာဒိနိဗ္ဗတ္တကဇဝနံ ဖလူပစာရေန ''ကာယာဒိကိရိယာမယ''န္တိ ဝုတ္တံ။ ကိရိယာသမုဋ္ဌိတတ္တာတိ ပန ကာရဏူပစာရေန။ (အနုဋီ-၂-၁၈၄။) ၁။ ကိရိယာ --- အရ ကိုယ်အမူအရာ နှုတ်အမူအရာဟူသော ဝိညတ်ရုပ်ကို ကောက်ယူရ၏။ ကိရိယမယစိတ္တ- ကိရိယာမယပဝတ္တ --- အရ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဇောစိတ်အစဥ်ကို အရကောက်ယူရသောကြောင့် ဖလူပစာရ အားဖြင့် ဇောတိုင်အောင် ယူဖို့ရန် အနုဋီကာက ဖွင့်ဆိုထား၏။ အကျိုးဖြစ်သော ဝိညတ်ရုပ်၏ ကိရိယာမယ - ဟူသော အမည်ကို အကြောင်းဖြစ်သော ဇော၌ တင်စား၍ အကြောင်းဖြစ်သော ဇောကို ကိရိယာမယ --- ဟု ဖွင့်ဆိုထားသည် ဟူပေ။ (ကိရိယာမယ --- ၌ မယ-ပစ္စည်း သွတ္ထ-တည်း၊ အနက် မရှိ။) ၂။ တစ်နည်း --- ကိရိယာ-အရ အာဝဇ္ဇန်းကြိယာစိတ်ကို ကောက်ယူပါ။ (ဤ၌လည်း မယ-ပစ္စည်းသည် သွတ္ထ- တည်း။) ကိရိယာမယစိတ္တ-ကိရိယာမယပဝတ္တတို့ အရ ဇောတိုင်အောင်သော စိတ်တို့ကို ကောက်ယူရ သော ကြောင့် ကာရဏူပစာရအားဖြင့် ကိရိယာမယ-အရ ဇောစိတ်များကိုပင် ကောက်ယူပါ။ ဇောစိတ်များသည် ယော-
巴利原串(逐字):ကာယိကကိရိယာဒိနိဗ္ဗတ္တကဇဝနံ ဖလူပစာရေန ''ကာယာဒိကိရိယာမယ''န္တိ ဝုတ္တံ။ ကိရိယာသမုဋ္ဌိတတ္တာတိ ပန ကာရဏူပစာရေန။ (အနုဋီ-၂-၁၈၄။) 译义:“能产生身体动作等的速行,依果转称而被说为‘能成办身体等动作’;至于说它‘由动作所引生’,则是依因转称。”(《随复注》2-184。)1.这里的 kiriyā(动作),应取身体动作、语言动作,即表色。由于 kiriyāmaya-citta(能成办动作之心)和 kiriyāmaya-pavatta(由动作构成的转起)所指包括连续不断的速行心流,《随复注》便解释,应依果转称而把意义延伸至速行。也就是说,把果——表色——所具有的 kiriyāmaya 之名转用于因——速行——,从而把速行称为“能成办动作”。〔在 kiriyāmaya 一词中,-maya 后缀仅起构词作用,不另表义。〕2.另一种解释:这里的 kiriyā,应取转向唯作心。〔这里的 -maya 后缀也仅起构词作用。〕由于 kiriyāmaya-citta、kiriyāmaya-pavatta 所指包括直到速行为止的诸心,所以依因转称,应把诸速行心摄入这两个用语所指。诸速行心由于如
နိသောမနသိကာရ အယောနိသောမနသိကာရ အမည်ရသော အာဝဇ္ဇန်းစိတ်များ၏ အနီးစပ်ဆုံး ကျေးဇူးပြု ပေးမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသဖြင့် ဤအကြောင်းပရိယာယ်အားဖြင့် အာဝဇ္ဇန်းသည် အကြောင်းတရား ဖြစ်၍ ဇောများကား အကျိုးတရား ဖြစ်ကြသည်။ အကြောင်းဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာစိတ်တို့၏ ကိရိယာမယဟူ- သော အမည်ကို အကျိုးဖြစ်သော ဇော၌ တင်စား၍ အကျိုးဖြစ်သော ဇောကိုလည်း ကိရိယာမယဟု ကာရဏူ- ပစာရအားဖြင့် ကောက်ယူပါ။
理作意、不如理作意之名的诸转向心给予最直接的助力而生;依这一因果关系,转向为因,诸速行为果。把因——转向唯作心——所带的 kiriyāmaya 之名转用于果——诸速行——,所以,依因转称,也应把诸速行摄入“能成办动作之心/由动作构成的转起”这两个用语所指。
原书第 436 页
၃။ တစ်နည်း --- ဒွါရ (၆)ပါးလုံး၌ ဖြစ်ပေါ်လာကြသော ဝီထိစိတ်အားလုံးတို့သည် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း မနော- ဒွါရာဝဇ္ဇန်း ဟူသော အာဝဇ္ဇန်းကိရိယာစိတ်တို့ကြောင့်ပင် ဖြစ်ပေါ်လာရကား ကာရဏူပစာရအားဖြင့် ဒွါရ (၆) ပါးလုံး၌ ဖြစ်သော စိတ်အားလုံးကို ကိရိယာမယ-အရ ကောက်ယူပါ။
3.另一种解释是:在六门中生起的一切心路心,都是由于称为五门转向与意门转向的转向唯作心而生起。因此,依“以因之名转称其果”的用法(kāraṇūpacāra),应把在六门中生起的一切心,都摄入“由动作构成的转起”(kiriyāmaya-pavatta)之中。
ယင်းကိရိယာမယ ခေါ်သော ဇောများ၏ သို့မဟုတ် ဝီထိစိတ်အစဥ်များ၏ မဖြစ်မှုသည် သုတ္တ = အိပ် ပျော်မှု မည်၏။ ယင်းဝီထိစိတ်တို့၏ ဖြစ်နေခြင်းသည် ဇာဂရိတ = နိုးခြင်း မည်၏။
这些称为“能成办动作”的速行,或由动作构成的心路心相续,不生起时,称为 sutta——眠;这些心路心正在生起时,称为 jāgarita——觉。
ဤသတ်မှတ်ချက်များအရ အိပ်ပျော်ခိုက်၌ ဝီထိစိတ်များ မဖြစ်ဘဲ ဘဝင်စိတ်များသာ ဆက်တိုက်ဖြစ်- နေတတ်၏။ (အိပ်မက် မက်နေသည်ကိုကား မဆိုလိုပါ။ အိပ်မက် မမက်ဘဲ အိပ်ပျော်ခိုက် သက်သက်ကိုသာ ဆိုလိုပေသည်။) ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ယင်းအိပ်ပျော်ခိုက်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြကုန်သော ယင်းဘဝင် စိတ် စေ- တသိက် တရားစုတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ယင်းဘဝင် နာမ်တရားစုတို့၏ မှီရာဝတ္ထုရုပ်တို့ကိုလည်းကောင်း နိုးလာ သောအခါ တစ်ဖန်ပြန်၍ သိမ်းဆည်းရမည် ဖြစ်သည်။ သိမ်းဆည်းနိုင်သောအခါ ယင်းရုပ်တရား နာမ်တရား တို့၏ အိပ်ပျော်ခဲ့စဥ် အခိုက်၌ပင် ချုပ်ပျက်ခဲ့ပုံကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ရှုပါ။ ယင်းသို့ ရှုနိုင်ခဲ့သော် --- သုတ္တေ ဇာဂရိတေ စ သမ္ပဇာနကာရီ = အိပ်ပျော်ရာ၌လည်းကောင်း၊ နိုးလာရာ၌လည်းကောင်း သမ္ပဇဥ်ဉာဏ်ဖြင့် ပြု- လေ့ရှိသည် မည်၏။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၃-၂၇၄။)
依照这些界定,熟睡时没有心路心生起,只有有分心接连不断地生起。〔这里不是指正在做梦,而只指没有做梦的单纯熟睡。〕瑜伽行者醒来以后,应当再次摄取熟睡期间生起的有分心与心所诸法组,以及这些有分名法所依的依处色。能够摄取以后,再以智观见这些色法与名法都已在熟睡期间当下坏灭。若能如此观修,就称为“眠、觉时正知而行”(sutte jāgarite ca sampajānakārī)。(《中部义注》1-273—274。)
အိပ်မက် မက်နေခဲ့သော်
若正在做梦
န သုပတိ န ပဋိဗုဇ္ဈတိ န သုပိနံ ပဿတီတိ သဗ္ဗေနာပိ စ ပဉ္စဒွါရိကစိတ္တေန နေဝ နိဒ္ဒံ သြက္ကမတိ၊ န နိဒ္ဒါယတိ၊ န ပဋိဗုဇ္ဈတိ၊ န ကိဉ္စိ သုပိနံ ပဿတီတိ ဣမေသု တီသု ဌာနေသု သဟ ဇဝနေန ဝီထိစိတ္တံ ပဋိက္ခိတ္တံ။
巴利义注引文(缅文转写,原串完整保留):“န သုပတိ န ပဋိဗုဇ္ဈတိ န သုပိနံ ပဿတီတိ သဗ္ဗေနာပိ စ ပဉ္စဒွါရိကစိတ္တေန နေဝ နိဒ္ဒံ သြက္ကမတိ၊ န နိဒ္ဒါယတိ၊ န ပဋိဗုဇ္ဈတိ၊ န ကိဉ္စိ သုပိနံ ပဿတီတိ ဣမေသု တီသု ဌာနေသု သဟ ဇဝနေန ဝီထိစိတ္တံ ပဋိက္ခိတ္တံ။”译:“所谓‘不睡、不醒、不见梦’,是说凭任何一种五门心,都既不进入睡眠,也不睡着,不醒来,也不见任何梦。在这三处〔睡、醒、梦〕,连同速行在内的心路心都被排除。”
ပ ။ ဧဝံ မနောဒွါရိကဇဝနေနေဝ ပဋိဗုဇ္ဈတိ၊ န ပဉ္စဒွါရိကေန။ သုပိနမ္ပိ တေနေဝ ပဿတိ၊ န ပဉ္စဒွါရိကေန။
巴利义注引文续(缅文转写,原串完整保留):“ပ ။ ဧဝံ မနောဒွါရိကဇဝနေနေဝ ပဋိဗုဇ္ဈတိ၊ န ပဉ္စဒွါရိကေန။ သုပိနမ္ပိ တေနေဝ ပဿတိ၊ န ပဉ္စဒွါရိကေန။”续译:“……如此,唯由意门速行醒来,不由五门〔心〕醒来;梦也唯由该意门速行看见,不由五门〔心〕看见。”
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၃၈၈-၃၈၉။)
(《殊胜义注》2-388—389。)
ကပိမိဒ္ဓပရေတော ခေါ မဟာရာဇ သုပိနံ ပဿတိ။ (ခု-၁၁-၂၈၉-မိလိန္ဒပဥှာ။) တေနာယံ သုပိနော ကုသလောပိ ဟောတိ အကုသလောပိ အဗျာကတောပိ။ ပ ။ သုပိနေနေဝ ''ဒိဋ္ဌံဝိယ မေ၊ သုတံ ဝိယ မေ''တိ ကထနကာလေပိ အဗျာကတောယေဝ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၃၉၁။) အဗျာကတောယေဝ အာဝဇ္ဇနမတ္တဿေဝ ဥပ္ပဇ္ဇနတောတိ ဝဒန္တိ။ ဧဝံ ဝဒန္တေဟိ မနောဒွါရေပိ အာဝဇ္ဇနံ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဇဝနဋ္ဌာနေ ဌတွာ ဘဝင်္ဂံ သြတရတီတိ အဓိပ္ပေတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ (မူလဋီ-၂-၂ဝ၁။) ။ ပ ။ သုပိနံ သေက္ခပုထုဇ္ဇနာဝ ပဿန္တိ၊ အပ္ပဟီနဝိပလဒာသတ္တာ။ အသေက္ခာ န ပဿန္တိ၊ ပဟီနဝိပလဒာ- သတ္တာ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၃၉ဝ။) ဤအထက်ပါ ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၏ မိန့်ဆိုတော်မူချက် ဖွင့်ဆိုတော်မူချက်အရ ဝိပလဒာသ တရားကို မပယ်ရှားရသေးသည့် အတွက်ကြောင့် သေက္ခပုထုဇန်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်သာလျှင် အိပ်မက်ကို မြင်မက် ကြကုန်၏။ ဝိပလဒာသတရားကို ပယ်ရှားပြီးသည့် အတွက်ကြောင့် ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့သည် အိပ်မက်ကို မြင်
巴利引文汇编(缅文转写,原串完整保留):“ကပိမိဒ္ဓပရေတော ခေါ မဟာရာဇ သုပိနံ ပဿတိ။ (ခု-၁၁-၂၈၉-မိလိန္ဒပဥှာ။) တေနာယံ သုပိနော ကုသလောပိ ဟောတိ အကုသလောပိ အဗျာကတောပိ။ ပ ။ သုပိနေနေဝ ''ဒိဋ္ဌံဝိယ မေ၊ သုတံ ဝိယ မေ''တိ ကထနကာလေပိ အဗျာကတောယေဝ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၃၉၁။) အဗျာကတောယေဝ အာဝဇ္ဇနမတ္တဿေဝ ဥပ္ပဇ္ဇနတောတိ ဝဒန္တိ။ ဧဝံ ဝဒန္တေဟိ မနောဒွါရေပိ အာဝဇ္ဇနံ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဇဝနဋ္ဌာနေ ဌတွာ ဘဝင်္ဂံ သြတရတီတိ အဓိပ္ပေတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ (မူလဋီ-၂-၂ဝ၁။) ။ ပ ။ သုပိနံ သေက္ခပုထုဇ္ဇနာဝ ပဿန္တိ၊ အပ္ပဟီနဝိပလဒာသတ္တာ။ အသေက္ခာ န ပဿန္တိ၊ ပဟီနဝိပလဒာ- သတ္တာ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၃၉ဝ။)”分段译:①“大王,确实,被猴眠所制的人会见梦。”(《小部》11-289,《弥兰王问经》。)②“因此,这种梦可以是善,也可以是不善,也可以是无记。……在梦中说‘我仿佛见到了,我仿佛听到了’时,也唯是无记。”(《殊胜义注》2-391。)③“有人说:‘它唯是无记,因为只有转向生起。’应当知道,这样说的人意指:在意门中,转向生起两次或三次,立于速行的位置,随后落入有分。”(《根本复注》2-201。)④“……唯有有学与凡夫见梦,因为他们尚未断除颠倒;无学者不见梦,因为他们已经断除颠倒。”(《殊胜义注》2-390。)依照以上巴利、义注与复注的教说和解释,有学与凡夫由于尚未断除颠倒,才会见梦;阿罗汉圣者由于已经断除颠倒,不会
မက်တော်မမူကြကုန်။ ကပိမိဒ္ဓပရေတဟု ခေါ်ဆိုသော မျောက်မျဥ်းအိပ် = မျောက်မျဥ်းငိုက် အချိန်အခါ၌သာ အိပ်မက်ကို မက်ကြသည်။ မျောက်သတ္တဝါ၏ အိပ်မှုကား အလွန်လျင်မြန်သော နိုးမှုရှိ၏။ အလားတူပင် ဘဝင် သို့ သက်လိုက် ဝီထိစိတ် ဖြစ်လိုက်ဖြင့် အလွန်လျင်မြန်သော ဖြစ်ခြင်းရှိသည့် အချိန်အခါ = ငိုက်မျဥ်းနေသည့် အချိန်အခါ၌ အိပ်မက်ကို မြင်မက်တတ်၏။
见梦。人只在称为“被猴眠所制”(kapimiddhapareta)的猴眠、猴眠昏沉之际做梦。猴子的睡眠具有极快醒来的性质;与此相似,在时而落入有分、时而生起心路心,两者极迅速交替的时段,也就是昏昏欲睡的时段,人会见梦。
原书第 437 页
နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း -- ဣရိယာပထ အခန်းနှင့် သမ္ပဇဥ် အခန်း ပဉ္စဒွါရိကဝီထိစိတ်ဖြင့် အိပ်ပျော်ခြင်းသို့ မသက်ရောက်၊ အိပ်လည်း မအိပ်၊ နိုးလည်း မနိုး၊ အိမ်မက်လည်း မမက်။ ဘဝင်စိတ်ဖြင့်သာလျှင် အိပ်ပျော်ခြင်းသို့ သက်ရောက်၏ = အိပ်ပျော်၏။ မနောဒွါရိကဇောစိတ်ဖြင့်သာ လျှင် အိပ်ရာမှ နိုး၏၊ ပဉ္စဒွါရိကစိတ်ဖြင့် အိပ်ရာမှမနိုး၊ မနောဒွါရိကဇောစိတ်ဖြင့်ပင်လျှင် သို့မဟုတ် မနောဒွါရိ- ကစိတ်ဖြင့်ပင်လျှင် အိပ်မက် မြင်မက်၏။ ပဉ္စဒွါရိကစိတ်ဖြင့် အိပ်မက် မမက်။
人不以五门心路心进入睡眠,不以它睡着,也不以它醒来或做梦;唯以有分心进入睡眠,也就是睡着。唯以意门速行心从睡眠中醒来,不以五门心醒来;也唯以意门速行心,或意门心,见梦,不以五门心见梦。
အိပ်မက် မက်နေသော စိတ်သည် ကုသိုလ်လည်း ဖြစ်နိုင်၏၊ အကုသိုလ်လည်း ဖြစ်နိုင်၏၊ အဗျာကတ လည်း ဖြစ်နိုင်၏။ အိပ်မက်၌ စေတီတော်ကို ရှိခိုးရခြင်း တရားနာရခြင်း တရားဟောရခြင်း စသည်တို့ကို ပြု- လုပ်သူအား ကုသိုလ် မနောဒွါရိကဇောဝီထိစိတ်များ ဖြစ်ကြ၏။ အိပ်မက်၌ သူ့အသက်သတ်ခြင်း စသည်ကို ပြုသောသူအား အကုသိုလ် မနောဒွါရိကဇောဝီထိစိတ်များ ဖြစ်ကြ၏။ အိပ်မက်၌ပင်လျှင် ''မြင်လိုက်သလိုလို၊ ကြားလိုက်သလိုလို''ဟု ပြောဆိုသင့်ရာအခါ၌ အဗျာကတ ဖြစ်၏။
做梦时的心可以是善,可以是不善,也可以是无记。在梦中礼敬佛塔、闻法、说法等时,会生起善的意门速行心路;在梦中杀生等时,会生起不善的意门速行心路;在梦中处于只能说“仿佛见到了、仿佛听到了”的时刻,则是无记。
အဗျာကတသာ ဖြစ်သည် ဟူရာ၌ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းသာ နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ် ဖြစ်ခြင်းကြောင့်ဟု ဆိုကြ၏။
关于“唯是无记”这一说法,有人解释:这是因为只有意门转向生起两次或三次。
ဤသို့ ပြောဆိုသူတို့၏ ဝါဒအရ --- မနောဒွါရ၌လည်း မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းသည် နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ် ဖြစ်၍ ဇောနေရာ၌ ရပ်တည်၍ ဘဝင်သို့ သက်ပြန်၏ဟု အလိုရှိအပ်ပေသည်။ ဤသို့ မှတ်သားပါ။ (မူလဋီ-၂-၂ဝ၁။) ယင်းအိပ်မက်၌ ဖြစ်သော ပြုလုပ်အပ်သော ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံသည် အကျိုးရှိသလော မရှိသလော = အကျိုးပေးသလော မပေးသလောဟူမူ အကျိုးရှိ၏ အကျိုးပေး၏။ သို့သော် အားနည်းသောကြောင့် ပဋိသန္ဓေ အကျိုးကို ပေးဖို့ရန် မစွမ်းနိုင်ပေ။ အခြားသော ကံတစ်ခုက ပဋိသန္ဓေအကျိုးကို ပေးပြီးသော် ပဝတ္တိအခါ၌ကား ယင်းအိပ်မက်၌ ပြုအပ်သော ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးကို ခံစားခွင့် ရှိပေသည်။
依这种说法者的主张,应理解为:在意门中,意门转向生起两次或三次,立于速行的位置,随后又落入有分。应当如此记取。(《根本复注》2-201。)至于梦中所作的善业或不善业是否有果、是否会给果:它有果,也会给果;但因为力量微弱,不能产生结生果报。在另一种业已经产生结生果报以后,梦中所作善业或不善业仍有机会在生命转起期间产生果报。
ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် နိုးလာသော အခါ၌ ယင်းအိပ်မက် အတွင်း၌ ဖြစ်ခဲ့သော ပြုခဲ့သော ကုသိုလ် အကုသိုလ် အဗျာကတတရားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ယင်း နာမ်တရားတို့၏ မှီရာဝတ္ထုရုပ်တို့ကိုလည်းကောင်း သမာဓိကို အဆင့်ဆင့် ထူထောင်ပြီးလျှင် ပြန်လည်၍ သိမ်းဆည်းနိုင်သည်သာ ဖြစ်ပေသည်။ ယင်းသို့ သိမ်း- ဆည်းနိုင်ခဲ့သော် အိပ်ပျော်ရာ နိုးလာရာ၌ သမ္ပဇဥ်ဉာဏ်ဖြင့် ပြုလေ့ရှိသည်ပင် မည်နိုင်ပါပေသည်။
瑜伽行者醒来以后,逐步建立定力,便能够再次摄取梦中曾经生起、曾经造作的善法、不善法与无记法,以及这些名法所依的依处色。若能如此摄取,也可称为在眠、觉时正知而行。
၆။ ဘာသိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ = စကားပြောရာ၌ သမ္ပဇဥ်ဉာဏ်ဖြင့် ပြုလေ့ရှိ၏။
6.语时正知而行
ယော ပန ဘာသမာနော ''အယံ သဒ္ဒေါ နာမ သြဋ္ဌေ စ ပဋိစ္စ ဒန္တေ စ ဇိဝှဉ္စ တာလုံ စ ပဋိစ္စ စိတ္တဿ စ တဒနုရူပံ ပယောဂံ ပဋိစ္စ ဇာယတီ''တိ သတော သမ္ပဇာနော ဘာသတိ၊ စိရံ ဝါ ပန ကာလံ သဇ္ဈာယံ ဝါ ကတွာ ဓမ္မံ ဝါ ကထေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ ပရိဝတ္တေတွာ ပဥှံ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အပရဘာဂေ တုဏှီဘူတော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ''ဘာသိတကာလေ ဥပ္ပန္နာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ''တိ၊ အယံ ဘာသိတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၄။) ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည် စကားပြောဆိုနေစဥ် --- ''ဤစကားပြောဆိုနေသော အသံ = သဒ္ဒရုပ် သည် (ဝစီဝိညတ္တိဒသက ကလာပ် + ဝစီဝိညတ္တိသဒ္ဒလဟုတာဒိတေရသက ကလာပ် ရုပ်တို့ကို ရည်ညွှန်းထား သည်။) (၁)နှုတ်ခမ်းတို့ကိုလည်း အစွဲပြု၍၊ (၂)သွားတို့ကိုလည်း အစွဲပြု၍၊ (၃)လျှာကိုလည်း အစွဲပြု၍၊
巴利《中部义注》引文(缅文转写,原串完整保留):“ယော ပန ဘာသမာနော ''အယံ သဒ္ဒေါ နာမ သြဋ္ဌေ စ ပဋိစ္စ ဒန္တေ စ ဇိဝှဉ္စ တာလုံ စ ပဋိစ္စ စိတ္တဿ စ တဒနုရူပံ ပယောဂံ ပဋိစ္စ ဇာယတီ''တိ သတော သမ္ပဇာနော ဘာသတိ၊ စိရံ ဝါ ပန ကာလံ သဇ္ဈာယံ ဝါ ကတွာ ဓမ္မံ ဝါ ကထေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ ပရိဝတ္တေတွာ ပဥှံ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အပရဘာဂေ တုဏှီဘူတော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ''ဘာသိတကာလေ ဥပ္ပန္နာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ''တိ၊ အယံ ဘာသိတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၄။)”译:“正在说话的人这样了知:‘此所谓声音,依止双唇、牙齿、舌头与上腭,并依止心与说话相应的努力而生。’他具念、正知而说。或者,长时间诵习、说法、反复诵习业处或解答问题以后,后来默然时这样审察:‘说话时生起的色法与非色法,已经就在该处灭去。’这称为说话时正知而行。”(《中部义注》1-274。)瑜伽行者说话时,应当了知:“这说话的声音,即声色〔这里指语表十法聚,以及语表、声、轻快性等十三法聚中的色法〕,依止:(1)双唇;(2)牙齿;(3)舌头;
原书第 438 页
(၄)အာစောက် = အာခေါင်ကိုလည်း အစွဲပြု၍၊ (၅)ထိုစကားပြောဆိုခြင်း အားလျော်သော စိတ်၏ လုံ့လပယောဂကိုလည်း အစွဲပြု၍ --- ဖြစ်ပေါ်လာရ၏''ဟု သတိသမ္ပဇဥ် ဉာဏ်ယှဥ်လျက် စကားကို ပြောဆို၏။
(4)上腭;以及(5)与这次说话相应的心之努力而生起。”他如此具足念与正知而说话。
〔အသံ - သဒ္ဒရုပ် ပါဝင်သော ဝစီဝိညတ္တိဒသက ကလာပ် ဝစီဝိညတ္တိသဒ္ဒလဟုတာဒိတေရသက ကလာပ် ဟူသော ရုပ်တရားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ နှုတ်ခမ်း သွား လျှာ အာစောက် အရပ်တို့၌ တည်ရှိကြသော (၄၄)မျိုး ကုန်သော ရုပ်တရားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ စကားပြောဆိုလိုသောစိတ် ပြဓာန်းသော ကုသိုလ်ဇော မနောဒွါရိက ဝီထိ၊ သို့မဟုတ် အကုသိုလ်ဇော မနောဒွါရိကဝီထိ = စိတ်စေတသိက် = နာမ်တရားစုတို့ကိုလည်းကောင်း သိမ်း ဆည်းပါ။ အကယ်၍ ဝိပဿနာပိုင်းသို့ ရောက်ရှိပါမူ ရုပ်အတုများကို ချန်လှပ်၍ ရုပ်အစစ်တို့နှင့် နာမ်တရား- တို့၏ စကားပြောဆိုနေစဥ် အခိုက်၌ပင် ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားမှုကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ဝိပဿနာ ရှုပါ။
〔应当摄取含有声音即声色的语表十法聚,以及语表、声、轻快性等十三法聚;也应摄取存在于双唇、牙齿、舌头与上腭等处的四十四种色法;还应摄取以欲说话之心为主导、具有善速行或不善速行的意门心路,即心与心所组成的名法组。若已进入观禅阶段,则应舍去非真实色法,以智观见真实色法与名法都在说话当下生起并坏灭,进而修习观禅。
ဤသို့ ရှုခြင်းသည် ဘာသိတေ သမ္ပဇာနကာရီ = စကားပြောဆိုရာ၌ သမ္ပဇဥ်ဉာဏ်ဖြင့် ပြုလေ့ရှိသည် မည်၏၊၊〕 တစ်ဖန် သမ္ပဇဥ်ဉာဏ်ဖြစ်ပုံကို အဋ္ဌကထာ၌ ဤသို့ ဖွင့်ဆိုထားပြန်၏။
如此观修,就称为说话时正知而行。〕义注又从另一角度解释正知如何生起。
ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် --- ၁။ ကြာမြင့်စွာသော အချိန်ကာလပတ်လုံး ပရိယတ်တရားတော်ကို ရွတ်ဖတ် သရဇ္ဈာယ်ခြင်းကို ပြုပြီး၍ သော်လည်းကောင်း၊ ၂။ တရားတော်ကို ဟောကြားပြီး၍သော်လည်းကောင်း၊ ၃။ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို အပြန်ပြန် အလှန်လှန် ဖြစ်စေ၍ ရွတ်ဖတ်လျက် နှလုံးသွင်းပြီး၍သော်လည်းကောင်း၊ ၄။ ပြဿနာကို ဖြေဆိုပြီး၍သော်လည်းကောင်း၊ နောက်အဖို့၌ ဆိတ်ဆိတ်နေလျက် --- ''စကားပြောဆိုခဲ့ရာ အချိန်အခါကာလ၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြကုန်သော ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့သည် ဤစကား ပြောဆိုခဲ့ရာ ကာလ၌ပင်လျှင် ချုပ်ပျက်ခဲ့ကြကုန်ပြီ'' --- ဟု ဤသို့လျှင် ရုပ်တုံးရုပ်ခဲ နာမ်တုံးနာမ်ခဲဟူသော ဃန = အတုံးအခဲတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးလျက် အသီးအသီး တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ ဉာဏ်စက္ခုဖြင့် စေ့စေ့ငုငု ကြည့်ရှုလျက် ဆင်ခြင်သုံးသပ် ရှုပွား၍ နေပေ၏။
瑜伽行者在以下任一情形以后:(1)长时间诵读、诵习教理;(2)说法;(3)反复口诵并作意业处;(4)解答问题——后来默然时,作如下观照:“说话期间生起的色法与名法,已经就在说话的那段时间中坏灭。”他以智拆解、破除所谓色密集与名密集,逐一以慧眼仔细观察、审察并修观。
ဤသို့ ရှုမြင်ခြင်းသည် --- ဘာသိတေ သမ္ပဇာနကာရီ = စကားပြောရာ၌ သမ္ပဇဥ်ဉာဏ်ဖြင့် ပြုလေ့ရှိသည် မည်၏။
这样的观见,称为说话时正知而行。
(မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၄။)
(《中部义注》1-274。)
စကားပြောနေစဥ် ရုပ်နာမ်တို့ကို သိမ်းဆည်းပုံ
说话时摄取色名的方法
အထက်ပါ အဋ္ဌကထာ အဖွင့်တွင် စကားပြောဆိုနေစဥ်၌ ရုပ်နာမ်တို့ကို သိမ်းဆည်းပုံ၊ စကားပြောပြီး နောက်ပိုင်း၌ စကားပြောခဲ့စဥ်က ရုပ်နာမ်တို့ကို သိမ်းဆည်းပုံဟု အပိုင်းကဏ္ဍ နှစ်ပိုင်း ပါဝင်နေ၏။ စကားပြော စဥ် သိမ်းဆည်းပုံကို အထက်၌ အကျဥ်းချုပ် ဖော်ပြခဲ့၏။ သဘောမပေါက်သူတို့အတွက် ထပ်မံ၍ အနည်းငယ် ရှင်းလင်း တင်ပြအပ်ပါသည်။
以上义注的解释包含两个部分:一是说话时摄取色名的方法;二是说话以后摄取说话时色名的方法。前面已经简要说明了说话时的摄取方法;为帮助尚未领会的人,下面再稍加说明。
၁။ သမာဓိကို အဆင့်ဆင့် ထူထောင်ပါ။
1.逐步建立定力。
၂။ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးကို ခြုံ၍ ဓာတ်ကြီး (၄)ပါးကို စိုက်ရှုပါ။
2.把整个身体总括起来,专注观照四大种。
၃။ ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကို ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်သောအခါ ဓာတ်ခွဲလျက် ရုပ်ပရမတ်တရားတို့ကို ခြုံငုံ၍ သိမ်းဆည်းပါ။
3.以智见到色聚微粒以后,分析色聚,并总括地摄取究竟色法。
原书第 439 页
နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း -- ဣရိယာပထ အခန်းနှင့် သမ္ပဇဥ် အခန်း ၄။ နှုတ်ခမ်း သွား လျှာ အာခေါင် = အာစောက် အရပ်တို့၌လည်း ဓာတ်ကြီး (၄)ပါးကို စိုက်ရှုပါ။ ဤအဆင့် တွင် --- ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် နှုတ်ခမ်း သွား လျှာ အာခေါင်တို့ကို မတွေ့ရတော့ဘဲ ရုပ်ကလာပ်အမှုန် များကိုသာ လွယ်လွယ်ကူကူဖြင့် တွေ့မြင်နေမည်သာဖြစ်သည်။ ယင်းရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကို ဉာဏ်စက္ခုဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ ရှုပါက --- ကာယဒွါရ၌ ရနိုင်သော ရုပ်ကလာပ်အမျိုးအစား (၅)မျိုး၊ ရုပ်အမျိုးအစား (၄၄) မျိုးတို့ကိုသာ တွေ့ရှိမည် ဖြစ်သည်။ ယင်း ပရမတ္ထရုပ်တရားတို့ကိုလည်း သိမ်းဆည်းထားပါ။ ထိုနောင် --- ၅။ ဘဝင်မနောအကြည်ဓာတ်ကို သိမ်းဆည်းပါ။
4.也在双唇、牙齿、舌头与上腭等处专注观照四大种。到了这一步,瑜伽行者不再见到双唇、牙齿、舌头和上腭等世俗形体,而只会轻易见到色聚微粒。若以慧眼分析这些色聚微粒,只会发现身门中可得的五类色聚、四十四种色法;这些究竟色法也应摄取。随后:(5)摄取有分意净界。
၆။ စကားပြောလိုသော စိတ် ပြောဆိုနေသော စိတ်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူပါ သိမ်းဆည်းပါ။ မထင်ရှား ပါက ''က-ခ'' စသည်ဖြင့် ရွတ်ဆိုကြည့်ပါ။ ပြောလိုသောစိတ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်နိုင်ပါသည်။
6.以智分别并摄取欲说话之心与正在说话之心。若它们不明显,可以试着诵念“甲、卡”等音节,便能以智见到欲说话之心。
၇။ ယင်း --- ''က-ခ'' စသည်ဖြင့် ပြောဆိုလိုသော စိတ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော သြဇဋ္ဌမကရုပ်တရား တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ယင်းရုပ်တရားတို့၏ ''က-ခ'' စသော အသံ ဖြစ်ပေါ်ရာ --- အာခေါင် လျှာ သွား နှုတ်ခမ်း စသော အရပ်သို့တိုင်အောင် ပျံ့နှံ့ ဖြစ်ပွားနေပုံကိုလည်းကောင်း။ ယင်း စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်တို့တွင် ပါဝင်သော စိတ္တဇပထဝီဓာတ်နှင့် အသံ ဖြစ်ရာဌာနဟူသော --- အာခေါင် လျှာ သွား နှုတ်ခမ်းဟု သမ္မုတိသစ္စာနယ်မှ သမုတ်ထားအပ်သော (၄၄)မျိုးသော ရုပ်တရားတို့တွင် ပါဝင်သော ကမ္မဇပထဝီဓာတ်တို့ ရိုက်ခတ်သောအခါ - ''က-ခ''စသော အသံများ ဖြစ်ပေါ်လာပုံကိုလည်းကောင်း --- ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူပါ သိမ်းဆည်းပါ။ ယင်းရုပ် တရားတို့မှာ ပြောဆို၍ မသွက်မလက် ဖြစ်နေသော် ဝစီဝိညတ္တိဒသက ကလာပ်ရုပ်တို့ ဖြစ်ကြ၏၊ ပြောဆို၍ သွက်လက်သော် လဟုတာ မုဒုတာ ကမ္မညတာရုပ်များ ပါဝင်လာသဖြင့် ဝစီဝိညတ္တိသဒ္ဒလဟုတာဒိတေရသက
7.应当以智分别并摄取下列现象:由欲说“甲、卡”等之心所生的心生食素八法色;这些色法如何扩散到发出“甲、卡”等声音的上腭、舌头、牙齿、双唇等处;以及当这些心生色聚所含的心生地界,撞击在世俗谛中被称为上腭、舌头、牙齿、双唇等发声部位之四十四种色法所含的业生地界时,“甲、卡”等声音如何生起。这些色法在说话尚不轻快敏捷时,是语表十法聚;说话轻快敏捷时,由于轻快性、柔软性、适业性色加入,便成为语表、声、轻快性等十三
ကလာပ်ရုပ်တို့ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်းရုပ်တရားတို့ကိုလည်း ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူပါ သိမ်းဆည်းပါ။
法聚。这些色法也应以智分别并摄取。
၈။ ယင်းရုပ်တရားတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သော အကြောင်းရင်းဖြစ်သော မနောဒွါရိကဇောဝီထိစိတ်အစဥ် နာမ်တရားတို့ကို သိမ်းဆည်းပါ။ (ယင်းနာမ်တရားတို့မှာ ယောနိသောမနသိကာရ အယောနိသောမနသိကာရ တို့အပေါ်အခြေစိုက်၍ ကုသိုလ်ဇော အကုသိုလ်ဇောများ ထိုက်သလို စောနိုင်သည့် နာမ်တရားစုတို့ ဖြစ်ကြ သည်၊၊) ထိုနောင် ရုပ်တစ်စု နာမ်တစ်စု ထား၍ --- ဤကား ရုပ်တရား ဤကား နာမ်တရားဟု ရုပ်နာမ်ကို သိမ်း ဆည်းပါ။ ထိုနောင် ရုပ်နာမ်ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားပါ။ ဤသို့ ရှုနိုင်ခဲ့သော် ဤနာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ပိုင်း၌ ဘာ- သိတေ သမ္ပဇာနကာရီ = စကားပြောရာ၌ သမ္ပဇဥ်ဉာဏ်ဖြင့် ပြုလေ့ရှိသည် မည်ပေသည်။
8.摄取作为上述色法生起之因的意门速行心路相续名法。〔这些名法依如理作意或不如理作意而定,会相应地运行善速行或不善速行。〕随后,把色法归为一组、名法归为一组,摄取为:“这些是色法;这些是名法。”再分别标识色与名。若能如此观修,在名色分别智这一阶段,便称为说话时正知而行。
တစ်ဖန် ယင်းသို့ စကားပြောဆိုနေစဥ် အာရုံ (၆)ပါးကို ထိုက်သလို အာရုံပြု၍ ပဉ္စဒွါရဝီထိ မနောဒွါရဝီထိ တို့လည်း ထိုက်သလို ဖြစ်နိုင်ကြ၏။ ယင်း နာမ်တရားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ မှီရာဝတ္ထုရုပ်နှင့် အာရုံရုပ်တို့ကို လည်းကောင်း ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူ၍ ရုပ်နာမ်ကို သိမ်းဆည်းနိုင်ခဲ့လျှင်လည်း ဘာသိတေ သမ္ပဇာနကာရီ = စကားပြောဆိုရာ၌ သမ္ပဇဥ်ဉာဏ်ဖြင့် ပြုလေ့ရှိသည်ပင် မည်နိုင်ပေသည်။
再者,说话时也可能随所应缘取六种所缘,而生起五门心路与意门心路。若能以智分别并摄取这些名法,以及它们所依的依处色和作为所缘的色法,也可称为说话时正知而行。
စကားပြောပြီးနောက် ရုပ်နာမ်တို့ကို သိမ်းဆည်းပုံ
说话后摄取色名的方法
အချိန်ခပ်ကြာကြာ ပရိယတ်တရားတော်ကို ရွတ်ဖတ် သရဇ္ဈာယ်ပြီးနောက်သော်လည်းကောင်း၊ တရား ဟောပြီးနောက်သော်လည်းကောင်း၊ (၃၂)ကောဋ္ဌာသကမ္မဋ္ဌာန်းတို့ကဲ့သို့သော ကမ္မဋ္ဌာန်းမျိုးကို အားထုတ်စ ဖြစ် ၍ နှုတ်ဖြင့် ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ် နှလုံးသွင်းပြီးနောက်လည်းကောင်း၊ ပြဿနာ ဖြေဆိုပြီးနောက်လည်းကောင်း နောက်ပိုင်း ဆိတ်ဆိတ်နေခိုက်ဝယ် ထိုင်၍ ဖြစ်စေ ရပ်၍ ဖြစ်စေ --- ၁။ သမာဓိကို အဆင့်ဆင့် ထူထောင်ပါ။
在长时间诵读、诵习教理以后,在说法以后,在初修三十二身分业处等业处而以口诵习、作意以后,或在解答问题以后;后来默然时,无论坐着还是站着:(1)逐步建立定力。
原书第 440 页
၂။ ခန္ဓာကိုယ်ဝယ် ရုပ်တရားတို့ကို ခြုံငုံ၍ ပြန်သိမ်းဆည်းပါ။
2.再次总括摄取身体中的诸色法。
၃။ စကားပြောဆိုခဲ့ရာ အတိတ်ဘက်သို့ စိတ်ကို = ဉာဏ်ကို စေလွှတ်၍ ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို တစ်စ တစ်စ တိုး၍ တိုး၍ တဖြည်းဖြည်း သိမ်းဆည်းသွားပါ။ အောင်မြင်မှု ရရှိသောအခါ --- ၄။''စကားပြောဆိုခဲ့ရာ အချိန်အခါကာလ၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြကုန်သော ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့သည် ဤ စကားပြောဆိုခဲ့ရာ ကာလ၌ပင်လျှင် ချုပ်ပျက်ခဲ့ကြကုန်ပြီ'' --- ဟု ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်အောင် ဉာဏ်စက္ခုဖြင့် စေ့စေ့ငုငု ကြည့်ရှုလျက် ရှုပွားပါ။
3.把心——也就是智——引向过去说话的时段,逐步向前延伸,渐次摄取当时的色法与名法。成功以后:(4)以慧眼仔细观察、修观,直到智见抵达究竟法:“说话期间生起的色法与名法,已经就在说话的那段时间中坏灭。”
၇။ တုဏှီဘူတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ = စကားမပြော ဆိတ်ဆိတ်နေရာ၌ သမ္ပဇဥ်ဉာဏ်ဖြင့် ပြုလေ့ရှိ၏။
7.默时正知而行
ယော တုဏှီဘူတော စိရံ ဓမ္မံ ဝါ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိကတွာ အပရဘာဂေ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ''တုဏှီ- ဘူတကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ၊ ဥပါဒါရူပပဝတ္တိယာ သတိ ဘာသတိ နာမ၊ အသတိ တုဏှီ ဘဝတိ နာမာ''တိ။ အယံ တုဏှီဘာဝေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမာတိ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၄။) ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည် စကားမပြောဘဲ ဆိတ်ဆိတ်နေလျက် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ပရိယတ်တရား တော်ကိုလည်းကောင်း၊ သမထကမ္မဋ္ဌာန်း ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်း ဟူသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကိုလည်းကောင်း နှလုံးသွင်းပြီးမှ နောက်ပိုင်းကာလ၌ --- ''စကားမပြောဘဲ ဆိတ်ဆိတ်နေခဲ့ရာ အချိန်အခါကာလ၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြကုန်သော ရုပ်တရား နာမ်တရား- တို့သည် ဤဆိတ်ဆိတ်နေခဲ့ရာ အချိန်ကာလ၌ပင်လျှင် ချုပ်ပျက်ခဲ့ကြကုန်ပြီ။'' --- ဤသို့လျှင် ရုပ်တုံးရုပ်ခဲ နာမ်တုံးနာမ်ခဲ ဟူသော ဃန = အတုံးအခဲတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးလျက် အသီးအသီး တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်အောင် ဉာဏ်စက္ခုဖြင့် စေ့စေ့ငုငု ကြည့်ရှု
巴利《中部义注》引文(缅文转写,原串完整保留):“ယော တုဏှီဘူတော စိရံ ဓမ္မံ ဝါ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိကတွာ အပရဘာဂေ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ''တုဏှီ- ဘူတကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ၊ ဥပါဒါရူပပဝတ္တိယာ သတိ ဘာသတိ နာမ၊ အသတိ တုဏှီ ဘဝတိ နာမာ''တိ။ အယံ တုဏှီဘာဝေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမာတိ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၄။)”译:“默然的人长时间作意法或业处以后,后来这样审察:‘默然时转起的色法与非色法,已经就在该处灭去;有所造色转起时,称为说话;没有时,称为默然。’这称为默然时正知而行。”(《中部义注》1-274。)一位瑜伽行者不说话而默然,长时间作意教理,或作意止业处、观业处;后来他这样观照:“默然期间生起的色法与名法,已经就在那段默然时间中坏灭。”他以智拆解、破除所谓色密集与名密集,逐一令智见抵达究竟法,以慧眼仔细观
ဆင်ခြင် ရှုပွားသုံးသပ်၍ နေ၏။ မှန်ပေသည် --- သဒ္ဒ စသော ဥပါဒါရုပ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းသည် ရှိခဲ့သော် စကား ပြောသည် မည်၏၊ မရှိခဲ့သော် ဆိတ်ဆိတ်နေသည် မည်၏။ ဤသို့ ရှုခြင်းသည် တုဏှီဘာဝေ သမ္ပဇာနကာရီ = ဆိတ်ဆိတ် နေရာ၌ သမ္ပဇဥ်ဉာဏ်ဖြင့် ပြုလေ့ရှိသည် မည်၏။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၄။) သမာဓိကို အဆင့်ဆင့် ထူထောင်၍ (၆)ဒွါရ (၄၂)ကောဋ္ဌာသ ရုပ်တရားတို့ကို တစ်ဖန် ပြန်၍ သိမ်း- ဆည်းပါ။ အရှိန် မကောင်းပါက နာမ်တရားတို့ကိုပါ ဆက်လက် သိမ်းဆည်းပါ။ ထိုနောင် အတိတ်ဘက်သို့ ဉာဏ်ကို စေလွှတ်၍ ရုပ်နာမ်တို့ကို တစ်စတစ်စ တိုး၍ တိုး၍ တဖြည်းဖြည်း သိမ်းဆည်းပါ။
察、审察并修观。确实,若有声等所造色生起,就称为说话;若没有,就称为默然。如此观修,称为默然时正知而行。(《中部义注》1-274。)应逐步建立定力,再次摄取六门、四十二身分中的诸色法;若观智的势头不够强,也继续摄取名法。随后把智引向过去,逐步向前延伸,渐次摄取过去的色名。
ဤတွင် မဟာသီဝမထေရ်မြတ်ကြီး၏ ဝါဒ ပြီးဆုံးပြီ ဖြစ်ပါသည်။ ဤဝါဒ၌ ဘဝင်နာမ်တရားတို့ကိုပါ သိမ်းဆည်းပုံ ပါဝင်နေ၏။ အချို့သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ကား အတိတ် မရဏာသန္နဇော၏ အာရုံကို ပုံစံ မှန် ရှုနိုင်သော အခါမှ ဘဝင်နာမ်တရားတို့ကို ပုံစံမှန် ရှုတတ်သည်လည်း ရှိ၏။ ပါရမီအားလျော်စွာ အတိတ် မရဏသန္နဇော၏ အာရုံကို လှမ်း၍ မသိမ်းဆည်းရသေးမီ ယခုကဲ့သို့ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝတွင် အကျုံးဝင်သော ရုပ်နာမ် တို့ကို သိမ်းဆည်းခိုက်၌ ဘဝင်နာမ်တရားတို့ကို သိမ်းဆည်းနိုင်သည်လည်း ရှိတတ်ပါ၏။ မည်သို့ပင် ရှိစေ ယခု မသိမ်းဆည်းတတ်သေးပါက နောက်၌ သိမ်းဆည်းရမည်သာဟု မှတ်သားထားပါ။ ဤမဟာသီဝမထေရ်မြတ်- ကြီး၏ဝါဒ၌ အနီးကပ်ဆုံးသော အတိတ်ရုပ်နာမ်တို့ကို ပြန်လည်၍ သိမ်းဆည်း ရှုပွားပုံ စနစ်များကို ဖော်ပြထား ၏။ ယင်းဝါဒနှင့် ပတ်သက်၍ အဋ္ဌကထာဆရာတော်က အောက်ပါအတိုင်း မှတ်ချက်ချထား၏။
至此,大湿婆长老的主张已经说明完毕。这一主张也包含摄取有分名法的方法。有些瑜伽行者,只有能够以正确方法观见过去临死速行的所缘以后,才会以正确方法观见有分名法;另有一些瑜伽行者,随其波罗蜜之力,尚未回溯摄取过去临死速行的所缘,甚至就在这样摄取属于今生的色名时,也能摄取有分名法。无论情形如何,若目前尚不会摄取,应当记住以后仍须摄取。大湿婆长老的这一主张,说明了如何再次摄取并观修最近过去的色名。关于这一主张,义注师作了如下评论。

本页是帕奥禅师缅文「五大册」第二册(趣向涅槃之道·第二册,书名暂定)的现代汉语全译本,非缩略版、非节译;译者 Dhammesanā。与缅文主本逐单元对照。主本为缅文原版,英译本只作参考,不参与定稿。