缘起第一种方法(之二)
《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版
缘起篇(乙) · 原书第 360–384 页 · 223 个翻译单元
本页并入了原书的相邻小节:缘起篇(乙)、缘起第一种方法。
缅文为主本的机器规范化候选文本,尚未逐页人工校勘;中文全卷标记为「待义审」,缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 360 页
ပွားများ အားထုတ်နေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိပဿနာ ကုသိုလ်စေတနာသည် ဘာဝနာမယ ကုသိုလ်စေတနာ မည်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၅-၁၃၆။) 〔မဟာကုသိုလ်စေတနာ (၈)မျိုးပင်တည်း။〕 ဘာဝနာမယ ကုသိုလ်စေတနာတို့ကား --- မဟာကုသိုလ်စေတနာ (၈)မျိုး၊ ရူပါဝစရ ကုသိုလ်စေတနာ (၅)မျိုး၊ ပေါင်း (၁၃)မျိုးတည်း။ ဤ၌ ဉာဏဝိပ္ပယုတ်ဖြစ်သည့် ဉာဏ်မယှဥ်သည့် မဟာကုသိုလ်စေတနာတို့သည် လည်း ဘာဝနာမယကုသိုလ်တွင် ပါဝင်လျက် ရှိကြ၏။
——勤修这种毗婆舍那的瑜伽行者,其相续中生起的观善思,称为修习所成善思。(《阿毗达磨义注》2-135—136。)〔即八种大善思。〕修习所成善思共有十三种:八种大善思与五种色界善思。这里,不与智相应的智不相应大善思,也包括在修习所成善中。
အဝါးဝစွာ လေ့လာအပ်ပြီးသော ဓမ္မစကြာ အနတ္တလက္ခဏသုတ္တန်စသော ပါဠိတော်ကဲ့သို့သော ပါဠိတော် ဓမ္မကို ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အနုသန္ဓေ တစ်ခု နှစ်ခုစသည် လွန်သွားသော်လည်း ရံခါ မသိလိုက်သည်လည်း ရှိ၏၊ နောက်မှ တစ်ဖန်ပြန်၍ ဆင်ခြင်လတ်သော် သိသကဲ့သို့ ဤအတူပင်လျှင် ကသိုဏ်း ပရိကံကို ပြုသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ အဝါးဝစွာ လေ့လာအပ်ပြီးသော စျာန်ကို ဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ အဝါးဝစွာ လေ့လာအပ်ပြီးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းကို နှလုံးသွင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း ဉာဏသမ္ပယုတ် မဟာကုသိုလ်သာမက ဉာဏဝိပ္ပယုတ် မဟာကုသိုလ်လည်း ဖြစ်နိုင်၏။
例如,一个熟练背诵《转法轮经》《无我相经》等巴利圣典的人,读诵到相隔一两个连接段以后,有时并未觉知刚才的内容,稍后重新思惟时才知道。同样,修作遍预作的人、审察已熟练掌握之禅那的人,或如理作意已熟练掌握之业处的人,其相续中不但可以生起智相应大善,也可以生起智不相应大善。
ဝိပဿနာပိုင်းတွင်လည်း နည်းတူပင်တည်း။ ထိုကြောင့် ဘာဝနာမယ ကုသိုလ်စေတနာ (၁၃)မျိုးဟု ဖွင့်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၅။) စျာန်မဆိုက်မီ သမထဘာဝနာကုသိုလ်နှင့် အရိယမဂ်သို့ မဆိုက်မီ ဝိပဿနာ ဘာဝနာကုသိုလ် မှန်သမျှ သည်ကား မဟာကုသိုလ်ချည်းပင်တည်း။ ယင်းမဟာကုသိုလ်စေတနာတို့သည် ဘာဝနာမယကုသိုလ်တို့တည်း။
毗婆舍那部分也同理。因此,义注解释为十三种修习所成善思。(《阿毗达磨义注》2-135。)在达到禅那以前的一切止修善,以及达到圣道以前的一切观修善,都只是大善;这些大善思即是修习所成善。
ဒါနမယ၊ သီလမယ၊ ဘာဝနာမယဖြစ်သော မဟာကုသိုလ်စေတနာတို့သည်ကား ပုညာဘိသင်္ခါရမည်ကြ၏။
布施所成、持戒所成与修习所成的大善思,称为福行。
ဘာဝနာမယဖြစ်သော ရူပါဝစရစျာန် ကုသိုလ်စေတနာသည်လည်း ပုညာဘိသင်္ခါရပင်မည်၏။
修习所成的色界禅善思,也称为福行。
အပုညာဘိသင်္ခါရ --- (၁၂)မျိုးသော အကုသိုလ်စိတ်နှင့်ယှဥ်သော အကုသိုလ်စေတနာသည် အပုညာဘိ- သင်္ခါရမည်၏။ ထို(၁၂)မျိုးသော အကုသိုလ်စေတနာတို့တွင် ဒေါသမူဒွေ၌ ယှဥ်သော ဒေါမနဿသဟဂုတ် စေတနာ (၂)မျိုးတို့ကို ထား၍ ဒေါမနဿသဟဂုတ် စေတနာ (၂)မျိုးမှ ကြွင်းကျန်ကုန်သော (၁ဝ)မျိုးကုန်သော အကုသိုလ်စေတနာတို့သည် ရူပဘဝ အရူပဘဝ၌လည်း အကယ်၍ကား ဖြစ်နိုင်ပါပေကုန်၏၊ ထိုသို့ပင် ဖြစ်နိုင် ပါကုန်သော်လည်း ထိုရူပဘဝ အရူပဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေကို မငင်နိုင်ကုန်။ ယင်းအကုသိုလ်စေတနာတို့က ရူပဘဝ အရူပဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေအကျိုးကို မပေးနိုင်ကုန်။ ကာမာဝစရဘုံ၌သာလျှင် ပဋိသန္ဓေ၏ အစွမ်းဖြင့် အကျိုး ဝိပါက်ကို ဖြစ်စေနိုင်ကုန်၏။ ထိုကြောင့် ယင်းအကုသိုလ်စေတနာတရားတို့ကို ကာမာဝစရတရားတို့ဟူ၍ သာလျှင် ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားတော်မူအပ်ကုန်ပြီ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၆။) အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရ --- အရူပါဝစရ ကုသိုလ်စေတနာ (၄)မျိုးတို့သည် အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရ မည်၏။
非福行——与十二种不善心相应的不善思,称为非福行。在这十二种不善思中,除去与二种瞋根心相应的二种忧俱思,其余十种不善思虽也可能生于色有与无色有,却不能在色有或无色有引生结生,不能在那里给予结生果;它们只能在欲界地以结生之力产生异熟果。因此,佛陀把这些不善思只说为欲界法。(《阿毗达磨义注》2-136。)不动行——四种无色界善思称为不动行。
မှန်ပေသည် --- ဤအရူပါဝစရ ကုသိုလ်စေတနာ (၄)မျိုးတို့ကို မတုန်လှုပ်တတ်ကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် လည်းကောင်း၊ မတုန်လှုပ်သော အကျိုးဝိပါက်ကို ပြုစီမံတတ်ကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရဟူ၍ ဆိုအပ်ကုန်၏။
确实,这四种无色界善思因为自身不动,也因为能造作不动的异熟果,所以称为不动行。
ချဲ့၍ဆိုဦးအံ့ --- ရူပါဝစရစတုတ္ထစျာန်မှ ကုသိုလ်စေတနာ၊ ဝိပါက်စေတနာ၊ ကြိယာစေတနာသုံးမျိုး၊ အရူပါဝစရကုသိုလ်စေတနာ (၄)မျိုး၊ ဝိပါက်စေတနာ (၄)မျိုး၊ ကြိယာစေတနာ (၄)မျိုး၊ --- ဤ (၁၅)မျိုးကုန်သော တရားတို့သည် မလှုပ်ရှားတတ်ကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် မတုန်လှုပ်တတ်ကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အာနေဉ္ဇတို့ မည်၏။ ထိုစေတနာတို့တွင် ရူပါဝစရ ကုသိုလ်စေတနာသည် မတုန်လှုပ်သည် ဖြစ်ပါသော်လည်း မိမိနှင့် တူသည်လည်း ဖြစ်သော မတူသည်လည်း ဖြစ်သော တုန်လှုပ်ခြင်းနှင့်တကွလည်း ဖြစ်သော၊ တုန်လှုပ်ခြင်း
再作详说:色界第四禅的善思、异熟思、唯作思三种,四种无色界善思、四种异熟思、四种唯作思——这十五法都因不动、不摇动而称为“不动”。然而,其中色界善思虽然自身不动,却能产生与自己相同或不同、会动或不动的色异熟与名异熟,所以不能称为——
原书第 361 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) မရှိသည်လည်း ဖြစ်သော ရုပ်ဝိပါက် နာမ်ဝိပါက်ကို ဖြစ်စေတတ်၏၊ ထိုကြောင့် အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရ --- မည်သည် မဖြစ်နိုင်ပေ။ (ရုပ်ဝိပါက် = အကျိုးဖြစ်သော ကမ္မဇရုပ်ကို အသရိက္ခက = မိမိကုသိုလ်စေတနာနှင့် မတူသော၊ သဣဉ္ဇန = တုန်လှုပ်ခြင်းရှိသော အကျိုးဟု ဆိုသည်။) တစ်ဖန် ရူပါဝစရ ဝိပါက်စေတနာ၊ ရူပါဝစရ ကြိယာစေတနာတို့သည် အကျိုးမပေးတတ်ကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အကျိုးဝိပါက်ကို မပြုစီမံနိုင်ကုန်။ ထို့အတူ အရူပါဝစရ ဝိပါက်စေတနာ အရူပါဝစရ ကြိယာ စေတနာတို့သည်လည်း အကျိုးမပေးတတ်ကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အကျိုးဝိပါက်ကို မပြုစီမံနိုင်ကုန်။ ဤသို့လျှင် ဤ (၁၁)ပါးကုန်သော စေတနာတို့သည် အာနေဉ္ဇတို့သာ မည်ကုန်၍ အဘိသင်္ခါရတို့ကား မမည်ကြကုန်။
——不动行。所谓色异熟,是指业生色这一果与其善思不同〔非同类〕,而且是会动摇的果。又,色界异熟思与色界唯作思不产生果,不能造作异熟;无色界异熟思与无色界唯作思也同样不产生果,不能造作异熟。因此,这十一种思虽称为“不动”,却不称为“行”。
တစ်ဖန် အရူပါဝစရ ကုသိုလ်စေတနာသည် --- ဆင် မြင်းစသော သတ္တဝါတို့၏ အရိပ်တို့သည် ဆင် မြင်းစသော သတ္တဝါတို့နှင့် တူသည်သာလျှင် ဖြစ်ကုန်သကဲ့သို့ --- ဤအတူ မိမိနှင့်တူသော မတုန်လှုပ်သော အရူပဝိပါက်ကိုသာလျှင် ဖြစ်စေတတ်၏။ ထိုကြောင့် အရူပါဝစရ ကုသိုလ်စေတနာကိုသာလျှင် အာနေဉ္ဇာဘိ- သင်္ခါရဟူ၍ ဆိုအပ်၏ဟု မှတ်သားပါ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၆။)
至于无色界善思,犹如象、马等动物的影子只与其自身相似,它只会产生与自己相同、同样不动的无色异熟。因此应当记住:只有无色界善思才称为不动行。(《阿毗达磨义注》2-136。)
ဒါနမယစေတနာ
布施所成思
ဒါန ဝသေန ပဝတ္တာ စိတ္တစေတသိကာဓမ္မာ ဒါနံ။ တတ္ထ ဗျာပါရဘူတာ အာယူဟနစေတနာ ဒါနံ အာရဗ္ဘ ဒါနံ အဓိကိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝံ ဣတရေသု။ (မူလဋီ-၂-၉၄။) = စွန့်ကြဲပေးကမ်း လှူဒါန်းခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ကုန်သော စိတ်စေတသိက် ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့သည် ဒါနမည်၏။ ထိုစိတ်စေတသိက်တရားတို့တွင် ကြောင့်ကြဗျာပါရဖြစ်၍ ဖြစ်သော အားထုတ်ကြောင်း စေတနာကို ဒါနကို အာရုံပြု၍ ဒါနကို အစွဲပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာ၏ဟု ဆိုအပ်၏။ (မူလဋီ-၂-၉၄။) ဤမူလဋီကာအဖွင့်နှင့် အညီ ဒါနမယစေတနာဟူသည် ပဓာနနည်းအားဖြင့် ဖွင့်ဆိုခြင်းတည်းဟု မှတ်ပါ။
巴利原文(缅文转写):“ဒါန ဝသေန ပဝတ္တာ စိတ္တစေတသိကာဓမ္မာ ဒါနံ။ တတ္ထ ဗျာပါရဘူတာ အာယူဟနစေတနာ ဒါနံ အာရဗ္ဘ ဒါနံ အဓိကိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝံ ဣတရေသု။”(《根本复注》2-94。)由布施之力生起的心与心所法,称为“布施”。在这些心、心所法中,作为操持作用、能令业累积的思,因缘布施、依布施而生,故说为布施。持戒与修习二者亦然。依这段《根本复注》的解释,应当知道:“布施所成思”是依主要者的方式而作的说明。
ဒါန၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်စေတသိက်အားလုံးကိုပင် ဒါနမယ ကုသိုလ်သင်္ခါရဟု မှတ်ပါ။ သီလမယ ကုသိုလ်သင်္ခါရ၊ ဘာဝနာမယ ကုသိုလ်သင်္ခါရတို့၌လည်း နည်းတူပင်တည်း။
由布施之力生起的一切心与心所,都应视为布施所成善行;持戒所成善行与修习所成善行也同理。
ထိုကြောင့် သင်္ခါရအရ စေတနာတစ်ခုကိုသာ မရှုဘဲ စေတနာဦးဆောင်သည့် ကုသိုလ်သင်္ခါရ၊ အကုသိုလ် သင်္ခါရအားလုံးကိုပင် အကြောင်း အကျိုး သိမ်းဆည်းရာ၌လည်းကောင်း၊ ဝိပဿနာရှုရာ၌လည်းကောင်း သိမ်း- ဆည်းရမည် ဝိပဿနာရှုပွားရမည်ဟု မှတ်သားထားပါ။
因此,摄取因果或修习毗婆舍那时,不应只观一种作为“行”的思,而应摄取并观照由思领导的一切善行与不善行。请牢记这一点。
၁။ ဤသို့လျှင် ပုညာဘိသင်္ခါရ၏ အစွမ်းဖြင့် ကုသိုလ်စေတနာ (၁၃)မျိုး၊ ၂။ အပုညာဘိသင်္ခါရ၏ အစွမ်းဖြင့် အကုသိုလ်စေတနာ (၁၂)မျိုး၊ ၃။ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရ၏ အစွမ်းဖြင့် ကုသိုလ်စေတနာ (၄)မျိုး၊ အားလုံးပေါင်းသော် စေတနာ (၂၉)မျိုးတို့ တည်း။
一、依福行,有十三种善思;二、依非福行,有十二种不善思;三、依不动行,有四种善思;总计二十九种思。
ဤသို့လျှင် ဘုရားရှင်သည် အတိုင်းအရှည် မရှိကုန်သော စကြဝဠာတို့၌ အတိုင်းအရှည် မရှိကုန်သော သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်နေကြကုန်သော ကုသိုလ်စေတနာ အကုသိုလ်စေတနာတို့ကို ကြီးစွာသော ချိန်ခွင်ဖြင့် ချိန်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ကွမ်းစားခွက်၌ ထည့်၍ ခြင်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်မြတ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်တော်မူ၍ တစ်ခုယုတ်သုံးဆယ်သော (=၂၉-မျိုး)သော စေတနာကိုသာလျှင် သင်္ခါရအဖြစ် ညွှန်ကြား ပြသတော်မူလေသည်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၆။)
如是,佛陀以一切知智辨别、界定无量世界中无量有情相续里生起的善思与不善思,犹如以大秤称量,又如放入槟榔盒中量取,只把少一于三十、即二十九种思指示为“行”。(《阿毗达磨义注》2-136。)
原书第 362 页
ပုညာဘိသင်္ခါရစသည်ကို ညွှန်ပြတော်မူပြီးနောက် ယခုအခါ၌ အတိုင်းအရှည်မရှိကုန်သော စကြဝဠာတို့၌ အတိုင်းအရှည် မရှိကုန်သော သတ္တဝါတို့သည် ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံကို အားထုတ်ကုန်လတ်သော် အကြင်ဒွါရတို့ဖြင့် အားထုတ်ကြကုန်၏။ ထိုကံကို အားထုတ်ကြောင်းဖြစ်သည့် ဒွါရသုံးမျိုးတို့ကို ညွှန်ပြတော် မူလိုသည်ဖြစ်၍ ကာယသင်္ခါရစသည်တို့ကို ဆက်လက် ဟောကြားတော်မူလေသည်။
指示福行等以后,佛陀接着要显示:无量世界中的无量有情造作善业与不善业时,经由哪三种门造作;也就是显示作为造业途径的三业门,所以继续宣说身行等。
ကာယသင်္ခါရ = ကာယသဉ္စေတနာ
身行(身思)
ကာယသဉ္စေတနာဟူသည် ကာယဝိညတ်ရုပ်ကို ဖြစ်စေ၍ ကာယဒွါရကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော ကာမာဝစရ မဟာကုသိုလ်စေတနာ (၈)မျိုး၊ အကုသိုလ်စေတနာ (၁၂)မျိုး၊ --- ဤ (၂ဝ)သော စေတနာတို့တည်း။ ကာယဒွါရ၌ စွဲစွဲမြဲမြဲ ဆွဲငင်၍ ယူခြင်း၊ အဆင်သင့် ယှဥ်လာသည်ကို ယူခြင်း၊ လှုပ်ရှားစေခြင်းသို့ ရောက်စေလျက် ဖြစ်ပေါ် လာကုန်သော (၂ဝ)သော ကုသိုလ်စေတနာ အကုသိုလ်စေတနာတို့သည် ကာယသင်္ခါရမည်၏ဟု ဤသို့လည်း ဆိုခြင်းငှာသင့်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၇။)
所谓身思,是能产生身表色、由身门而起的八种欲界大善思与十二种不善思,共二十种思。也可以这样说:在身门中坚决牵引、取用已经就绪之物,并使身体发生动作而生起的二十种善思与不善思,称为身行。(《阿毗达磨义注》2-137。)
ဝစီသင်္ခါရ = ဝစီသဉ္စေတနာ
语行(语思)
ဝစီသဉ္စေတနာဟူသည် ဝစီဝိညတ်ရုပ်ကို ဖြစ်စေ၍ ဝစီဒွါရကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော ထိုစေတနာ (၂ဝ)တို့ ပင်တည်း။ ဝစီဒွါရ၌ မေး၏ လှုပ်ရှားခြင်းသို့ စကားလုံး၏ ကွဲပြားခြင်းသို့ ရောက်စေကုန်လျက် ဖြစ်ပေါ်လာ ကုန်သော (၂ဝ)သော စေတနာတို့သည် ဝစီသင်္ခါရမည်၏။ ဤသို့လည်း ဆိုခြင်းငှာသင့်၏။
所谓语思,就是能产生语表色、由语门而起的同一组二十种思。也可以这样说:在语门中使下颚活动、令语音产生差别而生起的二十种思,称为语行。
အဘိညာဥ်စေတနာနှင့် ဥဒ္ဓစ္စစေတနာ
神通思与掉举思
ဤကာယသင်္ခါရ ဝစီသင်္ခါရ (= ကာယသဉ္စေတနာ ဝစီသဉ္စေတနာ) အရာ၌ အဘိညာဥ်စေတနာကို မကောက်ယူပါနှင့်။ ယင်းအဘိညာဥ်စေတနာသည် နောက်၌ဖော်ပြမည့် သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ --- အရ ဝိပါက်ဝိညာဏ်အား ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေးတတ်သော သင်္ခါရစေတနာမျိုးကား မဟုတ်ပေ။
在身行、语行,也就是身思、语思这一范围内,不要计入神通思。神通思并不是后文“缘行而有识”所摄、能资助异熟识生起的那种行思。
ထိုကြောင့် သင်္ခါရအရတွင် အဘိညာဥ်စေတနာကို မကောက်ယူပါနှင့်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၇။) အဘယ်ကြောင့် ထိုအဘိညာဥ်စေတနာသည် ဝိပါက်ဝိညာဏ်အား (ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်စသည်အား) ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးမပြုနိုင်ပါသနည်း။ ထိုအဘိညာဥ်စေတနာသည်လည်း အပြစ်မရှိခြင်း ကောင်းသော အကျိုးကို ပေးခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိသော ကုသိုလ်စေတနာသည်လည်းကောင်း၊ အကျိုးကိုဖြစ်စေခြင်း သဘောရှိသော ဝိပါကဓမ္မသည်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်မဟုတ်လောဟု မေးရန် ရှိ၏။
所以,在此“行”的范围内不要计入神通思。(《阿毗达磨义注》2-137。)为什么神通思不能资助异熟识——结生识等——生起?可以这样问:神通思不也是无过失、能带来善果的善思,也是不失去产生果之能力的异熟法吗?
ထိုအဘိညာဥ်စေတနာသည် ကုသိုလ်တရားလည်း မှန်၏၊ အကျိုးကိုဖြစ်စေခြင်း သဘောရှိသော ဝိပါက- ဓမ္မလည်း မှန်၏။ ထိုသို့ပင် မှန်ပါသော်လည်း မပြတ်စဲသော တဏှာ၊ အဝိဇ္ဇာ၊ မာနရှိသော ပုထုဇန်နှင့် သောတာပန် သကဒါဂါမ် အနာဂါမ်ဟူသော သေက္ခအရိယာသူတော်ကောင်းတို့၏ သန္တာန်၌ ဗျာပါရနှင့်တကွ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ထိုအဘိညာဥ်စေတနာ၏ ကုသိုလ်၏ အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း၊ အကျိုးကို ဖြစ်စေခြင်းသဘော- ရှိသော ဝိပါကဓမ္မ၏ အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်စသော အကျိုးဝိပါက်ကို ဖြစ်စေနိုင်ခြင်းကြောင့် ထိုအဘိညာဥ်စေတနာ၏ ကုသိုလ်၏ အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း၊ အကျိုးကို ဖြစ်စေခြင်း သဘောရှိသော ဝိပါကဓမ္မ၏ အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း ဟောတော်မူအပ်သည်ကား မဟုတ်ပေ။
神通思确是善法,也确是具有产生果之能力的异熟法。然而,义注说它具有善性与异熟法性,是因为它在尚未断尽爱、无明、慢的凡夫,以及须陀洹、一来、不还等有学圣者相续中,伴随造作而生;并不是因为它能产生结生识等异熟果。
原书第 363 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ထိုအဘိညာဥ်စေတနာသည် ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်စသော အကျိုးဝိပါက်ကို အကယ်၍ ဖြစ်စေလတ်သော် ရူပါဝစရ အကျိုးဝိပါက်ကိုသာလျှင် ဖြစ်စေရာ၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်း? --- အခြားသော ဘုံ၌ ဖြစ်သော ကံသည် အခြားသော ဘုံ၌ ဖြစ်သော အကျိုးဝိပါက်ကို မဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့်တည်း။ (ကာမာဝစရကံက ရူပဘုံ၌၊ ရူပါဝစရကံက ကာမဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်စသော အကျိုးကို မဖြစ်စေနိုင်မှုမျိုးတည်း။) သည်မျှသာမကသေး --- ထိုအဘိညာဥ်စေတနာသည် အကျိုးဝိပါက်ဝိညာဏ်ကို ဖြစ်စေလတ်သော် မိမိနှင့် တူသောအာရုံရှိသော ပဋိသန္ဓေ-ဘဝင်-စုတိအားဖြင့် သုံးဌာန၌ဖြစ်သော ထိုဝိပါက်ဝိညာဏ်ကို ဖြစ်စေရာ၏၊ အဘယ်ကြောင့် သိနိုင်သနည်း? ဓမ္မသင်္ဂဏီ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍပါဠိတော်၌ ရူပါဝစရဝိပါက်၏ ကံနှင့်တူသော အာရုံရှိသည်သာလျှင် ဖြစ်သော ဝိပါက်ကို ဟောကြားထားတော်မူအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် သိနိုင်ပါ၏ ဟူလို။
若神通思能够产生结生识等异熟果,它只能产生色界异熟。为什么?因为一界之业不能在另一界产生异熟,例如欲界业不能在色界、色界业也不能在欲界产生结生识等异熟。再者,若神通思产生异熟识,它就应当产生与自身所缘相同、在结生、有分、死亡三个时位生起的异熟识。之所以如此可知,是因为《法集论·心生起品》的巴利只宣说具有与色界业相同所缘的色界异熟。
သည်မျှသာမကသေး ----- ပရိတ္တအမည်ရသော ကာမရုပ်နာမ်စသော အာရုံရှိသော ရူပါဝစရဝိပါက် ဟူသည် မရှိစကောင်းပေ။ (= ကာမရုပ်နာမ်စသည်ကို အာရုံပြုသော ရူပါဝစရဝိပါက်မျိုးကား မရှိ။) အဘိညာဥ် စေတနာသည်ကား ကာမရုပ်နာမ်စသော အာရုံရှိသည်သာလျှင် ဖြစ်၏ = ကာမရုပ်နာမ်စသည်ကို အာရုံပြုနိုင်၏။
此外,不可能有以称为小法的欲界色名等为所缘的色界异熟;换言之,没有以欲界色名等为所缘的色界异熟。神通思却只以欲界色名等为所缘,也能够取欲界色名等为所缘。
ထိုကြောင့် ရူပါဝစရ ဝိပါက်ဝိညာဏ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ဟု သိနိုင်၏။
因此可知,神通思不能产生色界异熟识。
တစ်ဖန် --- အဘိညာဥ်ဟူသည် ကသိုဏ်းအာရုံတို့၌ ဖြစ်စေအပ်သော စတုတ္ထစျာန်သမာဓိ၏ အကျိုး အာနိသင် ဖြစ်၏။ သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ --- (ဒီ-၁-၇၆-၇၇။ မ-၁-၃၁၄-၃၁၅) စသည်ဖြင့် ဘုရားရှင် ဟောကြားထားတော်မူ၏။ ထိုကြောင့် စတုတ္ထစျာန်သမာဓိ၏ အကျိုးနှင့်တူသော ထိုအဘိညာဥ်စေတနာသည် အကျိုးကို မပေးနိုင်သည်သာတည်း။ ထိုကြောင့် ထိုဘဝ၌ ပစ္စည်းဥစ္စာကို ရရှိခြင်းသည် ဒါန၏ အကျိုးအာနိသင်၊ သီလ၏ အကျိုးအာနိသင်ဖြစ်သကဲ့သို့ ထို့အတူ ထိုအဘိညာဥ်စေတနာသည်လည်း ဝိပါက်ဝိညာဏ်အကျိုးကို မဖြစ်စေနိုင်။ (မူလဋီ-၂-၉၅။) အဘိညာဥ်စေတနာသည် ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်စသော ဝိပါက်ဝိညာဏ်အား ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြု မပေးသကဲ့သို့ အလားတူပင် ဥဒ္ဓစ္စစေတနာသည်လည်း ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်စသော ဝိပါက်ဝိညာဏ်အား ဖြစ်ပေါ် လာအောင် ကျေးဇူးမပြုနိုင်။ ထိုကြောင့် ထိုဥဒ္ဓစ္စစေတနာကိုလည်း ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်စသော ဝိပါက်ဝိညာဏ်၏
又,神通是以遍相为所缘所成就的第四禅定之成果与功德。佛陀曾以“သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ”(如是心得等持)等句宣说此义(《长部》1-76—77;《中部》1-314—315)。因此,神通思如同第四禅定的成果,本身不能再给予果;犹如现生获得资财是布施、持戒的成果,而不再是另一个异熟识之因。(《根本复注》2-95。)神通思不能资助结生识等异熟识生起,掉举思也同样不能资助结生识等异熟识生起。因此,掉举思在作为结生识等异熟识之因这一范围内——
အကြောင်းတရားဖြစ်မှု၌ ပယ်ရှားထိုက်ကုန်၏။ အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရတို့ဖြစ်ကုန်၏ -- ဟု ဟောတော်မူရာ၌ အဝိဇ္ဇာကြောင့်ဖြစ်သော သင်္ခါရတို့တွင် အဘိညာဥ်စေတနာ ဥဒ္ဓစ္စစေတနာလည်းပါဝင်သော အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော (၂ဝ)သော စေတနာတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၇။) 〔〔မှတ်ချက် --- တေသံ ဝိပါကေ ဉာဏံ အတ္ထ ပဋိသမ္ဘိဒါ - (အဘိ-၂-၃ဝ၉။) စသော ပါဠိတော်များကို ကိုးကား၍ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂုတ်စေတနာက ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်စသော အကျိုးဝိပါက်ကို မဖြစ်စေမှု၌ စိစစ်ထိုက် ကြောင်းကို စောဒနာ သောဓနာ များစွာဖြင့် မူလဋီကာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုထားတော်မူသည်။ --- (မူလဋီ- ၂-၉၅-၉၇။ ကြည့်။)〕
——也应排除。不过,当经文概说“缘无明而有诸行”时,无明所缘的行包括神通思与掉举思在内的全部二十种思。(《阿毗达磨义注》2-137。)〔按:依“တေသံ ဝိပါကေ ဉာဏံ အတ္ထ ပဋိသမ္ဘိဒါ”等巴利,《根本复注》师以多重问难与解答,详论掉举俱思为何不产生结生识等异熟果;此处值得另行审察。参见《根本复注》2-95—97。〕
စိတ္တသင်္ခါရ = မနောသဉ္စေတနာ
心行(意思)
မနောသဉ္စေတနာ --- ဟူသည် ကာယဝိညတ် ဝစီဝိညတ်နှစ်မျိုးလုံးကို မဖြစ်စေမူ၍ မနောဒွါရ၌ ဖြစ်ကုန် သော အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော (၂၉)မျိုးသော စေတနာတို့တည်း။ ယင်းမနောသဉ္စေတနာကား စိတ္တသင်္ခါရ တရားတည်း။ ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိုင်းအတာ ပမာဏ မရှိကုန်သော စကြဝဠာတို့၌ အတိုင်းအတာ ပမာဏ မရှိကုန်သော သတ္တဝါတို့သည် ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံကို အားထုတ်ကုန်လတ်သော် သုံးပါးကုန်သော
所谓意思,是不产生身表、语表二色而在意门中生起的全部二十九种思。意思就是心行。如是,佛陀显示:无量世界中的无量有情造作善业、不善业时,是经由三种——
原书第 364 页
ဤဒွါရတို့ဖြင့် အားထုတ်ကြကုန်၏၊ ဤသို့အားထုတ်ကြောင်း ကမ္မဒွါရကို ဘုရားရှင်သည် ညွှန်ကြားပြသတော်မူပြီ။
——门而造作;佛陀已经指示了这些作为造业途径的业门。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၇။)
(《阿毗达磨义注》2-137。)
တိက်ချင်း ယှဥ်တွဲပုံ
两组三法的配对方式
ပုညာဘိသင်္ခါရ၊ အပုညာဘိသင်္ခါရ၊ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရဟူသော ဤသင်္ခါရသုံးမျိုးကို ပထမတိက်ဟု မှတ်ပါ။
福行、非福行、不动行这三种行,应视为第一组三法。
ကာယသင်္ခါရ ဝစီသင်္ခါရ မနောသင်္ခါရ ဟူသော ဤသင်္ခါရသုံးမျိုးကို ဒုတိယတိက်ဟု မှတ်ပါ။ ယင်းတိက်နှစ်မျိုး တို့၏ အချင်းချင်း ယှဥ်တွဲပုံကို သိထိုက်ပေ၏။
身行、语行、心行这三种行,应视为第二组三法。应当了解这两组三法如何彼此配对。
ပုညာဘိသင်္ခါရသည် ကာယဒုစရိုက်မှ ရှောင်ကြဥ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ ရံခါ ကာယသင်္ခါရ ဖြစ်၏၊ ဝစီဒုစရိုက်မှ ရှောင်ကြဥ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ ရံခါ ဝစီသင်္ခါရ ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် (၈) မျိုးကုန်သော ကာမာ- ဝစရ မဟာကုသိုလ်စေတနာတို့သည် ပုညာဘိသင်္ခါရလည်း ဖြစ်၏၊ ကာယသင်္ခါရလည်း ဖြစ်၏၊ ဝစီသင်္ခါရလည်း ဖြစ်၏။
福行在远离身恶行者的相续中,有时是身行;在远离语恶行者的相续中,有时是语行。因此,八种欲界大善思既是福行,也可以是身行或语行。
တစ်ဖန် မနောဒွါရ၌ ဖြစ်ကုန်သော မဟာကုသိုလ်စေတနာ ရူပကုသိုလ်စေတနာ (၁၃)မျိုးတို့သည် ပုညာဘိ- သင်္ခါရလည်း ဖြစ်၏၊ စိတ္တသင်္ခါရလည်း ဖြစ်၏။
又,在意门中生起的大善思与色界善思十三种,既是福行,也是心行。
အပုညာဘိသင်္ခါရသည်လည်း ကာယဒုစရိုက်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်ရာအခါ၌ ရံခါ ကာယသင်္ခါရ ဖြစ်၏၊ ဝစီဒုစရိုက်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်ရာအခါ၌ ရံခါ ဝစီသင်္ခါရဖြစ်၏။ ကာယဒွါရ ဝစီဒွါရ နှစ်ပါးတို့ကို လွှတ်၍ မနောဒွါရ၌သာ ဖြစ်ရာအခါ၌ ရံခါ စိတ္တသင်္ခါရ ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် အပုညာဘိသင်္ခါရသည် ကာယသင်္ခါရလည်း ဖြစ်၏၊ ဝစီသင်္ခါရလည်း ဖြစ်၏၊ မနောသင်္ခါရလည်း ဖြစ်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၇။) အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရကား စိတ္တသင်္ခါရ တစ်မျိုးသာ ရှိ၍ ကွဲပြားမှု မရှိသည်မှာ ထင်ရှားသောကြောင့် ကာယ- သင်္ခါရစသည်တို့နှင့် ယှဥ်တွဲပုံကို အထူးမပြတော့ပေ။ (မူလဋီ-၂-၉၈။) တစ်ဖန် ကာယသင်္ခါရသည် ရံခါ ပုညာဘိသင်္ခါရ ဖြစ်၏၊ ရံခါ အပုညာဘိသင်္ခါရ ဖြစ်၏၊ အာနေဉ္ဇာဘိ- သင်္ခါရကား မဖြစ်။ ဝစီသင်္ခါရလည်း ထို့အတူပင်တည်း။ နောက်တစ်မျိုးကား --- စိတ္တသင်္ခါရသည် ရံခါ ပုညာဘိ- သင်္ခါရ ဖြစ်၏၊ ရံခါ အပုညာဘိသင်္ခါရ ဖြစ်၏။ ရံခါ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရ ဖြစ်၏။
非福行作为身恶行生起时,有时是身行;作为语恶行生起时,有时是语行;越过身门、语门,只在意门生起时,有时是心行。因此,非福行可以是身行、语行或心行。(《阿毗达磨义注》2-137。)不动行只有心行一种,没有差别,情况明显,所以复注不再特别说明它与身行等的配对。(《根本复注》2-98。)反过来说,身行有时是福行,有时是非福行,却绝不是不动行;语行也同样。心行则有时是福行,有时是非福行,有时是不动行。
ဤသို့လျှင် ဤသင်္ခါရတို့သည် --- အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ = အဝိဇ္ဇာဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏။
如是,这些行称为“无明缘行”,即以无明为因而生的诸行。
အမေး - အဖြေ
问答
ဤသင်္ခါရတို့သည် အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု အဘယ်ကြောင့် သိနိုင်ပါသနည်းဟူမူ --- အဝိဇ္ဇာ၏ ထင်ရှားရှိခြင်းသည် ဖြစ်လတ်သော် သင်္ခါရတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကြောင့် သိနိုင်၏ --- ဟူပေ။ အကျယ်မှာ ဤသို့ဖြစ်၏ --- ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည် သစ္စာလေးပါးတို့၌ အမှန်မသိမှု အသိမှားမှု အဝိဇ္ဇာဟူသော ဉာဏ်၏ဆန့်ကျင်ဘက် မောဟကို မပယ်ရှားအပ်သေးဖြစ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒုက္ခသစ္စာတရား၌လည်းကောင်း (= ဒုက္ခသစ္စာအမည် ရသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့၌လည်းကောင်း) သံသရာ၏ ရှေးအစွန်းဟူသော အတိတ်ခန္ဓာငါးပါးစသည်တို့၌ လည်းကောင်း ပရမတ်သို့ဆိုက်အောင် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ထိုးထွင်း မသိမမြင်ခြင်းကြောင့် ဒုက္ခဒုက္ခ၊ ဝိပရိဏာမ
问:为什么能知道这些行由无明而生?答:因为无明明显存在时,诸行也明显生起。详说如下:一个人尚未断除痴——与知相反、不能如实了知四谛而错知的无明。他不能以正见智慧亲自洞彻苦谛,也就是名为苦谛的五取蕴,以及轮回前际的过去五蕴等,直达究竟、如实知见;因此,他贪著、认定轮回之苦为乐,而造作作为此轮回苦根源的行与业。智者只会把这种轮回之苦理解为苦苦、坏苦与——
原书第 365 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ဒုက္ခ၊ သင်္ခါရဒုက္ခအဖြစ်တို့ဖြင့် ဒုက္ခဟူ၍သာ ပညာရှိတို့ ယူအပ်သော သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခကို သုခဟု စွဲလမ်း မှတ်ထင်၍ ထိုသံသရာဝဋ် ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်ကုန်သော သင်္ခါရ-ကံတို့ကို အားထုတ်၏။
——行苦。
သမုဒယသစ္စာ၌ မသိမမြင်ခြင်းကြောင့် (= သမုဒယသစ္စာတရားကြောင့် ဒုက္ခသစ္စာတရားသည် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်နေရသည်ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်၍ မသိ မမြင်ခြင်းကြောင့်) ဒုက္ခသစ္စာတရား၏ အကြောင်းရင်းစစ် အဖြစ်ကြီး ဖြစ်ကုန်သော တဏှာ၏ အခြံအရံ ပရိက္ခရာ ဖြစ်ကုန်သော (= တဏှာသည် ဆင်ပြင် မွမ်းမံထားအပ်ကုန်သော) သင်္ခါရတို့ကို သုခ၏ အကြောင်းရင်းစစ် အဖြစ်ကြီး ဖြစ်၏ဟု မှတ်ထင်စွဲလမ်း၍ အားထုတ်မိပြန်၏။
又,因为不知不见集谛——不能以正见智慧亲自现观、洞彻“苦谛由集谛而明显生起”——便把爱所围绕、由爱修饰、实际是苦谛真正根因的诸行,误认、贪著为乐的真正根因,于是又去造作这些行。
တစ်ဖန် နိရောဓသစ္စာ၌လည်းကောင်း၊ မဂ္ဂသစ္စာ၌ လည်းကောင်း ကောင်းစွာ မသိခြင်းကြောင့် ဒုက္ခ၏ တကယ် အစစ်အမှန်ချုပ်ရာ မဟုတ်သည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော (၃၁)ဘုံဟူသော တစ်လောကလုံး၏ အထွဋ်ဟု မှတ်ထင်အပ်သော နေဝသညာနာသညာယတနဘုံစသော ဂတိအထူးတို့ကို ဒုက္ခချုပ်ရာ အစစ်အမှန်ဖြစ်၏ဟု မှတ်ထင်ခြင်းရှိသည် ဖြစ်၍လည်းကောင်း၊ ဒုက္ခချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ဟူသော နိရောဓသစ္စာ၏ လမ်းစစ်လမ်းမှန် မဟုတ် ကုန်သော နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း ကျင့်စဥ်မှန် မဟုတ်ကုန်သော ယဇ်ပူဇော်ခြင်း၊ အမရတပဟူသော မအိုမသေ ဖို့ရန် ကျင့်ခြင်း စသည်တို့၌ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း လမ်းမှန်ဟု မှတ်ထင်ခြင်း ရှိကုန်သည်ဖြစ်၍လည်းကောင်း၊ ဒုက္ခ၏ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကို လိုလားတောင့်တကြကုန်သည် ဖြစ်၍လည်းကောင်း ယဇ်ပူဇော်ခြင်း၊ အမရတပဟူသော မအိုမသေဖို့ရန် ကျင့်ခြင်းစသည်တို့ကို အဦးပြုသဖြင့် သင်္ခါရတို့ကို အားထုတ်ကြကုန်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၈။)
再者,因为不能善知灭谛与道谛,他把非真实灭苦之处、三十一界顶端的非想非非想处等胜趣,错认为真实灭苦;又把祭祀、称为“不死苦行”的求不老不死之行等,并非通往涅槃、并非真实道谛的实践,误认为通往涅槃的正道。由于渴望一切苦止息,他便以祭祀、不死苦行等为先,造作诸行。(《阿毗达磨义注》2-138。)
အမရတပ --- မအိုမသေ အမြဲနေရခြင်း (= နိဗ္ဗာန်)ဟူသော အကျိုးရှိ၏ဟု မှတ်ထင်၍ နွေအခါ၌ နေပူ မီးပူခံခြင်း၊ ဆောင်းအခါ၌ ရေငုပ်ခြင်းစသော ခဲခဲယဥ်းယဥ်း ကျင့်အပ်သော ဒုက္ကရအကျင့်များသည် အမရတပ မည်၏။ ယခုခေတ် အဂ္ဂိရတ်ဆရာတို့၏ မျှော်လင့်ချက်မျိုးပင်တည်း။ တစ်နည်းဆိုသော် --- အမရသဒ္ဒါသည် လူတို့ကဲ့သို့ မြန်မြန်မသေသော နတ်ဗြဟ္မာဟူသော အနက်ကို ဟော၏၊ နတ်ဗြဟ္မာဖြစ်ဖို့ရန် ကျင့်သော အကျင့် သည် အမရတပ မည်၏။ တစ်နည်း --- ချမ်းသာလိမ့်မည်ဟု မှတ်ထင်၍ အဆိပ်သောက်သေခြင်း ကြိုးဆွဲချသေခြင်း ဓားစသည်ဖြင့် မိမိကိုယ်ကို မိမိသတ်ခြင်းစသည်သည် အမရတပ မည်၏။ ယင်းအမရတပကား နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်ကောင်း မဟုတ်ပေ။ သို့သော် အဝိဇ္ဇာအားကြီးသူကား နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်- ကောင်းဟု မှတ်ထင်စွဲလမ်း၍ ယင်းအမရတပကို အဦးမူ၍ ကာယသင်္ခါရ ဝစီသင်္ခါရ မနောသင်္ခါရတို့ကို ပြုလုပ်၏
不死苦行(amara-tapa)——因为误以为它能带来不老、不死、常住,也就是涅槃之果,于夏季忍受烈日与火烤、冬季浸在水中等艰难苦行,称为不死苦行,类似现代炼金术士的企求。另一说,“不死(amara)”指寿命远长于人类的天与梵天;为生为天、梵天而修的行,称为不死苦行。又一说,误以为死后会得到快乐而饮毒、自缢、以刀等自杀,也称为不死苦行。这种行并非通往涅槃的善行;无明深重者却误认为它通往涅槃,以此为先而造作身行、语行、心行——
ဟု ဆိုလိုသည်။ (မူလဋီ-၂-၉၈။)
——这就是此处的意思。(《根本复注》2-98。)
တစ်နည်း အဝိဇ္ဇာကြောင့် ပုညာဘိသင်္ခါရ ဖြစ်ပုံ
另一种说明:缘无明而有福行
သည်မျှသာမကသေး --- အဝိဇ္ဇာအမှောင်ထုသည် ပိတ်ဖုံးကာဆီးထားသဖြင့် ဉာဏ်အမြင် ကင်းနေသော ထိုသူသည် သစ္စာလေးပါးတို့၌ မသိအောင် ဖုံးကွယ်ထားသော အဝိဇ္ဇာကို မပယ်ရှားရသေးသည့်အတွက်ကြောင့် အထူးအားဖြင့် ပဋိသန္ဓေတည်နေရခြင်းဒုက္ခ အိုရခြင်းဒုက္ခ နာရခြင်းဒုက္ခ သေရခြင်းဒုက္ခစသော တစ်ပါးမက များပြားလှသော အပြစ်တို့ဖြင့် ရောပြွမ်းလျက်ရှိသော ကောင်းမှု၏ အကျိုးတရားဟု ခေါ်ဆိုသမုတ်အပ်သော ဒုက္ခအပေါင်းကို ဒုက္ခဟု မသိသည်ဖြစ်၍ မသိခြင်းကြောင့် ထိုကောင်းမှုကြောင့် ရရှိမည့် ပဋိသန္ဓေ-အို-နာ- သေ စသော အကျိုးတရားတို့ဖြင့် ရောပြွမ်းလျက်ရှိသော ဒုက္ခသစ္စာတရားကို ရရှိဖို့ရန် ဦးတည်ချက်ဖြင့် ကာယသင်္ခါရ ဝစီသင်္ခါရ စိတ္တသင်္ခါရဟု ပြားသော ကာမာဝစရကုသိုလ် ရူပါဝစရကုသိုလ်ဟူသော ပုညာဘိသင်္ခါရကို ကြိုးစားအားထုတ်ပြန်၏။ ဒါနမှု သီလမှု သမထ ဝိပဿနာဘာဝနာမှုတို့ကို ပြုစုပျိုးထောင်၏။ ရူပါဝစရစျာန်-
此外,无明黑暗覆障、遮蔽了四谛,使这个无慧者尚未断除无明;他尤其不知道结生苦、老苦、病苦、死苦等众多过患夹杂的善业果其实是苦。因为不知,他便以取得这种由结生、老、病、死等果夹杂的苦谛为目标,努力造作分为身行、语行、心行的欲界善与色界善,也就是福行;他培育布施、持戒、止修与观修,努力证得——
များကို ရရှိအောင် ကြိုးစားအားထုတ်၏။
——诸色界禅。
原书第 366 页
အဘယ်သူကဲ့သို့နည်းဟူမူကား ---- သိကြား၏သစ်ပင်ဟု ခေါ်ဆိုသမုတ်အပ်သော အလွန်မြင့်သော သစ်ပင်ကိုလည်းကောင်း၊ ဗြဟ္မာ၏အထွတ်ဟု ခေါ်ဆိုသမုတ်အပ်သော အလွန်မြင့်သော တောင်ထွတ်ကို လည်းကောင်း - မရု - ဟု ခေါ်ဆို၏။ ထိုသိကြား၏သစ်ပင် ဗြဟ္မာ၏အထွတ်ဟု သမုတ်အပ်သော မရုအမည်ရ သော အရပ်ဒေသ တစ်ခုခုမှ ခုန်ချခဲ့သော် နတ်သမီးကို ရသည်ဟု ပြောဆိုကြသောကြောင့် ထိုသစ်ပင်ဖျားမှ သို့မဟုတ် ထိုတောင်ထွတ်မှ ခုန်ချသော ယောကျာ်းနှင့် တူ၏ဟု မှတ်ပါ။ သံသရာဝဋ်ကို မှီသော (= ဝဋ္ဋနိဿိတ ဖြစ်သော) ဒါနမှု သီလမှု ဘာဝနာမှုဟူသော ပုညာဘိသင်္ခါရ အစုစုကို ပြုစုပျိုးထောင်ခြင်းသည် ဇာတိဒုက္ခ ဇရာဒုက္ခ ဗျာဓိဒုက္ခ မရဏဒုက္ခစသော ဘေးဒုက္ခအမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ပြွမ်းသော သစ်ပင်အောက်သို့ သို့မဟုတ် တောင်ချောက်ထဲသို့ ခုန်ချခြင်းနှင့် တူ၏ဟု ဆိုလိုသည်။ အကြောင်းမူ လူချမ်းသာ နတ်ချမ်းသာ ဗြဟ္မာချမ်းသာ
他像什么人?有一棵极高的树称为“帝释树”,有一座极高的峰称为“梵天之巅”,二者都叫“摩鲁”。传说从称为帝释树或梵天之巅的摩鲁跳下,就能娶到天女;应当知道,这个人就像从树梢或峰顶跃下的男子。培育依止轮转的布施、持戒、修习等种种福行,就像跳向夹杂生苦、老苦、病苦、死苦等种种危难的树下或山谷,因为人乐、天乐、梵天乐——
တို့ကား ဇာတိ ဇရာ ဗျာဓိ မရဏ စသော ဘေးဒုက္ခအမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ရောပြွမ်းလျက် ရှိသောကြောင့်တည်း။
——都夹杂着生、老、病、死等种种危难。
ထို့ပြင် လူ နတ် ဗြဟ္မာတို့၏ ချမ်းသာသည် သုခဟု မည်မျှပင် သမုတ်အပ်သည် ဖြစ်ပါစေ၊ ထိုသုခဟု သမုတ်အပ်သော ကောင်းမှု၏ အကျိုးတရားများကား အဆုံး၌ မရဏဒုက္ခနှင့် ရင်ဆိုင်ရသောအခါ ကြီးစွာသော ပူလောင်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်၏။ စည်းစိမ်ကြီးသလောက် ပျက်စီးခါနီး၌ ဒုက္ခမီး တောက်ကြရ၏။ အဆုံး မရောက်ခင် မသေမီအကြား၌လည်း ထိုစည်းစိမ် ချမ်းသာသုခ၏ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးခြင်းဟူသော ဝိပရိဏာမ- ဒုက္ခနှင့်လည်း ရင်ဆိုင် တိုးရတတ်ပြန်၏။ ထိုလူ နတ် ဗြဟ္မာ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို အခြေခံ၍ ရရှိသည့် သုခ ဝေဒနာဟူသော သာယာဖွယ်ကား အနည်းငယ် အသေးအဖွဲကလေးသာ ဖြစ်၏၊ အချိန်ကာလ အပိုင်းအခြား အားဖြင့် ခေတ္တခဏ အခိုက်အတန့်ကလေးသာ ဖြစ်၍ ထိုသုခဝေဒနာဟူသော သာယာဖွယ် ခံစားမှု သဘော ကလေးကို မက်မော၍ ရရှိအောင် ပြုစုပျိုးထောင်နေရသည့် ရင်းနှီးရသည့် ဒုက္ခတွေကသာ တိုး၍ တိုး၍ များလှပေသည်။ သို့အတွက် လူ နတ် ဗြဟ္မာတို့ ရရှိသည့် သုခအပေါင်းသည် တစ်နေ့ကျလျှင် ဧကန် ဒုက္ခပေးမည့်
而且,无论人、天、梵天之乐如何被称为“乐”,这些善果到最后面对死苦时,都会引起巨大的烧灼;财富越大,临毁坏时苦火越炽。在未到终点、尚未死亡以前,也会遭遇财富与快乐变异、坏灭的坏苦。依人、天、梵天之财富所得的乐受之可爱处,不过微小、短暂;为了得到这一点可爱情味所付出、积累的苦,却越来越多。因此,人、天、梵天所得的一切乐,终有一天必然只是——
ဒုက္ခလောင်းချည်းသာ ဖြစ်၏။ သို့သော် လူ နတ် ဗြဟ္မာတို့၏ စည်းစိမ်ကို လိုလားတောင့်တသူတို့ကား ထိုဒုက္ခကို မမြင်နိုင် သတိမမူနိုင်ဘဲ၊ သတိရသော်လည်း ပြောပလောက်သော ဒုက္ခဟု မထင်ဘဲ အဝိဇ္ဇာက ထိုဒုက္ခတွေကို ကွယ်ကာ ပိတ်ဆီးထားသဖြင့် ဒုက္ခကို သုခဟုပင် ထင်မှတ်မှားလျက် ---- ပိုးပရန်မျိုး မီးကို တိုးသကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ ပျားရည်ပေါက်၏ ရသဓာတ်၌ မက်မောသော ယောကျာ်းသည် ပျားရည်ဖြင့် သုတ်လိမ်း ထားအပ်သော ဓားသွားကို လျှာဖြင့် လျက်ခြင်းကို ကြိုးစားအားထုတ်သကဲ့သို့လည်းကောင်း --- အထိုက်အလိုက် သာယာဖွယ်အချက်ကို တဏှာဖြင့် မက်မော၍ ထိုဒုက္ခစု၏ အကြောင်းရင်းစစ်ဖြစ်သော ပုညာဘိသင်္ခါရကို အားရပါးရ ကြိုးစား အားထုတ်ကြပြန်လေသည်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၈။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၆၂-၁၆၃။)
——待发之苦。然而,渴望人、天、梵天财富的人看不见、不留意这些苦;即使偶尔想到,也不把它视为严重的苦。无明遮住这些苦,使他们误认苦为乐;于是如飞蛾扑火,又如贪尝一滴蜂蜜的人努力舔舐涂蜜的刀刃,他们被爱驱使而贪着其中有限的可爱处,便兴高采烈地努力造作这堆苦的真正根因——福行。(《阿毗达磨义注》2-138;《清净道论》2-162—163。)
အဝိဇ္ဇာကြောင့် အပုညာဘိသင်္ခါရ ဖြစ်ပုံ
缘无明而有非福行
နောက်တစ်မျိုး ---- ဒု-သ-န-သော ဟု အော်မြည်ကြသော ငရဲသားတို့သည် လူ့ဘဝ၌ တည်စဥ်က ကာမေသုမိစ္ဆာစာရမှုစသည်တို့ဖြင့် ကာမဂုဏ်ကို မှီဝဲခြင်း ကာမဂုဏ်စည်းစိမ်တို့ကို ခံစားခြင်းသည် လောဟ- ကုမ္ဘီငရဲ၌ ဖြစ်ရခြင်းဟူသော အကျိုးဝိပါက်နှင့်တကွ ဖြစ်၏ဟု မသိမမြင်ခဲ့ကြပေ။ ဤပုံစံအတိုင်းပင် သတ္တဝါတို့ သည်လည်း မကောင်းသော အကျိုးတရားနှင့် အတူတကွ ဖြစ်လေ့ရှိကြကုန်သော မကောင်းသော အကျိုးတရား ကို ဖြစ်ပေါ်စေတတ်ကုန်သော အဆင်း-အသံ-အနံ့-အရသာ-အတွေ့အထိဟူသော အာရုံ (၅)ပါး ကာမဂုဏ် တရားတို့ကို မှီဝဲမှုစသည်တို့၌ အပြစ်ကို မမြင်သည်ဖြစ်၍ သုခဟု အထင်မှား အမှတ်မှားခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊ ရာဂစသော ကိလေသာတို့က လွှမ်းမိုးဖိစီး နှိပ်စက်အပ်သောကြောင့်လည်းကောင်း မသိမလိမ္မာ သေးသော ကလေးသူငယ်သည် မစင်ကို ပျော်ရွှင်စွာ ကစားသကဲ့သို့ သေချင်နေသူသည် အဆိပ်ကို သောက်ရန်
另一类是地狱众生高喊“杜—萨—纳—娑”。在人间时,他们不知不见:行欲邪行等、享用欲乐会带来生于铜釜地狱的异熟。众生也同样不能看见享用色、声、香、味、触五欲等行为的过患;这些欲境往往与恶果相伴,也能产生恶果。他们误认苦为乐,又受贪等烦恼压制,犹如无知小儿乐玩粪便、想死的人努力饮毒,便以身、语、意努力造作称为非福行的不善法——
原书第 367 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ကြိုးစား အားထုတ်သကဲ့သို့ ကိုယ် နှုတ် စိတ်တို့ဖြင့် အပုညာဘိသင်္ခါရ အမည်ရသည့် အကုသိုလ်တရားစုကို ကြိုးစား အားထုတ်မိပြန်သည်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၈။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၆၃။)
——聚。(《阿毗达磨义注》2-138;《清净道论》2-163。)
အဝိဇ္ဇာကြောင့် အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရ ဖြစ်ပုံ
缘无明而有不动行
(၃၁)ဘုံလောကတွင် ထိပ်ဆုံးက တည်ရှိနေသဖြင့် အလွန်အထက်တန်းကျသော အရူပဘုံတို့၌ ဖြစ်ရခြင်း ဟူသော အရူပဝိပါက် အကျိုးတရားတို့၌သော်မှလည်း သင်္ခါရဒုက္ခ၏ အပြစ် ဝိပရိဏာမဒုက္ခ၏ အပြစ်ကို ထိုးထွင်း၍ မသိမမြင်နိုင်သည်ဖြစ်၍ မြဲ၏ဟု ယူဆ စွဲလမ်းသော သဿတစသော အသိမှား အမှတ်မှား အယူမှားဖြင့် စိတ္တသင်္ခါရဖြစ်သော အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရ အရူပကုသိုလ်ကို --- မျက်စိလည် လမ်းမှားနေသော ယောကျာ်းသည် ဘီလူးမြို့သို့ ရှေးရှုနေသော လမ်းကို လိုက်မှားမိသကဲ့သို့ -- ကြိုးစား အားထုတ်မိပြန်လေသည်။
无色有位居三十一界之顶,即使其极高等的无色异熟果,也仍有行苦与坏苦的过患。因为不能洞彻这些过患,众生以“恒常”等常见所摄的错知、错想、邪见,努力造作作为心行的无色界善——不动行;这就像迷失方向的人误走向罗刹城之路。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၈။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၆၃။)
(《阿毗达磨义注》2-138;《清净道论》2-163。)
ဤသို့လျှင် အဝိဇ္ဇာ၏ ထင်ရှားရှိခြင်းကြောင့်သာလျှင် သင်္ခါရတို့၏ ထင်ရှားရှိခြင်းသည် ဖြစ်နိုင်ရကား၊ အဝိဇ္ဇာ၏ ထင်ရှားမရှိခြင်းကြောင့် (= ထင်ရှားမရှိလျှင်) သင်္ခါရတို့၏ ထင်ရှားရှိခြင်းသည်လည်း မဖြစ်နိုင်ရကား ဤသင်္ခါရ (= ကုသိုလ်တရား အကုသိုလ်တရား)တို့သည် အဝိဇ္ဇာဟူသော အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိကုန်၏ ဟူသော ဤသဘောကို သိနိုင်ပေသည်။ သာဓကပါဠိတော်မှာ ဤသို့တည်း --- အဝိဒွါ ဘိက္ခဝေ အဝိဇ္ဇာဂတော ပုညာဘိသင်္ခါရမ္ပိ အဘိသင်္ခရောတိ၊ အပုညာဘိသင်္ခါရမ္ပိ အဘိသင်္ခရောတိ၊ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရမ္ပိ အဘိသင်္ခရောတိ။ ယတော စ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခုနော အဝိဇ္ဇာ ပဟီနာ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာ၊ သော အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ဝိဇ္ဇုပ္ပါဒါ နေဝ ပုညာဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ။
如是,只有无明显现,诸行才可能显现;无明不显现时,诸行也不可能显现。因此可知,这些行——善法与不善法——以无明为显明之因。巴利例证如下(缅文转写):“အဝိဒွါ ဘိက္ခဝေ အဝိဇ္ဇာဂတော ပုညာဘိသင်္ခါရမ္ပိ အဘိသင်္ခရောတိ၊ အပုညာဘိသင်္ခါရမ္ပိ အဘိသင်္ခရောတိ၊ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရမ္ပိ အဘိသင်္ခရောတိ။ ယတော စ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခုနော အဝိဇ္ဇာ ပဟီနာ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာ၊ သော အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ဝိဇ္ဇုပ္ပါဒါ နေဝ ပုညာဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ။”
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၈-၁၃၉။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၆၃။)
(《阿毗达磨义注》2-138—139;《清净道论》2-163。)
= ရဟန်းတို့ …သစ္စာလေးပါး အမှန်တရားကို ထိုးထွင်း သိတတ်သည့် ဉာဏ်ပညာမရှိသော သတ္တဝါသည် အဝိဇ္ဇာနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ ပုညာဘိသင်္ခါရကိုလည်း စီမံပြုလုပ် အားထုတ်၏၊ အပုညာဘိသင်္ခါရကိုလည်း စီမံပြုလုပ် အားထုတ်၏၊ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရကိုလည်း စီမံပြုလုပ် အားထုတ်၏။ ရဟန်းတို့ …အကြင်အခါ ၌ကား ရဟန်းသည် အဝိဇ္ဇာကို ပယ်နိုင်၏၊ ဝိဇ္ဇာဉာဏ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုအခါ ထိုရဟန်းသည် အဝိဇ္ဇာကို ပယ်ပြီးခြင်းကြောင့်၊ ဝိဇ္ဇာဉာဏ်၏ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကြောင့် ပုညာဘိသင်္ခါရကိုလည်း မစီမံ မပြုလုပ် အားမထုတ်တော့ပေ။
比丘们,不具洞彻四谛之智慧、陷于无明的有情,造作福行,也造作非福行,也造作不动行。比丘们,当比丘已经断除无明、明智生起时,由于无明离贪、明智生起,他不再造作福行——
အပုညာဘိသင်္ခါရကိုလည်း မစီမံ မပြုလုပ် အားမထုတ်တော့ပေ။ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရကိုလည်း မစီမံ မပြုလုပ် အားမထုတ်တော့ပေ။ (သံ-၁-၃၁ဝ-ပရိဝီမံသနသုတ္တန်နှင့် အဓိပ္ပါယ်ချင်း တူညီသည်။) 〔သံယုတ်ပါဠိတော်ဝယ် ပျောက်ဆုံးနေသော သုတ္တန်တို့တွင် အထက်ပါ အဋ္ဌကထာက ကိုးကားတင်ပြ ထားသော သုတ္တန်လည်း ပါဝင်ကောင်း ပါဝင်နိုင်ပေသည်။ အဋ္ဌကထာဆရာတော်တို့ လက်ထက်က ထိုသုတ္တန်မှာ ထင်ရှားရှိနေသော သုတ္တန်ပင် ဖြစ်လေရာသည်။〕 ဤတွင်ရွေ့ကား အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်ပုံကို သဘောပေါက်ရုံ ရှင်းလင်းတင်ပြချက် ဖြစ်သည်။ ယောဂါ- ဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်ပုံကို သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်အောင် ရှုရမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ရှုရာ၌ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာ အတီတော အဒ္ဓါ ဟူသည်နှင့်အညီ ယခု ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ အကျုံးဝင်သော ဝိညာဏ်-နာမ်ရုပ်-သဠာယတန-ဖဿ-ဝေဒနာဟူသော ဝိပါက် အကျိုးတရားစု၏
——也不再造作非福行或不动行。(其义与《相应部》1-310《考察经》相同。)〔《相应部》巴利现存本有所缺失;义注所引的这部经,也许就在失传诸经之中。义注师时代,这部经应当仍然存在。〕以上只是为了理解缘无明而有行所作的简要说明。瑜伽行者则必须以正见智慧亲自现观、洞彻无明如何缘行。观照时,切勿忘记“အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာ အတီတော အဒ္ဓါ”这一原则:今生识、名色、六处、触、受等异熟果聚的真正因——
原书第 368 页
အကြောင်းရင်းစစ်ဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရတို့သည် အတိတ်ဘဝ အတိတ်အဓွန့်ကာလက တရားများသာ ဖြစ်ကြသည်ဟူသော ဤအချက်ကိုကား မမေ့ပါနှင့်။
——无明与行,只是过去生、过去时段的法。
သဘောပေါက်လွယ်သည့် ပုံစံ (၁) ခု
一个便于理解的实例
ရှေးပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပဉ္စမနည်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓနှစ်ဌာနတို့၌ ရုပ်နာမ်တို့ကို ကုန်စင် အောင် သိမ်းဆည်းပြီးသောအခါ ဤရုပ်နာမ်တို့၏ အကြောင်းတရားတို့ကို သိလိုသော စိတ်ဓာတ် စူးစမ်းရှာဖွေ လိုသော စိတ်ဓာတ်ဖြင့် အတိတ်ဘက်သို့ ဉာဏ်ကိုစေလွှတ်ကြည့်ပါ။ ဉာဏ်အရောင်အလင်းဖြင့် အတိတ်အကြောင်း တရားတို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပါက ကောင်းမြတ်သည်သာ ဖြစ်၏။ အကယ်၍ မတွေ့ခဲ့သော် လက်ရှိပစ္စုပ္ပန် တရား- ထိုင်ဆဲ တရားနှလုံးသွင်းဆဲ အချိန်အခါ၌ တည်ရှိသော ရုပ်နာမ်တို့က စ၍ ပဋိသန္ဓေ ကလလရေကြည် တည်စ အခိုက်၌ တည်ရှိကြသော ပဋိသန္ဓေရုပ်နာမ်တို့သို့ တိုင်အောင် ရုပ်နာမ်တို့ကို တစ်စတစ်စ သိမ်းဆည်းလျက် အကြောင်းတရားတို့ကို ရှေးပဉ္စမနည်း၌ ဖော်ပြခဲ့သည့် အတိုင်း ရှာဖွေပါ။ ဤတွင် အခြားပုံစံတစ်ခုကို ထပ်မံ၍ တင်ပြအပ်ပါသည် --- ပဋိသန္ဓေ ရုပ်နာမ်တို့သို့ တိုင်အောင်သော ရုပ်နာမ်တို့ကို သိမ်းဆည်းပြီးနောက် အတိတ် မရဏာသန္န
如前面缘起第五种方法所说,完全摄取内、外两处的色名以后,以想要知道、探求这些色名之因的意向,把智导向过去。若能凭智慧之光找到过去因,当然很好;若找不到,就从当前正在坐禅、正在作意时存在的色名开始,逐步摄取,直至结生初起羯罗蓝时的结生色名,再依第五种方法寻找诸因。这里再举一个实例:摄取直至结生的色名以后,把智导向过去临死——
ဘက်သို့ ဉာဏ်ကို စေလွှတ်၍ အတိတ်အကြောင်းတရားများကို ရှာဖွေလိုက်သောအခါ အမျိုးသားဘဝဖြင့် ဥပုသ်သီတင်း ကျင့်သုံးသည့် သီလမယ ပုညာဘိသင်္ခါရ အမည်ရသည့် ကံအာရုံကို တွေ့ရှိရ၏။ ထိုသူတော်ကောင်း သည် တစ်ဖန် ဆက်လက်၍ မည်ကဲ့သို့သော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဥပုသ်သီတင်းကို စောင့်သုံးခဲ့ပါသနည်းဟူသော ဦးတည်ချက်ကို ရှာဖွေလိုက်သောအခါ ဤသို့တွေ့ရှိရ၏ --- ''အမျိုးသားဘဝဖြင့် မိဘကို ကျေကျေနပ်နပ် ပြုစုလုပ်ကျွေးခွင့်ကို မရရှိနိုင်သဖြင့်၊ အမျိုးသမီးဘဝဖြင့် မိဘကို ကျေကျေနပ်နပ် ပြုစုလုပ်ကျွေးခွင့် ရရှိနိုင်သည့်အတွက် အမျိုးသမီးဖြစ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် ဦးတည်ချက်ဖြင့် ဥပုသ်သီတင်း စောင့်သုံးကြောင်း သီလတည်းဟူသော ပုညာဘိသင်္ခါရကို ပြုစုပျိုးထောင်ကြောင်းကို'' ဥပုသ်- သီတင်း စောင့်သုံးခိုက်၌ ဖြစ်ခဲ့ကြသော တည်ရှိခဲ့သော ရုပ်နာမ်အစဥ်တွင် ရှာဖွေကြည့်ရာ တွေ့ရှိရပေသည်။
——阶段,寻找过去因,发现一项业所缘:过去以男性身份持守布萨戒,造作了名为持戒所成福行的业。继续寻找当时为何持布萨戒,便发现这样的目标:“男性身份没有机会充分侍奉父母;女性身份则能充分侍奉父母。”正是以求得女身为目标而持布萨戒、培育持戒福行。在持布萨戒时生起、存在的色名相续中,可以找到这个目标。
သိကြား၏သစ်ပင် ဗြဟ္မာ၏အထွတ်ဟု သမုတ်အပ်သော မရုအမည်ရသော အရပ်ဒေသ တစ်ခုခုမှ ခုန်ချခဲ့သော် နတ်သမီးကိုရသည်ဟု ပြောဆိုကြသောကြောင့် ထိုသစ်ပင်ဖျားမှ သစ်ပင်အောက်သို့၊ ထိုတောင်- ထွတ်မှ တောင်ချောက်ထဲသို့ ခုန်ချသော ယောကျာ်းနှင့် တူသူပင်တည်း။
此人就像传说中从称为帝释树或梵天之巅的摩鲁跳下即可娶得天女,而从树梢跳到树下、从峰顶跳入山谷的男子。
ထိုတွင် ယခုပစ္စုပ္ပန် ဘဝင်မနောအကြည်ဓာတ်နှင့် အတိတ်ဘဝ ဥပုသ်ကျင့်သုံးခိုက်၌ ဖြစ်ခဲ့ကြသော ဘဝင်မနောအကြည်ဓာတ်တို့ကို တစ်နည်းဆိုရသော် ယခုပစ္စုပ္ပန် နာမ်သန္တတိအစဥ်နှင့် အတိတ်ဘဝ ဥပုသ် ကျင့်သုံးခိုက်၌ ဖြစ်ခဲ့ကြသော နာမ်သန္တတိအစဥ်တို့ကို သန္တတိအစဥ်အတန်း တစ်ခုတည်း ဟုတ်မဟုတ်ကို ထပ်မံ ဆန်းစစ်ကြည့်ရာ သန္တတိအစဥ်အတန်း တစ်ခုတည်း တစ်ဆက်တည်းသာ ဖြစ်ကြောင်းကို တွေ့ရှိရပြန်၏။
然后,他审查今生有分意净界与过去持布萨戒时的有分意净界;换言之,审查今生名相续与过去持戒时的名相续,是否属于同一条相续。结果发现,它们确是同一而连续的一条相续。
သဘာဝေါဝါယံ စိတ္တဿ ပဏ္ဍရတာ။ (မူလဋီ-၁-၁၂၅။ စာပိုဒ်-၄၃၆။) စိတ်အားလုံးသည် ဖြူစင်သော သဘောရှိ၏၊ ကြည်သော သဘောရှိ၏။ ဘဝင်မနောအကြည်ဓာတ်သည်- သာ ကြည်သည်မဟုတ်၊ နာမ်သန္တတိအစဥ်တွင် ပါဝင်သော စိတ်အားလုံးသည်ပင် ကြည်ပေသည်။ သို့အတွက် ထိုယောဂီသူတော်ကောင်းသည် အတိတ် ဘဝင်မနောအကြည်နှင့် ပစ္စုပ္ပန် ဘဝင်မနောအကြည်ဓာတ်ကို တစ်နည်းဆိုရသော် အတိတ်ဘဝ နာမ်သန္တတိအစဥ်နှင့် ပစ္စုပ္ပန် နာမ်သန္တတိအစဥ်ကို သန္တတိအစဥ်အတန်း တစ်ခုတည်း တစ်ဆက်တည်း ဟုတ်မဟုတ်ကို ရှုကြည့်လိုက်သောအခါ တစ်ခုတည်း တစ်ဆက်တည်းသာ
巴利原文(缅文转写):“သဘာဝေါဝါယံ စိတ္တဿ ပဏ္ဍရတာ။ ”(《根本复注》1-125,第436段。)一切心的自性都是明净的;并非只有有分意净界明净,名相续中的一切心都明净。因此,这位瑜伽行者观察过去有分意净界与今生有分意净界,换言之,观察过去生名相续与今生名相续,是否为同一而连续的一条相续,结果发现它们——
原书第 369 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ဖြစ်ကြောင်းကို (= ဖြစ်ပျက် အစဥ်အတန်း တစ်ခုတည်းသာ တစ်ဆက်တည်းသာ ဖြစ်ကြောင်းကို) တွေ့ရှိပေသည်။
——确是同一条连续的生灭相续。
နာမ်သန္တတိအစဥ်တွင်သာမက ရုပ်သန္တတိအစဥ်မှာလည်း တစ်ခုတည်း တစ်ဆက်တည်းပင် ဖြစ်၏။ အပ်ချည်- ကြိုး တစ်ခုကို သွယ်တန်းထားသကဲ့သို့ ဖြစ်ပျက် အစဥ်အတန်းကား တစ်ခုတည်း တစ်ဆက်တည်းပင်တည်း။
不只是名相续,色相续也是同一而连续的一条相续;犹如贯穿一根针线,生灭次第同一而连续。
ဧကတ္တနည်းကို သိခြင်းပင်တည်း။
这就是了知同一理路。
တစ်ဖန် ထိုသူတော်ကောင်းသည် နာနတ္တနည်းကို သိရှိနိုင်ရန် ဆက်လက်၍ စူးစမ်းရှာဖွေရာ အောက်ပါ အတိုင်း တွေ့ရှိပြန်၏ --- ၁။ အဝိဇ္ဇာ = မိဘကို ပြုစုလုပ်ကျွေးနိုင်သည့် အမျိုးသမီးဟု အသိမှားခြင်းသဘော။
接着,为了了知相异理路,他继续探查,发现如下:一、无明——错知女性身份能够侍奉父母。
၂။ တဏှာ = ယင်းအမျိုးသမီးဘဝကို တွယ်တာ တပ်မက်ခြင်းသဘော။
二、爱——贪著并渴爱这一女性身份。
၃။ ဥပါဒါန် = ယင်းအမျိုးသမီးဘဝသို့ စိတ်ကပ်ရောက် စွဲနေမှုသဘော။
三、取——心黏着并执取这一女性身份。
ကိလေသဝဋ် (၃)မျိုးတည်း။ ယင်းကိလေသဝဋ်တို့သည် - ၁။ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း (၁)ကြိမ်၊ ၂။ ဇော (၇)ကြိမ်၊ ၃။ တဒါရုံ (၂)ကြိမ်၊ ဟူသော မနောဒွါရဝီထိစိတ်အစဥ်အတိုင်း ဖြစ်နေကြ၏။ ထိုတွင် --- ၁။ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း၌ စိတ်+စေတသိက် = နာမ်တရား (၁၂)လုံး၊ ၂။ ဇော အသီးအသီး၌ စိတ်+စေတသိက် = နာမ်တရား အလုံး (၂ဝ)စီ၊ ၃။ တဒါရုံ အသီးအသီး၌ စိတ်+စေတသိက် = နာမ်တရား (၁၂)လုံးစီ၊ အသီးအသီးဖြစ်၏။ ဇောများမှာ လောဘဒိဋ္ဌိအုပ်စု ဇောများ ဖြစ်ကြ၏။ တစ်ဖန် ယင်းကိလေသဝဋ်ကြောင့် ဖြစ်ခဲ့သော သီလကုသိုလ်ကံ စေတနာအုပ်စု (= ပုညာဘိသင်္ခါရ)ကို ရှာဖွေကြည့်ရာ အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိရ ပြန်၏။
这三种是烦恼轮。它们依意门心路次第生起:一、意门转向一次;二、速行七次;三、彼所缘二次。其中,意门转向有十二个心与心所名法;每一速行有二十个心与心所名法;每一彼所缘有十二个心与心所名法。这些速行属于贪见组。又查找由这烦恼轮而生的持戒善业之思聚,也就是福行,发现如下。
၁။ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း (၁)ကြိမ် = စိတ်+စေတသိက် = နာမ်တရား (၁၂)လုံး၊ ၂။ ဇော (၇)ကြိမ် - တစ်ကြိမ် တစ်ကြိမ်၌ စိတ်+စေတသိက် = နာမ်တရား (၃၄)လုံးစီ ၃။ တဒါရုံ (၂)ကြိမ် - တစ်ကြိမ် တစ်ကြိမ်၌ စိတ်+စေတသိက် = နာမ်တရား (၃၄)လုံးစီ ဤမနောဒွါရဝီထိ နာမ်တရားစုကို တွေ့ရှိပြန်၏။ ကမ္မဝဋ်တည်း။ ဇောမှာ သဒ္ဓါပညာအုပ်စု ပထမ မဟာ- ကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်၏။ ဇော အသီးအသီး၌ နာမ်တရား (၃၄)လုံးစီ အသီးအသီးရှိ၏။ ဤ၌ သမာဒါနဝိရတိသာ ဖြစ်၍ သမ္ပတ္တဝိရတိ သဘောများကို မတွေ့ရသဖြင့် ဝိရတိစေတသိက်များ မပါဝင်ခြင်း ဖြစ်၏။ (အကျိုးပေးနေ- သည့်ကံ ဖြစ်ခိုက် အချိန်ကိုသာ ဆိုလိုပါသည်။) ပုညာဘိသင်္ခါရ တရားစုတည်း။ အတိတ်ဘဝက ဖြစ်ခဲ့သည့် ယင်းကိလေသဝဋ် ကမ္မဝဋ်တရားစုတို့ကို နာမ်တုံး နာမ်ခဲတည်းဟူသော နာမ်ဃန အသီးအသီးကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲ ဖျက်ဆီးလျက် ခွဲခြား စိတ်ဖြာလျက် ထိုးထွင်းသိခြင်းကြောင့် (= ပရမတ္ထဓမ္မသဘာဝ အသီးအသီး၏ ကိုယ်ပိုင်
一、意门转向一次,有十二个心与心所名法;二、速行七次,每一次有三十四个心与心所名法;三、彼所缘二次,每一次有三十四个心与心所名法。所见这一组意门心路名法就是业轮。速行是信慧组的第一大善心,每一速行有三十四个名法。这里仅有受持离,没有遇事离,因此不含离心所。〔所说只是该业正在给予果报的时段。〕这一法聚就是福行。以智慧破除、分析过去生这些烦恼轮与业轮各自的名密集,洞彻各究竟法自身的——
သဘာဝလက္ခဏာသို့ ဆိုက်အောင် ထွင်းဖောက်သိမြင်ခြင်းကြောင့်) နာနတ္တနည်းကို သိနေသည် မည်၏။
——自性相,这就称为了知相异理路。
ယင်းကိလေသဝဋ် မနောဒွါရဝီထိပေါင်းလည်း ဝီထိအကြိမ်ပေါင်းများစွာ ဖြစ်ခဲ့သည်သာ ဖြစ်၏၊ ကမ္မဝဋ် မနောဒွါရဝီထိပေါင်းလည်း ဝီထိပေါင်း အကြိမ်များစွာ ဖြစ်ခဲ့သည်သာတည်း။
过去生中,烦恼轮意门心路实际生起了许多次;业轮意门心路也实际生起了许多次。
原书第 370 页
ကိလေသဝဋ် ကမ္မဝဋ် ဝီထိစဥ်ဇယား
烦恼轮与业轮心路次第表
| မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း ဇော (၇) ကြိမ် တဒါရုံ (၂) ကြိမ် | |||
|---|---|---|---|
| 意门转向 | 速行(七次) | 彼所缘(二次) | |
| ကိလေသဝဋ် ၁၂ ၂ဝ ၁၂ | |||
| 烦恼轮 | 十二 | 二十 | 十二 |
| ကမ္မဝဋ် ၁၂ ၃၄ ၃၄ | |||
| 业轮 | 十二 | 三十四 | 三十四 |
〔မှတ်ချက် --- ဤ၌ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးကိုသာ ပုံစံထုတ်၍ ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ကိလေသဝဋ်၌
〔按:这里仅以一位瑜伽行者为例。烦恼轮中,依悦受或舍受,可能有喜相应或不相应;依有行或无行,可能有昏沉睡眠相应或不相应。彼所缘也可能生起,也可能不生起。
သောမနဿနှင့် ဥပေက္ခာသို့လိုက်၍ ပီတိယှဥ် မယှဥ်လည်း ရှိတတ်၏။ သသင်္ခါရိက အသင်္ခါရိကသို့ လိုက်၍ ထိနမိဒ္ဓယှဥ် မယှဥ်လည်း ရှိတတ်၏။ တဒါရုံမှာလည်း ကျသော်လည်း ရှိရာ၏၊ မကျသော်လည်း ရှိရာ၏။
若生起,十一种彼所缘都可能依相应情况落入。业轮也同样:依悦受或舍受、智相应或智不相应,可能有智相应或不相应、喜相应或不相应;彼所缘可能生起,也可能不生起。
ကျခဲ့သော် တဒါရုံ (၁၁)မျိုးလုံး ထိုက်သလို ကျနိုင်၏။ အလားတူပင် ကမ္မဝဋ်၌လည်း သောမနဿ - ဥပေက္ခာ၊ ဉာဏသမ္ပယုတ် - ဉာဏဝိပ္ပယုတ်သို့ လိုက်၍ ဉာဏ်ယှဥ် မယှဥ်၊ ပီတိယှဥ် မယှဥ်လည်း ရှိတတ်၏။ တဒါရုံမှာ လည်း ကျသော်လည်း ရှိရာ၏၊ မကျသော်လည်း ရှိရာ၏။ ကျခဲ့သော် (၁၁)မျိုးလုံး ထိုက်သလို ကျနိုင်၏။ - အသင်သူတော်ကောင်းသည် အတိတ်က မိမိ၏ နာမ်သန္တတိအစဥ်တွင် ဖြစ်ခဲ့သည့်အတိုင်းသာ ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ရှုပါ။ တစ်ဖန် --- အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်၏ ဟူရာဝယ် ကိလေသဝဋ် မနောဒွါရဝီထိကြောင့် ကမ္မဝဋ် မနောဒွါရဝီထိ ဖြစ်ပုံကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အကြောင်းတရား အကျိုးတရားတို့ကို သိမ်း- ဆည်း ရှုပွားရမည်၊ ဝိပဿနာပိုင်းသို့ ရောက်လျှင်လည်း ဝိပဿနာရှုရမည်ဟု ကြိုတင်၍ မှတ်သားထားပါ၊၊〕 ယင်းအထက်ဖော်ပြပါ ကမ္မဝဋ်အမည်ရသော သင်္ခါရတရားစုတို့သည်လည်း တစ်နည်းဆိုသော် ကမ္မဝဋ်
若生起,十一种彼所缘都可能依相应情况落入。善人应当只依自己过去名相续中实际发生的情形,以智慧照见。又,“缘无明而有行”是说烦恼轮意门心路如何令业轮意门心路生起;应以智慧照见这种因果,摄取并修习因法与果法,进入毗婆舍那阶段时还要观照它们。请预先牢记。〕以上称为业轮的诸行法聚,换言之,业轮——
မနောဒွါရဝီထိ စိတ်အစဥ်တို့သည်လည်း၊ တစ်နည်းဆိုသော် ကိလေသဝဋ် ကမ္မဝဋ် မနောဒွါရိကဇောဝီထိ စိတ်အစဥ်အတွင်း၌ တည်ရှိကြသော နာမ်တရားစုတို့သည်လည်း အနိစ္စတရားတို့သာ စင်စစ် ဧကန် အမှန် ဖြစ်ကြသောကြောင့် ဖြစ်ပြီးလျှင် ပျက်သွားကြ၏။ အတိတ်ဘဝမှာပင် ဖြစ်ပြီးက ပျက်သွားကြ၏။ သို့သော် ရုပ်နာမ်သန္တာန်အစဥ်တွင် စွမ်းအင်သတ္တိ တစ်စုံတစ်ရာကို မထားခဲ့ဘဲ ချုပ်ပျောက်သွားကြသည်ကား မဟုတ်၊ သင်္ခါရ-ကံကို ပြုစုပျိုးထောင်သူတို့ မျှော်လင့်တောင့်တထားသည့် ဘဝတစ်ခုကို ဖြစ်စေနိုင်သည့် စွမ်းအင် ကမ္မသတ္တိကို ရုပ်နာမ်အစဥ်တွင် မြှုပ်နှံပြီးပါမှသာလျှင် ချုပ်ပျက်သွားကြ၏။ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် သင်္ခါရ နာမ်တရားအုပ်စုကို သိမ်းဆည်းလျက် ယင်းသင်္ခါရတရားတို့ ချုပ်ပျက်သွားသည့်အခါ ရုပ်နာမ်အစဥ်တွင် မြှုပ်နှံထားခဲ့သော ယင်းကမ္မသတ္တိကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ရှုရမည် ဖြစ်သည်။
——意门心路,乃至烦恼轮、业轮意门速行心路中的名法聚,都确实只是无常法;生起以后便坏灭,在过去生当时就已生灭。然而,它们并非未在色名相续中留下任何力量便消失;只有把能够产生造业者所期求之某一生的业力埋藏在色名相续中以后,才坏灭。瑜伽行者摄取诸行名法聚时,必须以智慧照见诸行坏灭后埋藏于色名相续中的这股业力。
အထက်တွင် ပုံစံထုတ်ပြထားသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်ကား မိဘကို ကျေကျေနပ်နပ် ပြုစုလုပ်ကျွေးခွင့် ရရှိနိုင်သည့် အမျိုးသမီးဘဝကို လိုလားတောင့်တထားသူ ဖြစ်၏။ ယင်းအမျိုးသမီးဘဝကို ရလိုသည့် ဦးတည်- ချက်ဖြင့် သီလမယ ကုသိုလ်သင်္ခါရကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့၏။ ထိုသူတော်ကောင်းသည် ယင်းသင်္ခါရတရားစု၏ ကမ္မသတ္တိကို ရှာဖွေလျက် ယင်းကမ္မသတ္တိကြောင့် လက်ရှိ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၏ ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်ဦးဆောင်သည့် ရုပ်နာမ်တရားစုနှင့် အကြောင်း အကျိုး ဆက်စပ်မှု ရှိမရှိကို ရှာဖွေကြည့်ရာ ယင်းကမ္မသတ္တိကြောင့် ပဋိသန္ဓေ ဝိပါကဝဋ်တရားစုတို့သည် ဖြစ်ပွား ပေါ်ပေါက်လာကြသည်ကို ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်ရပြန်၏။ ယင်းသို့ တွေ့မြင် ရာဝယ် ထိုယောဂီသူတော်ကောင်း၏ သန္တာန်ဝယ် အောက်ပါ အသိဉာဏ်များပါ ဖြစ်ပေါ်လာပေသည်။ ---
上述作为实例的瑜伽行者,渴望得到女身,以便有机会充分侍奉父母;他以求得女身为目标,培育持戒所成善行。继续寻找这组行法的业力,并探查此业力与今生由结生识领导的色名法聚是否有因果关系时,他又以智慧见到:正由这股业力,结生的异熟轮法聚才生起。如此见到时,下列智也在这位瑜伽行者的相续中生起:
原书第 371 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ၁။ အကြောင်းတရားဘက်၌လည်း ပြုလုပ်သူ ဖန်ဆင်းသူ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ မရှိ၊ အတ္တ မရှိ၊ ပရမအတ္တ မရှိ။
一、在因法一边,没有造作者、创造者、个人、有情,没有我,也没有最高我。
၂။ အကျိုးတရားဘက်၌လည်း အပြုလုပ်ခံရသူ အဖန်ဆင်းခံရသူ အတ္တ မရှိ၊ ဇီဝအတ္တ မရှိ။
二、在果法一边,也没有被造者、受创造者、我或生命我。
၃။ အကြောင်းရုပ်နာမ် အစုအပုံ အကျိုးရုပ်နာမ် အစုအပုံမျှသာ ရှိ၏ဟု သိနေ၏။ (ဤအပိုင်း၌ ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်နေသည့်အတွက် ဧကတ္တနည်း နာနတ္တနည်းတို့ကို သိမှုသည် အကျုံးဝင်သွား၏။) ၄။ တစ်ဖန် အဝိဇ္ဇာ-တဏှာ-ဥပါဒါန်-သင်္ခါရ-ကံ ဟူသော အကြောင်းတရားများဘက်၌လည်း အကျိုးတရားကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ပြုလုပ်စီမံမည်ဟူသော ကြောင့်ကြဗျာပါရ မရှိသည်ကိုလည်းကောင်း၊ ၅။ ပဋိသန္ဓေနာမ်ရုပ်ဟူသော အကျိုးတရားဘက်၌လည်း အကြောင်းတရားတို့သည် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာ ခဲ့သော် ငါတို့ အကျိုးတရားစုတို့သည်လည်း ထင်ရှား ဖြစ်ကြမည်ဟူသော ကြောင့်ကြဗျာပါရ မရှိမှု သဘောကိုလည်းကောင်း ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်နေရ၏။ အဗျာပါရနည်းကို သိခြင်းပင်တည်း။
三、他了知:只有作为因的色名聚与作为果的色名聚。〔此时智慧已经直达究竟,所以也包括了知同一理路与相异理路。〕四、他又以智慧见到:无明、爱、取、行、业等因法并没有“我要使果法生起”的操持作用;五、结生名色等果法也没有“因法若已显现,我们这些果法便要生起”的操持作用。这就是了知无主宰运作理路。
၆။ တစ်ဖန် ယင်းအဝိဇ္ဇာ-တဏှာ-ဥပါဒါန်-သင်္ခါရ-ကံ ဟူသော အကြောင်းတရားစုကြောင့် ပဋိသန္ဓေနာမ်ရုပ် စသော အကြောင်းနှင့်လျော်သော အကျိုးတရားစုသာ ဖြစ်သည်ကိုတွေ့ရ၍ အကြောင်းနှင့် မလျော်သော အခြား အကျိုး တစ်စုံတစ်ရာကို မတွေ့ရှိသဖြင့် ဧဝံဓမ္မတာနည်းကိုလည်း သိရှိသည် မည်ပေသည်။
六、他又见到:由无明、爱、取、行、业这一组因,只生起结生名色等与因相应的果法,并没有任何不相应的其他果,所以也称为了知如是法性理路。
ဤကား အကြောင်းတရားတို့ကို တစ်စုထား၍ အကျိုးတရားတို့ကိုလည်း တစ်စုထား၍ တင်ပြပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပထမနည်းအတိုင်း တစ်နည်းတစ်ဖုံအားဖြင့် ခွဲ၍ ပြောခဲ့သော် ဤသို့ ဖြစ်၏။
以上是把诸因放在一组、诸果也放在一组而说明。若依缘起第一种方法再作分析,则如下。
မိဘကို ကျေကျေနပ်နပ် ပြုစုလုပ်ကျွေးခွင့်ကို ရရှိနိုင်သည့် အမျိုးသမီးဟု အသိမှားခြင်း သဘောကား အဝိဇ္ဇာတည်း။ (အဝိဇ္ဇာဦးဆောင်သည့် ကိလေသဝဋ် မနောဒွါရိကဇောဝီထိ စိတ်အစဥ်ပင်တည်း။) ယင်းအဝိဇ္ဇာကြောင့် (= အဝိဇ္ဇာဦးဆောင်သည့် ကိလေသဝဋ် မနောဒွါရိကဇောဝီထိ စိတ်အစဥ်ကြောင့်) သီလမယကုသိုလ် ပုညာဘိသင်္ခါရကို ပြုစုပျိုးထောင်၏။ (= သီလမယ ကုသိုလ်စေတနာဦးဆောင်သည့် ကမ္မဝဋ် မနောဒွါရိကဇောဝီထိ စိတ်အစဥ်ကို ပြုစုပျိုးထောင်၏။) အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခဲ့ရာ ရုပ်နာမ်အစဥ်နှင့် (= အဝိဇ္ဇာဦးဆောင်သည့် ကိလေသဝဋ် မနောဒွါရိကဇောဝီထိ စိတ်အစဥ် နာမ်တရားစုနှင့် မှီရာဝတ္ထုရုပ်တို့ကို ဆိုလိုသည်။) သီလမယ ကုသိုလ်သင်္ခါရ ဖြစ်ခဲ့ရာ ရုပ်နာမ် အစဥ်တို့ကို (= သီလမယ ကုသိုလ်စေတနာ ဦးဆောင်သည့် ကမ္မဝဋ် မနောဒွါရိက ကုသိုလ်ဇောဝီထိ စိတ်အစဥ် နာမ်တရားစုနှင့် မှီရာ ဝတ္ထုရုပ်တို့ကို ဆိုလိုသည်။) ရုပ်နာမ်သန္တတိ အစဥ်အတန်း တစ်ခုတည်းအဖြစ် တစ်ဆက်-
错知女身能充分侍奉父母,就是无明,也就是由无明领导的烦恼轮意门速行心路。缘这无明——缘由无明领导的烦恼轮意门速行心路——而培育持戒所成善福行,也就是培育由持戒善思领导的业轮意门善速行心路。他以智慧见到无明生起时的色名相续——即由无明领导的烦恼轮意门速行心路名法聚及其所依色——与持戒所成善行生起时的色名相续——即由持戒善思领导的业轮意门善速行心路名法聚及其所依色——是同一而连续的——
တည်းအဖြစ် ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်နေ၏။ တစ်ဖန် ယင်းကိလေသဝဋ် ကမ္မဝဋ် အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရတို့ ဖြစ်ခဲ့ရာ ရုပ်နာမ်သန္တာန်အစဥ်နှင့် ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၏ ပဋိသန္ဓေရုပ်နာမ်တို့သို့ တိုင်အောင်သော ရုပ်နာမ်အစဥ်တို့ကိုလည်း သန္တတိအစဥ်အတန်း တစ်ခုတည်းအဖြစ် ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်နေ၏။ ဧကတ္တနည်းကို သိခြင်းပင်တည်း။
——一条色名相续。又,他还以智慧见到:烦恼轮与业轮、无明与行生起时的色名相续,直至今生结生色名为止,也都是同一而连续的一条相续。这就是了知同一理路。
တစ်ဖန် အဝိဇ္ဇာ ဦးဆောင်သည့် ကိလေသဝဋ် မနောဒွါရိက ဇောဝီထိစိတ်အစဥ်နှင့် သီလမယ ကုသိုလ် စေတနာ ဦးဆောင်သည့် ကမ္မဝဋ် မနောဒွါရိကဇောဝီထိစိတ်အစဥ် နာမ်တရားစုတို့၌ သန္တတိဃန၊ သမူဟဃန၊ ကိစ္စဃနဟူသော နာမ်တုံးနာမ်ခဲတို့ကို ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးလျက် စိတ္တက္ခဏတိုင်း၌ တည်ရှိကြသော ပရမတ္ထဓာတ်သား အသီးအသီး၏ ကိုယ်ပိုင် သဘာဝသတ္တိ သဘာဝလက္ခဏာကိုလည်း ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်၏။ နာနတ္တနည်းကို သိခြင်းတည်း။ ပဋိသန္ဓေရုပ်နာမ်တို့၌လည်း နည်းတူပင် ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် သိရှိနေ၏။
接着,他破除由无明领导的烦恼轮意门速行心路,以及由持戒善思领导的业轮意门善速行心路名法聚中的相续密集、组合密集与作用密集,并以智慧见到每一心刹那中各个究竟界自身的自性与自性相。这就是了知相异理路。对于结生色名,也同样以智慧直达究竟而知。
နာနတ္တနည်းကို သိခြင်းပင်တည်း။
这就是了知相异理路。
原书第 372 页
အဝိဇ္ဇာဟူသော အကြောင်းတရားဘက်၌လည်း သင်္ခါရဟူသော အကျိုးတရားကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ပြုစီမံမည်ဟူသော ဗျာပါရ မရှိခြင်း၊ အကျိုး သင်္ခါရတရားဘက်၌လည်း အကြောင်း အဝိဇ္ဇာတရားသည် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော် ငါတို့ အကျိုးသင်္ခါရတရားများသည် ဖြစ်လိုက်ကြမည်ဟူသော ဗျာပါရ မရှိခြင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်နေ၏။ အဗျာပါရနည်းကို သိခြင်းပင်တည်း။ သင်္ခါရကြောင့် ဝိညာဏ်စသည်တို့ ဖြစ်ရာ၌လည်း နည်းတူပင် သဘောပေါက်ပါ။
他以智慧见到:在作为因的无明一边,没有“我要使作为果的行生起”的操持作用;在作为果的行一边,也没有“因无明既已显现,我们这些果行便要生起”的操持作用。这就是了知无主宰运作理路。缘行而有识等,也应以同样方式理解。
အဝိဇ္ဇာဟူသော အကြောင်းကြောင့် သင်္ခါရဟူသော လျော်သော အကျိုးတရားသာ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ကို ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်၍ မလျော်သော အကျိုးတရားများ၏ မဖြစ်သည်ကိုလည်း ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်နေ၏။
他以智慧见到:缘无明这一因,只生起行这一与因相应的果;与因不相应的果则不生起。
ဧဝံဓမ္မတာနည်းကို သိခြင်းပင်တည်း။
这就是了知如是法性理路。
အသင်သူတော်ကောင်းသည်လည်း အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်ပုံ သင်္ခါရကြောင့် ဝိညာဏ်ဖြစ်ပုံစသည်ကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ရှုရာ၌ အထက်ပါ ဧကတ္တနည်း နာနတ္တနည်း အဗျာပါရနည်း ဧဝံဓမ္မတာနည်းတို့ကို သိအောင် ကြိုးပမ်းရမည်သာဖြစ်သည်ဟု စွဲမြဲစွာ မှတ်သား နာယူထားပါ။
善人也应牢牢记住:以智慧观见缘无明而有行、缘行而有识等时,必须努力了知上述同一理路、相异理路、无主宰运作理路与如是法性理路。
原书第 373 页
ပဋ္ဌာန်းပစ္စည်းများ
发趣诸缘
ဤပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားတော်၌ အဝိဇ္ဇာ ထင်ရှား ရှိခြင်းကြောင့် သင်္ခါရသည် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ တစ်နည်းဆိုသော် --- အကြောင်းတရား ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကြောင့် အကျိုးတရားသည် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်- လာ၏ဟု ဆိုရာ၌ အကြောင်းတရားများက အကျိုးတရားများကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် မည်သို့မည်ပုံ ကျေးဇူးပြုပေး ပါသနည်း၊ မည်သည့် ပစ္စယသတ္တိများဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးပါသနည်းဟု မေးမြန်းဖွယ်ရာ ရှိ၏၊ ကြောင်း-ကျိုး ဆက်နွယ်မှု သဘောတရားများ၌ ဉာဏ်ကျက်စားနိုင်ရန် အလို့ငှာ ဤတွင် ပဋ္ဌာန်း (၂၄)ပစ္စည်းကို အကျဥ်းချုပ်၍ ရေးသားတင်ပြပေအံ့ ---
在此缘起教法中,由于无明显现,行便显现;换言之,由于因法显现,果法便显现。这里可以问:诸因法究竟如何资助诸果法,又以哪些缘力资助?为了使智慧能在因果关联的法义中运作,今在此略述《发趣论》的二十四缘。
(၂၄) ပစ္စည်း ဥဒ္ဒေသပါဠိတော်
二十四缘举要巴利文
ဟေတုပစ္စယော၊ အာရမ္မဏပစ္စယော၊ အဓိပတိပစ္စယော၊ အနန္တရပစ္စယော၊ သမနန္တရပစ္စယော၊ သဟဇာတပစ္စယော၊ အညမညပစ္စယော၊ နိဿယပစ္စယော၊ ဥပနိဿယပစ္စယော၊ ပုရေဇာတပစ္စယော၊ ပစ္ဆာ- ဇာတပစ္စယော၊ အာသေဝနပစ္စယော၊ ကမ္မပစ္စယော၊ ဝိပါကပစ္စယော၊ အာဟာရပစ္စယော၊ ဣန္ဒြိယပစ္စယော၊ စျာနပစ္စယော၊ မဂ္ဂပစ္စယော၊ သမ္ပယုတ္တပစ္စယော၊ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော၊ အတ္ထိပစ္စယော၊ နတ္ထိပစ္စယော၊ ဝိဂတပစ္စယော၊ အဝိဂတပစ္စယောတိ။ (ပဋ္ဌာန-၁-၁။)
巴利原文(缅文转写):“ဟေတုပစ္စယော၊ အာရမ္မဏပစ္စယော၊ အဓိပတိပစ္စယော၊ အနန္တရပစ္စယော၊ သမနန္တရပစ္စယော၊ သဟဇာတပစ္စယော၊ အညမညပစ္စယော၊ နိဿယပစ္စယော၊ ဥပနိဿယပစ္စယော၊ ပုရေဇာတပစ္စယော၊ ပစ္ဆာ- ဇာတပစ္စယော၊ အာသေဝနပစ္စယော၊ ကမ္မပစ္စယော၊ ဝိပါကပစ္စယော၊ အာဟာရပစ္စယော၊ ဣန္ဒြိယပစ္စယော၊ စျာနပစ္စယော၊ မဂ္ဂပစ္စယော၊ သမ္ပယုတ္တပစ္စယော၊ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော၊ အတ္ထိပစ္စယော၊ နတ္ထိပစ္စယော၊ ဝိဂတပစ္စယော၊ အဝိဂတပစ္စယောတိ။”
Hetupaccayo, ārammaṇapaccayo, adhipatipaccayo, anantarapaccayo, samanantarapaccayo, sahajātapaccayo, aññamaññapaccayo, nissayapaccayo, upanissayapaccayo, purejātapaccayo, pacchājātapaccayo, āsevanapaccayo, kammapaccayo, vipākapaccayo, āhārapaccayo, indriyapaccayo, jhānapaccayo, maggapaccayo, sampayuttapaccayo, vippayuttapaccayo, atthipaccayo, natthipaccayo, vigatapaccayo, avigatapaccayoti.(《发趣论》1-1。)即:因缘、所缘缘、增上缘、无间缘、等无间缘、俱生缘、相互缘、依止缘、亲依止缘、前生缘、后生缘、重复缘、业缘、果报缘、食缘、根缘、禅缘、道缘、相应缘、不相应缘、有缘、无有缘、离去缘、不离去缘。
ဟေတုပစ္စည်း
因缘
ဟေတု-သဒ္ဒါသည် အရင်းအမြစ် (= မူလ)ကို ဟောသောသဒ္ဒါ ဖြစ်၏။ လောဘ-ဒေါသ-မောဟတရား (၃)ပါးသည် အကုသိုလ်တရားတို့၏ အရင်းအမြစ် (= မူလတရား) ဖြစ်၏။ အကုသလမူလတရားဟု ခေါ်၏၊ အကုသိုလ်ဟိတ်ဟုလည်း ခေါ်၏။ အလောဘ-အဒေါသ-အမောဟဟူသော တရား (၃)ပါးသည် ကုသိုလ်တရား နှင့် အချို့သော အဗျာကတတရားတို့၏ အရင်း-အမြစ်-မူလတရား ဖြစ်၏၊ ကုသလမူလတရား အဗျာကတမူလ တရားဟုခေါ်၏၊ ကုသိုလ်ဟိတ်၊ အဗျာကတဟိတ်ဟုလည်း ခေါ်၏။
“Hetu”一词表示根本(mūla)。贪、瞋、痴三法是诸不善法的根本,故称不善根,也称不善因。无贪、无瞋、无痴三法是诸善法与一部分无记法的根本,故称善根、无记根,也称善因、无记因。
ပစ္စယ = ပစ္စည်း
缘(paccaya)
ပစ္စယောတိ ဧတ္ထ ပန အယံ ဝစနတ္ထော၊ ပဋိစ္စ ဧတသ္မာ ဧတီတိ ပစ္စယော။ အပစ္စက္ခာယ နံ ဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ ယော ဟိ ဓမ္မော ယံ ဓမ္မံ အပစ္စက္ခာယ တိဋ္ဌတိ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝါ၊ သော တဿ ပစ္စယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ လက္ခဏတော ပန ဥပကာရကလက္ခဏော ပစ္စယော။ ယော ဟိ ဓမ္မော ယဿ ဓမ္မဿ ဌိတိယာ ဝါ ဥပ္ပတ္တိယာ ဝါ ဥပကာရကော ဟောတိ၊ သော တဿ ပစ္စယောတိ ဝုစ္စတိ။ ပစ္စယော၊ ဟေတု၊ ကာရဏံ၊ နိဒါနံ၊ သမ္ဘဝေါ၊ ပဘဝေါတိအာဒိ အတ္ထတော ဧကံ၊ ဗျဉ္ဇနတော နာနံ။ ဣတိ မူလဋ္ဌေန ဟေတု၊ ဥပကာရကဋ္ဌေန ပစ္စယောတိ သင်္ခေပတော မူလဋ္ဌေန ဥပကာရကော ဓမ္မော ဟေတုပစ္စယော။
巴利原文(缅文转写):“ပစ္စယောတိ ဧတ္ထ ပန အယံ ဝစနတ္ထော၊ ပဋိစ္စ ဧတသ္မာ ဧတီတိ ပစ္စယော။ အပစ္စက္ခာယ နံ ဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ ယော ဟိ ဓမ္မော ယံ ဓမ္မံ အပစ္စက္ခာယ တိဋ္ဌတိ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝါ၊ သော တဿ ပစ္စယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ လက္ခဏတော ပန ဥပကာရကလက္ခဏော ပစ္စယော။ ယော ဟိ ဓမ္မော ယဿ ဓမ္မဿ ဌိတိယာ ဝါ ဥပ္ပတ္တိယာ ဝါ ဥပကာရကော ဟောတိ၊ သော တဿ ပစ္စယောတိ ဝုစ္စတိ။ ပစ္စယော၊ ဟေတု၊ ကာရဏံ၊ နိဒါနံ၊ သမ္ဘဝေါ၊ ပဘဝေါတိအာဒိ အတ္ထတော ဧကံ၊ ဗျဉ္ဇနတော နာနံ။ ဣတိ မူလဋ္ဌေန ဟေတု၊ ဥပကာရကဋ္ဌေန ပစ္စယောတိ သင်္ခေပတော မူလဋ္ဌေန ဥပကာရကော ဓမ္မော ဟေတုပစ္စယော။”
Paccayoti ettha pana ayaṃ vacanattho: paṭicca etasmā etīti paccayo; apaccakkhāya naṃ vattatīti attho. Yo hi dhammo yaṃ dhammaṃ apaccakkhāya tiṭṭhati vā uppajjati vā, so tassa paccayoti vuttaṃ hoti. Lakkhaṇato pana upakārakalakkhaṇo paccayo. Yo hi dhammo yassa dhammassa ṭhitiyā vā uppattiyā vā upakārako hoti, so tassa paccayoti vuccati. Paccayo, hetu, kāraṇaṃ, nidānaṃ, sambhavo, pabhavoti ādi atthato ekaṃ, byañjanato nānaṃ. Iti mūlaṭṭhena hetu, upakārakaṭṭhena paccayoti saṅkhepato mūlaṭṭhena upakārako dhammo hetupaccayo.
(အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၄၄။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၆၄။)
(《阿毗达磨义注》3-344;《清净之道》2-164。)
အကျိုးတရားသည် ဤအကြောင်းတရားမှ စွဲ၍ ဖြစ်ရ၏ တည်ရ၏၊ ထိုသို့ အကျိုးတရား၏ စွဲ၍ ဖြစ်ခဲ့ရာ စွဲ၍ တည်ခဲ့ရာ အကြောင်း၏ အဖြစ်ကြောင့် ထိုအကြောင်းတရားသည် ပစ္စယ = ပစ္စည်း မည်၏။ ထိုအကြောင်း တရားကို မပယ်စွန့်မူ၍ ဖြစ်ရ၏ တည်ရ၏ဟု ဆိုလိုသည်။ ထင်ရှားစေအံ့ --- အကြင်အကျိုးတရားသည် အကြင် အကြောင်းတရားကို မပယ်စွန့်မူ၍ မကင်းမူ၍ တည်မူလည်း တည်ရ၏၊ ဖြစ်မူလည်း ဖြစ်ရ၏။ ထိုအကြောင်း တရားသည် ထိုအကျိုးတရား၏ စွဲ၍တည်ခဲ့ရာ စွဲ၍ဖြစ်ခဲ့ရာ အကြောင်းတရားပင်တည်း။
果法依此因法而生、而住;因法既是果法所依而生、所依而住之因,便称为缘(paccaya)。意思是:果法不舍离此因法而生、而住。更明确地说,某一果法若不舍离、不离开某一因法而住或生,那么该因法就是它所依而住、所依而生的因。
原书第 374 页
〔မှတ်ချက် --- ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းသည် (= နောက်နောက်၌ ဖြစ်သော နာမ်တရားစုသည်) ပုရေဇာတ
〔注——后生缘,即后后生起的名法聚,对于前生
(= မိမိ၏ ရှေးက ကြိုတင်၍ ဖြစ်နှင့်သော ရုပ်တရားစု)အား တည်ဖို့ရန်သာ ကျေးဇူးပြု၏၊ ဖြစ်ဖို့ရန်ကား ကျေးဇူးမပြု။ အနန္တရစသော ပစ္စည်းသည် (= ရှေးရှေးသော နာမ်တရားစုသည်) နောက်နောက်သော နာမ်တရားစုအား ဖြစ်ဖို့ရန်သာ ကျေးဇူးပြု၏၊ တည်ဖို့ရန်ကား ကျေးဇူးမပြု။ ဟေတုစသော ပစ္စည်းတို့ကား တည်ဖို့ရန် ဖြစ်ဖို့ရန် နှစ်မျိုးလုံးအတွက် ကျေးဇူးပြုကြသည်။ ထိုကြောင့် တိဋ္ဌတိ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝါ - ဟု အနိယမတ္ထအနက် ရှိသော (= မမြဲသောအနက် ရှိသော) ဝါ-သဒ္ဒါဖြင့် ဖွင့်ဆိုသည်။ တိဋ္ဌတိ-ကား ဌီအခိုက်၌ တည်သောအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်းတည်း၊ ဥပ္ပဇ္ဇတိ-ကား ဥပါဒ်အခိုက်၌ ဥပါဒ်သောအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်းတည်း။〕 ဤအထက်ပါ ဖွင့်ဆိုချက်များနှင့် အညီ အကြောင်းတရားများကို ပစ္စည်း၊ အကျိုးတရားများကို ပစ္စယုပ္ပန်ဟု မှတ်သားထားပါ။
——即在它以前先已生起的色法聚——只资助其住,不资助其生。无间缘等,即前前名法聚,对于后后名法聚只资助其生,不资助其住。因缘等则同时资助生与住。因此,释文用意义不限定的 vā 一词说 tiṭṭhati vā uppajjati vā。Tiṭṭhati 是在住时以住的方式存在;uppajjati 是在生时以生起的方式存在。〕依上述解释,应当把诸因法称为缘法,把诸果法称为缘所生法。
ဥပကာရကလက္ခဏာ
助益相
ပစ္စယသဒ္ဒါ၏ အကြောင်းဟူသောအနက်သည် သဒ္ဒတ္ထတည်း = သဒ္ဒါနက်တည်း။ ဥပကာရက-အနက်ကား အကြောင်းတရားအားလုံး၏ သဘောကိုပြသော လက္ခဏတ္ထတည်း။ သဘာဝလက္ခဏ အနက်သဘောတည်း။
paccaya 一词的“因”义是语义(saddattha),即字面意义;“助益”义则是显示一切因法本性的相义(lakkhaṇattha),也就是自性相之义。
ဥပကာရက --- ဟူသည် ပစ္စယုပ္ပန်အကျိုးတရားတို့၏ လျော်သောဂုဏ်ရှိသည်၏အဖြစ်ကို ပြီးစေခြင်း = ပြုခြင်းတည်း။ ယင်းသို့ ပြုခြင်းဟူသည် အကြောင်းတရားနှင့်လျော်သော အကျိုးတရား၏ ဖြစ်နိုင်ခြင်း တည်ခြင်း ပင်တည်း။ ထိုသို့ အကြောင်းတရားနှင့် လျော်သော အကျိုးတရား၏ ဖြစ်နိုင်အောင် တည်နိုင်အောင် အကြောင်း တရားများက အကျိုးတရားများကို ပြုပေးသည် ဟူလိုသည်။ ယင်းသို့ ပြုပေးနိုင်ခြင်းကိုပင် အကြောင်းပစ္စည်း တရားတို့က အကျိုးပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ကို အကြောင်းတရားနှင့် လျော်သော အကျိုးတရားဖြစ်အောင် တည်အောင် ကျေးဇူးပြုပေးသည်ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ယင်းသို့ ကျေးဇူးပြုပေးသော ထိုအကျိုးတရား၏ ထိုအကြောင်းတရားကို ပစ္စယ = ပစ္စည်း-ဟုခေါ်ဆိုသည်။
“助益”是使缘所生果法成就与其相应的性质,也就是使与因法相应的果法得以生起、得以住立。换言之,因法使果法能够依因法相应的方式生起和住立。因法能够如此令缘所生法生起、住立,便称为资助;能够资助某一果法的那一因法,就称为该果法的缘。
အကျဥ်းချုပ်အားဖြင့်ကား အရင်းအမြစ်မူလ၏အဖြစ်ဖြင့် အကျိုးတရားတို့ကို လျော်သော အကျိုးကျေးဇူး ရှိသည်၏အဖြစ်ကို ပြုပေးတတ်သော (= လျော်သော အကျိုးကျေးဇူး ဖြစ်အောင် တည်အောင် ပြုပေးတတ်သော) ဟိတ် (၆)ပါး အကြောင်းတရားသည် ဟေတုပစ္စည်းမည်၏။
总之,以根本的方式使诸果法成就相应利益——令它们得以生起与住立——的六种因法,称为因缘。
မူလဋ္ဌ = အရင်းအမြစ် အနက်သဘော
根义(mūlaṭṭha):根本之义
လဒ္ဓဟေတုပစ္စယာ ဟိ ဓမ္မာ ဝိရူဠှမူလာ ဝိယ ပါဒပါ ထိရာ ဟောန္တိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ၊ အဟေတုကာ တိလဗီဇကာဒိသေဝါလာ ဝိယ န သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣတိ မူလဋ္ဌေန ဥပကာရကောတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝသာဓနေန ဥပကာရကော ဓမ္မော ဟေတုပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၄၅။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၆၅။) အရင်းအမြစ် --- ဟူသည် အကျိုးတရားတို့၏ ကောင်းစွာတည်သည်၏ အဖြစ်ကို ပြီးစေခြင်းတည်း။
巴利原文(缅文转写):“လဒ္ဓဟေတုပစ္စယာ ဟိ ဓမ္မာ ဝိရူဠှမူလာ ဝိယ ပါဒပါ ထိရာ ဟောန္တိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ၊ အဟေတုကာ တိလဗီဇကာဒိသေဝါလာ ဝိယ န သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣတိ မူလဋ္ဌေန ဥပကာရကောတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝသာဓနေန ဥပကာရကော ဓမ္မော ဟေတုပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။”
Laddhahetupaccayā hi dhammā virūḷhamūlā viya pādapā thirā honti suppatiṭṭhitā, ahetukā tilabījakādisevālā viya na suppatiṭṭhitā. Iti mūlaṭṭhena upakārakoti suppatiṭṭhitabhāvasādhanena upakārako dhammo hetupaccayoti veditabbo.(《阿毗达磨义注》3-345;《清净之道》2-165。)这里所谓“根本”,就是使果法成就善住之性。
စည်ပင်ပြန့်ပွားသော အမြစ်ရှိကုန်သော သစ်ပင်တို့သည် ခိုင်မြဲကုန် ကောင်းစွာတည်ကုန်သကဲ့သို့ ရအပ်သော ဟေတုပစ္စည်း (= ဟိတ်အကြောင်းတရား) ရှိကုန်သော ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့သည် ခိုင်မြဲကုန် ကောင်းစွာ တည်ကြ ကုန်၏။ အဟိတ်တရားတို့ကား နှမ်းစေ့ပမာဏရှိသော --- မှော်နှမ်း --- အစရှိသော မှော်တို့ကဲ့သို့ ကောင်းစွာ မတည်နိုင်ကြကုန်။ သို့အတွက် -- အရင်းအမြစ်မူလ၏ အဖြစ်ဖြင့် အကျိုးတရားတို့ကို လျော်သော အကျိုးကျေးဇူး ရှိသည်၏ အဖြစ်ကို ပြုပေးတတ် (= ကျေးဇူးပြုပေးတတ်)၏ ဟူသော စကားရပ်၌ --- အကျိုးပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့၏
正如根系繁茂的树木坚固而善住,已获得因缘的缘所生法也坚固而善住;无因法则像只有芝麻种子大小根部的水藻、浮萍等一样,不能善住。因此,在“以根本的方式使诸果法成就相应利益”这句话中,应当理解为:通过成就缘所生法的
原书第 375 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ကောင်းစွာတည်သည်၏ အဖြစ်ကို ပြီးစေခြင်းအားဖြင့် အကျိုးတရားတို့ကို အကြောင်းတရားနှင့် လျော်သော ဂုဏ်ရှိသည်၏အဖြစ်ကို ပြုပေးတတ် ကျေးဇူးပြုပေးတတ်သော ဟိတ် (၆)ပါးတရားသည် ဟေတုပစ္စည်းမည်၏ဟု သိရှိပါလေ။ (အာရမ္မဏပစ္စည်း စသည်တို့၌လည်း ဤနည်းကို နည်းမှီး၍ သဘောပေါက်ပါလေ။) ကျေးဇူးပြုသည် --- ပစ္စည်းတရားတို့က ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့အား ကျေးဇူးပြုသည်ဟု ဆိုရာ၌ -- (၁) မဖြစ်- သေးသော ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ကို ဖြစ်စေခြင်း၊ (၂) ဖြစ်ပြီးသော ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ကို တည်တံ့အောင် ထောက်ပံ့ ထားခြင်းကို ကျေးဇူးပြုသည်ဟု ခေါ်ဆိုသည် မှတ်ပါ။
善住之性,能使诸果法具有与因法相应之德、能资助诸果法的六种因,称为因缘。(所缘缘等也应依此方法类推理解。)所谓资助,是指一、使尚未生起的缘所生法生起;二、扶持已经生起的缘所生法,使它住立。
ပစ္စည်းနှင့် ပစ္စယုပ္ပန်
缘法与缘所生法
ဟေတူ ဟေတု သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော။
巴利原文(缅文转写):“ဟေတူ ဟေတု သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော။”
Hetū hetusampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo.
(ပဋ္ဌာန-၁-၁။)
(《发趣论》1-1。)
ဟေတုပစ္စည်းတရားကား --- လောဘ ဒေါသ မောဟ၊ အလောဘ အဒေါသ အမောဟဟူသော ဟိတ် (၆)ပါး တရားတည်း။
因缘的缘法,是贪、瞋、痴、无贪、无瞋、无痴这六种因。
ဟေတုပစ္စယုပ္ပန်တရားကား --- သဟိတ်စိတ် (၇၁)ပါး၊ မောဟမူဒွေ၌ မောဟကြဥ်သော စေတသိက် (၅၂)ပါး၊ ပဝတ္တိအခါ သဟိတ် စိတ္တဇရုပ်၊ ပဋိသန္ဓေအခါ သဟိတ် ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ်တည်း။
因缘的缘所生法,是七十一种有因心、五十二心所——但在两种痴根心中除去痴——、转起时的有因心生色,以及结生时的有因结生业生色。
ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ်နှင့် ပဝတ္တိစိတ္တဇရုပ်တို့ကား ဟိတ် (၆)ပါး ပစ္စည်းတရားနှင့် ထိုက်သလို အတူတကွ ဖြစ်သော သဟဇာတ = သဟဇာတ်ရုပ်တို့တည်း။ ဟိတ် (၆)ပါးပစ္စည်းတရားတို့သည် သမ္ပယုတ္တခန္ဓာ = စိတ္တက္ခဏ တစ်ခု၏ အတွင်း၌ အတူယှဥ်တွဲဖြစ်သည့် နာမ်ခန္ဓာနှင့် သဟဇာတ်ရုပ်ဟူသော ပစ္စယုပ္ပန်တရားအားသာ ကျေးဇူး- ပြုပေးသဖြင့် စိတ္တက္ခဏတစ်ခုအတွင်း၌ ကျေးဇူးပြုပေးမှုကိုသာ ရည်ညွှန်းထားသည့် ပစ္စုပ္ပန်ကာလ ပစ္စည်းတရားစု ဟု မှတ်ပါ။ အကြောင်းတရား များကား နာမ်တရားစုတို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ အကျိုးတရားများကား နာမ်ရုပ် နှစ်မျိုးလုံး ဖြစ်ကြ၏။ သို့အတွက် ဤဟေတုပစ္စည်းသည် နာမ်က နာမ်ရုပ်အား ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်းတရားတည်း။
结生业生色与转起心生色,都是依其相应的六因缘法而俱生的俱生色。六因缘法只资助同一心刹那内的相应名蕴与俱生色这些缘所生法,因此它们是只在一个心刹那内发挥作用的现在缘法聚。因法全是名法,果法则通名、色两类;所以因缘是名法资助名色法的缘。
''ကမ္မံ ခေတ္တံ၊ ဝိညာဏံ ဗီဇံ၊ တဏှာ သ္နေဟော။'' (အံ-၁-၂၂၄။) ၁။ ကံသည် လယ်ယာနှင့် တူ၏။
巴利原文(缅文转写):“ကမ္မံ ခေတ္တံ၊ ဝိညာဏံ ဗီဇံ၊ တဏှာ သ္နေဟော။''”
“Kammaṃ khettaṃ, viññāṇaṃ bījaṃ, taṇhā sineho.”(《增支部》1-224。)一、业如田地;
၂။ ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်သည် မျိုးစေ့နှင့် တူ၏။
二、结生识如种子;
၃။ တဏှာသည် ရေအစေးနှင့် တူ၏။ (အံ-၁-၂၂၄။) ဤအရာဝယ် ဟေတုပစ္စည်းတရားများက ပဋိန္ဓေကမ္မဇရုပ်တို့အားသာ ကျေးဇူးပြုပေး၍ ပဝတ္တိ- ကမ္မဇရုပ်တို့အား ကျေးဇူးမပြုခြင်း၏ အကြောင်းမှာ ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ်တို့သည် ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်စိတ်နှင့်သာ ဆက်စပ်သော ဖြစ်ခြင်း ရှိသည့်အတွက်ကြောင့် ဖြစ်၏။ ပဋိသန္ဓေအခါဝယ် ကမ္မဇရုပ်တို့သည် ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် စပ်သော ဖြစ်ခြင်း ရှိကြကုန်၏။ ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် စပ်သဖြင့်သာလျှင် ဖြစ်လည်း ဖြစ်ကြကုန်၏၊ တည်လည်း တည်ကြကုန်၏။ မှန်ပေသည် ---- ထိုပဋိသန္ဓေခဏ၌ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် စိတ္တဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်။
三、爱如润泽种子的水。(《增支部》1-224。)在这里,因缘法只资助结生业生色,而不资助转起业生色,因为结生业生色只与结生识相联:在结生时,它们与结生心相联,正由于这种关联才生起、住立。诚然,结生刹那的结生心不能产生心生色。
(အကြောင်းပြချက်ကို ရှေးရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းတွင် ပြန်ကြည့်ပါ။) ထိုကမ္မဇရုပ်တို့သည်လည်း ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ် တွယ်မှသာလျှင် ဖြစ်နိုင်ခွင့် ရှိကြသဖြင့် ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်နှင့် ကင်း၍ ဖြစ်ခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ တည်ခြင်းငှာ လည်းကောင်း မစွမ်းနိုင်ကြကုန်။ ထိုကြောင့်ပင်လျှင် ဘုရားရှင်သည် ---
(理由见前面的色业处篇。)这些业生色只有依结生识才可能生起,不能离开结生识而生、而住。因此,世尊说:
原书第 376 页
ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ။ ။ တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ ဝိရူဠှေ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတိ။
巴利原文(缅文转写):“ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ။ ။ တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ ဝိရူဠှေ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတိ။”
Viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ. Tasmiṃ patiṭṭhite viññāṇe virūḷhe nāmarūpassa avakkanti hoti.
(သံ-၁-၂၉၆။)
(《相应部》1-296。)
''ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်ဟူသော အကြောင်းကြောင့် ပဋိသန္ဓေနာမ်ရုပ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ။ ထိုပဋိ- သန္ဓေဝိညာဏ်သည် တည်လတ်သော် ပဋိသန္ဓေနာမ်ရုပ်၏ သက်ရောက်ခြင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။'' --- ဟု ဟောတော်မူပြီ။ (နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ် ကဠာရဝဂ်၊ ဒုတိယ စေတနာသုတ်။) တစ်ဖန် ပဝတ္တိအခါ၌ကား ထိုကမ္မဇရုပ်တို့သည် စိတ် (= ဝိညာဏ်)သည် ထင်ရှားမရှိပါသော်လည်း ကံ၌ စပ်၍သာ ဖြစ်၏၊ ကံနှင့် ဆက်စပ်လျက်သာလျှင် ဖြစ်၏၊ စိတ်နှင့် စပ်သော ဖြစ်ခြင်းကား မရှိပေ။ မှန်ပေသည်- စိတ်စေတသိက် စိတ္တဇရုပ်တို့ ချုပ်ငြိမ်းနေကြသဖြင့် စိတ်ထင်ရှား မရှိကြကုန်သော နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စား- တော်မူကြကုန်သော အနာဂါမ် ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့၏ သန္တာန်၌သော်လည်း ထိုကမ္မဇရုပ်တို့သည် ဆက်လက်၍ ဖြစ်နေကြသောကြောင့် ဖြစ်၏။
“缘结生识而有结生名色;当该结生识安住、增长时,便有结生名色的入胎。”世尊如此开示。(《因缘相应·迦罗罗品·第二思经》。)而在转起时,业生色即使心——即识——不显现,也只依业而生,只与业相联,并不与心相联。确实,即使在入灭尽定的不还者与阿罗汉相续中,心、心所与心生色都已止息、心不显现,业生色仍继续生起。
တစ်ဖန် ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် စိတ္တဇရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်စွမ်း မရှိသဖြင့် ကမ္မဇရုပ်သည်သာလျှင် ထိုပဋိသန္ဓေ- စိတ်၏ စိတ္တသမုဋ္ဌာန်ရုပ်၏ နေရာ၌ တည်နေ၏။ ထိုပဋိသန္ဓေစိတ်သည်လည်း ကမ္မဇရုပ်၏သာ မျိုးစေ့နေရာ၌ တည်နေ၏။ ကံသည်မူကား ထိုကမ္မဇရုပ် ဖြစ်ထွန်းရာ လယ်ယာနှင့်တူ၏။ တဏှာစသည့် ကိလေသာတို့သည် ရေနှင့် တူကုန်၏။
又因为结生心不能产生心生色,所以当时只有业生色处在该结生心通常所生心生色的位置;结生心本身则只处在业生色的种子位置。业像令业生色生长的田地,爱等烦恼像水。
ထိုကြောင့် လယ်ယာသည်လည်းကောင်း ရေသည်လည်းကောင်း ထင်ရှားရှိပါသော်လည်း ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ခြင်း၌ မျိုးစေ့၏ အာနုဘော်ကြောင့် သစ်ပင်သည် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သကဲ့သို့ ပဋိသန္ဓေခဏ၌ ပဋိသန္ဓေစိတ်၏ အာနုဘော်ကြောင့် ကမ္မဇရုပ်အပေါင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာရ၏။
因此,正如虽有田地和水,树木最初发芽仍须依种子的力量,结生刹那的一切业生色也须依结生心的力量而生起。
မျိုးစေ့သည် အပင်ပေါက်ပြီးသောအခါ တဖြည်းဖြည်း ဆွေးမြည့်၍ ကင်းပျောက်သွားသော်လည်း လယ်ယာမြေဓာတ်နှင့် ရေဓာတ်တို့၏ အာနုဘော်ကြောင့် သစ်ပင်၏ အဆက်ဆက် တိုးတက်ကြီးပွား ဖြစ်ထွန်းခြင်းသည် ဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ ပဝတ္တိအခါ၌ကား စိတ်နှင့် ကင်း၍ ကံကြောင့်သာလျှင် ကမ္မဇရုပ်တို့သည် ဖြစ်နိုင်ကုန်၏ဟု သိရှိပါလေ။ ထိုကြောင့် ဘုရားရှင်သည် --- ၁။ ကံသည် လယ်ယာနှင့် တူ၏။
种子发芽后虽逐渐腐坏消失,树木仍可依田地与水的力量一代代长大;同样,在转起时,业生色虽离开结生心,仍能只依业而生。故世尊说:一、业如田地;
၂။ ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်သည် မျိုးစေ့နှင့် တူ၏။
二、结生识如种子;
၃။ တဏှာသည် ရေအစေးနှင့် တူ၏ --- ဟု ဤစကားတော်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ပေသည်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၅-၃၅၆။)
三、爱如润泽种子的水。(《阿毗达磨义注》3-355—356。)
原书第 377 页
အာရမ္မဏပစ္စည်း
所缘缘
အာရုံ၏ အစွမ်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားသည် အာရမ္မဏပစ္စည်းတည်း။ အားမရှိသော ယောကျာ်း သည် တုတ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ကြိုးကိုသော်လည်းကောင်း၊ ဆွဲမှီ၍သာလျှင် ထလည်း ထရသကဲ့သို့ လည်း- ကောင်း၊ ရပ်လည်း ရပ်ရသကဲ့သို့လည်းကောင်း အလားတူပင် စိတ်စေတသိက်တရားတို့သည် ရူပါရုံစသော အာရုံကို အာရုံပြု၍သာလျှင် ဖြစ်လည်း ဖြစ်ကြရကုန်၏၊ တည်လည်း တည်ကြရကုန်၏၊ ထိုကြောင့် စိတ်စေတသိက် တို့၏ အာရုံဖြစ်ကုန်သော အာရုံ (၆)ပါးလုံးကိုပင် အာရမ္မဏပစ္စည်း = အာရုံအကြောင်းတရားဟူ၍ သိရှိပါလေ။
以所缘的方式资助的法,称为所缘缘。正如体弱者必须倚靠手杖或绳索才能起身、站立,心与心所也必须缘取色所缘等对象才能生起、住立。因此,心与心所的六种所缘全都属于所缘缘,即所缘因法。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၄၅။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၆၅။)
(《阿毗达磨义注》3-345;《清净之道》2-165。)
အာရမ္မဏပစ္စည်းတရားကား အာရုံ (၆)ပါးတည်း။
所缘缘的缘法,是六所缘。
အာရမ္မဏပစ္စယုပ္ပန်တရားကား စိတ်စေတသိက်တရားစုတည်း။
所缘缘的缘所生法,是心与心所法聚。
〔မှတ်ချက် --- ဝိပဿနာပိုင်းဝယ် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံကိုသာ ကွက်၍ ပြောဆိုရပါမူ ---
〔注——若在观禅中专就观智所观的所缘而言:
အာရုံဘက်၌ ရုပ် (၂၈)ပါးနှင့် လောကီ စိတ်စေတသိက် နာမ်တရားစုတို့ တည်ရှိကြ၏။ အာရမ္မဏိက (= အာရုံယူတတ်သော ပစ္စယုပ္ပန်တရား)ဘက်၌ နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း အာရုံ (၆)ပါးလုံး ကို ထိုက်သလို အာရုံပြုကြသည့် (၆)လိုင်းလုံး အတွင်း၌ တည်ရှိကြသော နာမ်တရားစုတို့ပင် ဖြစ်ကြသည်၊၊〕 ၁။ ရူပါရုံသည် ရူပါရုံကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော စက္ခုဒွါရဝီထိ၊ မနောဒွါရဝီထိ စိတ်-စေတသိက် နာမ်တရားစုတို့အား၊ ၂။ သဒ္ဒါရုံသည် သဒ္ဒါရုံကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော သောတဒွါရဝီထိ၊ မနောဒွါရဝီထိ စိတ်- စေတသိက် နာမ်တရားစုတို့အား၊ ၃။ ဂန္ဓာရုံသည် ဂန္ဓာရုံကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော ဃာနဒွါရဝီထိ၊ မနောဒွါရဝီထိ စိတ်- စေတသိက် နာမ်တရားစုတို့အား၊ ၄။ ရသာရုံသည် ရသာရုံကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော ဇိဝှါဒွါရဝီထိ၊ မနောဒွါရဝီထိ စိတ်-
所缘一边包括二十八色与世间心、心所名法聚;能取所缘的缘所生法一边,则是名业处篇所说、在六条所缘线中依其所宜取六所缘的名法聚。〕一、色所缘以所缘缘力资助缘取色所缘而生的眼门、意门心路心与心所名法聚;二、声所缘资助缘取声所缘而生的耳门、意门心路名法聚;三、香所缘资助缘取香所缘而生的鼻门、意门心路名法聚;四、味所缘资助缘取味所缘而生的舌门、意门心路心与
စေတသိက် နာမ်တရားစုတို့အား၊ ၅။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံသည် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော ကာယဒွါရဝီထိ၊ မနောဒွါရဝီထိ စိတ်-စေတသိက် နာမ်တရားစုတို့အား၊ ၆။ ဓမ္မာရုံသည် ဓမ္မာရုံကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော မနောဒွါရဝီထိ စိတ်စေတသိက် နာမ်တရားစု တို့အား၊ --- အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေး၏။
心所名法聚;五、触所缘资助缘取触所缘而生的身门、意门心路心与心所名法聚;六、法所缘资助缘取法所缘而生的意门心路心与心所名法聚。以上都以所缘缘力资助。
(၁)ပညတ်၊ (၂)နာမ်၊ (၃)ရုပ် ပစ္စည်းတရားတို့က ပစ္စယုပ္ပန် နာမ်တရားတို့အား ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်း- မျိုးတည်း။ ပစ္စည်းတရားဘက်တွင် ကာလသုံးပါးအတွင်းရှိ ရုပ်နာမ်ပရမတ်တရား အားလုံးနှင့် ကာလဝိမုတ် ဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ပညတ် ပစ္စည်းတရားများ ပါဝင်ကြ၏။ ကသိုဏ်းပဋိဘာဂနိမိတ် အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ် စသော ပညတ်အာရုံတို့လည်း ဓမ္မာရုံအရတွင် ပါဝင်ကြ၏။ ကသိုဏ်း ပဋိဘာဂနိမိတ်များက ကသိုဏ်းစျာန် နာမ်တရားတို့အား၊ အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်က အာနာပါနစျာန်နာမ်တရားတို့အား အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးလျက်ပင် ရှိ၏။ သို့အတွက် အာရမ္မဏပစ္စည်းပိုင်း၌ အောက်ပါလိုရင်း အတိုချုပ်ကို မှတ်သားထားပါ။
这是概念、名法、色法等缘法资助名法缘所生法的一类缘。缘法一边包括过去、现在、未来三时的一切名色究竟法,也包括离时的涅槃与概念。遍相、入出息似相等概念所缘也摄在法所缘中;遍相以所缘缘力资助遍禅名法,入出息似相则资助入出息禅名法。因此,在所缘缘部分应当记住下面的要义。
ယံ ယံ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ ယေယေဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၂။)
巴利原文(缅文转写):“ယံ ယံ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ ယေယေဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော။”
Yaṃ yaṃ dhammaṃ ārabbha ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhammā, te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo.(《发趣论》1-2。)
原书第 378 页
= ပညတ် ပရမတ်မဟူ မည်သည့်တရားကိုမဆို အာရုံပြု၍ အကြင်အကြင် စိတ်စေတသိက်တရားတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏၊ ထိုထို အာရုံတရားတို့သည် ထိုထို စိတ်စေတသိက်တရားတို့အား အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုလျက်ရှိ၏။ သိစရာ = အာရုံရှိပါမှ သိမှု ဖြစ်နိုင်သည် ဟူလို။
也就是说:无论概念法还是究竟法,凡心与心所缘取某一法而生起,该所缘法便以所缘缘力资助那些心与心所。只有存在可知的所缘,认识才可能发生。
အဓိပတိပစ္စည်း
增上缘
အကြီးအကဲ၏ အဖြစ်ဖြင့် ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ကို လျော်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြုတတ်သော တရားသည် အဓိပတိပစ္စည်းမည်၏။ ထိုအဓိပတိ ပစ္စည်းသည် သဟဇာတာဓိပတိပစ္စည်း အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စည်းတို့၏ အပြား အားဖြင့် (၂)မျိုး အပြားရှိ၏။ ထို (၂)မျိုးသော အဓိပတိပစ္စည်းတို့တွင် --- သဟဇာတာဓိပတိပစ္စည်းသည် (၄)မျိုး ရှိ၏ ---
以领袖、主导者的方式使缘所生法成就相应功德的法,称为增上缘。增上缘分为俱生增上缘与所缘增上缘两类。其中,俱生增上缘又有四种。
သဟဇာတာဓိပတိပစ္စည်း
俱生增上缘
ဆန္ဒာဓိပတိ ဆန္ဒသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။
巴利原文(缅文转写):“ဆန္ဒာဓိပတိ ဆန္ဒသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။”
Chandādhipati chandasampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ adhipatipaccayena paccayo.
(ပဋ္ဌာန-၁-၂။)
(《发趣论》1-2。)
ဆန္ဒာဓိပတိတရားသည် ဆန္ဒနှင့် ယှဥ်ဖက် စိတ်စေတသိက် သမ္ပယုတ်တရားတို့အားလည်းကောင်း၊ ထို စိတ်စေတသိက်တို့ကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော ရုပ်တို့အားလည်းကောင်း အဓိပတိပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ --- ဤသို့စသည်ဖြင့် ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူအပ်သော ဆန္ဒ-ဝီရိယ-စိတ္တ-ဝီမံသ (= ပညာ)ဟု ခေါ်ဆိုအပ်ကုန်သော (၄)ပါးကုန်သော တရားတို့ကို အဓိပတိပစ္စည်းတရားတို့ဟူ၍ သိရှိပါလေ။ စိတ္တက္ခဏတစ်ခု၏ အတွင်း၌ အတူဖြစ်ကြသော သဟဇာတတရားတို့အား အကြီးအကဲအဖြစ် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားတို့ ပင်တည်း။ ယင်း (၄)မျိုးလုံးသည် စိတ္တက္ခဏတစ်ခု၏ အတွင်း၌ကား အတူယှဥ်တွဲ၍ ဖြစ်နိုင်၏၊ သို့သော် (၄)မျိုးလုံးသည် ပြိုင်တူ အဓိပတိကိစ္စကား မတပ်ပေ။ အကြင်အခါ၌ ဆန္ဒကို အဦးပြု၍ အကြီးအကဲပြု၍ စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ထိုအခါ၌ ဆန္ဒသည်သာလျှင် အဓိပတိ ကိစ္စတပ်ပေသည်။ ဝီရိယ-ဝီမံသ-စိတ္တတို့ကား အဓိပတိ
欲增上以增上缘力资助与欲相应的心、心所法,也资助由这些心与心所产生的色法。依世尊如此开示,应知欲、精进、心、观——即慧——四法是增上缘法:它们在同一心刹那内,以主导者身份资助俱生法。这四法虽能在同一心刹那中相应而生,却不能同时执行增上作用。若心以欲为先导、以欲为主而生起,当时只有欲执行增上作用,精进、观与心不执行
ကိစ္စမတပ်ပေ။ ဝီရိယ-ဝီမံသ-စိတ္တတို့၌လည်း နည်းတူမှတ်ပါ။ စိတ္တက္ခဏတစ်ခု၏ အတွင်း၌ ယင်း (၄)မျိုးတို့တွင် တစ်မျိုးသည်သာလျှင် အဓိပတိကိစ္စကို ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။
增上作用。精进、观与心为增上时也应同样理解:同一心刹那中,四者只能有一法执行增上作用。
၁။ ဆန္ဒာဓိပတိ --- ဆန္ဒကို အဦးပြု၍ အကြီးအကဲပြု၍ စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာရာ၌ ဆန္ဒကား အဓိပတိ ပစ္စည်းတရားတည်း။ ယင်းဆန္ဒနှင့် ယှဥ်သော သာဓိပတိဇောစိတ်၊ ဆန္ဒ ဝိစိကိစ္ဆာကြဥ်သော စေတသိက်တရားစု၊ ယင်းစိတ်စေတသိက်တို့ကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော စိတ္တဇရုပ်တို့ကား ပစ္စယုပ္ပန်တရားစုတည်း။
一、欲增上——心以欲为先导、以欲为主而生起时,欲是增上缘法;与欲相应的有增上速行心、除欲与疑之外的心所法聚,以及由这些心、心所产生的心生色,是缘所生法聚。
၂။ ဝီရိယာဓိပတိ --- ဝီရိယကို အဦးပြု၍ အကြီးအကဲပြု၍ စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာရာ၌ ဝီရိယကား အဓိပတိ ပစ္စည်းတရားတည်း။ ယင်းဝီရိယနှင့် ယှဥ်သော သာဓိပတိဇောစိတ်၊ ဝီရိယ ဝိစိကိစ္ဆာကြဥ်သော စေတသိက်တရားစု၊ ယင်းစိတ်စေတသိက်တို့ကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော စိတ္တဇရုပ်တို့ကား ပစ္စယုပ္ပန်တရားစုတည်း။
二、精进增上——心以精进为先导、以精进为主而生起时,精进是增上缘法;与精进相应的有增上速行心、除精进与疑之外的心所法聚,以及由这些心、心所产生的心生色,是缘所生法聚。
၃။ ဝီမံသာဓိပတိ --- ပညာကို အဦးပြု၍ အကြီးအကဲပြု၍ စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာရာ၌ ပညာကား အဓိပတိ ပစ္စည်းတရားတည်း။ ယင်းပညာနှင့် ယှဥ်သော သာဓိပတိဇောစိတ်၊ ပညာ ဝိစိကိစ္ဆာကြဥ်သော စေတသိက်တရားစု၊ ယင်းစိတ်စေတသိက်တို့ကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော စိတ္တဇရုပ်တို့ကား ပစ္စယုပ္ပန်တရားစုတည်း။
三、观增上——心以慧为先导、以慧为主而生起时,慧是增上缘法;与慧相应的有增上速行心、除慧与疑之外的心所法聚,以及由这些心、心所产生的心生色,是缘所生法聚。
၄။ စိတ္တာဓိပတိ --- စိတ်ဓာတ်ကို အဦးပြု၍ အကြီးအကဲပြု၍ စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာရာ၌ သာဓိပတိဇော- စိတ်ကား အဓိပတိပစ္စည်းတရားတည်း။ ယင်းသာဓိပတိဇောစိတ်နှင့် ယှဥ်သော ဝိစိကိစ္ဆာကြဥ်သော သမ္ပယုတ် စေတသိက်တရားစုနှင့် ယင်းစိတ်စေတသိက်တို့ကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော စိတ္တဇရုပ်တို့ကား ပစ္စယုပ္ပန်တရားစုတည်း။
四、心增上——心以心为先导、以心为主而生起时,有增上速行心是增上缘法;与该心相应、除疑之外的心所法聚,以及由这些心、心所产生的心生色,是缘所生法聚。
原书第 379 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ၁။ ဆန္ဒဝတော ကိံ နာမ န သိဇ္ဈတိ။
一、Chandavato kiṃ nāma na sijjhati——有欲者,哪一种成就不能完成?
၂။ ဝီရိယဝတော ကိံ နာမ န သိဇ္ဈတိ။
二、Vīriyavato kiṃ nāma na sijjhati——有精进者,哪一种成就不能完成?
၃။ ပညာဝတော ကိံ နာမ န သိဇ္ဈတိ။
三、Paññavato kiṃ nāma na sijjhati——有慧者,哪一种成就不能完成?
၄။ စိတ္တဝတော ကိံ နာမ န သိဇ္ဈတိ။
四、Cittavato kiṃ nāma na sijjhati——有强烈意志者,哪一种成就不能完成?
၁။ ဆန္ဒရှိသသူအား အဘယ်မည်သော အကျိုးသည် မပြီးစီးဘဲ ရှိနိုင်ပါအံ့နည်း၊ (ပြီးစီးရမည်သာ)။
一、有欲者,哪一种成果会不能完成?必能完成。
၂။ ဝီရိယရှိသသူအား အဘယ်မည်သော အကျိုးသည် မပြီးစီးဘဲ ရှိနိုင်ပါအံ့နည်း၊ (ပြီးစီးရမည်သာ)။
二、有精进者,哪一种成果会不能完成?必能完成。
၃။ ပညာရှိသသူအား အဘယ်မည်သော အကျိုးသည် မပြီးစီးဘဲ ရှိနိုင်ပါအံ့နည်း၊ (ပြီးစီးရမည်သာ)။
三、有慧者,哪一种成果会不能完成?必能完成。
၄။ ထက်သန်ပြင်းထန်သော စိတ်ဓာတ်ရှိသသူအား အဘယ်မည်သော အကျိုးသည် မပြီးစီးဘဲ ရှိနိုင်ပါအံ့နည်း၊ (ပြီးစီးရမည်သာ)။
四、有强烈意志者,哪一种成果会不能完成?必能完成。
စိတ်ဓာတ်ကို ပြုပြင်ပေးပါ
应当调御心
ဆန္ဒာဓိပတိမဖြစ်မီ ရှေ့အဖို့၌ --- ''ဆန္ဒရှိလျှင် အဘယ်မည်သော အကျိုးသည် မပြီးစီးဘဲ ရှိနိုင်ပါအံ့နည်း''- ဟု စိတ်ဓာတ်ကို (= စိတ်စေတသိက်တရားစုကို) ပြုပြင်ပေးရ၏။ ထိုရှေးအဖို့၌ ပြီးစီးသော စိတ်ဓာတ်ကို အား- တက်အောင် ပြုပြင်မှုသည် နောက်နောက်စိတ်အား ပင်ကိုပကတိ သဘောအတိုင်း အားကြီးသောမှီရာဟူသော ပကတူပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ ထိုသို့ ကျေးဇူးပြုသောကြောင့် နောက်နောက်စိတ် ဖြစ်သောအခါ ဆန္ဒသည် အကြီးအကဲဖြစ်လာ၏။ ထိုသို့ အကြီးအကဲဖြစ်လာသော ဆန္ဒကို ''ဆန္ဒာဓိပတိ''ဟု ခေါ်ရသည်။
欲成为增上以前,应先以“有欲者,哪一种成果会不能完成?”来调御心——即心与心所法聚。先前如此振奋已经成就的心,以自然亲依止缘力资助后心;由于这种资助,欲在后心生起时成为主导者,故称为欲增上。
ဝီရိယစသည်တို့ အဓိပတိဖြစ်ရာ၌လည်း ဤနည်းပင်တည်း။
精进等成为增上时,也应以同样方式理解。
''ဆန္ဒရှိလျှင် အဘယ်မည်သော အကျိုးသည် မပြီးစီးဘဲ နေနိုင်ပါအံ့နည်း'' --- ဤသို့ စသော ရှေးအဖို့၌ ပြီးစီးသော စိတ်ဓာတ်ကို အားတက်အောင်ပြုပြင်မှု ဟူသော ပကတိ အားကြီးသောမှီရာ ပကတူပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုမှုကို ရရှိသောအခါ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော နောက်နောက်သောစိတ်၌ (= စိတ်စေတသိက် အပေါင်း၌) ယှဥ်ကုန်သော ဆန္ဒစသော တရားတို့သည် အဦးပဓာန ဖြစ်ကြကုန်၏၊ အကြီးအကဲ ဖြစ်ကြကုန်၏။ မိမိတို့ ဆန္ဒ စသည်တို့ ကိုယ်တိုင် ယှဥ်ဖက်သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို မိမိတို့ ဆန္ဒစသည်တို့၏ အလိုအတိုင်း ပြီးစေကုန်သည် ဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏။ ထိုဆန္ဒစသည်တို့နှင့် ယှဥ်ဖက်သမ္ပယုတ်တရားတို့သည်လည်း ထိုဆန္ဒစသည်တို့၏ အလိုအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏။ အကြောင်းမူ --- ဟီနစသည်တို့၏ အဖြစ်ဖြင့် ထိုဆန္ဒစသည်တို့သို့ အစဥ်- လိုက်၍ ဖြစ်ရခြင်းကြောင့်တည်း။
先前以“有欲者,哪一种成果会不能完成?”等方式振奋心,形成自然亲依止缘力;后心——即心与心所聚——受到这种资助而生起,其中相应的欲等法便成为首要者、主导者。欲等法使与自己相应的诸法依自己的意愿成就、依自己的意愿生起;相应法也依欲等法的意愿生起,因为相应法会随欲等法的劣、中、胜品质而转。
ဆန္ဒ-ဝီရိယ-ဝီမံသ-စိတ္တတို့တွင် တရားတစ်ခုခုက ဟီနဖြစ်လျှင် (= ယုတ်ညံ့နေလျှင်) သမ္ပယုတ်တရား တို့သည်လည်း ဟီနပင် ဖြစ်ကြရ၏။ ယင်းတရားတစ်ခုခုက မဇ္ဈိမဖြစ်လျှင် (= အလယ်အလတ်တန်းစား ဖြစ်နေလျှင်) သမ္ပယုတ်တရားတို့သည်လည်း မဇ္ဈိမပင် ဖြစ်ကြရ၏။ ယင်းတရားတစ်ခုခုက ပဏီတဖြစ်လျှင် (= မွန်မြတ်နေလျှင် အထက်တန်းစား ဖြစ်နေလျှင်) သမ္ပယုတ်တရားတို့သည်လည်း ပဏီတပင် ဖြစ်ကြရ၏၊ အထက်တန်းစားများ ဖြစ်သွားကြ၏။ ထိုကြောင့် သမ္ပယုတ်တရားတို့သည် ဆန္ဒစသည်တို့သို့ အစဥ်လိုက်၍ ဖြစ်ကြရ၏ဟု ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
欲、精进、观、心中的任何一法若是劣,相应法也成为劣;若是中,相应法也成为中;若是殊胜,相应法也成为殊胜。因此说,相应法随欲等法而转。
ထိုသို့ ဆန္ဒစသည်တို့က သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို မိမိ၏ အလို၌ ဖြစ်စေခြင်းကြောင့်၊ သမ္ပယုတ္တဓမ္မတို့၏ မိမိ၏ အလို၌ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ထိုဆန္ဒ-ဝီရိယ-ဝီမံသ-စိတ္တတို့သည် အဓိပတိပစ္စည်းတရားတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။
欲等法令相应法依自己的意愿生起,而相应法也依它们的意愿生起,所以欲、精进、观、心是增上缘法。
ဤသို့ သန္နိဋ္ဌာန်ကျ မှတ်သားပါလေ။ (မူလဋီ-၃-၁၆၉။)
应当如此确定地理解。(《根本复注》3-169。)
原书第 380 页
တိုက်တွန်းချက်
策励
ထိုကြောင့် အသင်သူတော်ကောင်းသည် --- နိဗ္ဗာန်ကို ရရှိရေးအတွက် --- ၁။ အလွန်ပြင်းထန်သော ဆန္ဒဓာတ်ကို မွေးမြူပါ။
因此,善人啊,为了证得涅槃,一、应培养极其强烈的欲;
၂။ အလွန်ပြင်းထန်သော ဝီရိယဓာတ်ကို မွေးမြူပါ။
二、应培养极其强烈的精进;
၃။ အလွန်ပြင်းထန်သော ဝီမံသဓာတ်ကို မွေးမြူပါ။
三、应培养极其强烈的观慧;
၄။ အလွန်ပြင်းထန်သော စိတ်ဓာတ်ကို မွေးမြူပါ။
四、应培养极其强烈的心。
ဤဆန္ဒ-ဝီရိယ-ဝီမံသ-စိတ္တ-တရားစုတို့က အသင် သူတော်ကောင်း၏ စိတ်အစဥ်ကို နိဗ္ဗာန်ဘက်သို့ ရောက်ရှိအောင် သယ်ဆောင်သွားမည်သာ ဖြစ်ပေသည်။ စိတ်အစဥ်ကို မိမိတို့အလို၌ ဖြစ်စေနိုင်သော စွမ်းအား- ကြီးများ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။
欲、精进、观、心这一组法必定能把善人的心相续带向涅槃,因为它们具有令心相续依其意愿而转的强大力量。
အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စည်း
所缘增上缘
ယံ ယံ ဓမ္မံ ဂရုံ ကတွာ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၂။) အကြင်အကြင် အာရုံဓမ္မကို အလေးဂရုပြု၍ စိတ်စေတသိက်တရား ဖြစ်ကုန်သော အကြင်အကြင် ဓမ္မ သဘောတရားတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏၊ ထိုထို အာရုံဓမ္မတို့သည် ထိုထို စိတ်စေတသိက် ဓမ္မတို့အား အာရမ္မဏာဓိပတိ ပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ (ပဋ္ဌာန-၁-၂။) အကြင်အာရုံကို အလေးဂရုပြု၍ နာမ်တရားတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကြ၏။ ထိုအလေးဂရုပြုရာ အာရုံသည် ထိုနာမ်တရားတို့၏ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စည်းတည်း။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၄၅။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၆၅။) အလေးဂရုပြုထိုက်သည်လည်းဖြစ်သော အာရုံသည် ထိုအာရုံ၌ ညွတ်ကုန်သော၊ ထိုအာရုံ၌ ကိုင်းကုန်သော၊ ထိုအာရုံ၌ ရှိုင်းကုန်သော ဆင်ခြင်ကြောင်းဖြစ်သော စိတ်၊ သာယာတတ်သော စိတ်၊ မဂ်စိတ် ဖိုလ်စိတ်တို့ကို မိမိ၏အလို၌ ဖြစ်စေသကဲ့သို့ လျော်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြုတတ်၏။ ထိုသို့ အလေးဂရုပြုထိုက်သော အာရုံက
巴利原文(缅文转写):“ယံ ယံ ဓမ္မံ ဂရုံ ကတွာ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။”
Yaṃ yaṃ dhammaṃ garuṃ katvā ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhammā, te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ adhipatipaccayena paccayo.(《发趣论》1-2。)心与心所诸法重视某一所缘法而生起时,该所缘法便以所缘增上缘力资助那些心与心所。也就是说,名法由于重视某一所缘而生起,该受重视的所缘便是这些名法的所缘增上缘。(《阿毗达磨义注》3-345;《清净之道》2-165。)值得重视的所缘,能使倾向、趋向、深入该所缘而审察的心,以及享乐心、道心、果心依它的意愿而转,并给予相应助益。由于这种值得重视的所缘能够
မိမိသို့ ညွတ်ကိုင်းရှိုင်းနေသော စိတ်တို့အား လျော်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြုတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် မိမိနှင့် စပ်ကုန်သော စိတ်စေတသိက် ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့၏ အရှင်သခင်၏အဖြစ်ဖြင့် ဤလျော်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြုတတ်သည်၏ အဖြစ်ကို အဓိပတိပစ္စည်း (= အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စည်း)၏ အဖြစ်ဟူ၍ မှတ်သားထိုက်ပေသည်။
适当地资助倾向自己的心,它便以主宰的方式资助与自己相关的心、心所缘所生法;这就是增上缘——亦即所缘增上缘——的性质。
(မူလဋီ-၃-၁၆၉။)
(《根本复注》3-169。)
ပစ္စည်းတရား --- အလေးအမြတ်ပြုအပ်သော ရုပ်အစစ် (၁၈)၊ ဒေါသမူဒွေ၊ မောဟမူဒွေ၊ ဒုက္ခသဟဂုတ် ကာယဝိညာဏ်ကြဥ်သော စိတ် (၈၄)ခု၊ ဒေါသ ဣဿာ မစ္ဆရိယ ကုက္ကုစ္စ ဝိစိကိစ္ဆာကြဥ်သော စေတသိက် (၄၇)ခု၊ နိဗ္ဗာန်တို့ကား အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စည်းတရားတို့တည်း။ (အသင်ယောဂီသူတော်ကောင်းအတွက် ဝိပဿ- နာရှုကွက် အနေဖြင့် သီးသန့်ထုတ်နှုတ်၍ ကွက်၍ ပြောဆိုရပါမူ --- ရုပ်အစစ် (၁၈)၊ ဒုက္ခသဟဂုတ် ကာယ- ဝိညာဏ်မှ တစ်ပါး၊ လောဘဇော မဟာကုသိုလ်ဇောများ ပါဝင်သည့် အာရုံ (၆)ပါးကို ထိုက်သလို အလေးဂရုပြု လျက် အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော ဝီထိ (၆)မျိုးတို့၏ အတွင်း၌ တည်ရှိကြကုန်သော နာမ်တရားစုများ၊ အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်ကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော ပထမစျာန်၊ ဒုတိယစျာန်၊ တတိယစျာန်၊ စတုတ္ထစျာန် နာမ်တရားစုများသည် အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စည်းတရားတည်း။)
缘法——十八真实色中受尊重者;除两种瞋根心、两种痴根心与苦俱身识以外的八十四心;除瞋、嫉、悭、恶作、疑以外的四十七心所;以及涅槃,都是所缘增上缘法。(若专就禅修者的观禅所缘而言:十八真实色;在苦俱身识以外、六种心路中依其所宜重视六所缘而生的名法聚,其中包括贪根速行与大善速行;以及缘取入出息似相而生的初禅、第二禅、第三禅、第四禅名法聚,都是所缘增上缘法。)
原书第 381 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ပစ္စယုပ္ပန်တရား --- အလေးအမြတ်ပြုတတ်သော လောဘမူဇော (၈)ခု၊ မဟာကုသိုလ်ဇော (၈)ခု၊ မဟာ- ကြိယာ ဉာဏသမ္ပယုတ်ဇော (၄)ခု၊ လောကုတ္တရာစိတ် (၈)ခု၊ ဒေါသ ဣဿာ မစ္ဆရိယ ကုက္ကုစ္စ ဝိစိကိစ္ဆာ အပ္ပမညာကြဥ်သော စေတသိက် (၄၅)ခုသည် အာရမ္မဏာဓိပတိ ပစ္စယုပ္ပန်တရားစုတည်း။ (အသင်ယောဂီသူ- တော်ကောင်းအတွက် ကွက်၍ ဆိုရမူ လောဘမူဇော နာမ်တရားစု၊ အပ္ပမညာစေတသိက်တို့ မပါဝင်သည့် မဟာကုသိုလ်ဇော နာမ်တရားစုတို့သည် အာရမ္မဏာဓိပတိ ပစ္စယုပ္ပန်တရားစုတည်း) နာမ်ရုပ်က နာမ်ရုပ်အား ကျေးဇူးပြုတတ်သော ပစ္စည်းတည်း။
缘所生法——八种重视所缘的贪根速行、八种大善速行、四种智相应大唯作速行、八种出世间心,以及除瞋、嫉、悭、恶作、疑和两无量心所以外的四十五心所,是所缘增上缘的缘所生法聚。(若专就禅修者而言:贪根速行名法聚与不含无量心所的大善速行名法聚,是所缘增上缘的缘所生法聚。)这是名色法资助名法的缘。
ဤပစ္စည်းတရားတို့ကား ကာလ (၃)ပါးနှင့် ကာလဝိမုတ်၌ ဖြစ်၏။
这些缘法可属于过去、现在、未来三时,也可离时。
အနန္တရပစ္စည်း - သမနန္တရပစ္စည်း
无间缘与等无间缘
အကြောင်းပစ္စည်းတရားနှင့် အကျိုးပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့၏ အကြားတွင် ခြားကွယ်တတ်သော တရားတစ်ပါး မရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အကြားမရှိ အခြားမရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ကို လျော်သော ဂုဏ်- ကျေးဇူးတို့ကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ပြုပေးတတ်သော တရားသည် အနန္တရပစ္စည်း မည်၏။
因缘法与果缘所生法之间没有任何法能够隔断,所以能以全无间隔的方式使缘所生法成就相应功德的法,称为无间缘。
အကြောင်းပစ္စည်းတရားနှင့် အကျိုးပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့၏ အကြားတွင် လွန်စွာ ခြားကွယ်တတ်သော တရားတစ်ပါး မရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် လွန်စွာ အကြားမရှိ အခြားမရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ကို လျော်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ပြုပေးတတ်သော တရားသည် သမနန္တရပစ္စည်း မည်၏။
因缘法与果缘所生法之间没有任何法能够作极细微的隔断,所以能以极其无间隔的方式使缘所生法成就相应功德的法,称为等无间缘。
အနှစ်သာရအားဖြင့် မှတ်သားရန်
应从实质领会
စက္ခုဝိညာဏ်၏ အခြားမဲ့၌ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းဟူသော မနောဓာတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းဟူသော မနောဓာတ်၏ အခြားမဲ့၌ သန္တီရဏဟူသော မနောဝိညာဏဓာတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ သန္တီရဏဟူသော မနောဝိညာဏဓာတ်၏ အခြားမဲ့၌ ဝုဋ္ဌောဟူသော မနောဝိညာဏဓာတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ စုတိ၏ အခြားမဲ့၌ ပဋိသန္ဓေသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ --- ဤသို့လျှင် အကြင်အကြင်စိတ်၏ အခြားမဲ့၌ အကြင်အကြင်စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ထိုထိုစိတ်၏ ထိုရှေးစိတ်၏ အခြားမဲ့၌ ဖြစ်ခြင်းမြဲသော သဘောသည် စိတ္တနိယာမတည်း။
紧接眼识之后,生起名为领受的意界;紧接领受意界之后,生起名为推度的意识界;紧接推度意识界之后,生起名为确定的意识界;紧接死亡心之后,生起结生心。如此,某一心紧接某一前心而生;后心必定紧接前心而生的性质,就是心定律。
ထိုစိတ္တနိယာမသဘောသည် ထိုထို အတူတကွ အကျိုးတရားကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ပြုလေ့ရှိသော အာရုံစသော အကြောင်းတရားသည် အထူးပြုအပ်သော ရှေးရှေး၌ ဖြစ်သော စိတ်၏သာလျှင် စွမ်းအားကြောင့် ပြီးစီးရ၏၊ ရှေးရှေးစိတ်၏ စွမ်းအားမှ တစ်ပါး အခြားအခြားသော တရား၏ စွမ်းအားကြောင့် ပြီးစီးသည်မဟုတ်။
这种心定律只由前前心的力量成就;而该前心又受到所缘等因法的特别作用,这些因法能共同令种种果法生起。心定律不是由其他法的力量成就,而只由前心的力量成就。
ထိုကြောင့် မိမိ မိမိ၏ အခြားမဲ့၌ လျော်သော စိတ်စေတသိက်ကို ဖြစ်စေခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သည်သာလျှင် ဖြစ်သော ဓမ္မသဘောတရားသည် အနန္တရပစ္စည်းမည်၏။ ထိုသို့ မိမိ၏ အခြားမဲ့၌ လျော်သော စိတ္တုပ္ပါဒ်ကို ဖြစ်စေခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သော တရား၏သာလျှင် အနန္တရပစ္စည်းမည်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်ပင်လျှင် ဘုရားရှင်သည် --- အနန္တရပစ္စယောတိ စက္ခုဝိညာဏဓာတု တံ သမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၂။) = စက္ခုဝိညာဏဓာတ်သည်လည်းကောင်း၊ ထိုစက္ခုဝိညာဏဓာတ်နှင့် ယှဥ်ဖက်သမ္ပယုတ်တရားတို့သည် လည်းကောင်း၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း မနောဓာတ်အားလည်းကောင်း၊ ထိုသမ္ပဋိစ္ဆိုင်း မနောဓာတ်နှင့် ယှဥ်ဖက် သမ္ပယုတ် တရားတို့အားလည်းကောင်း အနန္တရပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ --- ဤသို့စသည့် ဒေသနာတော်ကို ဟော- ကြားတော်မူပေသည်။
巴利原文(缅文转写):“အနန္တရပစ္စယောတိ စက္ခုဝိညာဏဓာတု တံ သမ္ပယုတ္တကာ စ ဓမ္မာ မနောဓာတုယာ တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။”
因此,一法灭去以后,能够令适当的心与心所紧接自身而生,这种法性就称为无间缘。正因为只有能令适当心生紧接自身而起的法才是无间缘,世尊才开示:Anantarapaccayoti cakkhuviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo.(《发趣论》1-2。)即:眼识界及其相应法,以无间缘力资助名为领受的意界及其相应法。
原书第 382 页
အနန္တရပစ္စည်းမည်သော ထိုတရားသည်ပင်လျှင် သမနန္တရပစ္စည်းမည်၏။ မှန်ပေသည် --- ဤအနန္တရ ပစ္စည်း သမနန္တရပစ္စည်းဟူသော ပစ္စည်း (၂)ပါးတို့၌ သဒ္ဒါမျှသာ ထူး၏။ ဥပစယနှင့် သန္တတိပုဒ်တို့၌ကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ အဓိဝစနဒုက်နှင့် နိရုတ္တိဒုက် စသည်တို့၌ကဲ့သို့လည်းကောင်း သဒ္ဒါသာလျှင် ထူး၏။ တရားကိုယ် အနက်သဘောအားဖြင့်ကား အထူးမရှိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၄၆။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၆၆။)
称为无间缘的同一法,也称为等无间缘。确实,无间缘与等无间缘只在词语上有差别;如“积集”与“相续”,以及“增语二法”与“语言二法”等一样,只是名称不同,法义本身没有差别。(《阿毗达磨义注》3-346;《清净之道》2-166。)
ထူးသောအကြောင်း ရိုးရာအကြောင်း
特殊因与共同因
အထက်ပါ စကားရပ်၌ --- အတူတကွ ပစ္စယုပ္ပန်အကျိုးတရားကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ပြုလေ့ရှိသော ထိုထိုအာရုံစသော အကြောင်း --- ဟူသည် ကုသလဝိပါက် စက္ခုဝိညာဏ်၊ အကုသလဝိပါက် စက္ခုဝိညာဏ် ဟူသော စက္ခုဝိညာဏ်နှစ်မျိုးတွင် ကုသလဝိပါက် စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်ဖို့ရန် ဣဋ္ဌာရုံသည် ထူးသောအကြောင်းတည်း၊ အာလောက မနသိကာရတို့ကား ရိုးရာအကြောင်းတည်း = ကုသလဝိပါက် အကုသလဝိပါက် နှစ်မျိုးလုံးနှင့် ဆက်ဆံသော သာဓာရဏအကြောင်းတည်း။ အကုသလဝိပါက် စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်ဖို့ရန် အနိဋ္ဌာရုံသည် ထူးသော အကြောင်းတည်း၊ အာလောက မနသိကာရတို့ကား ရိုးရာအကြောင်းတည်း = သာဓာရဏ အကြောင်းတည်း။
上文所谓“受到能共同令果法生起的所缘等因法的特别作用”,是说:在善异熟眼识与不善异熟眼识两种眼识中,要使善异熟眼识生起,可意所缘是特殊因,光与作意则是共同因——即通于善、不善两种异熟的共有因;要使不善异熟眼识生起,不可意所缘是特殊因,光与作意仍是共同因。
သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း သန္တီရဏစသည်တို့ ဖြစ်ရာ၌လည်း နည်းတူ မှတ်ပါ။
领受、推度等生起时,也应以同样方式理解。
ဝါဒန္တရ အယူအဆများ
诸家异说
''အနက်ဒြပ်ဟူသော ခြားကွယ်တတ်သော တရားမရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အနန္တရပစ္စည်းမည်၏၊ အချိန် ကာလဟူသော ခြားကွယ်တတ်သော တရားမရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် သမနန္တရပစ္စည်း မည်၏'' --- ဤသို့ ရေဝတဆရာတို့၏ အယူဝါဒသည် ရှိ၏။ ထိုအယူဝါဒကား --- နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ နေဝသညာနာသညာယတနကုသလံ ဖလသမာပတ္တိယာ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၁၃၈။) ဤသို့စသော ဒေသနာတော်များနှင့် ဆန့်ကျင်လျက်ရှိ၏။
巴利原文(缅文转写):“နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ နေဝသညာနာသညာယတနကုသလံ ဖလသမာပတ္တိယာ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။”
有些阿阇梨属于雷瓦达一系,主张:“由于没有名为究竟法的间隔法,故称无间缘;由于没有名为时间的间隔法,故称等无间缘。”但这种见解与下列教说等相违:Nirodhā vuṭṭhahantassa nevasaññānāsaññāyatanakusalaṃ phalasamāpattiyā samanantarapaccayena paccayo.(《发趣论》1-138。)
အရှင်ရေဝတဆရာတို့ကား ပစ္စည်းနှင့် ပစ္စယုပ္ပန်နှစ်ပါး၏ အကြား၌ ခြားကွယ်တတ်သော အနက်ဒြပ် = တရားဒြပ် = ပရမတ္ထဓာတ်သား မရှိ၊ ခြားကွယ်တတ်သော တရားတစ်ပါး မရှိခြင်းကြောင့် အနန္တရပစ္စည်းဖြစ်၏။
雷瓦达诸师认为:缘法与缘所生法之间没有作为间隔的究竟实体——没有任何法作为间隔——所以称无间缘;
ထိုပစ္စည်းနှင့် ပစ္စယုပ္ပန်နှစ်ပါး၏ အကြား၌ ခြားကွယ်တတ်သောကာလ မရှိခြင်းကြောင့် (= ရှေးစိတ်၏ ဘင်နှင့် နောက်စိတ်၏ ဥပါဒ်အကြားဝယ် ကာလအပိုမရှိခြင်းကြောင့်) သမနန္တရပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ဤသို့ ပစ္စည်းနှစ်ပါးတို့၏ အထူးကို အလိုရှိကြသည်။
两者之间又没有作为间隔的时间——即前心灭去与后心生起之间没有额外时间——所以称等无间缘。他们如此主张二缘有所差别。
နိရောဓသမာပတ်မဝင်စားမီ အနာဂါမ်အရိယာသူတော်ကောင်းသည် ယုဂနဒ္ဓနည်းအားဖြင့် လောကီ စျာန်သမာပတ်တို့ကို အစဥ်အတိုင်း ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်တော်မူ၏။ နောက်ဆုံး နိရောဓသမာပတ်ကို မဝင်စားမီ နေဝသညာနာသညာယတနကုသိုလ် သမာပတ်ကို ဝင်စားတော်မူ၏။ နေဝသညာနာသညာယတနကုသိုလ်ဇော တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် နှစ်ကြိမ် စောပြီးနောက် နိရောဓသမာပတ်သို့ ဆိုက်ရောက်တော်မူသွား၏။ နိရောဓသမာပတ် ၏ အတွင်း၌ ခဏဖြစ်စေ ခုနစ်ရက်တိုင်အောင်ဖြစ်စေ တည်နေပြီးနောက် နိရောဓသမာပတ်မှ ထသောအခါ အနာဂါမိဖိုလ်စိတ် ဖြစ်၏၊ ထိုနေဝသညာနာသညာယတနကုသိုလ်ဇောက အနာဂါမိဖိုလ်ဇောအား သမနန္တရ သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသောကြောင့် ထိုရေဝတဆရာတို့၏ -- ခြားကွယ်တတ်သော ကာလမရှိခြင်းကြောင့် သမနန္တရ ပစ္စည်းဖြစ်၏ - ဟူသော ဤအယူသည် ဤအထက်ပါ ပါဠိတော်နှင့် ဆန့်ကျင်သောကြောင့် မသင့်ပါဟု ဆိုလိုသည်။
不还圣者进入灭尽定以前,先以止观双运法依次对世间禅那定作观禅;最后,在入灭尽定以前进入非想非非想处善定。非想非非想处善速行生起一次或两次后,便进入灭尽定。在定中住一刹那、数日乃至七日后出定时,生起不还果心。非想非非想处善速行以等无间缘力资助不还果速行。因此,雷瓦达诸师所谓“由于没有时间间隔,故是等无间缘”的见解,与上述巴利教说相违,故不成立。
原书第 383 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) တစ်ဖန် ဤအရှင်ရေဝတဆရာတို့၏ အယူဝါဒသည် --- နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားတော်မူကြသော ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့၏ မဝင်စားမီ နောက်ဆုံးဖြစ်သော နေဝသညာနာသညာယတန ကြိယာဇောက နိရောဓသမာပတ်မှ ထသောအခါ ပထမဆုံးဖြစ်သော အရဟတ္တဖိုလ်စိတ်အား ကျေးဇူးပြုပုံကို ပြသော ပါဠိတော်နှင့် အသညသတ် ဘုံသို့ မရောက်မီ ကာမဘုံမှ စုတိသည် အသညသတ်ဘုံဝယ် ကမ္ဘာငါးရာခြားပြီးမှ ကာမဘုံ၌ တစ်ဖန်ပြန်၍ ပဋိသန္ဓေတည်လာရာ ယင်းပဋိသန္ဓေစိတ်အား ကျေးဇူးပြုပုံကိုပြသော ပါဠိတော်တို့နှင့်လည်း ဆန့်ကျင်ပေသည်။
此外,这一见解也与另外两类巴利教说相违:一类说明阿罗汉入灭尽定以前最后生起的非想非非想处唯作速行,如何资助出定时最先生起的阿罗汉果心;另一类说明欲界死亡心以后,经过无想有情界五百劫,再在欲界结生时,前一死亡心如何资助该结生心。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၄၆။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၆၆။)
(《阿毗达磨义注》3-346;《清净之道》2-166。)
〔ကာမစုတိ၏ အသညသတ်ဘဝခြားပြီးမှ ကာမပဋိသန္ဓေအား ကျေးဇူးပြုပုံမှာ ပါဠိတော် သီးခြားမရှိ။ - ''ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။'' (ပဋ္ဌာန-၁-၄။) ---- ဟူသော ပါဠိတော်၌ပင် အကျုံးဝင်ပေသည်။〕 ထိုနိရောဓသမာပတ်မှ ထသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ နိရောဓသမာပတ်သို့ မဆိုက်မီ နေဝသညာနာသညာယတန ကုသိုလ်၏ နိရောဓသမာပတ်မှ ထသောအခါ ဖလသမာပတ်အား သမနန္တရပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုရာ စသည်တို့၌ --- နေဝသညာနာသညာယတနဇောက ဖလသမာပတ်အား ချက်ချင်းဖြစ်အောင် ကျေးဇူးမပြုသော် လည်း ကျေးဇူးပြုနိုင်သော သမနန္တရသတ္တိကား မယုတ်လျော့ပါ။ နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားခိုက်၌ ဖိုလ်ဇော မဖြစ်အောင် နိရောဓသမာပတ်ဝင်စားကြောင်း ဘာဝနာစွမ်းအားက တားမြစ်ထားသောကြောင့်သာ သမနန္တရ ဖြစ်လောက်အောင် ဖိုလ်ဇောမဖြစ်ဘဲ လစ်လပ်ရပါသည်ဟု ထိုဆရာတို့က ဆိုကြ၏။
巴利原文(缅文转写):“ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာကတာဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။''”
〔欲界死亡心经过一生无想有情以后资助欲界结生,并没有另立一条巴利文,而摄在“Purimā purimā abyākatā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ abyākatānaṃ dhammānaṃ samanantarapaccayena paccayo”(《发趣论》1-4)这一教说中。〕对于从灭尽定出定者,入定前的非想非非想处善以等无间缘力资助出定后的果定。非想非非想处速行虽不立即令果定生起,其能资助的等无间缘力并未减弱。那些老师说:只因入灭尽定的修习力在住定期间遮止果速行生起,果速行才没有生起,留下了足以成立等无间关系的空档。
ထိုဆရာတို့၏ စကားကို ကောက်ချက်ချလျှင် ထိုဆရာတို့၏ စကားသည် ကာလအခြား မရှိသည်၏ အဖြစ်၏ မရှိခြင်းကိုပင် = ကာလခြားမှုရှိနေခြင်းကိုပင် ပြီးစေသည်။ မှန်ပေသည် --- ထိုနေဝသညာနာသညာ- ယတနကုသိုလ်က နိရောဓသမာပတ်မှ ထသောအခါ ဖလသမာပတ်အား သမနန္တရပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု ရာ၌ ဘာဝနာစွမ်းအားကြောင့် အချိန်ကာလဟူသော ခြားကွယ်တတ်သော တရားမရှိသည်၏ အဖြစ်သည်မရှိ၊ အချိန်ကာလဟူသော ခြားကွယ်တတ်သော တရားကား ရှိနေ၏။ ငါတို့ကလည်း (အဋ္ဌကထာဆရာတို့ကလည်း) အချိန်ကာလဟူသော ခြားကွယ်တတ်သော တရားရှိမှုကိုပင် ဆိုလိုကုန်၏။
若推究这番话,它实际上成就的恰是“没有时间间隔”这一性质的不存在——也就是承认存在时间间隔。因为当非想非非想处善以等无间缘力资助出定后的果定时,由修习力造成的时间间隔确实存在;我们注释师所说的,也正是这种作为间隔的时间存在。
ထိုသို့ ကာလအကြား ရှိနေသော = အချိန်ကာလဟူသော ခြားကွယ်တတ်သော တရားရှိနေသောကြောင့်- ''ကာလအခြား မရှိခြင်းကြောင့် သမနန္တရပစ္စည်းဖြစ်၏။'' ဟူသော ထိုဆရာတို့၏ အယူဝါဒကား မသင့်မြတ် သည်သာ ဖြစ်၏။ ထိုဆရာတို့၏ အလိုအားဖြင့် နေဝသညာနာသညာယတနဇောသည် နိရောဓသမာပတ်မှ ထသော ဖိုလ်ဇောအား သမနန္တရပစ္စည်း မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။ ထိုကြောင့် အနန္တရနှင့် သမနန္တရပစ္စည်းတို့သည် သဒ္ဒါမျှသာထူး၏ အနက်အရကောက် မထူးဟု နှလုံးသွင်းခြင်းထက် ပိုလွန်၍ ''အတ္ထာနန္တရကြောင့် အနန္တရ ပစ္စည်းဖြစ်၏၊ ကာလာနန္တရကြောင့် သမနန္တရပစ္စည်း ဖြစ်၏''ဟု နှလုံးသွင်းမှုကို မပြုမူ၍ ဤပစ္စည်းနှစ်မျိုးတို့၌ သဒ္ဒါမျှသာထူး၏၊ အနက်အရကောက်မထူးဟုသာ မှတ်ပါ။
既然存在时间间隔,那么“因为没有时间间隔,所以是等无间缘”的主张便不能成立。依那些老师的观点,非想非非想处速行将不能成为出定后果速行的等无间缘。因此,应只作意:无间缘与等无间缘的词语有别、意义无别;不应更进一步作意为“因义无间故成无间缘,因时无间故成等无间缘”。
ပစ္စည်းတရားနှင့် ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့၏ အကြား၌ ခြားကွယ်တတ်သော တရားတစ်ပါး မရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ထိုပစ္စည်းတရားတို့သည် အနန္တရတို့ မည်ကုန်၏။ ပစ္စည်းတရားနှင့် ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့၏ အကြား၌ ပုံသဏ္ဌာန်၏ မရှိခြင်းကြောင့် လွန်စွာ ခြားကွယ်တတ်သော တရားတစ်ပါး မရှိသောကြောင့် ထိုပစ္စည်း တရားတို့သည် သမနန္တရတို့မည်ကုန်၏။
缘法与缘所生法之间没有任何法作为间隔,所以这些缘法称为无间;两者之间没有形相,也没有任何法能作极细微的间隔,所以这些缘法称为等无间。
ပစ္စည်းတရား --- ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ စုတိစိတ်ကြဥ်သော ရှေးရှေးသော စိတ်စေတသိက်တရား အားလုံး- သည် အနန္တရပစ္စည်း သမနန္တရပစ္စည်းတရား မည်၏။
缘法——除阿罗汉死亡心以外,一切前前心与心所法都是无间缘法、等无间缘法。
原书第 384 页
ပစ္စယုပ္ပန်တရား --- ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့၏ စုတိစိတ်နှင့်တကွ နောက်နောက်၌ ဖြစ်သော စိတ်စေတသိက် တရားစုအားလုံးသည် ပစ္စယုပ္ပန်တရား မည်၏။ နာမ်က နာမ်အား ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်းတရားတည်း။
缘所生法——包括阿罗汉死亡心在内,一切后后心与心所法聚都是缘所生法。这是名法资助名法的缘。
အကျဥ်းချုပ် မှတ်သားရန်
摄要
ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ အနန္တရာ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၃-၄။) အကြင်အကြင် ရဟန္တာတို့၏ စုတိကြဥ်သော ရှေးရှေးသော စိတ်စေတသိက်တရားတို့၏ အခြားမဲ့၌ အကြင် အကြင် ရဟန္တာတို့၏ စုတိနှင့်တကွသော နောက်နောက်သော စိတ်စေတသိက်တရားတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကြ ကုန်၏။ ရဟန္တာတို့၏ စုတိကြဥ်သော ထိုထို ရှေးရှေးသော စိတ်စေတသိက်တရားတို့သည် ရဟန္တာတို့၏ စုတိနှင့် တကွသော ထိုထို နောက်နောက်သော စိတ်စေတသိက်တရားတို့အား အနန္တရပစ္စယသတ္တိဖြင့် သမနန္တရပစ္စယ သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ (ပဋ္ဌာန-၁-၃-၄။) ရှေးစိတ်က နောက်စိတ်ဖြစ်နိုင်အောင် ကျေးဇူးပြုပြီးမှ ချုပ်ပျက်သွားသည်။ ဤသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ရှုပါ။
巴利原文(缅文转写):“ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ အနန္တရာ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိကာဓမ္မာ၊ တေ တေ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။”
Yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ anantarā ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhammā, te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo, samanantarapaccayena paccayo.(《发趣论》1-3—4。)紧接除阿罗汉死亡心以外的前前心与心所之后,包括阿罗汉死亡心在内的后后心与心所生起;前前心与心所以无间缘力、等无间缘力资助后后心与心所。前心资助后心生起以后便灭去。应以智慧观见这一性质。
နိရောဓသမာပတ်နှင့် အသညသတ်
灭尽定与无想有情
(မူလဋီကာ၏ အယူအဆ)
(根本复注的见解)
အဋ္ဌကထာ၌ --- ''နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားရာဝယ် နိရောဓသမာပတ်သို့ မဆိုက်မီ နောက်ဆုံး ဖြစ်ပေါ်- သွားသော နာမ်တရား (= နေဝသညာနာသညာယတနဇော)နှင့် နိရောဓသမာပတ်မှ ထသောအခါ အစဆုံး ဖြစ်သည့် နာမ်တရား (= အနာဂါမိဖိုလ်ဇော သို့မဟုတ် အရဟတ္တဖိုလ်ဇော)တို့၏ အကြား၌ ကာလခြားလျက် ရှိ၏'' ဟု ယူဆ၍ အရှင်ရေဝတဆရာတို့၏ ''ကာလန္တရတာယ သမနန္တရပစ္စယော = ကာလခြားသောကြောင့် သမနန္တရပစ္စည်း ဖြစ်၏'' --- ဟူသော စကားကို မသင့်ဟု ဖွင့်ဆိုထား၏။ ထိုစကားရပ်ကို မူလဋီကာဆရာတော်က လက်မခံလိုသောကြောင့် ''ဓမ္မာနံ ပဝတ္တိမေဝ စ ဥပါဒါယ'' --- (မူလဋီ-၃-၁၇ဝ။) စသည်ဖြင့် ဖွင့်ဆိုထား၏။
义注认为:进入灭尽定时,入定前最后生起的名法——非想非非想处速行——与出定后最先生起的名法——不还果速行或阿罗汉果速行——之间有时间间隔;并把雷瓦达诸师“kālānantara-tāya samanantarapaccayo——因时间无间,故是等无间缘”的说法判为不当。根本复注师不接受这一解释,故又以“dhammānaṃ pavattimeva ca upādāya”(《根本复注》3-170)等作了解释。
ယင်းမူလဋီကာ၏ ဆိုလိုရင်းမှာ ဤသို့ဖြစ်၏ --- ကာလဟူသည် ဓမ္မတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်အပ်သော ဝေါဟာရတစ်မျိုးတည်း။ နိရောဓ သမာပတ် ဝင်စားရာအခါ၊ အသညသတ်ဘုံဝယ် ဖြစ်ရာအခါတို့၌ နာမ်ဓမ္မတို့၏ ဖြစ်ခြင်း မရှိရကား ''ကာလ အကြား မရှိ''ဟု မှတ်ပါ။ ထိုကြောင့် နိရောဓသမာပတ်မှထသော အနာဂါမ် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏ နိရောဓသမာပတ်သို့ မဆိုက်မီ ရှေးဖြစ်သော နေဝသညာနာသညာယတနဇော၊ နိရောဓသမာပတ်မှ ထပြီးနောက် ဖြစ်သော ဖလသမာပတ် (= ဖိုလ်ဇော)တို့၏လည်းကောင်း၊ အသညသတ်ဘုံမှ စုတေသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အသညသတ်ဘုံသို့ မဆိုက်မီ ရှေးဘဝ၌ ဖြစ်သော စုတိ၊ အသညသတ်ဘုံမှနောက် ကာမဘဝ၌ ဖြစ်သော ပဋိသန္ဓေတို့၏လည်းကောင်း ချုပ်ခြင်း ဖြစ်ခြင်းတို့၏ အကြား မရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ကာလအကြားရှိသည်၏ အဖြစ်သည် မရှိဟု မှတ်ထိုက်၏။
根本复注的意思如下:时间只是依诸法转起而施设的名称。在入灭尽定期间,以及生于无想有情界期间,名法不转起,所以应当理解为“没有时间间隔”。因此,对于出灭尽定的不还者或阿罗汉,入定前的非想非非想处速行与出定后的果定——果速行——之间;对于从无想有情界死亡者,进入该界以前一生的死亡心与离开该界以后欲界一生的结生心之间,都没有灭与生的间隔,故不成立时间间隔。
〔နိရောဓသမာပတ်သို့ မဆိုက်မီ နောက်ဆုံးဖြစ်သွားသော နေဝသညာနာသညာယတနဇောနှင့် နိရောဓ သမာပတ်မှအထ ဦးစွာဖြစ်သော အနာဂါမိဖိုလ်ဇော အရဟတ္တဖိုလ်ဇောတို့၏ အကြား၌ နာမ်တရားများ လုံးဝ မဖြစ်ကြသဖြင့် ကာလအကြားမရှိ။ ကာမဘုံမှ စုတေ၍ သို့မဟုတ် ထိုက်သင့်ရာ ရူပတစ်ဘုံဘုံမှ စုတေ၍
〔入灭尽定前最后的非想非非想处速行,与出定后最初的不还果速行或阿罗汉果速行之间,名法完全不生起,所以没有时间间隔。一个有情从欲界或适当的色界死亡,在无想有情界住五百劫,随后从该界死亡并再于欲界结生;进入无想有情界以前的欲界死亡心或色界死亡心,与离开该界以后生起的欲界结生心之间,名法也完全不生起,所以没有时间间隔。时间只是依诸法转起而施设的名称;在入灭尽定期间及生于无想有情界期间,名法不转起,因此应理解为“没有时间间隔”。〕确实,对于出灭尽定者,前面的非想非非想处