缘起第一种方法（之五）
《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版
缘起篇（乙） · 原书第 430–453 页 · 220 个翻译单元
本页并入了原书的相邻小节：缘起篇（乙）、缘起第一种方法。
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 430 页
၂။ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းကား ပစ္စယုပ္ပန်အကျိုးတရားတို့အား အားပေးထောက်ပံ့တတ်သော ဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စည်း တရားသာလျှင် ဖြစ်၏၊ တိုက်ရိုက် ဖြစ်စေတတ်သော ဇနကပစ္စည်းတရားကား မဟုတ်ပေ။
二、后生缘只是扶助、支持缘所生果法的资助缘，不是直接令其生起的能生缘。
၃။ ကြွင်းကုန်သော ပစ္စည်းတရားတို့ကား ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့အား တိုက်ရိုက် ဖြစ်စေတတ်ကုန်သော ဇနက ပစ္စည်းတရားတို့လည်း ဟုတ်ကုန်၏။ အားပေးထောက်ပံ့ ခိုင်ခံ့စေတတ်ကုန်သော တည်တံ့စေတတ် ကုန်သော ဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စည်းတရားတို့လည်း ဟုတ်ကုန်၏။ (မဟာဋီ-၂-၂၈၈-၂၈၉။)
三、其余诸缘既是直接令缘所生法生起的能生缘，也是扶助、支持、巩固并维持缘所生法的资助缘。（《大复注》2-288—289。）
(၂၄) ပစ္စည်း အကျဥ်းချုပ်
二十四缘概要
အာရမ္မဏူပနိဿယကမ္မတ္ထိပစ္စယေသု စ သဗ္ဗေပိ ပစ္စယာ သမောဓာနံ ဂစ္ဆန္တိ။ (အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ။) (၂၄)ပစ္စည်းတို့ကို ထိုက်သလို သွင်းယူလျှင် အာရမ္မဏပစ္စည်း၊ ဥပနိဿယပစ္စည်း၊ ကမ္မပစ္စည်း၊ အတ္ထိ- ပစ္စည်း --- ဤ (၄)ပစ္စည်းတို့၌ ဝင်၏။
巴利原文（缅文转写）：“အာရမ္မဏူပနိဿယကမ္မတ္ထိပစ္စယေသု စ သဗ္ဗေပိ ပစ္စယာ သမောဓာနံ ဂစ္ဆန္တိ။ (အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ။)”
“一切缘都可归摄于所缘缘、亲依止缘、业缘与有缘。”（《阿毗达磨概要》。）若把二十四缘按其所应加以归摄，便归入所缘缘、亲依止缘、业缘与有缘这四种。
၁။ အာရမ္မဏပစ္စည်း --- အာရမ္မဏာဓိပတိနှင့် အာရမ္မဏူပနိဿယ (၂)ပါးတို့သည် အာရမ္မဏပစ္စည်း၌ အတွင်းဝင်ကြ၏။ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့အား သိစရာအာရုံအဖြစ် ရပ်တည်၍ ကျေးဇူးပြုပေးကြသော ပစ္စည်းတို့တည်း။
一、所缘缘：所缘增上缘与所缘亲依止缘两种，归入所缘缘；它们以作为缘所生法可认知的所缘而给予助益。
၂။ ဥပနိဿယပစ္စည်း --- အနန္တရ သမနန္တရ အနန္တရူပနိဿယ အာသေဝန နတ္ထိ ဝိဂတ --- ဤပစ္စည်း (၆)မျိုးတို့သည် ဥပနိဿယပစ္စည်း၌ အတွင်းဝင်ကြ၏။ အကြောင်းတရားတို့ကား ရှေးစိတ္တက္ခဏ၊ အကျိုးတရားတို့ ကား နောက်စိတ္တက္ခဏတရားစုတို့တည်း။ အကြောင်းချုပ်ပြီးမှ အကျိုးဖြစ်ပေါ်လာရသည်။
二、亲依止缘：无间缘、等无间缘、无间亲依止缘、重复缘、无有缘与离去缘六种，归入亲依止缘。因法是前一心刹那诸法，果法是后一心刹那诸法；只有因法灭去以后，果法才能生起。
၃။ ကမ္မပစ္စည်း --- ပကတူပနိဿယနှင့် နာနာက္ခဏိကကမ္မ ပစ္စည်း (၂)ပါးတို့သည် ကမ္မပစ္စည်း၌ အတွင်းဝင် ကြ၏။ အကြောင်းနှင့် အကျိုးတို့သည် ဝီထိပေါင်းများစွာ ဘဝပေါင်းများစွာ ကမ္ဘာပေါင်းများစွာ ကွာခြားနိုင်၏။
三、业缘：自然亲依止缘与异刹那业缘两种，归入业缘；因与果可以相隔许多心路、许多世乃至许多世界期。
၄။ အတ္ထိပစ္စည်း --- ဟေတု၊ သဟဇာတာဓိပတိ၊ သဟဇာတ၊ အညမည၊ သဟဇာတနိဿယ၊ သဟဇာတကမ္မ၊ ဝိပါက၊ နာမ်အာဟာရ၊ သဟဇာတိန္ဒြိယ၊ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယ၊ စျာန၊ မဂ္ဂ၊ သမ္ပယုတ္တ၊ သဟဇာတဝိပ္ပယုတ္တ၊ သဟဇာတတ္ထိ၊ သဟဇာတအဝိဂတ --- ဟူသော သဟဇာတမျိုး (၁၆)ပစ္စည်း၊ ပုရေဇာတ၊ ပုရေဇာတနိဿယ၊ ပုရေဇာတိန္ဒြိယ၊ ပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တ၊ ပုရေဇာတတ္ထိ၊ ပုရေဇာတအဝိဂတ၊ ရူပအာဟာရ --- ဟူသော ပုရေဇာတမျိုး (၇)ပစ္စည်း၊ ပစ္ဆာဇာတ၊ ပစ္ဆာဇာတဝိပ္ပယုတ္တ၊ ပစ္ဆာဇာတတ္ထိ၊ ပစ္ဆာဇာတအဝိဂတ၊ ရူပအာဟာရဟူသော ပစ္ဆာဇာတမျိုး (၅)ပစ္စည်း ဤပစ္စည်းတို့သည် အတ္ထိပစ္စည်း၌ အတွင်းဝင်ကြ၏။ အကြောင်းတရားနှင့် အကျိုးတရား (၂)မျိုးလုံးတို့သည် ထင်ရှားရှိနေခိုက် ကျေးဇူးပြုကြသော ပစ္စည်းတရားများတည်း။
四、有缘：属于俱生类的十六缘——因缘、俱生增上缘、俱生缘、相互缘、俱生依止缘、俱生业缘、果报缘、名食缘、俱生根缘、色命根有缘、禅缘、道缘、相应缘、俱生不相应缘、俱生有缘、俱生不离去缘；属于前生类的七缘——前生缘、前生依止缘、前生根缘、前生不相应缘、前生有缘、前生不离去缘、色食缘；属于后生类的五缘——后生缘、后生不相应缘、后生有缘、后生不离去缘、色食缘。以上诸缘都归入有缘；因法与果法两者正现前存在时，它们才给予助益。
ဤတွင် ပဋ္ဌာန်း (၂၄)ပစ္စည်း အကျဥ်းချုပ် ပြီးစီးပြီ ဖြစ်၏။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် = ကြောင်း-ကျိုးဆက်နွယ်မှု သဘောတရားတို့၌ ပဋ္ဌာန်းပစ္စည်းဆက်သွယ်ပုံကို ရောနှော၍ ဆက်လက်ကာ ရေးသားတင်ပြပေအံ့ ---
至此，《发趣论》二十四缘概要已经讲完。下面将结合缘起——因果相依的义理——继续说明《发趣论》诸缘如何相互联结。
原书第 431 页
အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ
缘无明而有诸行
အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
因为无明生起，所以诸行生起。
ပစ္စယော ဟောတိ ပုညာနံ၊ ဒုဝိဓာနေကဓာ ပန။
巴利原文（缅文转写）：“ပစ္စယော ဟောတိ ပုညာနံ၊ ဒုဝိဓာနေကဓာ ပန။”
无明以两种方式缘福行，以多种方式缘其他诸行；
ပရေသံ ပစ္ဆိမာနံ သာ၊ ဧကဓာ ပစ္စယော မတာ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၉။)
巴利原文（缅文转写）：“ပရေသံ ပစ္ဆိမာနံ သာ၊ ဧကဓာ ပစ္စယော မတာ။”
对于最后一种，则被认为只以一种方式为缘。（《阿毗达磨义注》2-139。）
၁။ အဝိဇ္ဇာသည် ပုညာဘိသင်္ခါရအား အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိ ဥပနိဿယပစ္စယသတ္တိ နှစ်မျိုးဖြင့် ဖြစ်ပေါ် လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေး၏။
一、无明以所缘缘力与亲依止缘力两种方式，资助福行生起。
၂။ အဝိဇ္ဇာသည် အပုညာဘိသင်္ခါရအား များစွာသော ပစ္စယသတ္တိဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေး၏။
二、无明以多种缘力，资助非福行生起。
၃။ အဝိဇ္ဇာသည် အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရအား ဥပနိဿယပစ္စယသတ္တိ တစ်မျိုးတည်းဖြင့်သာလျှင် ဖြစ်ပေါ်လာ- အောင် ကျေးဇူးပြုပေး၏။
三、无明只以亲依止缘力一种方式，资助不动行生起。
ပုညာဘိသင်္ခါရ
福行
တထာ အဝိဇ္ဇာသမ္မူဠှတ္တာ ကာမဘဝရူပဘဝသမ္ပတ္တိယော ပတ္ထေတွာ တာနေဝ ပုညာနိ ကရောန္တဿ။
巴利原文（缅文转写）：“တထာ အဝိဇ္ဇာသမ္မူဠှတ္တာ ကာမဘဝရူပဘဝသမ္ပတ္တိယော ပတ္ထေတွာ တာနေဝ ပုညာနိ ကရောန္တဿ။”
同样，由于被无明强烈迷惑，一个人为了获得欲有与色有的成就，而造作相应的福业。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၉။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၃။)
（《阿毗达磨义注》2-139；《清净之道》2-173。）
= အဝိဇ္ဇာဖြင့် ပြင်းစွာတွေဝေသည့် အတွက်ကြောင့် ကာမဘဝသမ္ပတ္တိ၊ ရူပဘဝသမ္ပတ္တိတို့ကို လိုလား တောင့်တ၍ ထိုကာမာဝစရပုညာဘိသင်္ခါရ၊ ရူပါဝစရပုညာဘိသင်္ခါရတို့ကို ပြုစုပျိုးထောင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏သန္တာန်၌ အဝိဇ္ဇာသည် ယင်းနှစ်မျိုးကုန်သော ကာမာဝစရပုညာဘိသင်္ခါရ၊ ရူပါဝစရပုညာဘိသင်္ခါရတို့အား အားကြီးသော မှီရာအကြောင်းဟူသော ဥပနိဿယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေး၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၉၊၊) အသင်သူတော်ကောင်းသည် (၂၄)ပစ္စည်းများကို မရှင်းပြမီ ရှေးပိုင်းက ပုံစံထုတ်ပြခဲ့သော ဥဒါဟရုဏ် တစ်ခုကို ပြန်လည်၍ အာရုံယူကြည့်ပါ။
由于深受无明迷惑，一个人渴求欲有成就与色有成就，因而培育欲界福行与色界福行。在此人相续中，无明以强力依处因——亲依止缘力——资助这两种福行生起。（《阿毗达磨义注》2-139。）在继续说明二十四缘以前，请重新作意前文已经举过的一个实例。
ပုံစံ --- အမျိုးသားဘဝဖြင့် မိဘကို ကျေကျေနပ်နပ် ပြုစုလုပ်ကျွေးခွင့်ကို မရရှိနိုင်သဖြင့် အမျိုးသမီး ဘဝဖြင့် မိဘကို ကျေကျေနပ်နပ် ပြုစုလုပ်ကျွေးခွင့်ကို ရရှိနိုင်သည့်အတွက် အမျိုးသမီးဘဝကို ရရှိရန်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဥပုသ်သီတင်း စောင့်သုံးခြင်း သီလကုသိုလ် = ကာမာဝစရပုညာဘိသင်္ခါရကို် ပြုစုပျိုးထောင် ခဲ့၏။ ယင်းပုညာဘိသင်္ခါရကြောင့် ဤဘဝတွင် အမျိုးသမီးဘဝကို ရရှိခဲ့၏။
实例——有一个人以男性身份不能如愿侍奉父母，认为若投生为女性便能如愿侍奉父母，于是为了得到女身而持守布萨戒，培育作为欲界福行的戒善。因为这一福行，他今生投生为女性。
ဤပုံစံ၌ အမျိုးသမီးဟု အသိမှားခြင်းသဘောကား အဝိဇ္ဇာတည်း။ ယင်းအမျိုးသမီးဘဝကို တွယ်တာ တပ်မက်မှုသဘောကား တဏှာတည်း။ ယင်းအမျိုးသမီးဘဝသို့ စိတ်ကပ်ရောက် စွဲနေမှုသဘောကား ဥပါဒါန် တည်း။ ယင်းအဝိဇ္ဇာဖြင့် ပြင်းစွာ တွေဝေမိသည့်အတွက် သီလကုသိုလ်တည်းဟူသော ကာမာဝစရပုညာဘိ- သင်္ခါရကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့၏။ ယင်းအမျိုးသမီးဟု အသိမှားမှုအဝိဇ္ဇာက ယင်းသီလကုသိုလ် ကာမာဝစရပုညာဘိ- သင်္ခါရအား ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ပကတိအားကြီးသောမှီရာ ဥပနိဿယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေး၏။
在这个实例中，把“女性”错认为实有的错知是无明；贪爱女身是爱；心黏着并执取女身是取。因为被这无明强烈迷惑，他培育了持戒善这一欲界福行。把“女性”错认为实有的无明，以自然亲依止缘力资助这一持戒善欲界福行生起。
အကယ်၍သာ အမျိုးသမီးဟု အသိမှားမှု အဝိဇ္ဇာတရား ထင်ရှားမရှိခဲ့လျှင် ယင်းအမျိုးသမီးဘဝကို ရလိုကြောင်း ဦးတည်ချက်ဖြင့် သီလစောင့်သုံးခြင်း ကာမာဝစရပုညာဘိသင်္ခါရကို ပြုစုပျိုးထောင်မည်ကား မဟုတ် ပေ။ မိဘကို ကျေကျေနပ်နပ် ပြုစုလုပ်ကျွေးခွင့် ရရှိနိုင်သည့် အမျိုးသမီးဟု အသိမှားမှု အဝိဇ္ဇာတရား ထင်ရှား ရှိနေသောကြောင့်သာလျှင် ယင်းအမျိုးသမီးဘဝကို တွယ်တာတပ်မက်မှု စွဲလမ်းမှုများလည်း ဖြစ်လာ၏၊ သီလ- ကုသိုလ် ကာမာဝစရပုညာဘိသင်္ခါရကိုလည်း ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် အဝိဇ္ဇာသည် သင်္ခါရ၏ အားကြီးသော မှီရာ ဥပနိဿယ အကြောင်းတရား တစ်ခုဖြစ်ရပေသည်။
如果没有把“女性”错认为实有的无明，他便不会以得到女身为目标而持戒、培育欲界福行。正因为这种错知明显存在，对女身的贪爱与执取才随之生起，持戒善这一欲界福行也被培育起来。因此，无明成为行的一项强力依处——亲依止因。
原书第 432 页
ရှုကွက်မှာ ဤသို့ဖြစ်၏
观法如下
အသင်သူတော်ကောင်းသည် အထက်ပါပုံစံကို နည်းမှီး၍ အတိတ်ဘဝက ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော အဝိဇ္ဇာ- တဏှာ-ဥပါဒါန်-သင်္ခါရ-ကံတို့ကို ရှာဖွေပါ။ ထိုတွင် အဝိဇ္ဇာ-တဏှာ-ဥပါဒါန် တို့ကား ကိလေသဝဋ်တည်း၊ သင်္ခါရ- ကံတို့ကား ကမ္မဝဋ်တည်း။ မနောဒွါရဝီထိတို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ အသင်သူတော်ကောင်းသည် ကိလေသဝဋ် မနော- ဒွါရဝီထိ နာမ်တရားစုကြောင့် ကမ္မဝဋ် မနောဒွါရဝီထိနာမ်တရားစုတို့ ဖြစ်ပုံကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍-- အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်၏။
善人，请依照上述实例，寻找过去生所培育的无明、爱、取、行与业。其中，无明、爱、取是烦恼轮，行与业是业轮；两者都只是意门心路。以智慧观察烦恼轮意门心路的名法聚如何导致业轮意门心路的名法聚生起，并观为：因为无明生起，所以行生起。
အဝိဇ္ဇာက အကြောင်းတရား၊ သင်္ခါရက အကျိုးတရား။
无明是因法，行是果法。
ဤသို့လျှင် အကြောင်းတရား အကျိုးတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းပါ။
应当如是摄取因法与果法。
ယင်းကိလေသဝဋ် မနောဒွါရဝီထိများမှာလည်း ဝီထိပေါင်းများစွာ ဖြစ်နိုင်၏၊ ကမ္မဝဋ် မနောဒွါရဝီထိများ မှာလည်း မနောဒွါရဝီထိပေါင်းများစွာ ဖြစ်နိုင်၏။ ယင်းကိလေသဝဋ် မနောဒွါရဝီထိနှင့် ကမ္မဝဋ် မနောဒွါရဝီထိ တို့မှာ ဝီထိပေါင်း များစွာသော်လည်း ခြားနိုင်၏။ ဤသို့သော အရာမျိုး၌ ကိလေသဝဋ်တွင် အကျုံးဝင်သော အဝိဇ္ဇာကို အားကြီးသောမှီရာပြု၍ သီလကုသိုလ် ကာမာဝစရပုညာဘိသင်္ခါရကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သဖြင့် ယင်း အဝိဇ္ဇာက ယင်းပုညာဘိသင်္ခါရအား ပကတိအားကြီးသောမှီရာ အကြောင်းတရား ---- ဟူသော ပကတူပနိဿယ ပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးသည်ဟု ဆိုပေသည်။ ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ သေသေချာချာ ရှုပါ။
烦恼轮可以有许多条意门心路，业轮也可以有许多条意门心路；两者甚至可能相隔许多条心路。持戒善这一欲界福行依止烦恼轮所摄的无明而被培育，因此说，该无明以自然强力依处因——自然亲依止缘力——资助该福行。应以智慧如实看见并仔细观照。
အကယ်၍ အသင်သူတော်ကောင်းသည် အတိတ်ဘဝတစ်ခုတွင် ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ဖူးသည် ဖြစ်အံ့၊ ထိုအခါတွင် အောက်ပါပုံစံကို နည်းမှီး၍ ရှုပါ။
如果你在某一过去生曾投生梵天界，便可依照下列实例观照。
အခြားပုံစံတစ်ခု
另一个实例
ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးကား သာသနာပ အခါကာလ အတိတ်ဘဝတစ်ခုတွင် ရသေ့သူတော်စင် ဘဝဖြင့် တောထွက်ကာ ဗြဟ္မာ့ချမ်းသာကို ရည်ရွယ်တောင့်တ၍ အရိုးစုကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဆရာသမား၏ ညွှန်ကြား- ချက်ဖြင့် အားထုတ်ခဲ့၏။ ပထမစျာန်သမာဓိကို ရခဲ့၏။ ယင်းပထမစျာန်ကို အမြတ်စား ပဏီတစျာန်ဖြစ်အောင် ပွားများခဲ့၏။ ရူပါဝစရပုညာဘိသင်္ခါရကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်၏။ ယင်းပထမစျာန် ရူပါဝစရ ပုညာဘိ- သင်္ခါရကြောင့် မဟာဗြဟ္မာဘုံသို့ ရောက်ခဲ့၏။
有一位瑜伽行者在佛陀教法以外的某一过去时代，以隐士身份出家。为了获得梵天乐，他依师长指导修习白骨业处，证得初禅定，并把初禅培育成殊胜禅；这就是培育色界福行。因为这一色界初禅福行，他死后投生大梵天界。
ဤပုံစံ၌ ဗြဟ္မာဟု အသိမှားခြင်း၊ ယင်းဗြဟ္မာဘဝကို တွယ်တာတပ်မက်ခြင်း၊ ယင်းဘဝသို့ စိတ်ကပ်ရောက် စွဲနေခြင်းဟူသော အဝိဇ္ဇာ-တဏှာ-ဥပါဒါန်တို့ကြောင့် အရိုးစုကမ္မဋ္ဌာန်းဖြင့် ရူပါဝစရပထမစျာန် ပုညာဘိသင်္ခါရ ကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့၏။ ယင်းအဝိဇ္ဇာက ယင်းရူပါဝစရပုညာဘိသင်္ခါရအား ပကတိအားကြီးသောမှီရာ အကြောင်း တရားဟူသော ပကတူပနိဿယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေး၏။
在这个实例中，把“梵天”错认为实有、贪爱梵天生命并执取该生命的无明、爱、取，导致他以白骨业处培育色界初禅福行。该无明以自然强力依处因——自然亲依止缘力——资助这一色界福行生起。
အခြားပုံစံတစ်ခု
另一个实例
ယောဂီတစ်ဦးကား သူတော်စင်ယောကျာ်းဘဝဖြင့် တောထွက်ကာ တေဇောကသိုဏ်းကို ပွားခဲ့၏။
有一位瑜伽行者以隐士身份出家，修习火遍。
သာသနာပအချိန်ကာလပင် ဖြစ်၏။ ပထမစျာန်ကို ရခဲ့၏။ ယင်းပထမစျာန်ကို အလတ်စား မဇ္ဈိမစျာန်ဖြစ်အောင် ပွားခဲ့၏။ ကွယ်လွန်သည့်အခါ ဗြဟ္မပုရောဟိတာဘုံသို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့၏။ ဤ၌ ဗြဟ္မာဘဝသမ္ပတ္တိ၌ ပြင်းစွာ တွေဝေလျက် အစွဲကြီး စွဲနေသည့် အဝိဇ္ဇာ (တဏှာ-ဥပါဒါန်)က အားကြီးသော မှီရာ အကြောင်းတရားဟူသော
这也是佛陀教法以外的时代。他证得初禅，又把初禅培育成中等禅，死后投生梵辅天。在这里，对梵天生命强烈迷惑、牢固执取的无明〔连同爱、取〕，作为强力依处因——
原书第 433 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ပကတူပနိဿယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးလိုက်သဖြင့် တေဇောကသိုဏ်း ပထမစျာန်ပုညာဘိသင်္ခါရကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့၏။
——以自然亲依止缘力资助火遍初禅福行，使它得以培育。
အကယ်၍ အသင်သူတော်ကောင်းသည် အဝိဇ္ဇာကို ကျော်လွှားလွန်မြောက်ရန်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက် ဖြင့်ပင် ဒါန သီလ ဘာဝနာမှုတို့ကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သည် ဖြစ်အံ့၊ ရူပါဝစရစျာန်တို့ကို ဖြစ်စေခဲ့သည် ဖြစ်အံ့၊ ယင်းအဝိဇ္ဇာက ယင်းကာမာဝစရပုညာဘိသင်္ခါရ၊ ရူပါဝစရပုညာဘိသင်္ခါရတို့အား ပကတိအားကြီးသော မှီရာ အကြောင်းတရားဟူသော ပကတူပနိဿယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေး၏။ ကောင်းမှုကုသိုလ်တစ်ခုခုကို ပြုရာ၌ ---- ''ဣဒံ မေ ပုညံ အာသဝက္ခယံ ဝဟံ ဟောတု = ဤကောင်းမှုသည် အာသဝေါတရားလေးပါးတို့၏ ကုန်ရာ ကုန်ကြောင်း ဖြစ်သည့် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ကို ရွက်ဆောင်နိုင်သည် ဖြစ်ပါစေသား'' ---- ဟူသော ဆုတောင်း ပန်ထွာမှုကို ပြုလျက် ကုသိုလ်သင်္ခါရကို ပြုစုပျိုးထောင်ခြင်းမျိုးတည်း။ အကယ်၍ အသင်သူတော်ကောင်းသည် အတိတ်ဘဝတွင် ရုပ်- နာမ်-ကြောင်း-ကျိုး (= သင်္ခါရတရား)တို့ကို လက္ခဏာယာဥ်သုံးချက်သို့တင်၍ တွင်တွင်ကြီး
巴利原文（缅文转写）：“ဣဒံ မေ ပုညံ အာသဝက္ခယံ ဝဟံ ဟောတု”
如果你正是为了超越无明而培育布施、持戒与修习，或令色界禅生起，那么无明仍以自然强力依处因——自然亲依止缘力——资助这些欲界与色界福行。譬如造作任何善业时发愿：“愿此福业引领我达到漏尽的阿罗汉道智。”这就是以这样的愿望培育善行。又假如你在过去生曾把色、名、因、果等行法提到三相上，反复修习毗婆舍那——
ဝိပဿနာ ရှုပွား သုံးသပ်ခဲ့ဖူးသည် ဖြစ်ငြားအံ့၊ ယင်းသင်္ခါရတရားတို့တွင် အကျုံးဝင်သော အဝိဇ္ဇာကိုလည်း (= အဝိဇ္ဇာနှင့်တကွသော ကိလေသဝဋ် မနောဒွါရိကဇောဝီထိစိတ်အစဥ်ကိုလည်း) အာရုံယူ၍ ကုန်တတ် ပျက်တတ်သော ခယ-ဝယ သဘောအားဖြင့် အနိစ္စစသည်ဖြင့် ဝိပဿနာရှုပွားသုံးသပ်ခဲ့ဖူးသည် ဖြစ်ငြားအံ့ -- သာ ဟိ အဝိဇ္ဇံ ခယတော ဝယတော သမ္မသနကာလေ ကာမာဝစရာနံ ပုညာဘိသင်္ခါရာနံ အာရမ္မဏ- ပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၉။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၃။) ထိုဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာက ဝိပဿနာဉာဏ်ပြဓာန်းသော ကာမာဝစရပုညာဘိ- သင်္ခါရတို့အား အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် အာရုံအကြောင်းတရားအဖြစ် ရပ်တည်၍ ကျေးဇူးပြုပေး၏။ အဝိဇ္ဇာကို အာရုံယူ၍ ဝိပဿနာရှုနိုင်သောကြောင့်သာ အဝိဇ္ဇာ၏ ခယ ဝယသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် ထွင်းဖောက်သိလျက် ဝိပဿနာရှုပွား သုံးသပ်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။ အကယ်၍ အဝိဇ္ဇာကို အာရုံမယူခဲ့သော်လည်းကောင်း၊ အာရုံယူသော်-
巴利原文（缅文转写）：“သာ ဟိ အဝိဇ္ဇံ ခယတော ဝယတော သမ္မသနကာလေ ကာမာဝစရာနံ ပုညာဘိသင်္ခါရာနံ အာရမ္မဏ- ပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ။”
——并曾把这些行法所摄的无明，也就是以无明为首的烦恼轮意门速行心路，作为所缘，依其坏灭、消逝的灭坏之相观为无常等，那么当观照无明的坏灭、消逝时，无明便以所缘缘资助由毗婆舍那智主导的欲界福行。（《阿毗达磨义注》2-139；《清净之道》2-173。）作为毗婆舍那智所观所缘的无明，以所缘缘力作为所缘因，资助由观智主导的欲界福行。正因为能取无明为所缘，才可能以智慧洞察其灭坏之相而修习毗婆舍那。如果不能取无明为所缘，或者虽取为所缘——
လည်း အဝိဇ္ဇာကို ထိုးထွင်း မသိခဲ့လျှင်သော်လည်းကောင်း ထိုအဝိဇ္ဇာ၏ ခယ ဝယသဘောကို အာရုံပြု၍ ဝိပဿနာဉာဏ်များ ဖြစ်ခွင့်ရှိနိုင်မည်ကား မဟုတ်ပေ။ ထိုအဝိဇ္ဇာကို အာရုံယူနိုင်ပါမှ၊ ထိုအဝိဇ္ဇာကို ဃနပြိုအောင် ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် ထိုးထွင်း သိမြင်ပါမှ ထိုအဝိဇ္ဇာ၏ ခယ ဝယသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် ထွင်းဖောက်သိမြင်နိုင်ပါမှသာလျှင် ထိုအဝိဇ္ဇာကို အာရုံပြု၍ ဝိပဿနာဉာဏ်များ ဖြစ်နိုင်ခဲ့မည် ဖြစ်ပေသည်။
——却不能洞彻无明，就不可能缘取无明的灭坏之相而生起毗婆舍那智。只有能够取无明为所缘，以智慧破除其密集、洞达究竟法，并洞察其灭坏之相，才可能缘无明而生起毗婆舍那智。
ထိုကြောင့် ထိုအဝိဇ္ဇာက ဝိပဿနာဉာဏ်ပြဓာန်းသည့် ကာမာဝစရပုညာဘိသင်္ခါရအား ဖြစ်ပေါ်လာအောင် အာရုံအကြောင်းတရားအဖြစ် ရပ်တည်၍ ကျေးဇူးပြု၏ဟု ဆိုခြင်းဖြစ်၏။
所以说，无明作为所缘因，以所缘缘资助由毗婆舍那智主导的欲界福行生起。
အကယ်၍ အသင်သူတော်ကောင်းသည် အတိတ်ဘဝကဖြစ်စေ၊ ဤဘဝ၌ပင်ဖြစ်စေ အဘိညာဏ်အမျိုး- မျိုးတို့ကို ရရှိခဲ့ဖူးသည် ဖြစ်အံ့၊ ရရှိသည် ဖြစ်အံ့၊ စေတောပရိယဉာဏ်၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်၊ အနာဂတံသဉာဏ် ဟူသော အဘိညာဏ်စိတ်ဖြင့် အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ စသည်အားဖြင့် ပြားသော မောဟ (= အဝိဇ္ဇာ)နှင့် တကွသော သမောဟစိတ်ကို ဃနပြိုအောင် ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် ထိုးထွင်းသိခဲ့ သည် ဖြစ်အံ့၊ ထိုးထွင်းသိသည် ဖြစ်အံ့၊ ထိုအဝိဇ္ဇာက ရူပါဝစရပုညာဘိသင်္ခါရတို့အား ဖြစ်ပေါ်လာအောင် အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေး၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၉။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၃။)
如果你在过去生或今生曾证得各种神通，并以他心智、宿住智、未来分智等神通心，洞察依过去、未来、现在、内、外等而分的痴——无明——以及与痴相应之心，破除其密集，令智慧直达究竟法，那么该无明便以所缘缘力资助色界福行生起。（《阿毗达磨义注》2-139；《清净之道》2-173。）
အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရ
不动行
အကယ်၍ အသင်သူတော်ကောင်းသည် အတိတ်ဘဝ တစ်ခုခု၌ အရူပဗြဟ္မာပြည်သို့ ရောက်ကြောင်း ဖြစ်သည့် အရူပစျာန်တို့ကို အရူပဗြဟ္မာဘဝကို ရရှိရန်ဟူသော ဦးတည်ချက်ဖြင့် ရအောင် ကြိုးစားအားထုတ်-
如果你在某一过去生为了投生无色梵天界而努力修习无色禅——
原书第 434 页
ခဲ့ဖူးသည် ဖြစ်အံ့၊ အရူပစျာန်များကို ရရှိခဲ့၍ အရူပဗြဟ္မာပြည်သို့လည်း ရောက်ရှိခဲ့ဖူးသည် ဖြစ်အံ့၊ ယင်းအရူပစျာန်ဟူသော အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရအား အရူပဗြဟ္မာဘဝဟု အသိမှားသော အဝိဇ္ဇာက အားကြီးသော မှီရာ အကြောင်းတရားဟူသော ပကတူပနိဿယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေး၏။
——并曾证得无色禅、投生无色梵天界，那么，把无色梵天生命错认为实有的无明，便以自然强力依处因——自然亲依止缘力——资助作为无色禅的不动行。
သတိပြုရန် ---- အသင်သူတော်ကောင်းသည် အတိတ်ဘဝ အဆက်ဆက်သို့ ဉာဏ်ကို စေလွှတ်၍ အကြောင်းတရားအဆက်ဆက် အကျိုးတရားအဆက်ဆက်ကို ရှာဖွေရာ၌ လေးဘဝ ငါးဘဝစသည့် အတိတ်ဘဝ အနည်းငယ်အတွင်း၌ ယင်း ရူပါဝစရ ပုညာဘိသင်္ခါရနှင့် အရူပါဝစရ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရတရားတို့ကို ရှာဖွေ၍ မတွေ့ရှိသည်ဖြစ်အံ့၊ မတွေ့တွေ့အောင် အတိတ်အဆက်ဆက်သို့ ဉာဏ်ကို စေလွှတ်၍ အထူးတလည် ရှာဖွေရန် မလိုဟု ဤကျမ်းက ယူဆပေသည်။ အကြောင်းမူ သာဝကပါရမီဉာဏ် အရာဝယ် ---- ကံ-ကံ၏ အကျိုးကို တစ်စိတ်တစ်ဒေသမျှ သိလျှင်လည်း ဤပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်သည် ပြီးပြည့်စုံနိုင်သောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ- ၂-၂၃၇။ မဟာဋီ-၂-၃၈ဝ။)သို့သော် အသင်သူတော်ကောင်းသည် နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်ကောင်းဖြစ်သည့် ဝိဇ္ဇာမျိုးစေ့ကောင်း၊ စရဏမျိုးစေ့ကောင်းတို့ကို ကြဲချစိုက်ပျိုးခဲ့ရာ ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့ရာ အတိတ်ဘဝများအထိ အကြောင်းတရား အကျိုးတရားတို့ကိုကား သိမ်းဆည်းသင့်ပေသည်။ ထိုသို့ သိမ်းဆည်းနိုင်ပါမှသာလျှင် မဂ်ဉာဏ်
应当注意：把智慧送向过去生，连续寻找因法与果法时，如果在四、五个过去生等少数几生中找不到色界福行或无色界不动行，本书认为不必为了非找到不可而特别把智慧不断送往更久远的过去。因为就声闻波罗蜜智而言，只须了知一部分业及其果，缘摄受智便可达到圆满。（《清净之道》2-237；《大复注》2-380。）不过，仍应把因果摄取到过去生中播种、培育明种子与行种子的那些时期。如此做并不是说，只有摄取到那里才能证得道智——
ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်ကို ရရှိနိုင်မည်ဟူ၍ကား မဆိုလိုပါ။ ပါရမီမျိုးစေ့ကောင်းတို့၏ အရှိန်အဝါ သတ္တိထူးကို နား- လည်သဘောပေါက်နိုင်ရန် ဉာဏ်ကွန့်မြူးနိုင်ရန် အတွက်သာ ဖြစ်ပါသည်။
——果智与涅槃；只是为了理解波罗蜜种子的力量与特殊效能，并使智慧得到开展。
အပုညာဘိသင်္ခါရ
非福行
အကယ်၍ အသင်သူတော်ကောင်းသည် အတိတ်ဘဝအဆက်ဆက်သို့ ဉာဏ်ကို စေလွှတ်၍ အကြောင်း တရား အကျိုးတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းရာ၌ အဝိဇ္ဇာကို အာရုံပြု၍ ရာဂ၊ ဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ ဥဒ္ဓစ္စ၊ ဒေါမနဿတရားတို့ ဖြစ်ခဲ့သည်ကို ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်သည် ဖြစ်အံ့၊ ---- ယင်းအဝိဇ္ဇာက ယင်းရာဂစသည့် ကိလေသာ အပုညာဘိ- သင်္ခါရတို့အား အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပုံကို ဉာဏ်ဖြင့်မြင်အောင် ဆက်ရှုပါ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၉။) ယင်းရာဂစသော အပုညာဘိသင်္ခါရတရားတို့ကား အဝိဇ္ဇာနှင့် အမြဲယှဥ်လျက် ရှိသောကြောင့် အဝိဇ္ဇာနှင့် ယှဥ်သော ရာဂစသည်တို့ကို သာယာသော ကာလတို့၌ အဝိဇ္ဇာကို အာရုံပြု၍ ရာဂစသော အပုညာဘိသင်္ခါရ တရားတို့၏ ဖြစ်ပုံကို သိသင့်ပေသည်။ (မူလဋီ-၂-၂၈၉။) ဥပမာ ---- အသင်သူတော်ကောင်းသည် မိမိပိုင်ဆိုင်သည့် ရွှေပုံများကို ကြည့်၍ သာယာမှု ဖြစ်နေသည် ဆိုပါစို့။ ထိုသာယာမှု ရာဂတရား၌ ရွှေဟု အသိမှားမှု အဝိဇ္ဇာကား ယှဥ်တွဲလျက်ရှိ၏။ တစ်ဖန် ထိုရွှေအာရုံပေါ်၌
把智慧送往相续的过去生而摄取因果时，如果看见贪、见、疑、掉举、忧等法缘取无明而生，便继续以智慧观察：无明如何以所缘缘力资助贪等烦恼性的非福行生起。（《阿毗达磨义注》2-139。）因为贪等非福行总是与无明相应，所以在对与无明相应的贪等感到欣乐时，应当了知这些非福行是缘取无明而生的。（《根本复注》2-289。）譬如，你看着自己拥有的一堆黄金而感到欣乐；在这一欣乐的贪中，与把它错认为“黄金”的无明相应。又若缘取那份对黄金的贪——
သာယာတပ်မက်နေသည့် ရာဂကိုပင် အာရုံပြု၍ နောက်ထပ် ရာဂ ထပ်ဖြစ်နေသည် ဖြစ်အံ့၊ ပထမ သာယာ တပ်မက်မှုကို အာရုံပြု၍ နောက်ထပ် သာယာတပ်မက်မှု ထပ်ဖြစ်နေသည် ဖြစ်အံ့၊ ပထမ သာယာတပ်မက်မှု ရာဂမှာ ရွှေဟု အသိမှားမှု အဝိဇ္ဇာနှင့် ယှဥ်တွဲနေသဖြင့် ယင်းရာဂကို တစ်ဖန် ပြန်၍ သာယာမှုသည် ယင်းရာဂနှင့် ယှဥ်သည့် အဝိဇ္ဇာကိုလည်း အာရုံပြု၍ သာယာမှုပင် ဖြစ်၏။ အကြောင်းမူ ရာဂသည် အဝိဇ္ဇာနှင့် အမြဲ ယှဥ်တွဲလျက် ရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ရွှေဟု အသိမှားမှု ပြင်းစွာတွေဝေမှုကို အကြောင်းခံ၍ ''ငါ့ရွှေ - ငါ့ရွှေ''ဟု သာယာ တပ်မက်မှု ရာဂဖြစ်၏။ ''ငါ့ရွှေ - ငါ့ရွှေ''ဟု သာယာတပ်မက်မှုကို အကြောင်းခံ၍ နောက်ထပ် ''ငါ့ရွှေ - ငါ့ရွှေ'' ဟု သာယာတပ်မက်မှုများ အထပ်ထပ်ဖြစ်နေ၏။ ယင်းသာယာတပ်မက်မှုတို့၌ ငါ - ဟု အသိမှားမှု ရွှေ - ဟု အသိမှားမှု အဝိဇ္ဇာကား ကပ်လျက်ပါနေ၏။ သို့အတွက် အဝိဇ္ဇာက ရာဂစသည့် ကိလေသာတို့ ဖြစ်ပေါ်
——而再次生起贪，亦即缘取前一次欣乐贪而再次欣乐，因为前一贪与把它错认为“黄金”的无明相应，所以缘取前一贪而欣乐，也包括缘取与它相应的无明而欣乐；因为贪总是与无明相应。由于强烈迷惑，把它错认为黄金，便生起“我的黄金、我的黄金”的贪；又依止这种贪，后续“我的黄金、我的黄金”的贪反复生起。每一贪中都伴有“我”与“黄金”的错知无明。因此，无明资助贪等烦恼——
လာအောင် အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏ဟု ဆိုရ၏။ ဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာ ဥဒ္ဓစ္စ ဒေါမနဿစသော ကိလေသာတို့ ဖြစ်ရာ၌လည်း နည်းတူပင် သဘောပေါက်ပါ။
——以所缘缘力生起。见、疑、掉举、忧等烦恼生起时，也应以同样方式理解。
原书第 435 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) အကုသလံ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတိ၊ တံ အာရဗ္ဘ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥဒ္ဓစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အကုသလေ နိရုဒ္ဓေ ဝိပါကော တဒါရမ္မဏတာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ (ပဋ္ဌာန-၁-၁၃၄၊၊) = အကုသိုလ်ကို သာယာ၏ နှစ်သက်၏၊ ထိုအကုသိုလ်ကို အာရုံပြု၍ ရာဂသည်ဖြစ်၏၊ ဒိဋ္ဌိသည် ဖြစ်၏၊ ဝိစိကိစ္ဆာသည် ဖြစ်၏၊ ဥဒ္ဓစ္စသည် ဖြစ်၏၊ ဒေါမနဿသည် ဖြစ်၏၊ အကုသိုလ် ချုပ်သွားသော် ဝိပါက် တဒါရုံသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ (ပဋ္ဌာန-၁-၁၃၄။) ပုထုဇန်တို့၏ သဘာဝကား မိမိဘဝကို မိမိ အလွန် သာယာတတ်၏၊ အကျေနပ်ကြီး ကျေနပ်တတ်ကြ၏။
巴利原文（缅文转写）：“ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) အကုသလံ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတိ၊ တံ အာရဗ္ဘ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥဒ္ဓစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အကုသလေ နိရုဒ္ဓေ ဝိပါကော တဒါရမ္မဏတာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။”
对不善感到欣乐、欢喜；缘取该不善，贪生起、见生起、疑生起、掉举生起、忧生起；不善灭去以后，异熟彼所缘生起。（《发趣论》1-134。）凡夫的本性，是对自己的生命极为欣乐、十分满意。
ဖြီးလိမ်းပြင်ဆင်လို့ မဝနိုင် ဖြစ်တတ်ကြ၏။ မိမိ၏ သက်ရှိ သက်မဲ့ ကာမဝတ္ထုအစုစုအပေါ်၌ တွယ်တာမက်မော နေရသည်ကိုပင် မမောနိုင် မပန်းနိုင် ဖြစ်နေကြ၏။ အထုပ်ကို ခဏခဏ ဖြေကြည့်တတ်ကြ၏။ မြေးကို ချီပိုးလို့ မဝနိုင် ရှိတတ်ကြ၏။ ရှေးရှေးရာဂကို အကြောင်းပြု၍ နောက်နောက်ရာဂများ အထပ်ထပ်ပွားနေမှုတည်း။
他们总也打扮不够；对自己拥有的种种有生命、无生命欲事物执著贪恋而不知疲倦；总爱反复打开自己的包裹查看；抱孙儿也怎么抱都不满足。后后的贪，就是这样依前前的贪而一再增生。
ယင်းရှေးရှေးရာဂ၌လည်းကောင်း၊ နောက်နောက်ရာဂ၌လည်းကောင်း အသိမှားမှု အဝိဇ္ဇာကား ကပ်လျက် ပါနေ၏။ သို့အတွက် ရှေးရှေးရာဂကို သာယာတပ်မက်မှု ဖြစ်ရာ၌ ရှေးရှေးရာဂနှင့် တွဲနေသည့် အဝိဇ္ဇာကိုပါ သာယာတပ်မက်မှုလည်း ကပ်လျက်ပင် ပါဝင်နေပေသည်။ ထိုကြောင့် အဝိဇ္ဇာက ရာဂစသည့် အပုညာဘိ- သင်္ခါရတို့အား အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုနိုင်ခြင်း ဖြစ်၏။
前前贪与后后贪中，都伴随着错知无明。因此，欣乐前前贪时，也必然包括欣乐与前前贪相应的无明。正因为如此，无明才能以所缘缘力资助贪等非福行。
ရာဂံ ဂရုံ ကတွာ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတိ၊ တံ ဂရုံ ကတွာ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဒိဋ္ဌိံ ဂရုံ ကတွာ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတိ၊ တံ ဂရုံ ကတွာ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ (ပဋ္ဌာန-၁-၁၃၇-၁၄၇။) = ရာဂကို အလေးအမြတ်ပြု၍ သာယာ၏ နှစ်သက်၏၊ ထိုရာဂကို အလေးအမြတ်ပြု၍ ရာဂသည် ဖြစ်၏၊ ဒိဋ္ဌိသည် ဖြစ်၏။ ဒိဋ္ဌိကို အလေးအမြတ်ပြု၍ သာယာ၏ နှစ်သက်၏၊ ထိုဒိဋ္ဌိကို အလေးအမြတ်ပြု၍ ရာဂသည် ဖြစ်၏၊ ဒိဋ္ဌိသည် ဖြစ်၏။ (ပဋ္ဌာန-၁-၁၃၇-၁၄၇။) အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ရာ၌ ရာဂ ဒိဋ္ဌိတို့သည် ယှဥ်ကုန်သော်လည်း ရှိရာ၏၊ မယှဥ်ကုန်သော်လည်း ရှိရာ၏။
巴利原文（缅文转写）：“ရာဂံ ဂရုံ ကတွာ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတိ၊ တံ ဂရုံ ကတွာ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဒိဋ္ဌိံ ဂရုံ ကတွာ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတိ၊ တံ ဂရုံ ကတွာ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။”
尊重地缘取贪而欣乐、欢喜；尊重地缘取该贪，贪生起、见生起。尊重地缘取见而欣乐、欢喜；尊重地缘取该见，贪生起、见生起。（《发趣论》1-137、147。）无明生起时，有时与贪、见相应，有时不与贪、见相应。
လောဘမူစိတ်၌ ရာဂယှဥ်နိုင်၏၊ ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ်စိတ်၌ ရာဂ ဒိဋ္ဌိ ယှဥ်နိုင်၏၊ ဒေါသမူစိတ် မောဟမူစိတ်တို့၌ ရာဂဒိဋ္ဌိတို့ မယှဥ်နိုင်။ အဝိဇ္ဇာကား အကုသိုလ်စိတ်အားလုံး၌ အမြဲယှဥ်လျက်ရှိ၏။ အဝိဇ္ဇာနှင့် ရာဂဒိဋ္ဌိ တို့သည် စိတ္တက္ခဏတစ်ခု၏ အတွင်း၌ အတူယှဥ်တွဲ၍ ဖြစ်ကြသည်ဖြစ်စေ၊ စိတ္တက္ခဏခြား၍ ဝီထိခြား၍ တစ်ဝီထိစီ ဖြစ်ကြသည်ပင် ဖြစ်စေ၊ ရှေးရှေးဝီထိ၌ ရှိသော အဝိဇ္ဇာကို အာရုံယူ၍ နောက်နောက်ဝီထိ၌ ရာဂဒိဋ္ဌိစသည့် အပုညာဘိသင်္ခါရ ဖြစ်မှုကိုသာ ဤ၌ ရည်ရွယ်ရင်း ဖြစ်ပေသည်။
贪可以与贪根心相应；贪与见可以与见相应心相应，却不能与瞋根心、痴根心相应。无明则恒常与一切不善心相应。无明与贪、见无论在同一心刹那内一起相应生起，还是隔着心刹那、隔着心路而各自生起，本段所指的都是：缘取前前心路中的无明，后后心路的贪、见等非福行随之生起。
အသဟဇာတဿ ဥပနိဿယာဒိနာ သင်္ခါရဿ အဝိဇ္ဇာပစ္စယော ဟောတိ။ (အနုဋီ-၂-၁ဝ၇။) စိတ္တက္ခဏတစ်ခု၏ အတွင်း၌ အတူယှဥ်တွဲ၍ မဖြစ်သော သဟဇာတမဟုတ်သော အဝိဇ္ဇာသည် သင်္ခါရအား ဥပနိဿယစသော ပစ္စယသတ္တိဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြု၏။ (အနုဋီ-၂-၁ဝ၇။) ဂရုံ ကတွာ အဿာဒနကာလေ အာရမ္မဏာဓိပတိအာရမ္မဏူပနိဿယေဟိ။
巴利原文（缅文转写）：“ဂရုံ ကတွာ အဿာဒနကာလေ အာရမ္မဏာဓိပတိအာရမ္မဏူပနိဿယေဟိ”
巴利原文（缅文转写）：“အသဟဇာတဿ ဥပနိဿယာဒိနာ သင်္ခါရဿ အဝိဇ္ဇာပစ္စယော ဟောတိ။”
不在同一心刹那内俱生相应的无明，以亲依止等缘力资助行生起。（《随复注》2-107。）当尊重地缘取而欣乐时，则以所缘增上缘与所缘亲依止缘。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၉။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၃။)
（《阿毗达磨义注》2-139；《清净之道》2-173。）
ရိုးရိုး အာရမ္မဏပစ္စည်းတပ်သော အဝိဇ္ဇာကား နောက်နောက်သော ရာဂ ဒိဋ္ဌိတို့နှင့် ယှဥ်တွဲနေသည့် သဟဇာတ အဝိဇ္ဇာကား မဟုတ်၊ ရှေးရှေး ရာဂ ဒိဋ္ဌိတို့နှင့် ယှဥ်တွဲသည့် အဝိဇ္ဇာ သို့မဟုတ် ရာဂ ဒိဋ္ဌိတို့နှင့် မယှဥ်သည့် သဟဇာတမဟုတ်သည့် ရှေးရှေး အဝိဇ္ဇာသာ ဖြစ်၏။
以普通所缘缘成为缘法的无明，不是与后后的贪、见俱生相应的无明，而只是与前前贪、见相应，或不与贪、见相应、并非俱生的前前无明。
原书第 436 页
ဤအာရမ္မဏာဓိပတိ အာရမ္မဏူပနိဿယပစ္စည်းတရားဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာကား ရာဂ-ဒိဋ္ဌိတို့နှင့် ယှဥ်တွဲ လျက်ရှိသော အဝိဇ္ဇာသာတည်း။ အကြောင်းတရားဖြစ်သည့် အဝိဇ္ဇာဘက်၌လည်း ရာဂ ဒိဋ္ဌိယှဥ်လျက် ရှိ၏၊ အကျိုးတရား ဖြစ်သည့် ရာဂ ဒိဋ္ဌိဘက်၌လည်း အဝိဇ္ဇာယှဥ်လျက်ပင် ရှိ၏၊ သို့သော် အကြောင်းတရားတို့ကား ရှေးရှေးသော မနောဒွါရဝီထိများ ဖြစ်ကြ၍ အကျိုးတရားတို့ကား နောက်နောက်သော မနောဒွါရဝီထိများ ဖြစ်ကြ၏။ ဇောများမှာ နှစ်ဘက်လုံး၌ လောဘဒိဋ္ဌိအုပ်စု ဇောများသာတည်း။ ယောကျာ်း မိန်းမ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ လူ နတ် ဗြဟ္မာ စသည်ဖြင့် အသိမှားမှုသဘောကား အဝိဇ္ဇာတည်း။ ဤအာရမ္မဏာဓိပတိ အာရမ္မဏူပနိဿယ ပိုင်း၌ ယင်းအဝိဇ္ဇာကား ရာဂ ဒိဋ္ဌိတို့နှင့်သာ ယှဥ်တွဲလျက် ရှိ၏။
作为所缘增上缘与所缘亲依止缘之缘法的无明，则只是与贪、见相应的无明。因法一方的无明与贪、见相应；果法一方的贪、见也与无明相应。不过，因法是前前的意门心路，果法是后后的意门心路；两边的速行都只是贪见组速行。把男人、女人、个人、有情、人、天、梵天等错认为实有，是无明。在所缘增上缘与所缘亲依止缘这一部分，无明只与贪、见相应。
ဂရုံ ကတွာ အဿာဒနံ ရာဂဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာယ ဧဝ အဝိဇ္ဇာယ ယောဇေတဗ္ဗံ။
巴利原文（缅文转写）：“ဂရုံ ကတွာ အဿာဒနံ ရာဂဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာယ ဧဝ အဝိဇ္ဇာယ ယောဇေတဗ္ဗံ။”
尊重地缘取而欣乐，应只与贪、见相应的无明配合解释。
(မူလဋီ-၂-၉၉။ မဟာဋီ-၂-၂၈၉။)
（《根本复注》2-99；《大复注》2-289。）
ယင်းယောကျာ်း မိန်းမ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ လူ နတ် ဗြဟ္မာစသည့် ဘဝတစ်ခုကို တွယ်တာတပ်မက်မှု သဘောကား တဏှာ = ရာဂတည်း။ ယောကျာ်း မိန်းမ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ လူ နတ် ဗြဟ္မာစသည်သည် တကယ် ထင်ရှားရှိ၏ဟု စွဲလမ်းယုံကြည်မှုသဘော ခံယူချက်မှားမှုသဘောကား ဒိဋ္ဌိတည်း။ ရာဂနှင့် မကွေမကွာ ယှဥ်တတ်သော သဘောတရားတစ်ခုပင် ဖြစ်၏။
贪爱男人、女人、个人、有情、人、天、梵天等某一种生命，是爱，也就是贪；执信男人、女人、个人、有情、人、天、梵天等真实存在，是见，是错误的主张。见是一种恒常与贪相应的法。
ယောကျာ်း မိန်းမ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ လူ နတ် ဗြဟ္မာစသည့် ဘဝတစ်ခုကို သာယာတပ်မက်မှု ရာဂကို အလေးအမြတ်ပြု၍ သာယာနှစ်သက်လျှင် ယင်းရာဂနှင့် ယှဥ်တွဲနေသည့် အဝိဇ္ဇာကိုလည်း သာယာတပ်မက်မှု သည် အကျုံးဝင်သွား၏။ သို့အတွက် ယင်းရှေးရှေးရာဂကို တစ်နည်းဆိုသော် ယင်းရှေးရှေးရာဂနှင့် တကွသော အဝိဇ္ဇာကို အလေးအမြတ်ပြု၍ သာယာလျှင် နှစ်သက်လျှင် နောက်နောက်သော ရာဂသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ဒိဋ္ဌိသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ယင်း ရှေးရှေးသော ရာဂနှင့် တကွသော အဝိဇ္ဇာက နောက်နောက်သော ရာဂ ဒိဋ္ဌိအား အာရမ္မဏာဓိပတိ အာရမ္မဏူပနိဿယပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေး၏။ တစ်နည်း ဆိုရသော် ---- ရှေးရှေးသော ရာဂ-ဒိဋ္ဌိ-အဝိဇ္ဇာတို့နှင့် တကွသော မနောဒွါရိကဇောဝီထိက နောက်နောက်သော ရာဂဒိဋ္ဌိ အဝိဇ္ဇာနှင့် တကွသော မနောဒွါရိကဇောဝီထိ စိတ်အစဥ်အား အာရမ္မဏာဓိပတိ အာရမ္မဏူပ- နိဿယပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေး၏။ ဤသည်ကိုပင် အဝိဇ္ဇာက အပုညာဘိသင်္ခါရ
若尊重地缘取并欣乐对男人、女人、个人、有情、人、天、梵天等生命的贪，那么这一欣乐也包括欣乐与该贪相应的无明。所以，尊重地缘取前前贪——换言之，缘取与前前贪俱在的无明——而欣乐、欢喜时，后后的贪与见便生起。与前前贪俱在的无明，以所缘增上缘与所缘亲依止缘力资助后后的贪、见。换言之，前前贪、见、无明俱在的意门速行心路，以这两种缘力资助后后贪、见、无明俱在的意门速行心路。这就是所谓无明资助非福行——
အား အာရမ္မဏာဓိပတိ၊ အာရမ္မဏူပနိဿယပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
——以所缘增上缘力与所缘亲依止缘力给予助益。
တစ်ဖန် ဘဝ၏အပြစ်ကို ဖုံးလွှမ်းတတ်သော အဝိဇ္ဇာဖြင့် ပြင်းစွာတွေဝေသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အကုသိုလ် ဒုစရိုက်တို့၏ အပြစ်ကို ရှုလေ့မရှိသည့်အတွက် မမြင်နိုင်ရကား ပါဏာတိပါတစသော အကုသိုလ် ဒုစရိုက်တို့ကို ပြုကျင့်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏သန္တာန်ဝယ် ယင်းအဝိဇ္ဇာက ယင်းအကုသိုလ် ဒုစရိုက်တို့ကို လွန်ကျူးကြောင်းဖြစ်သည့် အပုညာဘိသင်္ခါရအား ပကတိအားကြီးသောမှီရာ အကြောင်းတရားဟူသော ပကတူပနိဿယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ ပါဏာတိပါတ၊ အဒိန္နာဒါနစသည့် ဒုစရိုက်အားလုံးတို့ကို လွန်ကျူးကြောင်းဖြစ်သည့် အကုသိုလ်တရား အားလုံးတို့အားပင် အဝိဇ္ဇာက ပကတူပနိဿယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုလျက်ပင် ရှိ၏။
再者，一个人被能遮蔽生命过患的无明强烈迷惑，不习惯观察不善恶行的过患，因此看不见这些过患而造作杀生等不善恶行。在此人相续中，无明以自然强力依处因——自然亲依止缘力——资助作为犯下这些恶行之因的非福行。对于促成杀生、不与取等一切恶行的一切不善法，无明都以自然亲依止缘力给予助益。
(ပဋ္ဌာန-၁-၁၄၈။) (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၉။) တစ်ဖန် ယင်းအဝိဇ္ဇာကို အကြောင်းပြု၍ အပုညာဘိသင်္ခါရတို့ ဖြစ်ရာဝယ် အပုညာဘိသင်္ခါရတိုင်း၌လည်း အဝိဇ္ဇာ = မောဟပါဝင်လျက်ရှိရာ ယင်းအဝိဇ္ဇာတို့တွင် ပထမဇော စသော ရှေးရှေးသောဇောနှင့် ယှဥ်သော အဝိဇ္ဇာက ဒုတိယဇောစသော အကုသိုလ် အပုညာဘိသင်္ခါရတို့အား အနန္တရ သမနန္တရ အနန္တရူပနိဿယ အာသေဝန နတ္ထိ ဝိဂတပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေး၏။
（《发趣论》1-148；《阿毗达磨义注》2-139。）再者，依无明而生起非福行时，每一个非福行中都有无明——痴。就这些无明而言，与第一速行等前前速行相应的无明，以无间缘、等无间缘、无间亲依止缘、重复缘、无有缘与离去缘力，资助第二速行等后后不善非福行。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၉။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၃။)
（《阿毗达磨义注》2-139；《清净之道》2-173。）
原书第 437 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) တစ်ဖန် အမှတ်မထား တစ်ပါးပါးသော အကုသိုလ်ကို ပြုလုပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်ဝယ် အကုသိုလ် ဇောတိုင်း = အပုညာဘိသင်္ခါရတိုင်း၌ အဝိဇ္ဇာပါဝင်လျက် ရှိ၏။ ယင်းအဝိဇ္ဇာက အတူယှဥ်တွဲ ဖြစ်သည့် သမ္ပယုတ် အကုသိုလ် အပုညာဘိသင်္ခါရတရားစုအား ဟေတု သဟဇာတ အညမည နိဿယ သမ္ပယုတ္တ အတ္ထိ အဝိဂတ ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၉။ ဝိသုဒ္ဓိ -၂-၁၇၃။)
再者，一个人随意造作某种不善时，每一个不善速行——每一个非福行——中都有无明。该无明以因缘、俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘、有缘与不离去缘力，资助同一心刹那内相应俱生的那组不善非福行。（《阿毗达磨义注》2-139；《清净之道》2-173。）
သတိပြုရန်အချက်
应注意的事项
အသင်သူတော်ကောင်းသည် ယခုလက်ရှိ ရရှိနေသော လူဘဝ၏ ဝိပါကဝဋ်တရားများမှာ ပဋိသန္ဓေ ဘဝင် စသည်တို့ကို ပဓာနထား၍ ပြောရလျှင် ကုသလဝိပါက်များသာ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်းပဋိသန္ဓေ ဘဝင်စသည့် ကုသလ- ဝိပါက်တရားတို့မှာ အတိတ်ဘဝက ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော ကာမာဝစရ ပုညာဘိသင်္ခါရကြောင့်သာ ဖြစ်ပေါ်လာ ကြရ၏။ သို့သော် ပဝတ္တိအခါ၌ကား ရံခါ ကုသလဝိပါက်၊ ရံခါ အကုသလဝိပါက်များလည်း ဖြစ်နိုင်၏။ ယင်း အကုသလဝိပါက်တို့ကား အတိတ်ဘဝက ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော အပုညာဘိသင်္ခါရကြောင့်သာ အဖြစ်များရကား အတိတ်ရုပ်နာမ်တို့ကို သိမ်းဆည်းသည့် အခါဝယ် ယင်းအပုညာဘိသင်္ခါရတို့ကိုပါ ကြိုးစား၍ သိမ်းဆည်းကြည့်ပါ။
善人，就今生已经获得的人身异熟轮而言，若以结生、有分等为主来讲，它们都只是善异熟。这些结生、有分等善异熟，只因过去生培育的欲界福行而生。不过在生命期间，有时会生起善异熟，有时也会生起不善异熟。由于这些不善异熟多由过去生培育的非福行所生，所以摄取过去色名时，也应努力摄取这些非福行。
တွေ့ခဲ့သော် အဝိဇ္ဇာကြောင့် ယင်းအပုညာဘိသင်္ခါရတို့ ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ---- အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် အပုညာဘိသင်္ခါရဖြစ်၏။
若找到它们，便以智慧观察无明如何令这些非福行生起，并观为：因为无明生起，所以非福行生起。
အဝိဇ္ဇာက အကြောင်းတရား အပုညာဘိသင်္ခါရကား အကျိုးတရား ဤသို့ အကြောင်းတရား အကျိုးတရား တို့ကို သိမ်းဆည်းပါ။
无明是因法，非福行是果法。应当如是摄取因法与果法。
တစ်ဖန် အတိတ်အဆက်ဆက်သို့ ဉာဏ်ကို စေလွှတ်၍ အဝိဇ္ဇာကြောင့် အပုညာဘိသင်္ခါရဖြစ်ပုံကို လည်းကောင်း၊ ယင်းအပုညာဘိသင်္ခါရကြောင့် အပါယ်ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်စသည့် ဝိပါကဝဋ်တရားတို့ဖြစ်ပုံ စသည် တို့ကိုလည်းကောင်း ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အကြောင်းတရား အကျိုးတရားတို့ကို ဆက်လက် သိမ်းဆည်း နိုင်ပါသည်။
再把智慧送往相续的过去生，观察无明如何令非福行生起，以及非福行如何令恶趣结生识等异熟轮生起，继续摄取因法与果法。
ဤပစ္စုပ္ပန်ဘဝကို ဗဟိုအလယ်ထား၍ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းရာ၌ ---- အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာ အတီတော အဒ္ဓါ ---- ဟူသည်နှင့်အညီ အဝိဇ္ဇာနှင့် သင်္ခါရတို့ကား အတိတ်အဓွန့်ကာလတရားစုတို့ ဖြစ်ကြ၏။ သို့အတွက် အတိတ်ဘဝ သံသရာအဆက်ဆက်က ထူထောင်ခဲ့သည့် အဝိဇ္ဇာနှင့် ပုညာဘိသင်္ခါရ၊ အပုညာဘိသင်္ခါရ၊ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရတို့ကိုသာ ဦးစားပေး၍ ပြောဆိုရေးသား တင်ပြနေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
巴利原文（缅文转写）：“အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာ အတီတော အဒ္ဓါ”
以今生为中心摄取缘起时，应依“无明与行属于过去时段”这一原则，把无明与三种行——福行、非福行、不动行——优先作为过去生、相续过去轮回中的法来说明。
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါ (၁၂)ရပ်တို့တွင် ---- ၁။ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရတို့ကား အတိတ် အဓွန့်ကာလတရားစုတို့တည်း။
十二缘起支中：一、无明与行属于过去时段。
၂။ ဝိညာဏ်၊ နာမ်ရုပ်၊ သဠာယတန၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ ကမ္မဘဝတို့ကား ပစ္စုပ္ပန် အဓွန့်ကာလတရားစုတို့တည်း။
二、识、名色、六处、触、受、爱、取与业有属于现在时段。
၃။ ဇာတိ ဇရာမရဏတို့ကား အနာဂတ် အဓွန့်ကာလတရားစုတို့တည်း။
三、生与老死属于未来时段。
ဤအတိတ် ပစ္စုပ္ပန် အနာဂတ်တရားစုတို့၏ ကြောင်း-ကျိုးဆက်နွယ်မှု သဘောကို သိမ်းဆည်းပြီးသော အခါ အသင်သူတော်ကောင်းသည် အတိတ် အဆက်ဆက်သို့လည်းကောင်း အနာဂတ် အဆက်ဆက် ဆုံးသည်တိုင်အောင်လည်းကောင်း ဉာဏ်ကိုစေလွှတ်၍ သိမ်းဆည်းနိုင်ပါသည်။
摄取这些过去、现在、未来诸法的因果相续以后，便可把智慧送往相续的过去生，也可送往相续的未来生，直至其尽头而摄取。
ယခုလက်ရှိ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ ပဋိသန္ဓေစသော အချို့သော ဝိပါကဝဋ်တို့၏ အကြောင်းရင်း သင်္ခါရမှာ
作为今生结生等某些异熟轮之因的行，只是——
原书第 438 页
ကာမာဝစရပုညာဘိသင်္ခါရ တရားသာ ဖြစ်ပါသည်။ ယခုအခါတွင် အသင်သူတော်ကောင်းသည် ယင်းကာမာဝစရ ပုညာဘိသင်္ခါရတရားနှင့်သာလျှင် ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်စသည့် ဝိပါကဝဋ် အချို့တို့ကို အကြောင်း-အကျိုး စပ်၍ သိမ်းဆည်းထားနှင့်ပါဦး။ အထက်ပါ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါ (၁၂)ရပ်လုံးကို ကြောင်း-ကျိုးဆက်စပ်လျက် သိမ်းဆည်းပြီးသောအခါ အတိတ်အဆက်ဆက်သို့ ဉာဏ်ကို စေလွှတ်၍ နည်းတူ သိမ်းဆည်းနိုင်ပါသည်။
——欲界福行。现在先以这一欲界福行为因，把结生识等某些异熟轮依因果相联而摄取。把上述十二缘起支全都依因果相联摄取以后，再把智慧送往相续的过去生，以同样方式摄取。
ထိုအခါတွင် ရူပါဝစရ ပုညာဘိသင်္ခါရကြောင့် ရူပပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်ဖြစ်ပုံ၊ အရူပါဝစရ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရ ကြောင့် အရူပ ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်ဖြစ်ပုံ၊ အပုညာဘိသခါရကြောင့် အပါယ်ပဋိသန္ဓေဖြစ်ပုံစသည်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်သောအခါ အကြောင်းတရား အကျိုးတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းနိုင်ပါသည်။ ပုညာဘိသင်္ခါရ အပုညာဘိ- သင်္ခါရ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါဟူသော သင်္ခါရသုံးမျိုးတို့တွင် သင်္ခါရတစ်မျိုးတည်းကသာလျှင် ဘဝတစ်ခု၌ ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်ကို ဖြစ်စေနိုင်ပေသည်။ ထိုကြောင့် ထိုက်သင့်ရာဘဝ၌ ထိုက်သင့်သည့် သင်္ခါရကြောင့် ထိုက်သင့်ရာ ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ် ဖြစ်ပုံကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ကြည့်၍ အကြောင်းတရား အကျိုးတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းရမည် ဖြစ်ပေသည်။ ဘဝတစ်ခု၌ သင်္ခါရ (၃)မျိုးလုံးက ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ် တစ်မျိုးတည်းကို မဖြစ်စေနိုင်သည်ကိုကား သဘောပေါက်သင့်လေရာသည်။
那时，当你以智慧看见色界福行如何引生色界结生识、无色界不动行如何引生无色界结生识、非福行如何引生恶趣结生等，便可摄取这些因法与果法。福行、非福行、不动行三者中，在一次生命中只有一种行能引生结生识。因此，必须在相应的生命中，以智慧看见相应的行如何引生相应的结生识而摄取因果。应当明白：在一次生命中，三种行不可能共同引生同一个结生识。
သစ္စာလေးပါးကို လမ်းဆုံးအောင် မသိမမြင်သေးသမျှ ကာလပတ်လုံး၊ အရဟတ္တမဂ်တည်းဟူသော မွေး- ညှပ်ဖြင့် အဝိဇ္ဇာကို အမြစ်ကျွတ်အောင် မပယ်နှုတ်နိုင်သေးသမျှ ကာလပတ်လုံး အဝိဇ္ဇာကား ထင်ရှားရှိနေဦး မည်သာ ဖြစ်သည်။ အဝိဇ္ဇာကို အမြစ်ပြုတ်အောင် မပယ်နှုတ်နိုင်သေးသမျှကာလပတ်လုံး ခန္ဓာ အာယတန ဓာတ်တို့၏ အကြောင်းနှင့်အကျိုး ဆက်စပ်လျက် အထပ်ထပ် ဖြစ်နေသည့် အစဥ်အတန်းဟု ခေါ်ဆိုအပ်သည့် သံသရာဝဋ်ဒုက္ခကို သုခဟု အမှတ်မှား၍ အသိမှား၍ အယူမှား၍ ထိုသံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ၏ အကြောင်းရင်းစစ် ဖြစ်သော ပုညာဘိသင်္ခါရ၊ အပုညာဘိသင်္ခါရ၊ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရတို့ကို ပြုစုပျိုးထောင်နေမည်သာ ဖြစ်ပေသည်။
只要尚未彻底知见四圣谛，只要尚未以阿罗汉道这把镊子把无明连根拔除，无明就仍会明显存在于未来轮回中。只要无明尚未被连根拔除，众生就会把蕴、处、界因果相联而反复生起的相续——轮回之苦——错认、错知、错见为乐，并不断培育真正造成轮回苦的福行、非福行与不动行。
အတိတ်ဘဝက အဝိဇ္ဇာ (တဏှာ ဥပါဒါန်)ဟူသော ကိလေသဝဋ်ကြောင့် အတိတ်ဘဝတွင် သင်္ခါရ (ကံ) ဟူသော ကမ္မဝဋ်ဖြစ်ပုံကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် လှမ်းရှု၍ --- ''အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်၏၊ အဝိဇ္ဇာက အကြောင်းတရား၊ သင်္ခါရက အကျိုးတရား'' --- ဟု ဤသို့ စသည်ဖြင့် အကြောင်းတရား အကျိုးတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းရှုပွားရမည် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုတွင် အဝိဇ္ဇာနှင့်သင်္ခါရတို့သည် အတိတ်ဘဝတွင် အောက်ပါ ဝီထိစိတ် အစဥ်အတိုင်း ယေဘုယျအားဖြင့် ဖြစ်ခဲ့ကြ၏။
把智慧送往过去生，观察过去生中无明〔爱、取〕这一烦恼轮如何导致行〔业〕这一业轮，并观为：“因为无明生起，所以行生起；无明是因法，行是果法。”应当如此摄取、观修因果。在过去生，无明与行通常依下列心路次第生起。
ကိလေသဝဋ် ကမ္မဝဋ် မနောဒွါရဝီထိ
烦恼轮与业轮的意门心路
| မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း ဇော (၇) ကြိမ် တဒါရုံ (၂) ကြိမ် | |||
|---|---|---|---|
| 意门转向 | 速行（七次） | 彼所缘（二次） | |
| ကိလေသဝဋ် ၁၂ ၂ဝ ၁၂ | |||
| 烦恼轮 | 十二 | 二十 | 十二 |
| ကမ္မဝဋ် ၁၂ ၃၄ ၃၄ | |||
| 业轮 | 十二 | 三十四 | 三十四 |
အဝိဇ္ဇာသည် ပုထုဇန်များအတွက် ယေဘုယျအားဖြင့် လောဘဒိဋ္ဌိအုပ်စု အလုံး (၂ဝ) အနေဖြင့် ဖြစ်တတ် ပါသည်။ ရံခါ ပီတိမပါဘဲ (၁၉)လုံးလည်း ဖြစ်တတ်၏။ ရံခါ ထိနမိဒ္ဓတို့နှင့်တကွ (၂၂/၂၁)လည်း ဖြစ်တတ်၏။
对于凡夫，无明通常以贪见组的二十个名法生起；有时不含喜而为十九个，有时与昏沉、睡眠同起而为二十二或二十一个。
လောဘမူ ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ်စိတ် (၄)မျိုးပင်တည်း။ ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ်စိတ်များလည်း ရံခါ ဖြစ်နိုင်ပါ၏။ ဖြစ်ခဲ့သည့် အတိုင်းသာ ရှုရန် ဖြစ်ပါသည်။ တဒါရုံမှာ ကျသော်လည်း ရှိရာ၏၊ မကျသော်လည်း ရှိရာ၏။ ဖြစ်ခဲ့သည့်အတိုင်းသာ
所指是四种贪根见相应心；贪根见不相应心有时也会生起，应如实观照。彼所缘有时生起，有时不生起，也应如实观照——
原书第 439 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ရှုပါ။ တဒါရုံကျခဲ့သော် ဇောတွင် ပီတိပါဝင်ပါက တဒါရုံတွင်လည်း ပီတိပါဝင်တတ်၏၊ ဇောတွင် ပီတိမပါသော် တဒါရုံတွင်လည်း ပီတိမပါ ရှိတတ်၏။ တဒါရုံ (၁၁)မျိုးလုံး ထိုက်သလို ဖြစ်နိုင်၏။ ဤဇယား၌ သောမနဿ သန္တီရဏတဒါရုံ တစ်မျိုးကိုသာ ချပြထားပါသည်။
——若彼所缘生起，速行含喜时，彼所缘也可能含喜；速行不含喜时，彼所缘也可能不含喜。十一种彼所缘都可能依其所应生起。本表只举喜俱推度彼所缘一种。
သင်္ခါရ၌လည်း နည်းတူပင် မှတ်ပါ။ လူသားတို့၏ ကာမာဝစရ ပုညာဘိသင်္ခါရကိုသာ ပုံစံထား၍ အထူးသဖြင့် ဖော်ပြထားပါသည်။ ထိုသင်္ခါရတွင် ဉာဏ်ပီတိတို့မှာ ထိုက်သလို ယှဥ်နိုင်သည်။ နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်း ဇယားများ တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း သင်္ခါရနာမ်တရားတို့မှာ (၃၄/၃၃/၃၃/၃၂) ထိုက်သလို ဖြစ်နိုင်သည်။
行也应同样理解。这里以人的欲界福行为主要实例；行心路中的智与喜可以依其所应相应。如《名业处》诸表所示，行的名法可以依其所应为三十四、三十三、三十三或三十二个。
တဒါရုံမှာ ကျသော်လည်း ရှိရာ၏၊ မကျသော်လည်း ရှိရာ၏။ တဒါရုံ (၁၁)မျိုးလုံး ထိုက်သလိုကျနိုင်သည်။
彼所缘有时生起，有时不生起；十一种彼所缘都可依其所应生起。
ဤဇယားတွင်ကား သောမနဿသဟဂုတ် ဉာဏသမ္ပယုတ် မဟာဝိပါက် တဒါရုံတစ်မျိုးကိုသာ ဖော်ပြထား- ပါသည်။ အသင်သူတော်ကောင်းသည် အတိတ်ဘဝ၌ ဖြစ်ခဲ့သည့်အတိုင်းသာ ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ သိမ်းဆည်းရှုပွားရန် ဖြစ်ပါသည်။
本表只举喜俱智相应大异熟彼所缘一种。善人，应当以智慧如实看见过去生实际生起的那些心，并据实摄取、观修。
၁။ ယင်းကိလေသဝဋ် မနောဒွါရဝီထိကို အဝိဇ္ဇာဟုလည်းကောင်း၊ ၂။ ယင်းကမ္မဝဋ် မနောဒွါရဝီထိကို သင်္ခါရဟုလည်းကောင်း၊ အသီးအသီး ဆိုလိုကြောင်းကိုလည်း မှတ်သားထားပါ။ နှစ်ဘက်လုံး၌ ဃနအသီးအသီး ပြိုနေပါစေ။
一、这里所说的“无明”，是指烦恼轮的整条意门心路；二、这里所说的“行”，是指业轮的整条意门心路。应当记住，两边各自的密集都必须破除。
ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်ပါစေ။ ပဉ္စဒွါရဝီထိမှာ ပဋိသန္ဓေကျိုးကို မပေးနိုင်သဖြင့် ဤ၌ မနောဒွါရဝီထိ တစ်မျိုးကိုသာ ဖော်ပြထားပါသည်။
智慧必须直达究竟法。五门心路不能产生结生果，所以这里仅列意门心路。
ရှေးပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပဉ္စမနည်း၌ ရှင်းလင်းတင်ပြထားသည့်အတိုင်း ဤလောက၌ --- ၁။ တစ်ခုတည်းသော အကြောင်းတရားကြောင့် တစ်ခုတည်းသော အကျိုးတရား၏ ဖြစ်ခြင်းသည် မရှိနိုင်။
如前面说明缘起第五种方法时所说，在此世间：一、不会由一个因法只生一个果法。
၂။ တစ်ခုတည်းသော အကြောင်းတရားကြောင့် များစွာသော အကျိုးတရား၏ ဖြစ်ခြင်းသည်လည်း မရှိနိုင်။
二、也不会由一个因法生多个果法。
၃။ များစွာသော အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် တစ်ခုတည်းသော အကျိုးတရား၏ ဖြစ်ခြင်းသည်လည်း မရှိနိုင်။
三、也不会由多个因法只生一个果法。
၄။ များစွာသော အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် များစွာသော အကျိုးတရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်းသည်သာ ရှိပေသည်။
四、只会由多个因法生多个果法。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄ဝ။)
（《阿毗达磨义注》2-140。）
ဘုရားရှင်သည် အချို့သော ပါဠိရပ်၌ ပဓာနဖြစ်သောကြောင့်၊ အချို့သော ပါဠိရပ်၌ ထင်ရှားသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၊ အချို့သော ပါဠိရပ်၌ မဆက်ဆံသော အကြောင်းတရား အကျိုးတရားဖြစ်သောကြောင့် ဒေသနာတော်၏ တင့်တယ်စမ္ပယ်ကြောင်းဖြစ်သော သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်အားလည်းကောင်း ကျွတ်ထိုက်သသူ ဆိုဆုံးမထိုက်သူ နတ် လူ ဗြဟ္မာ သတ္တဝါတို့အားလည်းကောင်း လျော်သောအားဖြင့် တစ်ခုသာလျှင်ဖြစ်သော အကြောင်းကိုသော်လည်းကောင်း တစ်ခုသာလျှင်ဖြစ်သော အကျိုးကိုသော်လည်းကောင်း ထင်ရှားပြလျက် ဟောကြားတော်မူပေသည်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄ဝ။) ထိုကြောင့် အဝိဇ္ဇာဟုဆိုလျှင် အဝိဇ္ဇာပြဓာန်းသည့် ကိလေသဝဋ် မနောဒွါရဝီထိ တစ်ဝီထိလုံးကို လည်းကောင်း၊ သင်္ခါရဟုဆိုလျှင် သင်္ခါရစေတနာပြဓာန်းသည့် မနောဒွါရဝီထိ တစ်ဝီထိလုံးကိုလည်းကောင်း ဆိုလိုသည်ဟု မှတ်ပါ။ အကြောင်း အကျိုးအဖြစ်ဖြင့် တည်နေကြသော ထိုနှစ်ဝီထိလုံးတို့၌ နာမ်တုံးနာမ်ခဲ
世尊在某些巴利经文中，因为某一因或果是主要的；在另一些经文中，因为它特别明显；又在另一些经文中，因为所说因果不共于其他情形；同时为了以一切知智庄严教说，并顺应应被度脱、应受教导的天、人、梵天等所化者，而只把某一个因或某一个果显明开示。（《阿毗达磨义注》2-140。）所以，说“无明”时，应理解为以无明为主的整条烦恼轮意门心路；说“行”时，应理解为以行思为主的整条意门心路。对于作为因与果的这两条心路，应以智慧分别破除各自如名块、名团一般的——
တည်းဟူသော နာမ်ဃန အသီးအသီးကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးလျက် ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် သိမ်းဆည်းလျက် ယင်းပရမတ်တရားတို့၏ ကြောင်း-ကျိုး ဆက်နွယ်မှုသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ကြည့်၍ အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်၏၊ အဝိဇ္ဇာက အကြောင်းတရား၊ သင်္ခါရက အကျိုးတရား --- ဤသို့ စသည်ဖြင့်
——名密集，使智慧直达究竟法；再以智慧看见这些究竟法之间的因果关系，观为：“因为无明生起，所以行生起；无明是因法，行是果法。”应当如此——
原书第 440 页
အကြောင်းတရား အကျိုးတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းပါ။ သင်္ခါရကြောင့် ဝိညာဏ်ဖြစ်ပုံစသည်တို့၌လည်း နည်းတူပင် သဘောပေါက်ပါ။
——摄取因法与果法。对于缘行而有识等后续环节，也应同样理解。
မေးမြန်းဖွယ် အချက်တစ်ရပ်
一个可问的问题
ဤ၌ မေးမြန်းဖွယ် အချက်တစ်ရပ် ရှိလာပြန်၏ --- ဧကန် အနိဋ္ဌဖလဟူသော အလိုမရှိအပ်သော အကျိုးတရားရှိသော အပြစ်နှင့်တကွဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာ၏ အပြစ်မရှိကောင်းသော အကျိုးကို ပေးခြင်းသဘော လက္ခဏာရှိသော ပုညာဘိသင်္ခါရ၊ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရတို့၏ အကြောင်းတရား၏ အဖြစ်သည် အဘယ်သို့လျှင် သင့်နိုင်ပါအံ့နည်း --- ခါးသော တမာစေ့မှ ချိုသော ကြံပင်သည် မဖြစ်နိုင် --- ဤကား အမေးတည်း။
这里又有一个可问的问题：无明确实有不可意果（aniṭṭhaphala），并且有过患；它怎么可能成为福行与不动行的因法？后两者无过，并具有带来可意果的特相。苦楝的苦种子实在不能长出甘蔗。这就是所问。
အဖြေ ---- အဘယ်ကြောင့် မသင့် ရှိနိုင်လတ္တံ့နည်း ---- သင့်မြတ်သည်သာ ဖြစ်၏။ မှန်ပေသည် လောက၌ --- အကျိုးတရားတို့၏ --- ၁။ ဆန့်ကျင်သည်လည်း ဖြစ်သော၊ ၂။ မဆန့်ကျင်သည်လည်း ဖြစ်သော၊ ၃။ တူသည်လည်း ဖြစ်သော၊ ၄။ မတူသည်လည်း ဖြစ်သော၊ အကြောင်းတရားသည် ထင်ရှား၏။ ထို အကျိုးတရားတို့ဟူသည်လည်း ဝိပါကဝဋ်တွင် အကျုံးဝင်သော ဝိပါက်တရားတို့ချည်းသာ မဟုတ်ကုန်။
答：为何不可能？这完全可以。世间显然存在这样的因法：一、与果法相反；二、与果法不相反；三、与果法相同；四、与果法不同。这里所谓果法，并不只是异熟轮所摄的异熟法。
လောက၌ အကျိုးတရားတို့၏ ဌာန၊ သဘာဝ၊ ကိစ္စ အစရှိသောအားဖြင့် ဆန့်ကျင်သော အကြောင်း တရားသည်လည်းကောင်း၊ ဌာန၊ သဘာဝ၊ ကိစ္စ စသောအားဖြင့် မဆန့်ကျင်သော အကြောင်းတရားသည် လည်းကောင်း ထင်ရှား၏။
世间既有依存在、自性、作用等而言与果法相反的因法，也有依存在、自性、作用等而言与果法不相反的因法。
ဌာနဝိရုဒ္ဓ ---- အကျယ် ---- ရှေးစိတ်သည် နောက်စိတ်အား အနန္တရစသော ပစ္စယသတ္တိဖြင့် ဖြစ်ပေါ် လာအောင် ကျေးဇူးပြု၏။ ထိုတွင် ရှေးစိတ်သည် နောက်စိတ်၏ ထင်ရှား တည်ရှိခြင်းအားဖြင့် ဆန့်ကျင်သော အကြောင်းတရားတည်း။ (ဤကား သာသနာတော်ဘက်က အကြောင်းတည်း။) ရှေးရှေး၌ဖြစ်သော သိပ္ပညာရပ် စသည်ကို သင်ယူခြင်းသည်လည်း နောက်နောက်၌ ဖြစ်ကုန်သော သိပ္ပပညာရပ်စသည်ကို သင်ယူခြင်းစသော လုပ်ငန်းရပ်တို့၏ အကြောင်းတရားသည် ဖြစ်သည်သာတည်း။ (ဤကား လောကီဘက်က အကြောင်းတည်း။) ဤကား ဌာနအားဖြင့် ဆန့်ကျင်သော အကြောင်းတရားတည်း။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၁။) ဌာနဝိရုဒ္ဓေါတိ အတ္ထိတာဝိရုဒ္ဓေါ။ (မူလဋီ-၂- ၁ဝဝ။) ဤ၌ ဌာနဝိရုဒ္ဓ --- ဌာနအားဖြင့် ဆန့်ကျင်သော အကြောင်းတရားအရ --- အတ္ထိတာဝိရုဒ္ဓ = ထင်ရှားရှိသည်၏ အဖြစ်အားဖြင့် ဆန့်ကျင်သော အကြောင်း- တရားကို ယူပါ။ (အနုဋီ-၂-၁၁ဝ။) သဘာဝဝိရုဒ္ဓ --- ကံသည် ရုပ်တရား၏ သဘာဝဝိရုဒ္ဓ = သဘောအားဖြင့် ဆန့်ကျင်သော အကြောင်းတရား
存在相反——详说：前心以无间缘等缘力资助后心生起。在这里，前心是依现前存在而言与后心相反的因法。〔这是教法中的因。〕先前学习某种技艺、知识等，也会成为后来学习、运用该技艺与知识等活动的因。〔这是世间的因。〕这就是依存在而言相反的因法。（《阿毗达磨义注》2“所谓‘存在相反’，即现前存在相反。”（《根本复注》2-100。）这里，对于“存在相反”——依存在而言相反的因法——《随复注》取作“现前存在相反”，即依明显存在之状态而言相反的因法。（《随复注》2-110。）自性相反——业就自性而言，是与色法相反的因法——
တည်း။ စေတနာကို ကံဟု ခေါ်ဆို၏။ ယင်းစေတနာကံကား နာမ်တရားတည်း။ နာမ်တရားကား နမနလက္ခဏာ = အာရုံသို့ ညွတ်ကိုင်းရှိုင်းခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၏။ ရုပ်တရားကား ရုပ္ပနလက္ခဏာ = ရှေးရှေး ရုပ်အစဥ် သန္တတိနှင့် မတူသော နောက်နောက်သော ရုပ်အစဥ်သန္တတိတို့၏ အပူအအေးစသော ဆန့်ကျင်ဘက် အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် မတူသော ဖြစ်ခြင်းဟူသော ဖောက်ပြန်ခြင်း သဘောလက္ခဏာ ရှိ၏။ နာမ်တရားကား
——思称为业；这一思业是名法。名法具有倾向所缘的特相。色法则具有变异的特相：在热、冷等相反因缘作用下，后后的色相续异样生起，不同于先前的色相续。名法是——
原书第 441 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) သာရမ္မဏဓမ္မ = အာရုံယူတတ်သော တရားတည်း။ ရုပ်တရားကား အနာရမ္မဏဓမ္မ = အာရုံကို မယူတတ်သော တရားတည်း။ ကံကား စေတနာသဘာဝ = စေ့ဆော်ခြင်း သဘောလက္ခဏာ ရှိ၏။ = အာရုံပေါ်သို့ ယှဥ်ဖက် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ရောက်အောင် နှိုးဆော်ပေးခြင်း လှုံ့ဆော်ပေးခြင်း သဘောလက္ခဏာ ရှိ၏၊ ရုပ်တရားကား ရုပ္ပနလက္ခဏာ = ဖောက်ပြန်ခြင်း သဘောလက္ခဏာ ရှိ၏။ ဤသို့လျှင် အကြောင်းကံနှင့် အကျိုးရုပ်တရားတို့သည် သဘာဝလက္ခဏာအားဖြင့် ဆန့်ကျင်ကြ၏။ သဘာဝလက္ခဏာအားဖြင့် ဆန့်ကျင်သော အကြောင်းကံတရားက အကျိုးရုပ်တရားကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြု၏။ (ဤကား သာသနာတော်၏ အကြောင်းတည်း။) နို့ရည်သည် ချိုသော အရသာရှိ၏၊ သည်းခြေကို ငြိမ်းစေ၏၊ ချိုသော အကျိုးတရားကို ဖြစ်စေခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၏၊ နို့ဓမ်းကား ချဥ်သော အရသာရှိ၏၊ သည်းခြေကို တိုးပွားစေ၏၊ ချဥ်စပ်သော အကျိုးတရား
——有所缘法，能够取得所缘；色法则是无所缘法，不能取得所缘。业以思为自性，具有发动、策励的特相，能激发并推动相应俱生法趋向所缘；色法则具有变异的特相。这样，因法业与果法色在自性特相上相反。自性特相与色法相反的业，能够资助该果色生起。〔这是教法中的因。〕乳味甘甜，能平息胆汁，具有产生甘甜结果的性质；凝乳则味酸，能增长胆汁，具有产生酸性结果的性质——
ကို ဖြစ်စေခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၏။ ဤသို့လျှင် နို့ရည်နှင့် နို့ဓမ်းတို့သည် သဘာဝအားဖြင့် ဆန့်ကျင်ဘက် တရားများ ဖြစ်ကြ၏။ သဘာဝအားဖြင့် ဆန့်ကျင်သော အကြောင်းတရားဖြစ်သော နို့ရည်သည် သဘာဝအားဖြင့် ဆန့်ကျင်သော အကျိုးတရားဖြစ်သော နို့ဓမ်းကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေး၏။ (ဤကား လောက အကြောင်းတည်း။) (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၁။ မူလဋီ-၂-၁ဝဝ။ အနုဋီ-၂-၁၁ဝ။) ကိစ္စဝိရုဒ္ဓ --- အာလောက = အရောင်အလင်းသည် စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာရန် မရှိမဖြစ်သော အကြောင်းတရားတစ်ခု ဖြစ်၏။ ထိုတွင် အာလောက = အရောင်အလင်းကား ရုပ်တရားဖြစ်၍ အာရုံကို မယူတတ် အာရုံကို မသိတတ်ပေ။ စက္ခုဝိညာဏ်ကား အာရုံကို ယူတတ်သည့် သာရမ္မဏတရားဖြစ်၍ အာရုံကို (ရူပါရုံကို) ပိုင်းပိုင်းခြားခြား သိတတ်၏။ အာရုံကို ပိုင်းပိုင်းခြားခြား မသိခြင်းကိစ္စရှိသော အာလောက = အရောင်အလင်း သည် အာရုံကို ပိုင်းပိုင်းခြားခြား သိခြင်းကိစ္စရှိသော စက္ခုဝိညာဏ်၏ ကိစ္စအားဖြင့် ဆန့်ကျင်သော အကြောင်း
——因此乳与凝乳在自性上相反。作为相反因的乳，能资助自性与它相反的凝乳生起。〔这是世间的因。〕（《阿毗达磨义注》2-141；《根本复注》2-100；《随复注》2-110。）作用相反——光是眼识生起不可缺少的一项因法。光是色法，不能取得、了知所缘；眼识则是能取所缘的有所缘法，能分别了知色所缘。光的作用是不分别所缘，眼识的作用是分别所缘；所以光是依作用而言与眼识相反的因——
တရား ဖြစ်၏။ မူးယစ်စေခြင်း ကိစ္စမရှိကုန်သော တင်လဲအစရှိသော အဆောက်အဦတို့သည်လည်း မူးယစ် စေခြင်းကိစ္စရှိသော အရက်၏ ကိစ္စအားဖြင့် ဆန့်ကျင်သော အကြောင်းတရားဖြစ်၏။
——法。糖蜜等原料本身没有致醉作用，却也是具有致醉作用之酒的作用相反因。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၁။ မူလဋီ-၂-၁ဝဝ။)
（《阿毗达磨义注》2-141；《根本复注》2-100。）
ဌာန - အဝိရုဒ္ဓ --- စက္ခုရူပါဒယော ပန စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ဌာနာဝိရုဒ္ဓါ ပစ္စယာ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၁။) စက္ခုပသာဒ၊ ရူပါရုံ အစရှိသည်တို့သည် စက္ခုဝိညာဏ်စသည်တို့၏ ထင်ရှားတည်ရှိခြင်းအားဖြင့် မဆန့်ကျင်ကုန်သော တစ်နည်း တည်ရာဌာနအားဖြင့် မဆန့်ကျင်ကုန်သော အကြောင်းတရားတို့ ဖြစ်ကြ၏။
存在不“眼〔净色〕、色所缘等，是眼识等依存在而言不相反的因法。”（《阿毗达磨义注》2-141。）眼净色、色所缘等，与眼识等在现前存在上不相反；换言之，它们是依所住处而言不相反的因法。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၁။)
（《阿毗达磨义注》2-141。）
ဌာနဝိရုဒ္ဓေါတိ အတ္ထိတာဝိရုဒ္ဓေါ။ (မူလဋီ-၂-၁ဝဝ။) ဌာနန္တိ ဓရမာနတာ အဓိပ္ပေတာတိ ဝုတ္တံ ''ဌာနဝိရုဒ္ဓေါတိ အတ္ထိတာဝိရုဒ္ဓေါ'' --- တိ။ (အနုဋီ-၂-၁၁ဝ။) အထက်ပါ ဌာနအဝိရုဒ္ဓသဘော၌ မှီရာဝတ္ထုရုပ်နှင့် အာရုံရုပ်တရားတို့သည် ဆိုင်ရာ နာမ်တရားတို့၏ ဌာနအဝိရုဒ္ဓ = ထင်ရှားတည်ရှိခြင်းအားဖြင့် မဆန့်ကျင်ကုန်သော တစ်နည်း တည်ရာဌာနအားဖြင့် မဆန့်ကျင် ကုန်သော အကြောင်းတရားများဟု ဖွင့်ဆိုထား၏။ တစ်ဖန် ဌာနဝိရုဒ္ဓ အကြောင်းတရား၌ ရှေးစိတ်သည် နောက်စိတ်၏ ဌာနဝိရုဒ္ဓ အကြောင်းတရားဟု ဖွင့်ဆိုထား၏။ ထိုဌာနဝိရုဒ္ဓကို ဋီကာဆရာတော်များက အတ္ထိတာ ဝိရုဒ္ဓ = ထင်ရှားတည်ရှိခြင်းအားဖြင့် ဆန့်ကျင်သော အကြောင်းတရားဟု ဖွင့်ဆိုထား၏။
“所谓‘存在相反’，即现前存在相反。”（《根本复注》“‘存在’意指正在存续，所以说：‘所谓存在相反，即现前存在相反。’”（《随复注》2-110。）上文说明“存在不相反”时，说所依色与所缘色，是与各自名法在现前存在上不相反，换言之，是依所住处而言不相反的因法。而说明“存在相反”时，又说前心是后心的存在相反因；诸复注师将此解释为现前存在相反的因法。
ဤ၌ အဘယ်တရားသည် ထင်ရှားတည်ရှိခြင်းအားဖြင့် အဘယ်တရား၏ ဆန့်ကျင်ဘက် အကြောင်း တရား ဖြစ်လေသနည်းဟု ဆန်းစစ်ဖို့ရန် ရှိ၏။ အဋ္ဌကထာ၌ ရှေးစိတ်သည် နောက်စိတ်၏ ဌာနဝိရုဒ္ဓ အကြောင်း
这里还应审察：究竟是哪一种法，依现前存在而言，成为哪一种法的相反因？义注说，前心是后心依存在而言相反的因——
原书第 442 页
တရားဟု ဖော်ပြထား၏။ ရှေးစိတ်ဟူသော အကြောင်းတရားသည် နောက်စိတ်ဟူသော အကျိုးတရား၏ ဥပါဒ်- ဌီ-ဘင် အားဖြင့် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာချိန်ဝယ် ထင်ရှား မရှိတော့ပြီ ဖြစ်၏။ သို့အတွက် ထင်ရှားတည်ရှိခြင်း အားဖြင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အကြောင်းတရားဟူသည်ကို ဆန်းစစ်သင့်ပေသည်။ ---- ဤ၌ ပဋိသန္ဓေဌာန ဘဝင်ဌာန စုတိဌာနစသော ဌာနများကို ဆိုလိုကြောင်းကို ကေစိဆရာတော်တို့က ယူဆကြ၏။ ယင်းကေစိဝါဒကိုလည်း မူလဋီကာ ဆရာတော်က ဘဝင်ဌာန၊ ဇောဌာနအားဖြင့် ဌာနချင်းတူညီသော ရှေးရှေးဘဝင်က နောက်နောက် ဘဝင်အား ရှေးရှေးဇောက နောက်နောက်ဇောအား အနန္တရစသော ပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းကြောင့် --- ပဋိသန္ဓေဌာန ဘဝင်ဌာန ဇောဌာနစသော ဌာနတို့ကို ဤ၌ ဌာနဝိရုဒ္ဓ အကြောင်းတရားအဖြစ် အလိုမရှိအပ် ကြောင်းလည်း ရှင်းပြထား၏။ (မူလဋီ-၂-၁ဝဝ။) သို့အတွက် ဤ၌ -- ရှေးစိတ်က နောက်စိတ်အား ဌာနဝိရုဒ္ဓ သဘောအားဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏ဟု ဆိုရာဝယ်-
——法。当前心这一因法已经不再存在时，后心这一果法才以生、住、灭三小刹那明显生起；所以，“依现前存在而言相反的因法”这一说法值得审察。有些论师认为，这里的“存在”是指结生位、有分位、死心位等位置。《根本复注》驳斥这种说法：由于同在有分位的前前有分以无间缘等缘力资助后后有分，同在速行位的前前速行也资助后后速行，所以这里不应把结生位、有分位、速行位等当作“存在相反”所说的位置。（《根本复注》2-100。）因此，在“前心以存在相反之性资助后心”这句话中，应当这样理解——
အကြောင်းဖြစ်သော ရှေးစိတ် ချုပ်ပျက်သွားပြီးပါမှ အကျိုးဖြစ်သော နောက်စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာရသဖြင့် အကျိုးဖြစ်သော နောက်စိတ်သည် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်အားဖြင့် ထင်ရှားရှိနေချိန်တွင် အကြောင်းဖြစ်သော ရှေးစိတ် သည် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်အားဖြင့် ထင်ရှားမရှိတော့ပြီ ဖြစ်၏။ သို့အတွက် အကြောင်းဖြစ်သော စိတ်ကား အဌာန = ထင်ရှားတည်ရှိခြင်း မရှိ။ အကျိုးဖြစ်သော စိတ်ကား ဌာန = ထင်ရှားတည်ရှိခြင်း ရှိ၏။ ဤသို့လျှင် အကြောင်းနှင့် အကျိုး တို့သည် အဌာန-ဌာန သဘောအားဖြင့် = ထင်ရှား မတည်ရှိခြင်း၊ ထင်ရှားတည်ရှိခြင်း သဘောအားဖြင့် ဆန့်ကျင်ပေသည်။ ဤသို့ ထင်ရှားမတည်ရှိခြင်း ထင်ရှားတည်ရှိခြင်းဟူသော ဆန့်ကျင်ဘက် သဘောအားဖြင့် အကြောင်းတရားက အကျိုးတရားကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေသည်။ ---- ဤသို့ အဓိပ္ပါယ်ကို ယူဆသင့်ပေသည်။ သို့သော် စူးစမ်းဆင်ခြင်ပါလေ။
——作为因的前心必须先灭去，作为果的后心才会生起；所以当后心这一果以生、住、灭三小刹那明显存在时，前心这一因已经不再以生、住、灭三小刹那明显存在。因心是“不在”——没有现前存在；果心是“在”——有现前存在。因与果就这样依“不在—在”，即依不现前存在与现前存在而相反。因法正以这种“不在—在”的相反状态资助果法生起。应当这样理解；不过，贤者仍须自行审察。
သဘာဝအဝိရုဒ္ဓ၊ ကိစ္စအဝိရုဒ္ဓ ---- ရှေး၌ဖြစ်သော ဇောအစရှိသည်တို့သည် နောက်၌ဖြစ်သော ဇော အစရှိသည်တို့အား သဘာဝအားဖြင့် မဆန့်ကျင်သည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော ကိစ္စအားဖြင့် မဆန့်ကျင်သည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းတရားတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ရှေးရှေးဇောတို့သည် နောက်နောက်ဇောတို့နှင့် ဇောဟူသော သဘာဝအားဖြင့် = ကုသိုလ်ဇောဖြစ်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် အကုသိုလ်ဇောဖြစ်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် ကြိယာဇောဖြစ်ခြင်း၊ သောမနဿဇောဖြစ်ခြင်း၊ ဒေါမနဿဇောဖြစ်ခြင်း၊ ဥပေက္ခာဇောဖြစ်ခြင်းစသော သဘောအားဖြင့်လည်း တူညီကြ၏။ ဇောကိစ္စအားဖြင့်လည်း တူညီကြ၏။ ဆန့်ကျင်မှု မရှိပေ။ ရှေးရှေးဇောတို့သည် နောက်နောက် ဇောတို့အား အနန္တရ၊ အာသေဝနစသော ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ ပထမတဒါရုံက ဒုတိယ တဒါရုံအား အနန္တရစသော ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုရာ၌လည်း အကြောင်းတရားနှင့် အကျိုးတရားတို့သည်
自性不相反、作用不相反——前前速行等，是与后后速行等在自性与作用两方面都不相反的因法。前前速行与后后速行同具速行自性；也就是说，同为善速行、不善速行或唯作速行，同为悦俱速行、忧俱速行或舍俱速行等。在速行作用上也相同，并无相反。前前速行以无间缘、重复缘等缘力资助后后速行；第一彼所缘以无间缘等缘力资助第二彼所缘时，因法与果法——
သဘာဝအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကိစ္စအားဖြင့်လည်းကောင်း မဆန့်ကျင်သည်သာ ဖြစ်ပေသည်။ ဤ၌ မဆန့်ကျင် ဟူသည် သဘာဝအားဖြင့် တူညီမှုရှိခြင်း ကိစ္စအားဖြင့် တူညီမှုရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
——在自性与作用上也都不相反。这里所谓“不相反”，就是自性相同、作用相同。
ဆန့်ကျင်ဘက် အကြောင်းတရား၊ မဆန့်ကျင်ဘက် အကြောင်းတရားတို့သည် လောက၌ ထင်ရှားကုန် သကဲ့သို့ အလားတူပင် သဒိသ-ပစ္စယ = တူသော အကြောင်းတရား၊ အသဒိသ-ပစ္စယ = မတူသော အကြောင်း တရားတို့သည်လည်း လောက၌ ထင်ရှားကုန်၏။
世间既明显存在相反因与不相反因，同样也明显存在同类因（sadisa-paccaya）与异类因（asadisa-paccaya）。
သဒိသ-ပစ္စယ ---- သဒိသဖြစ်သော တူသောဥတုဟူသော ရုပ်တရားသည် ဥတုဇရုပ်၏၊ သဒိသဖြစ်သော တူသော အာဟာရဟူသော ရုပ်သည် (= သဒိသ-သြဇာသည်) အာဟာရဇရုပ်၏ အကြောင်းတရား ဖြစ်၏။
同类因——与所生色同类的时节色法，是时节生色的因；与所生色同类的食素色法，即同类食素，是食生色的因。
(သဘာဂဖြစ်သော ဥတု အာဟာရတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ဥတုဇရုပ် အာဟာရဇရုပ်တို့ကို ဆိုလိုသည်။) ဤကား ဓမ္မအားဖြင့် အကြောင်းနှင့်အကျိုး တူပုံတည်း။
〔这里是说，由同品时节、食素所生的时节生色与食生色。〕这是从法的自性说明因与果相同。
原书第 443 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) သလေးမျိုးစေ့ အစရှိသော အကြောင်းတို့သည် သလေးသီး အစရှိသော အကျိုးတို့၏ သဒိသပစ္စယ = တူညီသော အကြောင်းတရား ဖြစ်ပေသည်။ အကြောင်းဖြစ်သော သလေးမျိုးစေ့နှင့် အကျိုးဖြစ်သော သလေး စပါးသီးတို့သည် တူညီလျက်ပင် ရှိ၏။ ဤကား လောကဥပမာအားဖြင့် အကြောင်းနှင့်အကျိုး တူပုံတည်း။
香稻种子等因，是香稻果实等果的同类因。作为因的香稻种子，与作为果的香稻谷实同类。这是以世间譬喻说明因与果相同。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၁။)
（《阿毗达磨义注》2-141。）
အသဒိသ-ပစ္စယ ---- ရုပ်တရားနှင့် နာမ်တရားသည် သဘာဝအားဖြင့် ကွဲပြားလျက်ရှိ၏၊ မတူညီကြပေ။
异类因——色法与名法自性有别，并不相同。
မတူသည်လည်းဖြစ်သော ရုပ်တရားသည် နာမ်တရား၏လည်းကောင်း၊ နာမ်တရားသည်လည်း ရုပ်တရား၏ လည်းကောင်း အကြောင်းတရား ဖြစ်၏။ (ရုပ်က နာမ်အား ကျေးဇူးပြုရာ၌ အာရမ္မဏစသော ပစ္စည်းတရားများ ကိုလည်းကောင်း၊ ဝတ္ထုပုရေဇာတစသော ပစ္စည်းတရားများကိုလည်းကောင်း ရည်ညွှန်းထားပေသည်။ နာမ်က ရုပ်အား ကျေးဇူးပြုရာ၌ ပစ္ဆာဇာတစသော ပစ္စည်းများကို ရည်ညွှန်းထားပေသည်။) နွားမွေး ဆိတ်မွေးတို့သည် နေစာမြက် = မြေစာမြက်၏ အကြောင်းတရားတို့ ဖြစ်ကြ၏။ ဦးချို နို့ဓမ်း နှမ်းမုံ့ညက် အစရှိသော အကြောင်း တရားတို့သည် မြက် နံ့သာ ကောက်ရိုးစသည့် အကျိုးတရားတို့၏ မတူသော အကြောင်းတရားတို့ ဖြစ်ကြ၏။
异类的色法可以成为名法的因，异类的名法也可以成为色法的因。〔色资助名时，这里是指所缘缘、所依前生缘等；名资助色时，是指后生缘等。〕牛毛、羊毛能成为狗牙根草的因；角、凝乳、芝麻饼等因法，也能成为草、香料、稻草等果法的异类因。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၁။)
（《阿毗达磨义注》2-141。）
တစ်ဖန် ---- အကြင် အကြောင်းတရားတို့သည် အကြင် အကျိုးတရားတို့၏ - ၁။ ဝိရုဒ္ဓ = ဆန့်ကျင်သော အကြောင်းတရား၊ ၂။ အဝိရုဒ္ဓ = မဆန့်ကျင်သော အကြောင်းတရား၊ ၃။ သဒိသ = တူသော အကြောင်းတရား၊ ၄။ အသဒိသ = မတူသော အကြောင်းတရားတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။
再者，某些因法对于某些果法，可以是：一、相反因；二、不相反因；三、同类因；四、异类因。
ထိုအကျိုးတရားတို့သည် ထိုအကြောင်းတရားတို့၏ ဝိပါက်တရားတို့ချည်း မဟုတ်ကြကုန်။ ဤသို့လျှင် ဤအဝိဇ္ဇာသည် မိမိကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် အကျိုးဝိပါက်နှင့် စပ်သဖြင့် ဧကန် အလိုမရှိအပ်သော အနိဋ္ဌ အကျိုးရှိသည်၊ သဘာဝအားဖြင့် အပြစ်နှင့်တကွ ဖြစ်သည် ဖြစ်လျှင်မူလည်း အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော ထိုပုညာဘိသင်္ခါရ၊ အပုညာဘိသင်္ခါရ၊ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရတို့အား ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ ဌာန၊ ကိစ္စ၊ သဘာဝအားဖြင့် ဆန့်ကျင် မဆန့်ကျင်သော အကြောင်း၏ အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ တူ၊ မတူသော အကြောင်း၏ အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကျေးဇူးပြုတတ်၏ဟု သိရှိပါလေ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၁။) ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည် ---- (၁) စုတေခြင်း၊ (၂) ပဋိသန္ဓေတည်နေခြင်း၊ (၃) သံသရာ၊ (၄) သင်္ခါရတို့၏ လက္ခဏာ၊ (၅) ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဓမ္မ ဤ (၅)ဌာနတို့၌ တွေဝေ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား ယင်းသင်္ခါရသုံးမျိုးတို့ကို ပြုစု
这些果法并不都只是那些因法的异熟法。因此，无明确实会带来不可意的异熟果，自性上也有过患；即便如此，它仍能依其所应，以存在、作用、自性上的相反因或不相反因，以及同类因或异类因，资助福行、非福行、不动行这三种行。（《阿毗达磨义注》2-141。）一个人会在五处迷惑：一、死；二、结生；三、轮回；四、诸行之相；五、缘已生法。这样的人便会培育——
ပျိုးထောင်တော့၏။ ထိုကြောင့် ဤအဝိဇ္ဇာသည် သင်္ခါရသုံးမျိုးလုံးတို့၏ အကြောင်းတရား ဖြစ်သည်ဟု သိနိုင်၏။
——三种行。因此可以知道，无明是三种行的因法。
၁။ စုတေခြင်း၌ တွေဝေခြင်း --- စုတေခြင်း၌ တွေဝေသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အလုံးစုံသော ဘဝတို့၌ --- ''ခန္ဓာတို့၏ ပျက်စီးခြင်းသည် မရဏတည်း'' --- ဤသို့ ခန္ဓာတို့၏ ပျက်စီးခြင်းတည်းဟူသော စုတိကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား မယူနိုင်သည် မသိသည်ဖြစ်၍ --- သတ္တဝါသည် သေ၏၊ သတ္တဝါ၏ အရပ်တစ်ပါးသို့ = ဘဝတစ်ပါးသို့ ပြောင်းရွှေ့ ခြင်းသည် ဖြစ်၏။ --- ဤသို့စသော အကြံတို့ကို အထူးထူး ကြံစည်နေတတ်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၂။) ၂။ ပဋိသန္ဓေတည်နေခြင်း၌ တွေဝေခြင်း --- ပဋိသန္ဓေတည်နေခြင်း၌ တွေဝေသော သူသည် အလုံးစုံသော ဘဝတို့၌ --- ''ခန္ဓာတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းသည် ဇာတိတည်း'' --- ဤသို့ ပဋိသန္ဓေတည်နေရခြင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားမယူနိုင်သည် မသိသည် ဖြစ်၍ --- သတ္တဝါသည် ပဋိသန္ဓေ တည်နေ၏၊ သတ္တဝါ၏ အသစ်ဖြစ်သော ကိုယ်၏ ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏ --- ဤသို့စသော အကြံတို့ကို အထူးထူး ကြံစည်နေတတ်၏။ (မိဘတို့၏
一、对死的迷惑——迷惑于死的人，不能以智分别、理解一切生命中“诸蕴的坏灭就是死”，也不能如实了解所谓死只是诸蕴坏灭，因而作种种想：“有情死了；有情迁往另一处，也就是另一生。”（《阿毗达磨义注》2-142。）二、对结生的迷惑——迷惑于结生的人，不能以智分别、理解一切生命中“诸蕴的显现生起就是生”，也不了解所谓结生，因而作种种想：“有情正在结生；有情的新身体显现生起。”〔例如认为人是由于父母的——
原书第 444 页
ပဋိသန္ဓေမျိုးစေ့ကြောင့် လူဖြစ်လာရမှု စသည်တို့ကို ကြံစည် စိတ်ကူးမှုမျိုးများတည်း။) (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၂။) ဤလောက၌ အချို့သောသူတို့သည် --- ''ဟောင်းနွမ်းလေပြီးသော အဝတ်ကိုစွန့်၍ အခြားအဝတ်သစ်ကို ယူသကဲ့သို့ အတ္တသည် ကိုယ်ဟောင်းကို စွန့်၍ ချမ်းသာကို ရှာလျက် ကိုယ်အသစ်ကို ယူသည်'' --- ဟု မှားယွင်း သော အယူရှိကြ၏။ (ဘဂဝါဂီတိ-အပိုင်း-၁၁။ နံပါတ်-၂၂-ဂါထာ) ထိုအယူမျိုးကို ဆိုလို၏။ (ပြည်-၄-၉၈။) ၃။ သံသရာ၌ တွေဝေခြင်း --- ခန္ဓာ-အာယတန-ဓာတ်တို့၏ အဆက်မပြတ် ဖြစ်၍နေသော ရုပ်-နာမ် အစဥ် အတန်းကို သံသရာဟူ၍ ခေါ်ဆို၏။ သံသရာ၌ တွေဝေသော သူသည် = ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် မပြတ်မစဲ ဖြစ်နေသော ရုပ်နာမ်အစဥ်အတန်းကို မသိသောသူသည် ယင်း သံသရာကို ''ခန္ဓာ-အာယတန-ဓာတ် တို့၏ အဆက်မပြတ် ဖြစ်၍နေသော အစဥ်အတန်း''ဟု ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားမယူနိုင်သည် မသိသည်ဖြစ်၍ ---
——结生种子而成为人等。〕（《阿毗达磨义注》2-142。）世间有些人持有这样的邪见：“如同舍弃破旧衣服、换上另一件新衣，我舍弃旧身以后，为寻求快乐而取得新身。”〔《薄伽梵歌》第二章第22偈。〕这里所指的就是这一类见解。（卑谬尊者《清净道论依词释》第四册，98。）三、对轮回的迷惑——色名、蕴、处、界的相续不断生灭，称为轮回。迷惑于轮回的人，也就是不能以智到达究竟、不了知色名相续不断生灭的人，不能以智分别、理解轮回只是“蕴、处、界不断生灭的相续”，因而——
''ဤသတ္တဝါသည် ဤလောကမှ နောက်လောကသို့ သွား၏၊ တစ်ပါးသော လောကမှ ဤလောကသို့ လာ၏'' ဤသို့စသော အကြံတို့ကို အထူးထူး အပြားပြား ကြံစည်၍ နေတတ်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၂။) ၄။ သင်္ခါရတရားတို့၏ လက္ခဏာ၌ တွေဝေခြင်း --- ရုပ်-နာမ်-ကြောင်း-ကျိုး = သင်္ခါရတရားတို့၏ သဘာဝ လက္ခဏာ သာမညလက္ခဏာ၌ တွေဝေသောသူသည် သင်္ခါရတရားတို့၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာ အသီးအသီးကိုလည်းကောင်း၊ အနိစ္စ-ဒုက္ခ- အနတ္တဟူသော သာမညလက္ခဏာကိုလည်းကောင်း ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားမယူနိုင်သည် မသိသည် ဖြစ်၍ သင်္ခါရတရားတို့ကို အတ္တဟူ၍လည်းကောင်း၊ အတ္တ၏ ဥစ္စာဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဓုဝ = ခိုင်မြဲ၏ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သုဘ = တင့်တယ်၏ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သုခ = ချမ်းသာ၏ဟူ၍လည်းကောင်း အထူးထူးအပြားပြား ကြံစည်တတ်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၂။) ၅။ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဓမ္မတို့၌ တွေဝေခြင်း --- ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဓမ္မ အမည်ရသော အကြောင်းတရားတို့ကို အစွဲပြု၍
——作种种分别想：“这个有情从此世去往他世；又从他世来到此世。”（《阿毗达磨义注》2-142。）四、对诸行之相的迷惑——迷惑于色、名、因、果等行法的自性特相与共相的人，不能以智分别、了解每一种行法各自的自性特相，也不了解无常、苦、无我三共相，于是把诸行分别计作我、我所有，计作恒常、美好、快乐等。（《阿毗达磨义注》2-142。）五、对缘已生法的迷惑——对于依因法而——
ကောင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျိုးတရားတို့၌ တွေဝေသော အမှန်အတိုင်း မသိသောသူသည် အဝိဇ္ဇာအစရှိ သော အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် သင်္ခါရအစရှိသော အကျိုးတရားတို့၏ ဖြစ်ပုံကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား မယူနိုင်သည် မသိသည် ဖြစ်၍ --- ''အတ္တသည် သိလည်း သိ၏၊ မသိလည်း မသိ၊ ထိုအတ္တသည်သာလျှင် ကိုယ်တိုင်လည်းပြု၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ပြုစေ၏။ ထိုအတ္တသည် ပဋိသန္ဓေအခါ၌ ဖြစ်၏ = ပဋိသန္ဓေတည်နေ၏။ ထိုအတ္တ၏ ပရမာ- ဏုမြူ၊ ပရမေသွာ မဟာဗြဟ္မာစသော အစိုးရသူ ဖန်ဆင်းရှင်တို့သည် ကလလရေကြည် အစရှိသည်တို့၏ အဖြစ်ဖြင့် ကောင်းစွာတည်ထောင် ဖန်ဆင်း၍ စက္ခုစသော ဣန္ဒြေတို့ကို ပြီးစီးစေကုန်၏။ ထိုအတ္တသည် စက္ခုစသော ဣန္ဒြေ တို့နှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ တွေ့ထိ၏၊ ခံစား၏၊ မွတ်သိပ် ဆာလောင်မှု တဏှာကို ပြု၏။ စွဲလမ်း၏၊ ရှေးဘဝနှင့် နောက်ဘဝ၏ ဆက်စပ်မှုကို ပြု၏။ ထိုအတ္တသည် တစ်ဖန် ဘဝတစ်ပါး၌ ဖြစ်ပြန်၏'' -- ဤသို့သော်လည်းကောင်း၊
——善巧生起的果法，不能如实了知的人，无法以智分别、了解行等果法如何依无明等因法而生，于是作种种分别想：“我既有知，也无知；唯有这个我亲自造作，也命令他人造作。这个我在结生时存在、安住。属于这个我的极微、自在天、大梵天等主宰、造物主，把羯罗蓝等胚胎建立、创造妥当，使眼等诸根完成。这个我具足眼等诸根以后，便接触、感受，生起饥渴般的爱，执取，并把前生与后生联结起来；这个我随后又在另一生存在。”这是其中一类见解。又有一类见解认为——
''ခပ်သိမ်းကုန်သော အတ္တဟု သတ်မှတ်အပ်သော သတ္တဝါတို့သည် မပြတ်နိုင်သော ကြိုးဖြင့် သီကုံးထားအပ် သော မပျက်မကွဲနိုင်သော ပတ္တမြားလုံး ရွဲလုံးတို့၏ ကိန်းသေမြဲသော အပိုင်းအခြား အစဥ်အတန်းကဲ့သို့ ဂတိ တစ်ခုပြီး ဂတိတစ်ခု၊ ဇာတိတစ်ခုပြီး ဇာတိတစ်ခု၊ ဘဝတစ်ခုပြီး ဘဝတစ်ခုတို့၌ အတ္တမည်သော ကိုယ်ကောင်၏ ထိုက်သည်အားလျော်စွာ ရှေ့နောက်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်ခြင်းဟု ဆိုအပ်သော ကိန်းသေမြဲသော ပေါင်းဆုံခြင်းကြောင့် နတ် လူစသော ထိုထိုအဖြစ်တို့၌ ကိုင်းညွတ်ကြကုန်၏၊'' ---- ဤသို့သော်လည်းကောင်း အထူးထူး အပြားပြား ကြံစည်၍ နေတတ်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၂။) ထိုသတ္တဝါသည် ဤဆိုအပ်ပြီးသော နည်းဖြင့် အဝိဇ္ဇာက မကာဏ်းသော်လည်း ကာဏ်းသကဲ့သို့ ပြုအပ်သည် ဖြစ်၍ ဤဆိုအပ်ပြီးသော နည်းဖြင့် အထူးထူးအပြားပြား ကြံစည်လျက် သင်္ခါရသုံးမျိုးတို့ကို တည်ထောင်ဖန်ဆင်း၏။
——“一切被称为我的有情，就像以不断之线串成、不可毁坏的红宝珠与琉璃珠，界限和次序固定不变；在一趣接一趣、一生接一生、一有接一有之中，由于那个称为我的实体依其所应前后相续，恒常结合，所以它倾向天、人等相应的存在。”他就这样作种种分别想。（《阿毗达磨义注》2-142。）这个有情本来并不盲，却被无明依上述方式弄得如同盲者；他依上述种种分别妄想，建立、造作三种行。
原书第 445 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ဥပမာမည်သည်ကား ---- မျက်စိနှစ်ဖက်လုံး ပျက်နေသည့် ဝမ်းတွင်းကာဏ်းသည် မြေပေါ်၌ လှည့်လည် သွားလာလတ်သော် လမ်းမှန်ကိုလည်း သွားမိသကဲ့သို့၊ လမ်းမှားကိုလည်း သွားမိသကဲ့သို့၊ ကြည်းကုန်း အရပ်ကိုလည်း သွားမိသကဲ့သို့၊ ချိုင့်ဝှမ်းရာ အရပ်ကိုလည်း သွားမိသကဲ့သို့၊ မညီညွတ်သော အရပ်ကိုလည်း သွားမိသကဲ့သို့၊ ဤဥပမာအတူ ---- အဝိဇ္ဇာက ပညာမျက်စိကို ကာဏ်းအောင် ပြုလုပ်ထားသဖြင့် ပညာမျက်စိကာဏ်းနေသော ထိုလူမိုက်သည် ရံခါ ပုညာဘိသင်္ခါရကိုလည်း ပြုစုပျိုးထောင်မိ၏၊ ရံခါ အပုညာဘိသင်္ခါရကိုလည်း ပြုစုပျိုးထောင်မိ၏၊ ရံခါ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရကိုလည်း ပြုစုပျိုးထောင်မိ၏။
譬如一个双目失明的生盲者在地上行走，有时走上正路，有时走入歧途；有时走上高地，有时走入洼地，也会走到崎岖不平之处。同样，由于无明使慧眼失明，这个慧眼已盲的愚人，有时培育福行，有时培育非福行，有时又培育不动行。
ယထာပိ နာမ ဇစ္စန္ဓော၊ နရော အပရိဏာယကော။
巴利《阿毗达磨义注》偈（缅文转写，第一行）：“ယထာပိ နာမ ဇစ္စန္ဓော၊ နရော အပရိဏာယကော။”译：“譬如生盲人，无有引路者；”
ဧကဒါ ယာတိ မဂ္ဂေန၊ ဥမ္မဂ္ဂေနာပိ ဧကဒါ။
“有时行正道，有时入歧途；”
သံသာရေ သံသရံ ဗာလော၊ တထာ အပရိဏာယကော။
“愚人流转轮回，亦复无导师；”
ကရောတိ ဧကဒါ ပုညံ၊ အပုညမပိ ဧကဒါ။
“有时造福业，有时造非福；”
ယဒါ ဉတွာ စ သော ဓမ္မံ၊ သစ္စာနိ အဘိသမေဿတိ။
“若时知见法，现证诸圣谛；”
တဒါ အဝိဇ္ဇူပသမာ၊ ဥပသန္တော စရိဿတိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၂-၁၄၃။)
“尔时无明寂，寂静而安住。”（《阿毗达磨义注》2-142—143。）
ယထာပိ နာမ = ဖြစ်သင့်ဖြစ်ရာ နှုင်းခိုင်းဖွယ်ရာ လောကဥပမာ မည်သည်ကား။ ဇစ္စန္ဓော = ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ဝမ်းတွင်းကာဏ်း (ကန်း) ဖြစ်သော၊ နရော = သတ္တဝါသည်။ အပရိဏာယကော = ရှေ့ဆောင်လမ်းပြ ဖေး ကူမမည့်သူ မရှိသည်။ သမာနော = ဖြစ်လတ်သော်။ ဧကဒါ = တစ်ရံတစ်ခါ၌။ မဂ္ဂေနပိ = မှန်သောလမ်းဖြင့်လည်း။
ယထာပိ နာမ（yathāpi nāma）＝可用来作比较的世间譬喻是；ဇစ္စန္ဓော（jaccandho）＝生来、从结生起便失明；နရော（naro）＝人；အပရိဏာယကော（apariṇāyako）＝没有在前引路、扶助的人；သမာနော（samāno）＝如此时；ဧကဒါ（ekadā）＝有时；မဂ္ဂေနပိ（maggenapi）＝也从正路——
ယာတိ = သွားမိ၏။ ဧကဒါ = တစ်ရံတစ်ခါ၌။ ဥမ္မဂ္ဂေနာပိ = မှားသောလမ်းဖြင့်လည်း။ ယာတိ = သွားမိ၏။
——ယာတိ（yāti）＝走去；ဧကဒါ（ekadā）＝有时；ဥမ္မဂ္ဂေနာပိ（ummaggenāpi）＝也从歧路；ယာတိ（yāti）＝走去。
တထာ = ထို့အတူ။ သံသာရေ = ခန္ဓာ-အာယတန-ဓာတ်တို့၏ အဆက်မပြတ် ဖြစ်၍နေရာ အစဥ်အတန်းဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော သံသရာ၌။ သံသရံ = သံသရန္တော = ဇာတိမမြုံ ဖြစ်ပျက်တုံလျှင် တလုံလဲလဲ ဆင်းရဲတာရှည် ကျင်လည်၍နေရသော။ ဗာလော = အဝိဇ္ဇာဖုံးလွှမ်းသဖြင့် ပညာမျက်စိကာဏ်း၍နေသော ငမိုက်သားသည်။
တထာ（tathā）＝同样；သံသာရေ（saṃsāre）＝在所谓蕴、处、界不断生灭相续的轮回中；သံသရံ（saṃsaraṃ）＝သံသရန္တော（saṃsaranto），在一生又一生中反复生灭、辗转流离，长久受苦而流转；ဗာလော（bālo）＝被无明覆盖、慧眼失明的愚人。
အပရိဏာယကော = ရှေ့ဆောင်လမ်းပြမည့် ကလျာဏမိတ္တဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော မိတ်ကောင်းဆွေကောင်း ဆရာကောင်းသမားကောင်း မရှိသည်။တစ်နည်း ---- အပရိဏာယကော = နိဗ္ဗာန်သို့ ပို့ဆောင်တတ်သော အရဟတ္တမဂ်တိုင်အောင်သော ဉာဏ်ပညာမရှိသည်။ သမာနော = ဖြစ်လတ်သော်။ ဧကဒါ = တစ်ရံတစ်ခါ၌။
အပရိဏာယကော（apariṇāyako）＝没有称为善友的良友、善知识、好老师在前引导；换一种解释，没有能够把人带到涅槃、直至阿罗汉道的智慧；သမာနော（samāno）＝如此时；ဧကဒါ（ekadā）＝有时。
ပုညံပိ = ကောင်းမှုကုသိုလ်ကိုလည်း။ ကရောတိ = ပြုမိတတ်၏။ ဧကဒါ = တစ်ရံတစ်ခါ၌။ အပုညမပိ = မကောင်းမှု အကုသိုလ်ကိုလည်း။ ကရောတိ = ပြုမိတတ်၏။
ပုညံပိ（puññampi）＝福善业；ကရောတိ（karoti）＝会造作；ဧကဒါ（ekadā）＝有时；အပုညမပိ（apuññamapi）＝非福不善业；ကရောတိ（karoti）＝也会造作。
ယဒါစ = ဘုရားသာသနာ ရောင်ဝါထွန်းပ အကြင် အခါကာလ၌ကား။ သော ဗာလော = အဝိဇ္ဇာ အမိုက်တိုက်က ပိတ်ဖုံးကာဆီး၍ ထားအပ်သော ပညာမျက်စိကာဏ်း၍နေသော ထိုပုထုဇန် ငမိုက်သားသည်။
ယဒါစ（yadā ca）＝当佛陀教法光明弘传之时；သော ဗာလော（so bālo）＝那个被无明黑暗遮蔽、慧眼失明的凡夫愚人——
ဓမ္မံ = သစ္စာလေးပါးကို ထင်ရှားပြတတ်သည့် တရားတော်မြတ်ကို။ (သပ္ပူရိသူပနိဿယေန = သူတော်ကောင်း- တည်းဟူသော အားကြီးသောမှီရာ ဥပနိဿရည်းဖြင့်) ဉတွာ = သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်ရသည် ဖြစ်၍။ တစ်နည်း ---- ဓမ္မံ = အလုံးစုံသော သဘာဝဓမ္မ ဟူသမျှတို့တွင် အသာဆုံး အမြတ်ဆုံးဖြစ်သည့် နိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်ကို။ (မဂ္ဂဉာဏေနေဝ = ဖြူစင်မြင့်မြတ် အတိဥက္ကဌ် ဖြစ်သော အရိယမဂ်ဉာဏ်ဖြင့်သာလျှင်) ဉတွာ = သိရှိရ၍။ သစ္စာနိ = ကြွင်းသော သစ္စာတို့ကိုလည်း။ အဘိသမေဿတိ = ထိုးထွင်း၍ သိလတ္တံ့။ တဒါ = သစ္စာလေးရပ် တရားမြတ်ကို သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက်
——ဓမ္မံ（dhammaṃ）＝能清楚显示四圣谛的胜妙法；〔သပ္ပူရိသူပနိဿယေန（sappurisūpanissayena）＝依善士这一强力亲依止〕；ဉတွာ（ñatvā）＝以正见智慧亲自现前、洞察知见。换一种解释：ဓမ္မံ（dhammaṃ）＝一切自然法中最尊、最胜的涅槃法；〔မဂ္ဂဉာဏေနေဝ（maggañāṇeneva）＝唯以清净、殊胜、至上的圣道智〕；ဉတွာ（ñatvā）＝知见以后；သစ္စာနိ（saccāni）＝其余诸谛；အဘိသမေဿတိ（abhisamessati）＝也将洞察现证；တဒါ（tadā）＝以正见智慧亲自现前——
原书第 446 页
ထွင်းဖောက်သိမြင်ရာ ထိုအခါ၌။ အဝိဇ္ဇူပသမာ = အဝိဇ္ဇာ၏ ငြိမ်းအေးခြင်းကြောင့်။ ဥပသန္တော = ကိလေသာ ဟူသော အပူခပ်သိမ်းမှ အငြိမ်းကြီးငြိမ်း အအေးကြီးအေးရသည် ဖြစ်၍။ စရိဿတိ = လှည့်လည်ကျက်စား သွားလာနေထိုင်ရပေလတ္တံ့။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၂-၁၄၃။) အသင်သူတော်ကောင်း၏ လက်ရှိပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေတတ်သော သင်္ခါရမှာ ကာမာဝစရ ပုညာဘိ- သင်္ခါရသာ ဖြစ်၍၊ အတိတ်ဘဝက ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော အဝိဇ္ဇာကြောင့် ယင်းအတိတ်ဘဝ၌ပင် ပြုစု ပျိုးထောင်ခဲ့သော ကာမာဝစရ ပုညာဘိသင်္ခါရ ဖြစ်ပုံကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ---- အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
——洞察四圣谛之时；အဝိဇ္ဇူပသမာ（avijjūpasamā）＝由于无明寂灭；ဥပသန္တော（upasanto）＝远离烦恼诸热，寂静清凉；စရိဿတိ（carissati）＝将安然行住。（《阿毗达磨义注》2-142—143。）善人，使你今生结生的行只是欲界福行。因此，应以智观察：过去生所培育的无明，如何令同一过去生所培育的欲界福行生起，并观为：因为无明生起，所以行生起。
အဝိဇ္ဇာက အကြောင်းတရား၊ သင်္ခါရက အကျိုးတရား ---- ဟု ဤမျှသာ အကြောင်း အကျိုးတို့ကို သိမ်းဆည်းထားနှင့်ပါဦး။ နောက်ပိုင်းကာလဝယ် အတိတ် အဆက်ဆက်သို့ ဉာဏ်ကို စေလွှတ်၍ သိမ်းဆည်းနိုင်သောအခါမှ အဝိဇ္ဇာကြောင့် ကြွင်းကျန်သော သင်္ခါရများ ထိုက်သလို ဖြစ်ခဲ့ပုံကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ကြည့်၍ အကြောင်းတရား အကျိုးတရားတို့ကို ထပ်မံ၍ သိမ်းဆည်းရမည် ဖြစ်ပေသည်။ ယခုအခါတွင်ကား အတိတ် အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရမှသည် အနာဂတ် ဇာတိ ဇရာမရဏသို့တိုင်အောင် တိုးလျှိုပေါက် အကြောင်းတရား အကျိုးတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းဖို့ရန်သာ ဦးစား ပေး၍ ရှုထားနှင့်ပါဦး။
目前先只这样摄取因果：“无明是因法，行是果法。”以后，当你能够把智送往相续的过去世而摄取时，再以智看见其余诸行如何依无明而相应生起，进一步摄取因法与果法。现阶段应优先从过去无明、行开始，贯通直至未来的生、老、死，先把其中的因法与果法摄取、观照下来。
原书第 447 页
သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ
缘行而有识
သင်္ခါရ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
因为行生起，所以识生起。
သင်္ခါရကြောင့်ဖြစ်သော ဝိညာဏ်တို့မှာ လောကီ ဝိပါက် ဝိညာဏ် (၃၂)ပါးတို့ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်း (၃၂)ပါး တို့မှာ ---- ၁။ အဟိတ် အကုသလဝိပါက် ဝိညာဏ် --- (၇) ပါး- ၂။ အဟိတ် ကုသလဝိပါက် ဝိညာဏ် --- (၈) ပါး- ၃။ မဟာဝိပါက် ဝိညာဏ် --- (၈) ပါး- ၄။ ပဉ္စကနည်းအရ ရူပါဝစရဝိပါက် ဝိညာဏ် --- (၅) ပါး- ၅။ အရူပါဝစရ ဝိပါက် ဝိညာဏ် --- (၄) ပါး- အားလုံးပေါင်းသော် --- ၃၂-ပါးတို့တည်း။
缘行而生的识，是三十二种世间异熟识：一、七种无因不善异熟识；二、八种无因善异熟识；三、八种大异熟识；四、依五禅法计算的五种色界异熟识；五、四种无色界异熟识；合计三十二种。
ယင်း (၃၂)ပါးတို့ကို တစ်နည်းတစ်ဖုံအားဖြင့် အကျဥ်းချုံး၍ ရေတွက်သော် စက္ခုဝိညာဏ်၊ သောတ- ဝိညာဏ်၊ ဃာနဝိညာဏ်၊ ဇိဝှါဝိညာဏ်၊ ကာယဝိညာဏ်၊ မနောဝိညာဏ်ဟု ဝိညာဏဓာတ် (၆)ပါးတို့ ဖြစ်ကြသည်။
若以另一种方式简摄这三十二种，则为六识界：眼识、耳识、鼻识、舌识、身识与意识界。
ကုသလဝိပါက် စက္ခုဝိညာဏ်၊ သောတဝိညာဏ်၊ ဃာနဝိညာဏ်၊ ဇိဝှါဝိညာဏ်၊ ကာယဝိညာဏ် - (၅)ပါး၊ အကုသလဝိပါက် စက္ခုဝိညာဏ်၊ သောတဝိညာဏ်၊ ဃာနဝိညာဏ်၊ ဇိဝှါဝိညာဏ်၊ ကာယဝိညာဏ် - (၅)ပါး၊ နှစ်ရပ်ပေါင်းသော် (၁ဝ)ပါးတည်း။ ယင်း (၁ဝ)ပါးကို ဒွိပဉ္စဝိညာဏ = ဒွေပဉ္စဝိညာဏ် (၁ဝ)ဟု ခေါ်၏။
善异熟眼识、耳识、鼻识、舌识、身识五种，加上不善异熟眼识、耳识、鼻识、舌识、身识五种，合为十种，称为“双五识”（dvepañcaviññāṇa）。
ယင်းဒွေပဉ္စဝိညာဏ် (၁ဝ)မှ ကြွင်းသော ဝိပါက်ဝိညာဏ် (၂၂)မျိုးသည် မနောဝိညာဏ် မည်ပေသည်။
除这十种双五识以外，其余二十二种异熟识都称为意识界。
တစ်နည်းဆိုရသော် ----- သင်္ခါရကြောင့် ဖြစ်သော ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့မှာ ပဋိသန္ဓေ-ဘဝင်-စုတိ- ပဉ္စဝိညာဏ်-သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း-သန္တီရဏ-တဒါရုံ --- ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့ပင် ဖြစ်ကြသည်။ အသင်သူတော်ကောင်း၏ သန္တာန်၌ ယခု ဤပစ္စက္ခ လူ့ဘဝတွင် ရူပါဝစရ ဝိပါက် အရူပါဝစရ ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့မှာ ဖြစ်နိုင်ခွင့် မရှိသေးပါ။
换一种说法，缘行而生的异熟识，就是履行结生、有分、死亡、五识、领受、推度与彼所缘作用的异熟识。贤善的瑜伽行者，在你今生的人类相续中，色界与无色界异熟识还没有生起的机会。
အတိတ်သံသရာ အဆက်ဆက်ကသော်လည်းကောင်း၊ အကြောင်းညီညွတ်ခဲ့သော် နောင်အနာဂတ် သံသရာ တွင်သော်လည်းကောင်း ဖြစ်ခဲ့သော်၊ ဖြစ်နိုင်သော ဝိပါက်ဝိညာဏ်များသာ ဖြစ်ကြသည်။ အဟိတ် အကုသလ ဝိပါက်ဝိညာဏ် (၇)မျိုး အဟိတ် ကုသလ ဝိပါက်ဝိညာဏ် (၈)မျိုး၊ မဟာဝိပါက်ဝိညာဏ် (၈)မျိုး၊ အားလုံး ပေါင်းသော် (၂၃)မျိုးသော ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့သည်သာလျှင် ဤဘဝ၌ ထိုက်သလို ဖြစ်ခွင့် ရှိနိုင်ပေသည်။
它们只能在过去相续的轮回生命中曾经生起，或在因缘具足时于未来轮回中生起。今生能够依其所应生起的，只有七种无因不善异熟识、八种无因善异熟识和八种大异熟识，合计二十三种。
သဗ္ဗာနိပိ ဗာတ္တိံ သ လောကိယဝိပါကဝိညာဏာနိ သင်္ဂဟိတာနိ ဟောန္တိ။ လောကုတ္တရာနိ ပန ဝဋ္ဋ- ကထာယံ န ယုဇ္ဇန္တီတိ န ဂဟိတာနိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၃။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၇။) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာတော်ကား သံသရာဝဋ် လည်ပတ်ပုံကို ပြဆိုသော ဝဋ္ဋကထာဒေသနာတော်တည်း။
“一切三十二种世间异熟识都已摄入；出世间异熟识不适合轮回论，所以不予摄入。”（《阿毗达磨义注》2-143；《清净之道》2-177。）缘起教法是显示轮回如何运转的轮回论教说。
ယင်းဝဋ္ဋကထာ ဒေသနာပိုင်း၌ လောကုတ္တရာ ဝိပါက်ဝိညာဏ်ဟူသော အရိယဖိုလ်စိတ်တို့ကား ဖြစ်ခွင့် မရနိုင်ကြပေ။ မဖြစ်သင့်ကြပေ။ ထိုကြောင့် ---- ဝိညာဏအရ လောကုတ္တရာ ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့ကို မကောက်- ယူဘဲ လောကီ ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့ကိုသာ ကောက်ယူအပ်ကုန်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂- ၁၄၃။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၇။)
在这一轮回论教说中，称为圣果心的出世间异熟识没有生起的机会，也不应包括在内。因此，在“识”这一支下，不摄取出世间异熟识，只摄取世间异熟识。（《阿毗达磨义注》2-143；《清净之道》2-177。）
原书第 448 页
အဘယ်ကြောင့် သိနိုင်ပါသလဲ?
何以得知
သင်္ခါရကြောင့် ဝိပါက်ဝိညာဏ် ဖြစ်မှုကို မည်သို့မည်ပုံ သိရှိနိုင်ပါသနည်းဟု မေးမြန်းဖွယ်ရာ ရှိ၏။
这里可以问：怎么知道异熟识是缘行而生的？
အဖြေမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်၏ ---- ဥပစိတကမ္မာဘာဝေ ဝိပါကာဘာဝတော။ ဝိပါကဥှေတံ၊ ဝိပါကဉ္စ န ဥပစိတကမ္မာဘာဝေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။
答“因为已积集之业不存在时，异熟便不存在。这是异熟；而在已积集之业不存在时，异熟不会生起。”
ယဒိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ သဗ္ဗေသံ သဗ္ဗဝိပါကာနိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ န စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဇာနိတဗ္ဗမေတံ ''သင်္ခါရပစ္စယာ ဣဒံ ဝိညာဏံ ဟောတီ''တိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၃။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၇။) ဆည်းပူးထားအပ်ပြီးသော ကံတရားသည် ထင်ရှားမရှိလတ်သော် အကျိုး ဝိပါက်ဝိညာဏ်၏ မဖြစ်ခြင်း ကြောင့် သင်္ခါရကြောင့် ဝိပါက်ဝိညာဏ် ဖြစ်မှုကို သိနိုင်ပါ၏ ဟူပေ။ ဤသင်္ခါရကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသော ဝိညာဏ်ကား ဝိပါက်ဝိညာဏ်သာ ဖြစ်၏။ ဝိပါက်ဝိညာဏ် မည်သည်လည်း ဆည်းပူးထားအပ်ပြီးသော ကံတရား သည် ထင်ရှားမရှိလတ်သော် မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ မဖြစ်နိုင်ပေ။ အကယ်၍ ဖြစ်နိုင်ခဲ့ပါမူ အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ အလုံးစုံကုန်သော ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့သည် ဖြစ်နိုင်ကုန်ရာ၏၊ စင်စစ်ကား အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ အလုံးစုံကုန်သော ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့သည် ဖြစ်ကား မဖြစ်ခဲ့ကုန်။ ထိုကြောင့် ---- ''သင်္ခါရကြောင့် ဤဝိပါက်ဝိညာဏ်သည် ဖြစ်၏'' ---- ဟူသော ဤအနက်သဘောတရားကို သိနိုင်ပေသည်။
引文续：“ယဒိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ သဗ္ဗေသံ သဗ္ဗဝိပါကာနိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ၊ န စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဇာနိတဗ္ဗမေတံ ''သင်္ခါရပစ္စယာ ဣဒံ ဝိညာဏံ ဟောတီ''တိ။”译：“若会无业而生，一切有情的一切异熟都应生起；事实并非如此。因此应知：‘缘行而有此识。’”（《阿毗达磨义注》2-143；《清净之道》2-177。）所以，由于已积集的业不存在时，作为果法的异熟识不会生起，便可知道异熟识缘行而生。缘行而生的这种识只可能是异熟识。异熟识在已积集之业不存在时，无论如何都不能生起。假若它能无业而生，一切有情相续中便应生起一切异熟识；但事实并非如此。由此可以了知“缘行而有此异熟识”的义理。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၃။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၇။)
（《阿毗达磨义注》2-143；《清净之道》2-177。）
၁။ ကာမာဝစရပုညာဘိသင်္ခါရ ---- အတိတ်ဘဝက အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်တို့ ခြံရံလျက် ပြုစုပျိုးထောင် ခဲ့သော ဒါနကုသိုလ်စေတနာ၊ သီလကုသိုလ်စေတနာ၊ ပရိကမ္မဘာဝနာ ဥပစာရဘာဝနာကုသိုလ်စေတနာ၊ ဝိပဿနာဘာဝနာကုသိုလ်စေတနာတို့သည် ကာမာဝစရပုညာဘိသင်္ခါရ အမည်ရသော မဟာကုသိုလ် စေတနာတို့ ဖြစ်ကြ၏။ မဟာကုသိုလ်စိတ် (၈)မျိုး၌ ယှဥ်သော စေတနာတို့ပင်တည်း။ ယင်းမဟာကုသိုလ် စေတနာကြောင့် အဟိတ် ကုသလဝိပါက် (၈)ပါး၊ မဟာဝိပါက် (၈)ပါး၊ ပေါင်းသော် (၁၆)ပါးသော ဝိပါက် ဝိညာဏ်များ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ (အဘိ-၁-၁ဝ၄-၁၁၆။) ပဋိသန္ဓေ-ဘဝင်-စုတိ ကိစ္စတပ်သော ဝိပါက်စိတ်များနှင့် ဣဋ္ဌာရုံဖြစ်သည့် အာရုံ (၆)ပါးကို ထိုက်သလို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော စက္ခုဝိညာဏ် (သောတဝိညာဏ် ဃာနဝိညာဏ် ဇိဝှါဝိညာဏ် ကာယ- ဝိညာဏ်) သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း သန္တီရဏ တဒါရုံ ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့ပင် ဖြစ်ကြသည်။
一、欲界福行——过去生中，在无明、爱、取围绕下所培育的布施善思、持戒善思、遍作修习与近行修习的善思，以及毗婆舍那修习的善思，都是称为欲界福行的大善思，也就是与八种大善心相应的思。由于这些大善思，八种无因善异熟与八种大异熟，合计十六种异熟识生起。（《阿毗达磨藏》1-104、116。）它们包括履行结生、有分、死亡作用的异熟心，以及依其所应取六种可意所缘而生起的眼识〔耳识、鼻识、舌识、身识〕、领受、推度与彼所缘异熟识。
၂။ ရူပါဝစရ ပုညာဘိသင်္ခါရ ---- အမည်ရသော ရူပါဝစရကုသိုလ်စေတနာ (၅)မျိုးကြောင့် ရူပါဝစရ ဝိပါက် ဝိညာဏ် (၅)မျိုး ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ အသညသတ်မှ တစ်ပါးသော ရူပါဝစရ (၁၅)ဘုံ၌ ထိုက်သလိုဖြစ်သော ပဋိသန္ဓေ-ဘဝင်-စုတိ ကိစ္စတပ်သော ဝိပါက်ဝိညာဏ်တည်း။ အသညသတ်ဘုံ၌ကား ဇီဝိတနဝကကလာပ် ဟူသော ရုပ်ပဋိသန္ဓေကိုသာ ယင်းရူပါဝစရ ပုညာဘိသင်္ခါရက ဖြစ်စေသည်။ (အဘိ-၁-၁၁၆။) ၃။ အပုညာဘိသင်္ခါရ ---- အမည်ရသော အကုသိုလ်စေတနာ (၁၂)မျိုးတို့ကြောင့် အဟိတ် အကုသလ ဝိပါက်ဝိညာဏ် (၇)ပါး ဖြစ်၏။ အနိဋ္ဌဖြစ်သော အာရုံ (၆)ပါးကို ထိုက်သလို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြ ကုန်သော စက္ခုဝိညာဏ် (သောတဝိညာဏ် ဃာနဝိညာဏ် ဇိဝှါဝိညာဏ် ကာယဝိညာဏ်) သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း သန္တီရဏ တဒါရုံ ဝိပါက်ဝိညာဏ်များနှင့် အပါယ်ဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ-ဘဝင်-စုတိ ကိစ္စတပ်သော ဥပေက္ခာသဟဂုတ် သန္တီရဏ ဝိပါက်ဝိညာဏ်များတည်း။ (အဘိ-၁-၁၃၆။)
二、色界福行——由于称为色界福行的五种色界善思，五种色界异熟识生起；它们是在除无想有情天以外的十五色界中，依其所应履行结生、有分与死亡作用的异熟识。在无想有情天，色界福行只生起称为命根九法聚的色结生。（《阿毗达磨藏》1-116。）三、非福行——由于称为非福行的十二种不善思，七种无因不善异熟识生起。它们包括依其所应取六种不可意所缘而生起的眼识〔耳识、鼻识、舌识、身识〕、领受、推度与彼所缘异熟识，以及在恶趣中履行结生、有分与死亡作用的舍俱推度异熟识。（《阿毗达磨藏》1-136。）
原书第 449 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ၄။ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရ ---- အမည်ရသော အရူပါဝစရ ကုသိုလ်စေတနာ (၄)မျိုးကြောင့် အရူပ ဝိပါက် ဝိညာဏ် (၄)မျိုး ထိုက်သလို ဖြစ်၏။ အရူပဘုံ၌ ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ ပဋိသန္ဓေ-ဘဝင်-စုတိ ကိစ္စတပ်သော ဝိပါက်ဝိညာဏ်များတည်း။ (အဘိ-၁-၁၁၇။)
四、不动行——由于称为不动行的四种无色界善思，四种无色界异熟识依其所应生起；它们是在无色界中依其所应履行结生、有分与死亡作用的异熟识。（《阿毗达磨藏》1-117。）
ပဝတ္တိ - ပဋိသန္ဓေ ဝိပါက်ဝိညာဏ်
转起与结生异熟识
ဤဝိပါက်ဝိညာဏ်များမှာ ---- ၁။ ပဝတ္တိ ဝိပါက်ဝိညာဏ်- ၂။ ပဋိသန္ဓေ ဝိပါက်ဝိညာဏ် - ဟု နှစ်မျိုးပြား၏။
这些异熟识分为两类：一、转起异熟识；二、结生异熟识。
ထို (၂)မျိုးတို့တွင် ---- ဒွေပဉ္စဝိညာဏ် --- ၁ဝ၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း --- ၂၊ သောမနဿသန္တီရဏ --- ၁၊ ဤ (၁၃)မျိုးသော အဟိတ် ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့သည် ပဉ္စဝေါကာရဘုံ၌ ပဝတ္တိအခါ၌သာလျှင် ဖြစ်ကြ- ကုန်၏။ ဣဋ္ဌာရုံ ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တာရုံတို့ကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော အဟိတ် ကုသလ ဝိပါက် ပဉ္စဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ သောမနဿ သန္တီရဏ တဒါရုံ ဝိညာဏ်များနှင့် အနိဋ္ဌာရုံ အနိဋ္ဌမဇ္ဈတာရုံ တို့ကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော အဟိတ် အကုသလ ဝိပါက် ပဉ္စဝိညာဏ် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း ဝိညာဏ်များ ပင်တည်း။
在这两类中，十种双五识、两种领受与一种悦俱推度，共十三种无因异熟识，只在五蕴有中于转起时生起。其中，取可意或中等可意所缘而生起的是无因善异熟五识、领受、推度，以及悦俱推度彼所缘识；取不可意或中等不可意所缘而生起的是无因不善异熟五识与领受识。
(ပဋိသန္ဓေကိစ္စ၊ ဘဝင်ကိစ္စ၊ စုတိကိစ္စ၊ သန္တီရဏကိစ္စ၊ တဒါရုံကိစ္စတို့ကို ထိုက်သလို ရွက်ဆောင် တတ်သော) ပဋိသန္ဓေစိတ် (၁၉)မျိုးတို့သည် ကာမ ရူပ အရူပတည်းဟူသော ဘုံသုံးပါးတို့၌ ထိုက်သည့်- အားလျော်စွာ ပဝတ္တိအခါ၌လည်းကောင်း၊ ပဋိသန္ဓေအခါ၌လည်းကောင်း ဖြစ်ကြကုန်၏။
能依其所应履行结生、有分、死亡、推度与彼所缘作用的十九种结生心，则在欲界、色界、无色界三界中，依其所应既于转起时生起，也于结生时生起。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၄-၁၄၅။)
（《阿毗达磨义注》2-144—145。）
ဖြစ်ပုံအခြင်းအရာ
生起的情形
ကုသလဝိပါက် ဖြစ်ကုန်သော စက္ခုဝိညာဏ်စသော ပဉ္စဝိညာဏ်တို့သည် ---- သုဂတိဘုံ၌ ကုသလ ဝိပါက်ဝိညာဏ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဒုဂ္ဂတိဘုံ၌ အကုသလ ဝိပါက်ဝိညာဏ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း ပဋိသန္ဓေတည်နေဖြစ်ပေါ်လာရသော အစဥ်အတိုင်း ရင့်ကျက်ခြင်းသို့ ကပ်ရောက်သော ဣန္ဒြေရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ စက္ခုပသာဒစသည်တို့အား ထင်ခြင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ဣဋ္ဌမူလည်းဖြစ်သော ဣဋ္ဌ- မဇ္ဈတ္တမူလည်း ဖြစ်သော ရူပါရုံစသော အာရုံကို အာရုံပြု၍ စက္ခုစသော ပသာဒရုပ်ကို အမှီပြု၍ ဒဿနကိစ္စ = မြင်ခြင်းကိစ္စ၊ သဝနကိစ္စ = ကြားခြင်းကိစ္စ၊ ဃာယနကိစ္စ = နံခြင်းကိစ္စ၊ သာယနကိစ္စ = သာယာခြင်းကိစ္စ = လျက်ခြင်းကိစ္စ၊ ဖုသနကိစ္စ = တွေ့ထိခြင်းကိစ္စတို့ကို ပြီးစေကုန်လျက် ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏။
作为善异熟的眼识等五识，在以善异熟识结生于善趣或以不善异熟识结生于恶趣、诸根依次成熟者的相续中，缘取撞击眼净色等净色的可意或中等可意色等所缘，依止眼净色等，而履行见、闻、嗅、尝、触的作用后生起。
အလားတူပင် အကုသလဝိပါက် ပဉ္စဝိညာဏ်တို့သည် အနိဋ္ဌမူလည်းဖြစ်သော၊ အနိဋ္ဌမဇ္ဈတ္တမူလည်း ဖြစ်သော ရူပါရုံစသော ပဉ္စာရုံကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏။ ဤဒွေပဉ္စဝိညာဏ် (၁ဝ)တို့သည် မြဲသော ဒွါရ၊ မြဲသော အာရုံ၊ မြဲသော မှီရာဝတ္ထု၊ မြဲသော ဌာန ရှိကုန်သည်လည်းကောင်း၊ မြဲသော ကိစ္စ ရှိကုန်သည်လည်းကောင်း ဖြစ်ကြကုန်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၅။)
同样，不善异熟五识取不可意或中等不可意的色等五所缘而生起。这十种双五识各有固定的门、所缘、所依色与位置，也各有固定的作用。（《阿毗达磨义注》2-145。）
原书第 450 页
၁။ စက္ခုဝိညာဏ်တို့သည် စက္ခုဒွါရ၌သာ ရူပါရုံကို အာရုံပြု၍သာ၊ စက္ခုဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍သာ ပဉ္စဝိညာဏ်- ဌာန၌သာ ဒဿနကိစ္စရှိသည် ဖြစ်၍ အမြဲဖြစ်ကြ၏။
一、眼识只在眼门取色所缘，只依止眼所依色，只处在五识位，并且只履行见的作用。
၂။ သောတဝိညာဏ်တို့သည် သောတဒွါရ၌သာ သဒ္ဒါရုံကို အာရုံပြု၍သာ၊ သောတဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍သာ ပဉ္စဝိညာဏ်ဌာန၌သာ သဝနကိစ္စရှိသည်ဖြစ်၍ အမြဲ ဖြစ်ကြ၏။
二、耳识只在耳门取声所缘，只依止耳所依色，只处在五识位，并且只履行闻的作用。
၃။ ဃာနဝိညာဏ်တို့သည် ဃာနဒွါရ၌သာ ဂန္ဓာရုံကို အာရုံပြု၍သာ ဃာနဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍သာ ပဉ္စဝိညာဏ်- ဌာန၌သာ ဃာယနကိစ္စရှိသည်ဖြစ်၍ အမြဲ ဖြစ်ကြ၏။
三、鼻识只在鼻门取香所缘，只依止鼻所依色，只处在五识位，并且只履行嗅的作用。
၄။ ဇိဝှါဝိညာဏ်တို့သည် ဇိဝှါဒွါရ၌သာ ရသာရုံကို အာရုံပြု၍သာ ဇိဝှါဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍သာ ပဉ္စဝိညာဏ်- ဌာန၌သာ သာယနကိစ္စ ရှိသည် ဖြစ်၍ အမြဲ ဖြစ်ကြ၏။
四、舌识只在舌门取味所缘，只依止舌所依色，只处在五识位，并且只履行尝的作用。
၅။ ကာယဝိညာဏ်တို့သည် ကာယဒွါရ၌သာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို အာရုံပြု၍သာ ကာယဝတ္ထုရုပ်ကိုမှီ၍သာ ပဉ္စဝိညာဏ်ဌာန၌သာ ဖုသနကိစ္စ ရှိသည်ဖြစ်၍ အမြဲ ဖြစ်ကြ၏။
五、身识只在身门取触所缘，只依止身所依色，只处在五识位，并且只履行触的作用。
တစ်ဖန် အကုသလ ဝိပါက် စက္ခုဝိညာဏ်သည် အနိဋ္ဌာရုံ၊ အနိဋ္ဌမဇ္ဈတ္တာရုံဖြစ်သည့် ရူပါရုံကို အာရုံ ပြု၏။ ကုသလ ဝိပါက် စက္ခုဝိညာဏ်သည် ဣဋ္ဌာရုံ၊ ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တာရုံ ဖြစ်သည့် ရူပါရုံကို အာရုံပြု၏။ အကုသလ ဝိပါက် သောတဝိညာဏ်၊ ကုသလ ဝိပါက် သောတဝိညာဏ်စသည်တို့၌လည်း နည်းတူပင် သဘောပေါက်ပါ။
不善异熟眼识取不可意或中等不可意的色所缘；善异熟眼识则取可意或中等可意的色所缘。不善异熟耳识、善异熟耳识等，也应以同样方式理解。
ထိုကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း မှတ်သားပါ။
因此，应当记住以下各项。
၁။ ဣဋ္ဌ - ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တ ဖြစ်သည့် ရူပါရုံကို အာရုံပြု၍ ကုသလ ဝိပါက် စက္ခုဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ တဒါရုံ ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့ ဖြစ်ကြ၏။ အနိဋ္ဌ - အနိဋ္ဌမဇ္ဈတ္တဖြစ်သည့် ရူပါရုံကို အာရုံပြု၍ အကုသလ ဝိပါက် စက္ခုဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ တဒါရုံ ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့ ဖြစ်ကြ၏။
一、取可意或中等可意的色所缘，善异熟眼识、领受、推度与彼所缘异熟识生起；取不可意或中等不可意的色所缘，不善异熟眼识、领受、推度与彼所缘异熟识生起。
၂။ ဣဋ္ဌ - ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တ ဖြစ်သည့် သဒ္ဒါရုံကို အာရုံပြု၍ ကုသလဝိပါက် သောတဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ တဒါရုံ ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့ ဖြစ်ကြ၏။ အနိဋ္ဌ-အနိဋ္ဌမဇ္ဈတ္တ ဖြစ်သည့် သဒ္ဒါရုံကို အာရုံပြု၍ အကုသလဝိပါက် သောတဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ တဒါရုံ ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့ ဖြစ်ကြ၏။
二、取可意或中等可意的声所缘，善异熟耳识、领受、推度与彼所缘异熟识生起；取不可意或中等不可意的声所缘，不善异熟耳识、领受、推度与彼所缘异熟识生起。
၃။ ဣဋ္ဌ - ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တ ဖြစ်သည့် ဂန္ဓာရုံကို အာရုံပြု၍ ကုသလ ဝိပါက် ဃာနဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ တဒါရုံ ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့ ဖြစ်ကြ၏။ အနိဋ္ဌ - အနိဋ္ဌမဇ္ဈတ္တဖြစ်သည့် ဂန္ဓာရုံကို အာရုံပြု၍ အကုသလဝိပါက် ဃာနဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ တဒါရုံ ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့ ဖြစ်ကြ၏။
三、取可意或中等可意的香所缘，善异熟鼻识、领受、推度与彼所缘异熟识生起；取不可意或中等不可意的香所缘，不善异熟鼻识、领受、推度与彼所缘异熟识生起。
၄။ ဣဋ္ဌ - ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တ ဖြစ်သည့် ရသာရုံကို အာရုံပြု၍ ကုသလဝိပါက် ဇိဝှါဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ တဒါရုံ ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့ ဖြစ်ကြ၏။ အနိဋ္ဌ - အနိဋ္ဌမဇ္ဈတ္တ ဖြစ်သည့် ရသာရုံကို အာရုံပြု၍ အကုသလဝိပါက် ဇိဝှါဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ တဒါရုံ ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့ ဖြစ်ကြ၏။
四、取可意或中等可意的味所缘，善异熟舌识、领受、推度与彼所缘异熟识生起；取不可意或中等不可意的味所缘，不善异熟舌识、领受、推度与彼所缘异熟识生起。
၅။ ဣဋ္ဌ - ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တ ဖြစ်သည့် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို အာရုံပြု၍ ကုသလဝိပါက် ကာယဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ တဒါရုံ ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့ ဖြစ်ကြ၏။ အနိဋ္ဌ - အနိဋ္ဌမဇ္ဈတ္တ ဖြစ်သည့် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို အာရုံပြု၍ အကုသလဝိပါက် ကာယဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ တဒါရုံ ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့ ဖြစ်ကြ၏။ --- ဤသို့ အသီးအသီး မှတ်သားပါ။
五、取可意或中等可意的触所缘，善异熟身识、领受、推度与彼所缘异熟识生起；取不可意或中等不可意的触所缘，不善异熟身识、领受、推度与彼所缘异熟识生起。应当分别这样记住。
ထိုတွင် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းနှင့် သန္တီရဏတို့သည် မမြဲသော ဒွါရရှိကြ၏။ မမြဲသော အာရုံရှိကြ၏။ ရံခါ စက္ခု- ဒွါရ၌ ဖြစ်၏၊ ရူပါရုံကို အာရုံပြု၏။ ရံခါ သောတဒွါရ၌ ဖြစ်၏၊ သဒ္ဒါရုံကို အာရုံပြု၏။ ရံခါ ဃာနဒွါရ၌
其中，领受与推度没有固定的门，也没有固定的所缘：有时在眼门生起而取色所缘，有时在耳门生起而取声所缘，有时在鼻门——
原书第 451 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ဖြစ်၏၊ ဂန္ဓာရုံကို အာရုံပြု၏။ ရံခါ ဇိဝှါဒွါရ၌ ဖြစ်၏၊ ရသာရုံကို အာရုံပြု၏။ ရံခါ ကာယဒွါရ၌ ဖြစ်၏၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို အာရုံပြု၏။ ဤသို့လျှင် မမြဲသော ဒွါရ အာရုံရှိ၏။ သို့သော် ယင်းစိတ်တို့သည် ဟဒယဝတ္ထုကို အမြဲမှီ၏၊ မြဲသော မှီရာဝတ္ထုဌာန ရှိ၏။ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းသည် သမ္ပဋိစ္ဆနကိစ္စ = အာရုံကို လက်ခံခြင်းကိစ္စ၊ သန္တီရဏသည် သန္တီရဏကိစ္စ = အာရုံကို စူးစမ်းခြင်းကိစ္စကို အမြဲပြု၏။ မြဲသောကိစ္စ ရှိ၏။
——生起而取香所缘，有时在舌门生起而取味所缘，有时在身门生起而取触所缘；所以它们的门与所缘并不固定。不过，这些心恒依心所依处，所依色与位置固定。领受恒常履行接受所缘的领受作用；推度恒常履行审察所缘的推度作用；所以两者的作用固定。
တဒါရုံကား အာရုံ (၆)ပါးကို ထိုက်သလို အာရုံပြု၏၊ ဒွါရ (၆)ပါး၌ ထိုက်သလိုဖြစ်၏။ မမြဲသော ဒွါရ အာရုံရှိ၏။ ဟဒယဝတ္ထုကို အမြဲမှီ၏။ တဒါရုံကိစ္စကို အမြဲဆောင်ရွက်၏။ မြဲသော မှီရာဝတ္ထု မြဲသော ကိစ္စရှိ၏။
彼所缘依其所应取六种所缘，也依其所应在六门中生起，所以门与所缘并不固定；它恒依心所依处，也恒常履行彼所缘作用，所以所依色与作用固定。
တဒါရုံ၌ သတိပြု၍ မှတ်သားသင့်သော အချက်
关于彼所缘应注意的一点
သောမနဿသဟဂတာ ပန အဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတု ။ ပ ။ ဆသု ဒွါရေသု ဗလဝါရမ္မဏေ ကာမာဝစရသတ္တာနံ ယေဘုယျေန လောဘသမ္ပယုတ္တဇဝနာဝသာနေ ဘဝင်္ဂဝီထိံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ ဇဝနေန ဂဟိတာ- ရမ္မဏေ တဒါရမ္မဏဝသေန စ သကိံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ ပဝတ္တတီတိ မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယံ ပန တဒါရမ္မဏေ ဒွေ စိတ္တဝါရာ အာဂတာ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၉။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၅။) သောမနဿ သန္တီရဏစိတ်သည် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းစိတ်၏ အခြားမဲ့၌ ထိုသမ္ပဋိစ္ဆိုင်းစိတ်က လက်ခံထားသော အာရုံကိုပင်လျှင် အာရုံပြု၍ ဟဒယဝတ္ထုကို မှီ၍ အာရုံကို စူးစမ်းခြင်း သန္တီရဏကိစ္စကို ပြီးစေသည် ဖြစ်၍ လည်းကောင်း၊ ဒွါရ (၆)ပါးတို့၌ ထင်လာသော အာရုံက အားရှိသော ဗလဝအာရုံဖြစ်လျှင် ထိုအာရုံကို အာရုံပြု၍ ကာမာဝစရသတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်ဝယ် ယေဘုယျအားဖြင့် လောဘဇောတို့၏ အဆုံး၌ ဘဝင်အစဥ်ကို ဖြတ်၍ ဇောယူထားသည့် အာရုံ၌ ထိုအာရုံကိုပင် အာရုံပြုသည်၏ အစွမ်းဖြင့် = တဒါရုံ၏ အစွမ်းဖြင့်
“悦俱无因意识界……在六门中遇到强所缘时，于欲界有情相续中，通常在贪相应速行末尾截断有分相续，取速行所取的所缘，以彼所缘的方式生起一次或两次；《中部义注》如此说。《阿毗达磨义注》则说彼所缘有两个心刹那。”（《清净之道》2-179；《阿毗达磨义注》2-145。）悦俱推度心紧接领受心之后，取该领受心所接受的所缘，依止心所依处，履行审察所缘的推度作用；又当六门中显现的所缘是强所缘时，它取该所缘，在欲界有情相续中，通常于贪速行末尾截断有分相续，以继续取速行所取同一所缘的彼所缘方式——
လည်းကောင်း၊ တစ်ကြိမ်သော်လည်းကောင်း နှစ်ကြိမ်သော်လည်းကောင်း ဖြစ်၏ဟု မဇ္ဈိမအဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ဆို ထား၏။ အဘိဓမ္မာ အဋ္ဌကထာ၌ကား (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၅။) တဒါရုံ၌ နှစ်ကြိမ်ကုန်သော စိတ္တဝါရတို့ လာရှိကုန်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၉၊၊) ယေဘုယျ --- သောမနဿ သန္တီရဏစိတ်သည် သန္တီရဏကိစ္စကို ရွက်ဆောင်ပြီးနောက်၊ နောက်ထပ် သောမနဿ သန္တီရဏစိတ်တစ်မျိုးသည် လောဘဇော၏ အဆုံး၌ တဒါရုံကိစ္စကို ဆက်လက်၍ ရွက်ဆောင်- ပြန်၏။ ဤသည်မှာ ယေဘုယျ သတ်မှတ်ချက် ဖြစ်၏။ ဤသတ်မှတ်ချက်အရ ဇယားများတွင် အကုသိုလ် ဇောများ၏ နောင်၌ အဟိတ်တဒါရုံ သုံးမျိုးကို ဦးစားပေး၍ ထိုက်သလို ချပြထားပေသည်။
——生起一次或两次；《中部义注》如此解释。《阿毗达磨义注》则说彼所缘有两个心刹那。（《清净之道》2-179；《阿毗达磨义注》2-145。）通常——悦俱推度心履行推度作用以后，另一悦俱推度心又在贪速行末尾接续履行彼所缘作用。这是“通常”的限定。依此限定，诸表在不善速行之后，优先依其所应列出三种无因彼所缘。
အာဝဇ္ဇန်းနှင့် ဇော
转向与速行
အတိတ်ဘဝက ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော သင်္ခါရကြောင့် ပဉ္စဝိညာဏ် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း သန္တီရဏ တဒါရုံ ဝိပါက် ဝိညာဏ်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို သိမ်းဆည်းရှုပွားလိုသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် အကြောင်း အကျိုး နှစ်ဘက်လုံး၌ တည်ရှိကြသော နာမ်တရားတို့ကို နာမ်တုံးနာမ်ခဲတည်းဟူသော နာမ်ဃန အသီးအသီးကို ပြိုကွဲသွားအောင် ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲ ဖျက်ဆီးလျက် ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် သိမ်းဆည်း ရှုပွားလို- ခဲ့သော် သန္တီရဏနှင့် တဒါရုံအကြား၌ တည်ရှိသော ဇောကိုလည်း ချန်လှပ်ထားခဲ့၍ကား မဖြစ်နိုင်ပေ။ တစ်ဖန် မနောဒွါရဝီထိ၌ တည်ရှိသော တဒါရုံ ဝိပါက်ဝိညာဏ်၌လည်း သင်္ခါရကြောင့် ယင်းဝိညာဏ်ဖြစ်ပုံကို သိမ်းဆည်းလိုခဲ့သော် ယင်းတဒါရုံသည်လည်း ရှေးက ဇောမပါဘဲ ဖြစ်နိုင်သည့် စွမ်းအားမရှိပေ။ တဒါရုံဟူသည် ဇောယူသည့် အာရုံကိုသာ ဆက်ခံသည့် ဇောပြီးမှ ဖြစ်ရသည့် စိတ်တစ်မျိုး ဖြစ်၏။ ဇော၏ ရှေ့တွင်တည်ရှိသော
瑜伽行者若要摄取、观修过去生所培育的行如何令五识、领受、推度与彼所缘异熟识生起，就必须在因与果两边，以智慧拆解各组名法的名密集，使智见直达究竟法。为此，不能略过位于推度与彼所缘之间的速行。又若要摄取意门心路中的彼所缘异熟识如何缘行而生，该彼所缘也绝不可能在前面没有速行时生起。彼所缘是紧接速行之后、承接速行所取同一所缘的心。因此，看过速行以前的——
原书第 452 页
သန္တီရဏကို ရှုပြီးသောအခါ ဇောကို မမြင်ယောင်ဆောင်၍ တဒါရုံကို ကျော်ရှုလျှင် သန္တတိဃနစသော နာမ်တုံး နာမ်ခဲ နာမ်ဃန အသီးအသီးတို့ ပြိုနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ ပရမတ်သို့လည်း ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။
——推度以后，若佯作不见速行而越过它去观彼所缘，便不能破除相续密集等各种名密集，智见也不能直达究竟法。
တစ်ဖန် ဃနအတုံးအခဲပြိုရေးအတွက် ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်ရေးအတွက် ဇောကိုပါ ထည့်သွင်း၍ ရှုခဲ့သော် ယင်းဇောသည်လည်း အတိတ်က သင်္ခါရကြောင့် ဖြစ်လေသလောဟု မေးရန်ရှိ၏။ သင်္ခါရကြောင့် ဖြစ်၍ သိမ်းဆည်း ရှုပွားသည်ကား မဟုတ်၊ စိတ္တနိယာမ သဘောတရားအရ ဖြစ်ပေါ်၍ နေကြသော ယင်းနာမ်တရားစုတို့ကို ဃနအသီးအသီး ပြိုရေးအတွက်သာ ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်ရေးအတွက်သာ သိမ်းဆည်း ရှုပွားခြင်း ဖြစ်သည်။ အကြောင်း အကျိုးစပ်ရာ သိမ်းဆည်းရာ၌ကား အတိတ်သင်္ခါရတရားနှင့် ပစ္စုပ္ပန် ပဝတ္တိ ဝိပါက်ဝိညာဏ်များဖြစ်ကြသည့် ပဉ္စဒွါရဝီထိဝယ် ပဉ္စဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ တဒါရုံ၊ မနောဒွါရဝီထိဝယ် တဒါရုံတို့ကိုသာ အကြောင်းအကျိုးစပ်၍ သိမ်းဆည်းရမည် ဖြစ်သည်။
若为了破除密集、使智见直达究竟法而把速行也一起观照，或许会问：速行是否也由过去的行所生？这里摄取、观修速行，并不是因为它缘过去行而生，而只是为了把依心定律生起的这些名法组逐一破除密集，使智见直达究竟法。真正关联并摄取因果时，只须把过去行法与现在转起异熟识相联：五门心路中是五识、领受、推度与彼所缘；意门心路中则只有彼所缘。
တစ်ဖန် ယင်းဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့သည် အာဝဇ္ဇန်းနှင့်ကင်း၍ ယင်းတို့ချည်းသက်သက် မဖြစ်နိုင်ပေ။
再者，这些异熟识不能离开转向而单独生起。
စိတ္တနိယာမသဘောတရားအရ ယင်းဝိပါက်ဝိညာဏ်များ အပါအဝင် ဝီထိစိတ်တို့သည် ယေဘုယျအားဖြင့် အာဝဇ္ဇန်းကင်းလျက် မဖြစ်နိုင်ကြသောကြောင့် ဖြစ်၏။ သို့အတွက် ယင်းဝိပါက်ဝိညာဏ်များကို သိမ်းဆည်းရာ၌ မပါလျှင် မဖြစ်နိုင်သည့် အာဝဇ္ဇန်းများ ဖြစ်ကြသော ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းနှင့် ဝုဋ္ဌော အမည် ရှိသော မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းတို့ကိုပါ ရောနှော၍ သိမ်းဆည်းရမည် ဖြစ်သည်။ ဃန အသီးအသီး ပြိုရေး အတွက်လည်း ဖြစ်၏။ ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်ရေးအတွက်လည်း ဖြစ်၏။ ယင်းအာဝဇ္ဇန်း၊ ဝုဋ္ဌော၊ ဇောတို့၌လည်း မိမိတို့ဆိုင်ရာ အကြောင်းတရားများသည် ထင်ရှား ရှိကြသည်သာဟု သိရှိရေးအတွက်လည်း ဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် ယင်းအာဝဇ္ဇန်းနှင့် ဇောတို့မှာ အတိတ်က သင်္ခါရကြောင့် ဖြစ်ကြသည် မဟုတ်ရကား အတိတ်သင်္ခါရနှင့် အကြောင်း အကျိုးစပ်၍ သိမ်းဆည်းရာ၌ကား မပါဝင်နိုင်ဟု မှတ်ပါ။
依心定律，包括这些异熟识在内的路心通常不能没有转向而生。因此，摄取这些异熟识时，也必须把不可缺少的五门转向、意门转向，以及称为确定的意门转向一起摄取；这是为了破除各种密集，使智见直达究竟法，也为了了知转向、确定与速行各有其因法。不过，转向与速行并非缘过去行而生，所以把过去行与果法相联摄取时，不把它们列入。
တစ်ဖန် ပဉ္စဒွါရဝီထိများ၏ နောက်တွင် တဒနုဝတ္တကမနောဒွါရဝီထိ = ပဉ္စဒွါရဝီထိသို့ အစဥ်လိုက်သော နောက်လိုက် မနောဒွါရဝီထိနှင့် သုဒ္ဓမနောဒွါရဝီထိ = သက်သက်သော မနောဒွါရဝီထိတို့သည် ဆက်လက်၍ ဘဝင်ခြားကာ အကြိမ်များစွာ ဖြစ်နိုင်ကြ၏။ ယင်းမနောဒွါရဝီထိတို့၏ အာရုံသည် ဗလဝဖြစ်နေလျှင် ဝိဘူတာရုံ ဖြစ်နေလျှင် တဒါရုံလည်း ကျနိုင်၏။ ယင်းတဒါရုံဝိပါက်များကိုလည်း အတိတ်က သင်္ခါရတရားနှင့် အကြောင်း အကျိုးစပ်လျက် အကြောင်းတရား အကျိုးတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းပါ။
再者，五门心路之后，可以隔着有分，多次生起随顺五门心路的随转意门心路，以及纯意门心路。若这些意门心路的所缘强而清晰，彼所缘也可能生起。应把这些彼所缘异熟识与过去行相联，摄取其中的因法与果法。
ယင်းသို့ သိမ်းဆည်းရာဝယ် ယင်းဝီထိစိတ်တို့၏ အကြားအကြား၌ ဘဝင်များလည်း ထိုက်သလို ဖြစ်နေကြ၏၊ ယင်းဘဝင် ဝိပါက်ဝိညာဏ်အမျိုးအစားတို့သည် ပဋိသန္ဓေအခါ ပဝတ္တိအခါတို့၌ ထိုက်သလို ဖြစ်နိုင်ကြသော ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့တည်း။
这样摄取时，各条路心之间也依其所应有有分生起。这些有分异熟识，属于能依其所应在结生时与转起时生起的异熟识。
ပဋိသန္ဓေ - ပဝတ္တိ ဝိပါက်ဝိညာဏ်
结生与转起异熟识
၁။ အဟိတ် အကုသလ ဝိပါက် ဥပေက္ခာသန္တီရဏ = အပါယ် ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ် - ၂။ အဟိတ် ကုသလ ဝိပါက် ဥပေက္ခာသန္တီရဏ = သုဂတိ အဟိတ် ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ် - ၃။ မဟာဝိပါက်စိတ် (၈)ပါး = ကာမသုဂတိ ဒွိဟိတ်၊ တိဟိတ် ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ် - ၄။ ရူပါဝစရ ဝိပါက်စိတ် (၅)ပါး = ရူပါဝစရ ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ် - ၅။ အရူပါဝစရ ဝိပါက်စိတ် (၄)ပါး = အရူပါဝစရ ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ် -
十九种异熟识如下：一、无因不善异熟舍俱推度，即恶趣结生识；二、无因善异熟舍俱推度，即善趣无因结生识；三、八种大异熟心，即欲界善趣的二因、三因结生识；四、五种色界异熟心，即色界结生识；五、四种无色界异熟心，即无色界结生识。
原书第 453 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ဤ (၁၉)ပါးသော ဝိပါက်ဝိညာဏ်တို့သည် အပါယ်ဘုံ ကာမဘုံ ရူပဘုံ အရူပဘုံတို့၌ ထိုက်သည်- အားလျော်စွာ ပဝတ္တိအခါ၌လည်းကောင်း ပဋိသန္ဓေအခါ၌လည်းကောင်း ဖြစ်ကြကုန်၏။ အသညသတ် ပဋိသန္ဓေနှင့်တကွ အားလုံးပေါင်းသော် ပဋိသန္ဓေ (၂ဝ) ဖြစ်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၈။) ၁။ အပါယ်ပဋိသန္ဓေဖြစ်သော အကုသလဝိပါက် ဥပေက္ခာသန္တီရဏသည် အပါယ်ဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေအခါ ပဋိသန္ဓေကိစ္စ၊ ပဝတ္တိအခါ၌ ဘဝင်ကိစ္စ သန္တီရဏကိစ္စ တဒါရုံကိစ္စ၊ အဆုံး၌ စုတိကိစ္စကို ဆောင်ရွက်သည်။
这十九种异熟识，在恶趣、欲界、色界与无色界中，依其所应既于转起时生起，也于结生时生起；若再加无想有情的色结生，则共有二十种结生。（《阿毗达磨义注》2-148。）一、作为恶趣结生的不善异熟舍俱推度，在恶趣中于结生时履行结生作用，于转起时履行有分、推度与彼所缘作用，最后履行死亡作用。
ကာမသုဂတိဘုံဝယ် ပဝတ္တိအခါ၌ အနိဋ္ဌာရုံနှင့် တွေ့ကြုံခိုက် သန္တီရဏကိစ္စ တဒါရုံကိစ္စကို ဆောင်ရွက်သည်။
在欲界善趣中，于转起时遇到不可意所缘，它便履行推度与彼所缘作用。
ရူပဗြဟ္မာပြည်၌ အနိဋ္ဌာရုံမရှိသော်လည်း ရူပဗြဟ္မာတို့သည် လူ့ပြည် လူ့လောကကဲ့သို့သော ကာမဘုံသို့ ခေတ္တလာခိုက် အနိဋ္ဌာရုံများနှင့် ရံခါ တွေ့ကြုံနိုင်၏။ ထို့ကြောင့် ရူပဗြဟ္မာတို့သည် ကာမဘုံသို့ ခေတ္တ ရောက်ခိုက်ဟူသော ပဝတ္တိအခါဝယ် အနိဋ္ဌာရုံနှင့် တွေ့ကြုံခိုက် ယင်းအကုသလဝိပါက် ဥပေက္ခာသန္တီရဏသည် သန္တီရဏကိစ္စကို ဆောင်ရွက်သည်။
色界梵天中虽然没有不可意所缘，但色界梵天有时会暂时来到人界等欲界而遇到不可意所缘。所以，当色界梵天暂到欲界、于转起时遇到不可意所缘，该不善异熟舍俱推度便履行推度作用。
၂။ ကုသလ ဝိပါက် ဥပေက္ခာသန္တီရဏသည် ကာမသုဂတိဘုံ၌ ဝမ်းတွင်းကာဏ်း = ဇစ္စန္ဓစသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သန္တာန်၌ ပဋိသန္ဓေအခါ၌ ပဋိသန္ဓေကိစ္စကို ဆောင်ရွက်၍ ပဝတ္တိအခါ၌ ဘဝင်ကိစ္စ သန္တီရဏကိစ္စ၊ တဒါရုံ ကိစ္စ၊ အဆုံး၌ စုတိကိစ္စကို ဆောင်ရွက်သည်။ ကျန်ဒွိဟိတ် တိဟိတ် ကာမဘုံသားတို့၏ သန္တာန်ဝယ် ပဝတ္တိ အခါ၌ ဣဋ္ဌာရုံနှင့် တွေ့ကြုံခိုက် သန္တီရဏကိစ္စ တဒါရုံကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်၏။ ရူပဘုံ၌ ဣဋ္ဌာရုံနှင့် တွေ့ကြုံခိုက် သန္တီရဏကိစ္စကို ဆောင်ရွက်၏။
二、善异熟舍俱推度，在欲界善趣中先天失明等无因者的相续中，于结生时履行结生作用，于转起时履行有分、推度、彼所缘作用，最后履行死亡作用。在其余欲界二因、三因者的相续中，于转起时遇到可意所缘，它履行推度与彼所缘作用；在色界遇到可意所缘时，则履行推度作用。
၃။ မဟာဝိပါက်ဝိညာဏ် (၈)မျိုးတို့တွင် ဉာဏဝိပ္ပယုတ် ဒွိဟိတ် မဟာဝိပါက် ဝိညာဏ် (၄)မျိုးတို့သည် ကာမသုဂတိဘုံ၌ ဒွိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သန္တာန်ဝယ် ပဋိသန္ဓေအခါ၌ ပဋိသန္ဓေကိစ္စ၊ ပဝတ္တိအခါ၌ ဘဝင်ကိစ္စ တဒါရုံကိစ္စ၊ အဆုံး၌ စုတိကိစ္စကို ဆောင်ရွက်၏။ ယင်း ဝိပါက်ဝိညာဏ် (၄)မျိုးတို့သည် ကာမဘုံဝယ် သုဂတိ အဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ် တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သန္တာန်၌လည်း ပဝတ္တိအခါ ဣဋ္ဌာရုံနှင့် တွေ့ကြုံခိုက်ဝယ် တဒါရုံကိစ္စကို ထိုက်သလို ဆောင်ရွက်သည်။
三、八种大异熟识中，四种智不相应二因大异熟识，在欲界善趣二因者的相续中，于结生时履行结生作用，于转起时履行有分与彼所缘作用，最后履行死亡作用。这四种异熟识，在欲界善趣无因者与三因者的相续中，于转起时遇到可意所缘，也依其所应履行彼所缘作用。
မဟာဝိပါက် ဉာဏသမ္ပယုတ် တိဟိတ် ဝိပါက်ဝိညာဏ် (၄)မျိုးတို့သည် ကာမသုဂတိဘုံ၌ တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ် တို့၏ သန္တာန်ဝယ် ပဋိသန္ဓေအခါ၌ ပဋိသန္ဓေကိစ္စ၊ ပဝတ္တိအခါ၌ ဘဝင်ကိစ္စ၊ အဆုံး၌ စုတိကိစ္စကို ထိုက်သလို ဆောင်ရွက်သည်။ ပဝတ္တိအခါဝယ် ဣဋ္ဌာရုံနှင့် တွေ့ကြုံခိုက် တဒါရုံကိစ္စကိုလည်း ထိုက်သလို ဆောင်ရွက်သည်။
四种智相应三因大异熟识，在欲界善趣三因者的相续中，依其所应于结生时履行结生作用，于转起时履行有分作用，最后履行死亡作用；于转起时遇到可意所缘，也依其所应履行彼所缘作用。
၄။ ရူပါဝစရဝိပါက် (၅)ခုသည် မိမိတို့ဆိုင်ရာ ပထမစျာန်ဘုံစသော ထိုထိုဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေကိစ္စ ဘဝင်ကိစ္စ စုတိကိစ္စတို့ကို ဆောင်ရွက်သည်။
四、五种色界异熟在各自相应的初禅地等界地中，履行结生、有分与死亡作用。
၅။ အရူပဝိပါက် (၄)ခုသည်လည်း မိမိတို့ဆိုင်ရာ ဘုံအသီးအသီး၌ ပဋိသန္ဓေကိစ္စ၊ ဘဝင်ကိစ္စ စုတိကိစ္စတို့ကို ဆောင်ရွက်သည်။
五、四种无色界异熟也在各自相应的界地中，履行结生、有分与死亡作用。
အတ္ထိဘာဝသဘော
业力现存之性
တတြဿ တေ တေ သင်္ခါရာ ကမ္မပစ္စယေန စ ဥပနိဿယပစ္စယေန စ ပစ္စယာ ဟောန္တိ။
“在这里，各种行以业缘与亲依止缘成为它的缘。”
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၆။)
（《阿毗达磨义注》2-146。）
ပဋိသန္ဓိယံ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယေန စေဝ ဥပနိဿယပစ္စယေန စာတိ ဒွိဓာ ပစ္စယော။
“在结生时，它以异刹那业缘与亲依止缘两种方式为缘。”
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၅၈။)
（《阿毗达磨义注》2-158。）