“缘起”一词的含义（之一）
《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版
缘起篇（甲） · 原书第 29–55 页 · 223 个翻译单元
本页并入了原书的相邻小节：死者与生者。
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 29 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) ဝသဝတ္တိဝါဒ --- ဣဿရဝါဒ၊ ပုရိသဝါဒ၊ ပဇာပတိဝါဒတို့သည် ဝသဝတ္တိဝါဒ မည်၏။ ပုရိသဝါဒနှင့် ပဇာပတိဝါဒ တို့သည် ဣဿရဝါဒနှင့် ထပ်တူပင်ဖြစ်သည်။ အမည်မျှသာထူးသည်။ (အနုဋီ-၃-၆၅။) လောကကြီးနှင့်တကွ သတ္တဝါတို့ကို ဖန်ဆင်းပေးသော ဖန်ဆင်းရှင် = ဣဿရသည် ရှိ၏။ ယင်းဖန်ဆင်းရှင် = ဣဿရ၏ အလိုဆန္ဒအတိုင်း လောကကြီးနှင့်တကွ သတ္တဝါတို့သည် ဖြစ်ပေါ်နေကြကုန်၏ဟု ပြောဆိုလေ့ ယူဆလေ့ ယုံကြည်လေ့ရှိသော ဝါဒသည် ဝသဝတ္တိဝါဒ မည်၏။ အဖန်ဆင်းခံရသော အတ္တကို ဇီဝအတ္တဟု လည်းကောင်း၊ ဖန်ဆင်းရှင် = ဣဿရကို ပရမအတ္တဟုလည်းကောင်း အသီးအသီး ခေါ်ဆိုပေသည်။ ကံ- ကံ၏အကျိုးတရား ထင်ရှားရှိမှုကို လက်မခံဘဲ ပယ်လှန်နေသော ဝါဒတစ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။
自在主宰论（vasavattivāda）——自在天论（issaravāda）、原人论（purisavāda）与生主论（pajāpativāda），都称为自在主宰论。原人论和生主论与自在天论完全相同，只有名称不同。缅文出处原串：“(အနုဋီ-၃-၆၅။)”（《随复注》3-65。）主张有一位创造世界及众生的造物主，即 issara（自在天）；世界与众生都依这位造物主 issara 的意愿而生起。惯常如此言说、认为、相信的论说，称为自在主宰论。被创造的“我”称为 jīva-attā（生命我），造物主 issara 则称为 parama-attā（最高我）。这同样是一种不承认、否定业与业果真实存在的论说。
(မဟာဋီ-၂-၂၃၅။)
缅文出处原串：“(မဟာဋီ-၂-၂၃၅။)”（《大复注》2-235。）
ကြောင်း-ကျိုး ဆက်နွယ်မှု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားကို ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ဉာဏ်ဖြင့် ထွင်းဖောက် သိမြင်အောင် ကြိုးစားအားထုတ်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် အကြင်အခါ၌ အကြောင်းတရားတို့၏ ညီညွတ်မှုကို အစွဲပြု၍ တစ်နည်းဆိုရသော် အညီအညွတ် အချင်းချင်း စွဲမှီ၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော အကြောင်း တရားအပေါင်းတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်မှုကို အစွဲပြု၍ အကျိုးတရားအပေါင်းတို့၏ အပြည့်အစုံ အတူတကွ တစ်လုံး တစ်စည်းတည်း ပြိုင်တူဖြစ်မှုကို ပစ္စက္ခဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်၏၊ ထိုအခါဝယ် အညီအညွတ် အချင်းချင်း စွဲမှီ၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော အကြောင်းတရားအပေါင်းတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကို အစွဲပြု၍သာလျှင် အကျိုးတရားအပေါင်းတို့၏ အပြည့်အစုံ အတူတကွ တစ်လုံးတစ်စည်းတည်း တစ်ပြိုင်နက်- တည်း ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏ဟု သိမြင်လိုက်သဖြင့် ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်ဝယ် သဿတဝါဒ အဟေတု
努力以亲自现前之智洞彻知见因果关联这一缘起法则的瑜伽行者，在某时，以诸因法和合为所依——换言之，以相互依存而生起的因法总集清楚显现为所依——以现见智亲自洞彻知见：诸果法完整齐备、共同合为一聚，同时生起。此时，他如实了知：诸果法唯依彼此和合、相互依存而生的因法总集清楚显现，才会完整齐备、共同合为一聚，同时生起。由此，在这位瑜伽行者的相续中，常论、无因——
ဝါဒ ဝိသမဟေတုဝါဒ ဝသဝတ္တိဝါဒ ဤသို့စသည့် အကြောင်းစစ် အကြောင်းမှန်၏ ထင်ရှားရှိမှုကို လက်မခံသော မှားယွင်းဖောက်ပြန် မမှန်ကန်သော အယူအဆ အမျိုးမျိုးတို့သည် လွင့်စင် ပျောက်ပျက်၍ သွားလေသည်။
——论、不平等因论、自在主宰论等种种不承认真实正因确实存在的错误、颠倒、不实论说，都随之消散、灭去。
အကျိုးတရားအပေါင်းသည် အကြောင်းတရားတို့၏ အညီအညွတ်ဖြစ်မှုကို စွဲမှီ၍သာလျှင် ဖြစ်ပေါ်လာရသည်ဟု သိရှိလာသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ အသိဉာဏ်က ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်ဝယ် အကြောင်းမှန်ကို ပယ်လှန်သည့် မှားယွင်းသည့် ဝါဒအရပ်ရပ်၏ မရှိမှုကို ဖော်ပြပြီးဖြစ်တော့သည် ဟူလိုသည်။ ပဋိစ္စဓာတ်သဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် ထွင်းဖောက်သိမြင်သော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်ဝယ် အကြောင်းမှန်ကို ပယ်လှန်သော ဝါဒ အမျိုးမျိုးတို့၏ ထင်ရှားမရှိမှုသည် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော် ထိုပဋိစ္စဓာတ်သဘောကို ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်အောင် ကျင့်စဥ်နှင့်တကွ ညွှန်ကြားပြသနေသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော်- ၌လည်း အကြောင်းမှန်ကို ပယ်လှန်သော ဝါဒ အမျိုးမျိုးတို့၏ မရှိမှုမှာ ဆိုဖွယ်ရာပင် မရှိနိုင်တော့ပြီ ဖြစ်ပေသည်။
这就是说：那位已经了知一切果法唯依诸因法和合而生的瑜伽行者，其智慧已经表明，在他的相续中，一切否定真实因法的错误论说都不存在。如果以智洞彻知见 paṭicca-dhātu（缘依法性）的瑜伽行者相续中，已经不再有种种否定真实因法的论说，那么，在这缘起教法中——它连同修行次第，指导瑜伽行者亲自现前洞彻知见 paṭicca-dhātu——种种否定真实因法的论说不存在，就更不待言了。
(ခ) သမုပ္ပါဒ - ပုဒ်
（二）“起”（samuppāda）一词
သင်္ခါရစသော အကျိုး ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့၏ အညီအညွတ် တစ်ပေါင်းတစ်စည်းတည်း အတူတကွ တစ်- ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ခြင်းကို ဖော်ပြတတ်သော သမုပ္ပါဒ - ပုဒ်ဖြင့် အကြောင်းတရားတို့၏ ညီညွတ်မှု အညီ အညွတ်ဖြစ်နေမှု - ပစ္စယသာမဂ္ဂိသည် ရှိလတ်သော် သင်္ခါရစသော အကျိုးပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့၏ ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကြောင့် --- ၁။ ဥစ္ဆေဒဝါဒ၊ ၂။ နတ္ထိကဝါဒ၊ ၃။ အကိရိယဝါဒ၊ ဤဝါဒတို့ကို ပယ်ဖျောက်အပ်ကုန်၏၊ ထိုကြောင့် သမုပ္ပါဒဟူသော နောက်ပုဒ်ဖြင့် ဥစ္ဆေဒဝါဒစသည့်
samuppāda 一词显示行等作为果的缘所生法完整和合为一聚、共同而同时生起。当名为 paccaya-sāmaggī（诸缘和合）的诸因法和合存在时，行等作为果的缘所生法便清楚生起；由此，1．断灭论，2．虚无论，3．无作论，这些论说都被破除。因此，后一个 samuppāda 一词清楚表明对断灭论等——
原书第 30 页
ဝါဒအသီးသီးကို ပယ်သတ်ခြင်းကို ထင်ရှားပြအပ်ပေသည်။ မှန်ပေသည် ရှေးရှေး၌ အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်း တရား၏ စွမ်းအားကြောင့် အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် သင်္ခါရစသော အကျိုးတရား အပေါင်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်- သည်ရှိသော် ဥစ္ဆေဒဝါဒ၊ နတ္ထိကဝါဒ၊ အကိရိယဝါဒတို့သည် အဘယ်မှာလျှင် ဖြစ်နိုင်ကုန်လတ္တံ့နည်း၊ ထိုကြောင့် သမုပ္ပါဒဟူသော နောက်ပုဒ်ဖြင့် ယင်းဝါဒ အသီးအသီး၏ မရှိမှုကို ထင်ရှား ဖော်ပြအပ်ပေသည်။
——各种论说的破除。确实，由于前前的无明等因法之力，后后的行等果法一再、反复生起；既然如此，断灭论、虚无论与无作论又怎可能成立？因此，后一个 samuppāda 一词清楚表明这些论说并不存在。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၃။)
缅文出处原串：“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၃။)”（《清净之道》2-153。）
ဥစ္ဆေဒဝါဒ -- အတ္တသည် သတ္တဝါသည် သေလျှင်ပြတ်၏။ ''ဘဝဟူသည် ပုခက်နှင့် ခေါင်းအကြားမှာ သာရှိ၏။''ဟု ပြောဆိုလေ့ စွဲယူလေ့ ယုံကြည်လေ့ရှိသော ဝါဒသည် ဥစ္ဆေဒဝါဒမည်၏။ မျက်မှောက်ခတ် လက်ဝဲသမားတို့၏ ဝါဒမျိုးပင်ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံပညာကိုသာ အလေးဂရုပြုသူ အချို့သူတို့၏ ဝါဒမျိုးဖြစ်သည်။
断灭论（ucchedavāda）——主张“我或有情死后便断灭”，并惯常言说、执取、相信“所谓生命只存在于摇篮与棺木之间”。这样的论说称为断灭论。这类论说也见于当今的左派人士，以及部分只重视科学知识的人。
နတ္ထိကဝါဒ ---- နတ္ထိဒိန္နံ၊ နတ္ထိယိဋ္ဌံ၊ နတ္ထိဟုတံ၊ နတ္ထိသုကတ ဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော … = ဒါန၏ အကျိုးတရားမည်သည် မရှိ၊ သုစရိုက်တရား ဒုစရိုက်တရားတို့၏ အကျိုးတရားမည်သည် မရှိ၊ ကောင်းမှု မကောင်းမှုတို့၏ အကျိုးတရားမည်သည် မရှိ၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့် အကျိုးတရား ရှိမှုကို တိုက်ရိုက်ပစ်ပယ်သော ဝါဒသည် နတ္ထိကဝါဒ မည်၏။ အကျိုးတရားကို တိုက်ရိုက်ပယ်လိုက်သဖြင့် အကျိုးတရားကို ဖြစ်စေတတ်သည့် စွမ်းအားရှိသည့် အကြောင်းတရားကိုလည်း ပယ်ပြီးပင် ဖြစ်တော့သည်။ ထိုကြောင့် ဤနတ္ထိကဝါဒသည်လည်း ကံ-ကံ၏အကျိုးတရားကို လက်မခံဘဲ ပယ်လှန်သည့် ဝါဒတစ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။
虚无论（nat“无施，无供养，无祭祀；善业与恶业无果、无报……”它直接否定果法真实存在，声称布施没有果，善行、恶行没有果，善业、恶业没有果。这样的论说称为虚无论。直接否定果法，也就等于否定能使果法生起、具有作用力的因法。因此，虚无论同样是一种不承认、否定业与业果的论说。
အကိရိယဝါဒ --- ကရောတော ကာရယတော ဆိန္ဒတော ဆေဒါပယတော။ ပ ။ န ကရီယတိ ပါပံ = ကိုယ်တိုင်ပြုသူသည်လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးကို အပြုခိုင်းသူသည်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်တိုင်ဖြတ်သူသည် လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးကို အဖြတ်ခိုင်းသူသည်လည်းကောင်း မကောင်းမှုကို ပြုအပ်သည်မမည် ပြုရာမရောက် ဤသို့ စသည်ဖြင့် ''ကောင်းမှု မကောင်းမှုကို ပြုသော်လည်း ပြုအပ်သည်မမည် ပြုရာမရောက်၊ ကောင်းမှုကံလည်း မဖြစ်၊ မကောင်းမှုကံလည်း မဖြစ်''- ဟု အကြောင်းကံကို တားမြစ်သော အယူဝါဒသည် အကိရိယဝါဒ မည်၏။
无作论（ak“亲自作、令他人作，亲自斩、令他人斩……都不成其为恶行。”这种见解否定作为因的业，声称：“亲自作或令他人作，亲自斩或令他人斩，并不名为作了恶，也不算造作；即使行善或作恶，也不名为已作，不构成造作，既没有善业，也没有不善业。”凡作这种主张，称为无作论。
တတ္ထ ကမ္မံ ပဋိဗာဟန္တေနာပိ ဝိပါကော ပဋိဗာဟိတော ဟောတိ၊ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟန္တေနာပိ ကမ္မံ ပဋိဗာဟိတံ ဟောတိ။ ဣတိ သဗ္ဗေပေတေ အတ္ထတော ဥဘယပ္ပဋိဗာဟကာ အဟေတုကဝါဒါစေဝ အကိရိယဝါဒါ စ နတ္ထိကဝါဒါ စ ဟောန္တိ။ (ဒီ-ဋ္ဌ-၁-၁၅ဝ။) အကြောင်းကံကို ပယ်သဖြင့် အကျိုးဝိပါက်ကိုလည်း ပယ်ပြီးသာ ဖြစ်၏၊ အကျိုးဝိပါက်ကို ပယ်သဖြင့် အကြောင်းကံကိုလည်း ပယ်ပြီးသာ ဖြစ်တော့၏။ ထိုကြောင့် ဤအလုံးစုံသော အဟေတုကဝါဒ အကိရိယဝါဒ နတ္ထိကဝါဒတို့သည် အနက်သဘောအားဖြင့် ကံ-ကံ၏အကျိုး --- နှစ်မျိုးလုံးကို ပယ်သောဝါဒတို့သာ ဖြစ်ကြသည်။
“在这里，否定业，也就否定果报；否定果报，也就否定业。因此，从意义上说，这一切都同时否定两者：无因论、无作论与虚无论，全都如此。”（《长部义注》1-150。）也就是说，否定作为因的业，便已经否定作为果的果报；否定作为果的果报，也便已经否定作为因的业。因此，从义理而言，无因论、无作论与虚无论这一切，都是否定业与业果两者的论说。
အကြောင်းကံမရှိဟု ဆိုသဖြင့် ထိုအကြောင်းနှင့် ဆက်သွယ်၍ ဖြစ်ရသော အကျိုးတရားလည်း မရှိဟုပင် ဆိုရာရောက်၏၊ အကျိုးတရားမရှိဟု ဆိုသဖြင့် အကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သော အကြောင်းတရားလည်း မရှိဟုပင် ဆိုရာရောက်၏။
说“作为因的业不存在”，也就等于说由该因相联而生的果法不存在；说“果法不存在”，也就等于说能令该果生起的因法不存在。
ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည် အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရားတို့၏ ညီညွတ်မှု = အညီအညွတ် ထင်ရှား ဖြစ်နေမှုကို အစွဲပြု၍ သင်္ခါရစသော အကျိုးတရားတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကို ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ပစ္စက္ခဉာဏ်ဖြင့် ထွင်းဖောက်သိမြင်အံ့။ တစ်နည်းဆိုရသော် -- ၁။ အတိတ်က ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ သင်္ခါရ၊ ကံတို့ကြောင့် ဤပစ္စုပ္ပန်ဘဝတွင် ဝိညာဏ်၊ နာမ်ရုပ်၊ သဠာယတန၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်မှုကိုလည်းကောင်း၊
瑜伽行者应当以现见智亲自洞彻知见：以无明等因法和合、清楚存在为所依，行等果法清楚生起。换言之，他应当亲自洞彻知见：1．由于过去培育的无明、爱、取、行与业，现在世中识、名色、六处、触与受这五种果法清楚显现；
原书第 31 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) ၂။ ဤပစ္စုပ္ပန်ဘဝတွင် ပြုစုပျိုးထောင်လိုက်သော အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ သင်္ခါရ၊ ကံတို့ကြောင့် နောင်အနာဂတ်တွင် ဝိညာဏ်၊ နာမ်ရုပ်၊ သဠာယတန၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်မှုကိုလည်းကောင်း၊ ၃။ အလားတူပင် ဆိုင်ရာ ဆိုင်ရာ အတိတ်ဘဝက ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော အကြောင်းတရားငါးပါးကြောင့် ဆိုင်ရာ ဆိုင်ရာ အတိတ်ဘဝ၌ အကျိုးတရားငါးပါးတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်မှုကိုလည်းကောင်း၊ ၄။ အကယ်၍ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သူမြတ်အဖို့ အနာဂတ်ဘဝများသည် ထင်ရှားရှိနေသေးလျှင် ဆိုင်ရာ အနာဂတ်၏ အကြောင်းတရားငါးပါးကြောင့် ဆိုင်ရာ အနာဂတ်အကျိုးတရား၏ ထင်ရှားဖြစ်မှုကို လည်းကောင်း၊ ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်အံ့။
2．由于现在世中培育的无明、爱、取、行与业，未来世中识、名色、六处、触与受这五种果法清楚显现；3．同样，由于相应的各个过去世中所培育的五种因法，相应的各个过去世中五种果法清楚显现；4．如果这位殊胜的瑜伽行者尚有未来诸世，则由于相应未来世的五种因法，相应未来果法清楚显现。以上都应由他亲自现前、洞彻知见。
ထိုအခါ ရှေးရှေးသော အကြောင်းတရားတို့ကို စွဲမှီသည်၏ အစွမ်းဖြင့် နောက်နောက်သော အကျိုးတရားစု- တို့၏ အကြောင်းနှင့် အကျိုး ဆက်စပ်လျက် အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ဖြစ်ပေါ်မှုကို ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်စသော ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်နေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်ဝယ် ဥစ္ဆေဒဝါဒ၊ နတ္ထိကဝါဒ၊ အကိရိယဝါဒ ဟူသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝါဒ ဘေးဆိုးကြီးတို့သည် အဘယ်မှာလျှင် ဖြစ်နိုင်- ကုန်တော့အံ့နည်း၊ ဖြစ်ခွင့် မရှိနိုင်တော့သည်သာ ဖြစ်ပေသည်။ အလားတူပင် ယင်းပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာ- တော်မြတ်၌လည်း ယင်းဒိဋ္ဌိဘေးဆိုးကြီးတို့သည် ကပ်ခိုခွင့် မရနိုင်တော့သည်သာ ဖြစ်ပေသည်။
此时，瑜伽行者以缘摄受智等观智，亲自现前洞彻知见：后后的果法聚依前前的因法而有，因果彼此相联，一再、反复生起。在这样的瑜伽行者相续中，断灭论、虚无论、无作论等邪见论说的巨大灾患，又怎可能生起？它们再无生起的机会。同样，这些邪见大患也绝无机会依附于这一殊胜的缘起教法。
(ဂ) ပဋိစ္စ + သမုပ္ပါဒ - ပုဒ်
（三）“缘”（paṭicca）与“起”（samuppāda）二词
ပဋိစ္စပုဒ်နှင့် သမုပ္ပါဒပုဒ် နှစ်ပုဒ်ပေါင်းစပ်ထားသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဟူသော တစ်ပုဒ်လုံးဖြင့် ထိုထိုအဝိဇ္ဇာ စသော အကြောင်းတရားတို့၏ ညီညွတ်သည်၏ အဖြစ်၌ အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရားနှင့် သင်္ခါရစသော အကျိုးတရားစုတို့၏ အကြောင်းနှင့် အကျိုး ဆက်သွယ်လျက် အဆက်ဆက် မပြတ်ဖြစ်နေခြင်းဟု ဆိုအပ်သော ကြောင်း-ကျိုး သန္တတိအစဥ်ကို မဖြတ်မူ၍ မပြတ်စေမူ၍ ထိုထိုပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် --- ၁။ မဇ္ဈိမပဋိပဒါ အမည်ရသော မဂ္ဂင် (၈)ပါး အကျင့်မြတ်တရားကိုလည်းကောင်း၊ ၂။''ထိုသူသည်ပင် ပြု၏၊ ထိုသူသည်ပင် ခံစား၏၊ အခြား တစ်ယောက်သောသူသည် ပြု၏၊ အခြား တစ်ယောက်သောသူသည် ခံစား၏'' --- ဟူသော ဝါဒဆိုးကြီးကို ပယ်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ၃။ ရုပ်နာမ် ပရမတ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ရုပ်နာမ် ပရမတ်တို့၏ ကြောင်း-ကျိုး ဆက်နွယ်မှုသဘောကို လည်း- ကောင်း မသိမမြင်သည့် ဇနပုဒ်နေသူ လူသာမန်တို့ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲအပ်သော ယောကျာ်း မိန်းမ စသော
paṭicca 与 samuppāda 两词合成 paṭiccasamuppāda（缘起）这一整词。相应的无明等因法和合时，无明等因法与行等果法聚在因果上相联，前后相续而不间断；由于相应的缘所生法生起，没有截断、也没有中止这称为“因果相续”的连续过程，所以 paṭiccasamuppāda 这一整词清楚显示：1．名为 majjhima-paṭipadā（中道行道）的八支圣道这一殊胜行道；2．舍弃“同一者造作，同一者受报；异者造作，异者受报”这种恶劣论说；3．对于不知不见色、名胜义法，也不知不见色、名胜义法之间因果关联的乡野凡夫所使用的“男人”“女人”等——
ဝေါဟာရပညတ်၌ ယောကျာ်း မိန်းမစသည်လည်း တကယ်ထင်ရှားရှိ၏ စသည်ဖြင့် တဏှာ-ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် မှားမှားယွင်းယွင်း နှလုံးမသွင်းခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ၄။ လူတို့ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲနေသည့် လောကသမ္မုတိသစ္စာကို မကျော်လွန်ခြင်းကိုလည်းကောင်း --- ဤသို့သော နိဗ္ဗာန်သို့ သွားကြောင်းဖြစ်သော ဉာယ အမည်ရသော အရိယမဂ်ခရီးကို ဖော်ပြအပ်ပေသည်။
——言说概念，不以爱与邪见错误地作意为“男人、女人等真实、明显存在”；4．不超越人们日常称说、使用的世俗谛。如此，paṭiccasamuppāda 这一整词揭示了通往涅槃、名为 ñāya（正道）的圣道之路。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၃။)
缅文出处原串：“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၃။)”（《清净之道》2-153。）
ထပ်မံရှင်းလင်းချက်
补充说明
၁။ မဇ္ဈိမပဋိပဒါ = ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည် နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်နှင့် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်နှစ်ပါးကို ရရှိအောင် ဦးစွာကြိုးစားအားထုတ်လေရာ စွမ်းနိုင်သမျှ အတိတ်အဆက်ဆက်မှသည် အနာဂတ်အဆက်ဆက်သို့
一、中道行道（majjhimā-paṭipadā）：一位瑜伽行者首先努力修习，以期获得名色分别智和缘摄受智；他尽其所能，从过去一世又一世，直至未来一世又一世——
原书第 32 页
တိုင်အောင် အတိတ် ပစ္စုပ္ပန် အနာဂတ်တစ်လျှောက်လုံး၌ ရုပ်နာမ် ကြောင်း-ကျိုး တရားစုတို့၏ ရှေးနှင့်နောက် ဆက်စပ်လျက် အထပ်ထပ် မပြတ်ဖြစ်နေမှု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားကို ဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်ခဲ့သော် ထိုအသိဉာဏ်ကား သမ္မာဒိဋ္ဌိတည်း။
——贯穿过去、现在、未来三时，以自己的智慧亲自现前、洞彻知见：色名因果诸法之聚前后相联，一再生起而相续不断；这就是缘起的法则。此时，他所得之智，就是正见。
ရုပ်နာမ်နှစ်ပါး = ခန္ဓာငါးပါးကို ထိုးထွင်းသိသောဉာဏ်သည် ဒုက္ခေ ဉာဏံ- အရ ဒုက္ခသစ္စာကို သိသော သမ္မာဒိဋ္ဌိတည်း။ အင်္ဂုတ္တိုရ် တိကနိပါတ် တိတ္ထာယတနသုတ္တန်၌ ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်အတိုင်း ကြောင်း -ကျိုး ဆက်နွယ်မှု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားကို ထိုးထွင်းသိသောဉာဏ်သည် သမုဒယေ ဉာဏံ- အရ သမုဒယသစ္စာကို သိသော သမ္မာဒိဋ္ဌိတည်း။ (၁) ယင်းဒုက္ခသစ္စာတရား သမုဒယသစ္စာတရားတို့ကို သင်္ခါရတရားတို့ဟူ၍ ခေါ်ဆို၏။ ယင်းသမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်နှင့် ယှဥ်တွဲလျက်ရှိသော ရုပ်နာမ်တို့၏ ကြောင်း-ကျိုး = သင်္ခါရအာရုံပေါ်သို့ စိတ်ကို ရှေးရှူတင်ပေးခြင်းသဘောကား သမ္မာသင်္ကပ္ပတည်း။ (၂ ) ယင်းသမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်နှင့် ယှဥ်တွဲလျက်ရှိသော ရုပ်နာမ်တို့၏ ကြောင်း-ကျိုး ဆက်နွယ်မှု သဘောတရားတို့ကို သိအောင် ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်း သဘောကား သမ္မာဝါယာမတည်း။ (၃) ယင်းရုပ်-နာမ်-ကြောင်း-ကျိုး = သင်္ခါရတရားတို့ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် သိမ်းဆည်းတတ်သော ရှုပွား
以智洞彻知见色、名二法，也就是五蕴，依“dukkhe ñāṇaṃ（于苦之智）”而言，是了知苦谛的正见。如世尊在《增支部·三集·外道所依经》（Titthāyatana Sutta）中所说，以智洞彻知见因果关联的缘起法则，依“samudaye ñāṇaṃ（于集之智）”而言，是了知集谛的正见。（1）苦谛法与集谛法都称为“诸行”。与这正见智相应，把心导向色名因果——诸行所缘——的性质，就是正思惟。（2）与这正见智相应，为了了知色名因果关联的法则而努力精进的性质，就是正精进。（3）对色、名、因、果这些诸行一再摄取、一再观修审察——
သုံးသပ်တတ်သော၊ ယင်းသင်္ခါရအာရုံ၌ စိတ်ခိုင်မြဲနေသော ဗူးတောင်းကဲ့သို့ မပေါ်ဘဲ ကျောက်ဖျာကဲ့သို့ နစ်မြုပ် နေခြင်း သဘောကား သမ္မာသတိတည်း။ (၄) ယင်းသမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်နှင့် ယှဥ်တွဲလျက်ရှိသော ရုပ်နာမ် ကြောင်း-ကျိုး = သင်္ခါရအာရုံပေါ်၌ စိတ်တည်ငြိမ်နေမှု သဘောကား သမ္မာသမာဓိတည်း။ အကယ်၍ အသင်ယောဂီသူတော်ကောင်းသည် သမထယာနိကပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်၍ စျာန်သမာဓိကို ဝိပဿနာ၏ အခြေပါဒကပြု၍ ဝိပဿနာသို့ ကူးခဲ့ပါမူ ထိုပါဒကစျာန်သမာဓိသည်လည်း သမ္မာသမာဓိပင်တည်း။ (၅) အသင်သူတော်ကောင်းသည် ဘာဝနာကို မပွားများမီ အချိန်ကစ၍ ကြိုတင်၍ စောင့်ထိန်းအပ်သော သီလတို့ကား သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝတို့တည်း။ (၆-၇-၈) လောကီအခိုက်၌ ဤသီလမဂ္ဂင်သုံးပါးတို့သည် အထက်တွင် ရှင်းပြထားသည့်အတိုင်း ရုပ်နာမ် ကြောင်း -ကျိုး = သင်္ခါရတရားတို့ကို အာရုံပြုနေကြသော သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ-
——并且能够反复观察；心稳固地沉入这一诸行所缘，不像葫芦浮起，却像石板沉没。这种性质就是正念。（4）与这正见智相应，心安稳地住于色名因果——诸行所缘——的性质，就是正定。如果贤善瑜伽行者是止乘者，以禅那定作为观修的基础而转入观修，那么这基础禅的定也同样是正定。（5）贤善者从尚未修习禅修之时起，便预先守护诸戒；这些戒就是正语、正业与正命。（6、7、8）在世间阶段，这三种戒道支，不能在同一心刹那中与上述取色名因果——诸行——为所缘的正见、正思惟、正精进、正念和正定——
တို့နှင့် စိတ္တက္ခဏတစ်ခု၏ အတွင်း၌ အတူယှဥ်တွဲ၍ကား မဖြစ်ကြပေ။ အာရုံ ကွဲပြားသောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။
——同时相应生起；正因为它们所缘不同。
အားလုံးပေါင်းသော် မဂ္ဂင် (၈)ပါး ဖြစ်သည်၊ နိဗ္ဗာန်သို့ သွားကြောင်းဖြစ်သော ဉာယ အမည်ရသော အရိယမဂ်လမ်းပင်တည်း။ သို့အတွက် ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့၏ အချင်းချင်း ကြောင်း-ကျိုး ဆက်နွယ်လျက် ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရားတို့ကို ဉာဏ်ပညာမျက်စိဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်ခြင်းသည် နိဗ္ဗာန်သို့ သွားကြောင်းဖြစ်သော ဉာယ အမည်ရသော အရိယမဂ်လမ်းမကြီးပေါ်သို့ ဣန္ဒြေရရ သိက္ခာရှိရှိဖြင့် လျှောက်သွားနေခြင်းပင် ဖြစ်၏။ အရိယမဂ်လမ်းခရီးကို ထင်ရှားပြနေခြင်းလည်း ဖြစ်၏၊ မဇ္ဈိမ- ပဋိပဒါလမ်းကို ထင်ရှား ပြနေခြင်းလည်း ဖြစ်၏၊ အကြောင်းမူ သဿတဒိဋ္ဌိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော အစွန်းနှစ်ဘက်သို့ မကပ်ရောက်မူ၍ မိမိဆိုင်ရာ အကြောင်းတရားအပေါင်းတို့ကြောင့် ယင်းအကြောင်းတရား တို့နှင့် လျော်ညီသော အကျိုးတရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ဤပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အရာ၌ မဇ္ဈိမပဋိပဒါ = အလယ်အလတ်
合计即为八种道支，也就是通往涅槃、名为 ñāya（正道）的圣道。因此，以智慧之眼亲自现前、洞彻知见色名诸行之间因果相联而生起的缘起法则，就是威仪端严、具足学行地行走在通往涅槃、名为正道的圣道大道上；也是把圣道行程清楚显明出来，把中道行道清楚显明出来。为什么？因为在缘起法中，并不趋近称为常见与断灭见的两个极端；这里只承认：由于各自相应的众因，生起与这些因相应的诸果。因此，在缘起法中，它被认为是“中道行道”，也就是居中的——
ကျင့်စဥ်ဟု အလိုရှိအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ (မဟာဋီ-၂-၂၃၆။)
——修行方法。缅文出处原串：“(မဟာဋီ-၂-၂၃၆။)”（《大复注》2-236。）
原书第 33 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) ၂။ ပြုလုပ်သူနှင့် ခံစားသူ -- ကမ္မဝဋ်နှင့် ဝိပါကဝဋ်တို့တွင် ကမ္မဝဋ်ကား ကုသိုလ်တရား၊ သို့မဟုတ် အကုသိုလ်တရား ဖြစ်၏၊ ဝိပါကဝဋ်ကား အကျိုးဝိပါက် ရုပ်တရား နာမ်တရားစု ဖြစ်၏၊ သို့အတွက် ကုသိုလ် အကုသိုလ်ဟူသော ကမ္မဝဋ်နှင့် ဝိပါကဝဋ်တို့သည် ကွဲပြားသော သဘာဝလက္ခဏာလည်း ရှိကြ၏။ (လက္ခဏာဒိ စတုက္ကပိုင်းတွင် ကြည့်ပါ။) ကမ္မဝဋ်က အကြောင်းတရား ဝိပါကဝဋ်က အကျိုးတရားဖြစ်၍လည်း ကွဲပြားသော သဘာဝရှိနေ၏။
二、造作者与受报者：在业轮与果报轮之中，业轮是善法或不善法；果报轮则是果报色法、名法之聚。因此，称为善与不善的业轮和果报轮具有不同的自性特相（参见“特相等四法篇”）。又因为业轮是因法、果报轮是果法，所以二者在自性上也不相同。
တစ်ဖန် ကမ္မဝဋ်နှင့် ဝိပါဝဋ်တို့သည် ဖြစ်သည့် အချိန်အခါ အားဖြင့်လည်း ကွဲပြားသော အချိန်ကာလ ရှိကြ၏။ အသင်သူတော်ကောင်း၏ ဝီထိမုတ်စိတ် အမည်ရသော ပဋိသန္ဓေ၊ ဘဝင် ၊ စုတိ နာမ်တရားစုတို့သည် လည်းကောင်း၊ ဝီထိစိတ် အမည်ရသော ပဉ္စဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ တဒါရုံဝိပါက် နာမ်တရားစုတို့- သည်လည်းကောင်း၊ ပဋိသန္ဓေမှ စ၍ ဘဝတစ်လျောက်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေကြသော ကမ္မဇရုပ်တို့သည်လည်းကောင်း ဝိပါကဝဋ်ချည်းသာတည်း။ ယင်းဝိပါကဝဋ်ကို ဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းကံမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် အတိတ် ဘဝတစ်ခုက ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော ကံသာဖြစ်၏။ ဤ၌ ယေဘုယျဟု ဆိုခြင်းမှာ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယ အမည်ရသော လက်ငင်းဘဝ၌ အကျိုးပေးတတ်သော ကံများလည်း ရှိနေသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ယင်းဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကံတို့- မှာလည်း လက်ရှိဘဝ ပဋိသန္ဓေ၏ အကြောင်းရင်းကံတို့ကား မဟုတ်ကြပေ။ လက်ရှိဘဝ၌ အခါအားလျော်စွာ
再者，业轮与果报轮在生起时间上也彼此不同。贤善者的结生、有分、死心这些称为离路心的名法组，以及称为路心的五识、领受、推度、彼所缘果报名法组，还有从结生开始、在一生中不断生起的业生色，全都只是果报轮。生起这一果报轮的因——业——一般都是过去某一生培育的业。此处之所以说“一般”，是因为也有称为现法受业、能在今生给果的业。不过，这些现法受业并不是当前这一次结生的因；它们只是能在当前一生中于适当时机——
အကျိုးပေးတတ်သော ကံတို့သာ ဖြစ်ကြ၏။
——给果的业。
လက်ရှိဘဝ ပဋိသန္ဓေ ရုပ်နာမ်စသော ဝိပါကဝဋ်ကို ဖြစ်စေတတ်သော အတိတ်က ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော ကံဟူသည်မှာလည်း လွန်ခဲ့သော ပထမအတိတ်က ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော ကံလည်း ဖြစ်နိုင်၏၊ ဒုတိယအတိတ် စသော အတိတ်ဘဝ ထိုထိုက ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော ကံလည်း ဖြစ်နိုင်၏။ ဤဘဝ ပဋိသန္ဓေမတိုင်မီ အတိတ်ဘဝ တစ်ခုခုက ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော ကံသည် အခွင့်ရလျှင် ဤဘဝ ပဋိသန္ဓေစသည့် အကျိုးဝိပါကဝဋ်တရားများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်သာ ဖြစ်သည်။ သို့အတွက် ကမ္မဝဋ် အမည်ရသည့် သင်္ခါရ ကံနှင့် ယင်းကမ္မဝဋ်၏ အကျိုးဖြစ်သော ဝိပါကဝဋ် အမည်ရသည့် ရုပ်နာမ်တို့သည် ဖြစ်ရာအချိန်ကာလအားဖြင့်လည်း မတူညီကြပေ။ အချိန်ကာလ ကွဲပြားကြ၏။ အတိတ်အဆက်ဆက် အနာဂတ်အဆက်ဆက်တို့၌လည်း နည်းတူပင် သဘောပေါက်ပါ။ တစ်ဖန် ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကံ = မျက်မှောက်ဘဝ၌ အကျိုးပေးသော ကံပင်ဖြစ်စေဦးတော့၊ ယင်းအကြောင်းကံနှင့် ယင်းကံကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြရသည့် အကျိုးဝိပါက်တရားတို့သည် ဖြစ်ရာအချိန်ကာလအားဖြင့် အနည်းဆုံး
能产生当前生命的结生色名等果报轮、而在过去培育的业，可能是最近的第一过去世所培育之业，也可能是第二过去世等更早各个过去世所培育之业。只要获得机会，在此生结生之前的任一过去世所培育之业，都能使此生的结生等果报轮诸法生起。因此，称为业轮的行与业，以及作为其果、称为果报轮的色名，在生起的时间上并不相同；二者时间有别。过去诸世与未来诸世也应同理了解。再者，即使是现法受业——在现前一生给果的业——作为因的该业与由它所生的果报诸法，在生起时间上至少也——
စိတ္တက္ခဏပေါင်းများစွာကား ကွာခြားလျက်ပင် ရှိပေသည်။
——相隔许多心刹那。
ကမ္မဝဋ်နှင့် ဝိပါကဝဋ်တို့၏ ယင်းသို့ ကွဲပြားသော သဘာဝရှိခြင်း ကွဲပြားသော ဖြစ်ရာ အချိန်ကာလ ရှိခြင်းကြောင့် --- ''သော ကရောတိ သော ပဋိသံဝေဒေတိ = ထိုသူသည်ပင် ပြုလုပ်၏၊ ထိုသူသည်ပင် ခံစား၏'' ဤသို့ ပြောဆိုလေ့ ယူဆလေ့ ယုံကြည်လေ့ရှိသော ဝါဒကို၊ ကမ္မဝဋ်နှင့် ဝိပါကဝဋ်တို့၏ ကြောင်း-ကျိုး ဆက်နွယ်မှု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားကို သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်လျက် ပုံစံမှန် သိမြင် နေသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဦးဆောင်သည့် လောကီမဂ္ဂင်တရားတို့က တဒင်္ဂအားဖြင့် ပယ်သတ်နိုင်ပေသည်။
由于业轮与果报轮既自性不同，生起时间也不同；那位以正见智亲自现前、如实洞彻知见业轮与果报轮之间因果相联之缘起法则的瑜伽行者，其由正见领导的世间道支，“同一者造作，同一者受报。”也就是惯常这样言说、认为、相信的论说。
ယင်းသမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ကို ရရှိနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် အကြောင်းတရားဖြစ်သည့် ကမ္မဝဋ်ဘက်၌- လည်း အကြောင်းရုပ်နာမ် = သင်္ခါရတရားအစုအပုံသာ ရှိသည်ဟု သိနေ၏၊ ယင်းအကြောင်းရုပ်နာမ် အစု အပုံသည်လည်း ဖြစ်ပြီးလျှင် ပျက်နေသည့် အနိစ္စတရားအစုအပုံ ဒုက္ခတရားအစုအပုံ အနတ္တတရားအစု အပုံမျှသာဟုလည်း သိနေ၏။ အကျိုးတရားဖြစ်သည့် ဝိပါကဝဋ်ဘက်၌လည်း အကျိုးရုပ်နာမ် = သင်္ခါရတရား အစုအပုံမျှသာ ရှိသည်ဟု သိနေ၏၊ ယင်းအကျိုးဝိပါကဝဋ် ရုပ်နာမ်အစုအပုံသည်လည်း ဖြစ်ပြီးလျှင် ပျက်နေသည့်
已经获得这正见智的瑜伽行者了知：在作为因法的业轮一边，只有作为因的色名——诸行之聚；这作为因的色名之聚，也只是一堆生起即坏灭的无常法、苦法、无我法。在作为果法的果报轮一边，也只有作为果的色名——诸行之聚；这作为果的果报轮色名之聚，也只是生起即坏灭的——
原书第 34 页
အနိစ္စတရားအစုအပုံ ဒုက္ခတရားအစုအပုံ အနတ္တတရားအစုအပုံမျှသာဟု သိနေ၏။ ယင်းသို့ သိနေသော သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ယင်းအကြောင်းတရားအစုအပုံ အကျိုး တရားအစုအပုံဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော သင်္ခါရတရားအစုအပုံ၌ ဉာဏ်ပညာမျက်စိဖြင့် ရှာဖွေကြည့်လိုက်သောအခါ ပြုလုပ်သူ ခံစားသူ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အတ္တကိုကား ရှာဖွေမတွေ့တော့ဘဲ အကြောင်း သင်္ခါရတရားအစုအပုံနှင့် အကျိုး သင်္ခါရတရားအစုအပုံတို့သည်သာလျှင် အကြောင်းနှင့် အကျိုး ဆက်နွယ်လျက် အနိစ္စအနေအထား ဒုက္ခအနေအထား အနတ္တအနေအထားအားဖြင့် အဆက်မပြတ် အထပ်ထပ် ဖြစ်နေကြသည်ဟု ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်ချက် ချနိုင်ခြင်းသို့ ရောက်ရှိသွား၏။ ယင်းသို့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်သည့် သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံနေသူ၏ သန္တာန်ဝယ် ''ထိုသူသည်ပင် ပြုလုပ်၏၊ ထိုသူသည်ပင်ခံစား၏''-- ဟူသော သဿတဝါဒမျိုးသည်
——无常法之聚、苦法之聚、无我法之聚。具足这样的正见智见的瑜伽行者，以智慧之眼在这些称为因法之聚、果法之聚的诸行之聚中寻求时，再也找不到造作者、受报者、补特伽罗、有情或自我；他只见作为因的诸行之聚与作为果的诸行之聚，因果相联，以无常、苦、无我的状态，相续不断、一再生起。于是，他以自己的智慧作出这样的决断。具足能够如此决断之正见智见的人，其相续中“同一者造作，同一者受报”这一类常论——
အဘယ်မှာလျှင် ထောက်ရာ တည်ရာကို ရရှိနိုင်တော့အံ့နည်း။
——又能在哪里得到任何立足处、依止处呢？
ကုသိုလ်ခန္ဓာ အကုသိုလ်ခန္ဓာဟူသော အကြောင်းရုပ်နာမ် အစုအပုံတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ကာရက = ပြုလုပ်သူဟု ခေါ်ဆို၍ ဝိပါက်ခန္ဓာတည်းဟူသော အကျိုးရုပ်နာမ် အစုအပုံတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ဝေဒက = ခံစားသူဟု သမုတိ- သစ္စာနယ်သုံး ဝေါဟာရဖြင့် ခေါ်ဝေါ်နေခြင်းမျှသာ ဖြစ်သည်ဟု အမှန်သဘောကို ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် သိလျက်သာ ရှိနေပေသည်။ (မဟာဋီ-၂-၂၃၆။) တစ်ဖန် အကြင် ရုပ်နာမ်ကြောင်း-ကျိုး သန္တာန်အစဥ်၌ ယင်းကမ္မဝဋ် အမည်ရသော သင်္ခါရကံသည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထို ရုပ်နာမ်ကြောင်း-ကျိုး သန္တာန်အစဥ်၌ပင်လျှင် ထိုကမ္မဝဋ် = သင်္ခါရကံ၏ အကျိုးဝိပါက တရား၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်က ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်နေခြင်း- ကြောင့် ယင်းသို့ သိမြင်နေသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်သည် - ''အညော ကရောတိ၊ အညော ပဋိသံဝေဒေတိ၊ = အခြားတစ်ယောက်သည် ပြုလုပ်၏၊ အခြား
善蕴、不善蕴这些作为因的色名之聚的生起，只是在世俗谛的语言领域中称作 kāraka（造作者）；果报蕴这些作为果的色名之聚的生起，也只是在世俗谛的语言领域中称作 vedaka（受报者）。瑜伽行者清楚了知这一真实义。缅文出处原串：“(မဟာဋီ-၂-၂၃၆။)”（《大复注》2-236。）又，在某一色名因果的相续中，称为业轮的行与业清楚生起；也正是在同一色名因果相续中，该业轮——行与业——的果报法清楚生起。瑜伽行者以智亲自现前、洞彻知见这一点。因此，这位如是知见的瑜伽行者之“异者造作，异者——
တစ်ယောက်သည် ခံစား၏၊ '' ''ပြုလုပ်သူကား တစ်ယောက်၊ ခံစားသူကား တစ်ယောက်။ ဒီဘဝ ဒီကိုယ် စံ၊ ဟိုဘဝ ဟိုကိုယ် ခံလိမ့်မည်'' ဟု ပြောဆိုလေ့ ယူဆလေ့ ယုံကြည်လေ့ရှိသော ဝါဒကို ပယ်နိုင်၏။
——受报”；又即：“造作者是一人，受报者是另一人；此生此身享受，来世彼身承受。”也就是惯常这样言说、认为、相信的论说。
ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋိ၊ ဓာတု အာယတနာန စ။
“诸蕴相续，诸界与诸处亦然；——”
အဗ္ဘောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာ၊ သံသာရောတိ ပဝုစ္စတိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂ -၁၄၂။)
“——它们无间断地流转，这便称为轮回。”（《阿毗达磨义注》2-142。）
ခန္ဓာ-အာယတန-ဓာတ်တို့၏ အကြောင်း-အကျိုး ဆက်သွယ်လျက် အဆက်မပြတ် အထပ်ထပ် ဖြစ်ပေါ် နေရာ ရုပ်နာမ်သန္တာန်အစဥ်ကို သံသရာဟု ခေါ်ဆိုသည်ဖြစ်ရာ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ကမ္မဝဋ် ထင်ရှားဖြစ် ခဲ့ရာ ရုပ်-နာမ်-ကြောင်း-ကျိုး သန္တာန်အစဥ်၌ပင်လျှင် ယင်းကမ္မဝဋ် = ကံ၏အကျိုးဖြစ်သော ဝိပါကဝဋ် ဖြစ်မှုကို ဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်နေ၏။ ထိုသို့ သိမြင်နေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်သည် ပြုသူတစ်ယောက် ခံစားသူတစ်ယောက်ဟူသော ဝါဒဆိုးကြီးကို ပယ်စွန့်နိုင်၏ဟု ဆိုလိုသည်။
因蕴、处、界在因果相联中相续不断、一再生起的色名相续称为轮回，所以瑜伽行者就在业轮清楚生起的同一色名因果相续中，以智亲自现前、洞彻知见果报轮——即该业轮、业的果——的生起。这是说，如此知见的瑜伽行者，其正见智能舍弃“造作者是一人，受报者是另一人”这一大恶论。
န ဟိ ကတဿ ဝိနာသော၊ အကတဿ ဝါ အဗ္ဘာဂမော အတ္ထိ။ (မဟာဋီ-၂-၂၃၆။) မှန်ပေသည် --- ပြုပြီးသော ကံ၏ ပျက်စီးသွားခြင်းသဘောသည်လည်းကောင်း၊ မပြုအပ်သေးသော ကံ၏ အသစ်ဖြစ်ပေါ်လာရောက်ခြင်းသည်လည်းကောင်း မရှိနိုင်ပေ။ (အကျိုးမပေးရသေးဘဲ ပျက်စီးမသွား- နိုင်သည့် ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနိယကံနှင့် ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံကိုလည်းကောင်း၊ ပရိနိဗ္ဗာန်စံသည့်တိုင်အောင် မပျက်စီးဘဲ အကျိုးပေးနိုင်ခွင့် သဘောရှိသော အပရာပရိယဝေဒနီယကံကိုလည်းကောင်း ရည်ညွန်းထားသည်ဟု မှတ်ပါ။)
“确实，已作业不会毁失，未作业也不会凭空到来。”正是如此：已经造作的业不会毁失，尚未造作的业也不可能新生而来。〔应知，此处是指尚未给果便不能毁失的现法受业与次生受业，以及乃至般涅槃之前仍有机会给果而不毁失的后后受业。〕
原书第 35 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) အသင်သူတော်ကောင်းသည် အတိတ်ဘဝက သာသနာပြုနိုင်သည့် ရဟန်းဘဝကို ဆုတောင်းပန်ထွာလျက် သင်္ခါရကံကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သည် ဖြစ်အံ့၊ ယခုဘဝ၌လည်း သာသနာပြုနိုင်သည့် ရဟန်းဘဝဟူသော ဝိပါက်ခန္ဓာ ငါးပါးကို ထိုအတိတ်ဘဝကပင် ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော သင်္ခါရကံကြောင့်ပင် ရရှိနေသည် ဖြစ်ငြားအံ့ --- ၁။ အတိတ်ဘဝက သာသနာပြုနိုင်သည့် ရဟန်းဘဝကို ဆုတောင်းပန်ထွာလျက် သင်္ခါရကံကို ပြုစုပျိုးထောင် ခဲ့သော ရုပ်နာမ် သန္တာန်အစဥ်နှင့် --- ၂။ ယခုဘဝတွင် ရရှိနေသော သာသနာပြုနိုင်သည့် ရဟန်းဘဝတည်းဟူသော ဝိပါကဝဋ် ရုပ်နာမ် သန္တာန် အစဥ်တို့သည် --- အကြောင်းနှင့် အကျိုး ဆက်သွယ်လျက် အထပ်ထပ် ဖြစ်နေသော ရုပ်နာမ် သန္တတိအစဥ်သဘောအားဖြင့် တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်၏။ သို့သော် ယင်းရုပ်နာမ် သန္တတိအစဥ်သည်ကား နိစ္စ၊ သုခ၊ အတ္တ အနေအထားအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်နေသည့် သန္တတိအစဥ်ကားမဟုတ်၊ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ အနေအထားအားဖြင့်သာ ဖြစ်ပေါ်နေသော
贤善者，假如你在过去世一面发愿求得能够弘扬教法的比丘生涯，一面培育行与业；今生也正因过去世所培育的行与业，获得了称为“能够弘扬教法的比丘生涯”的五种果报蕴。那么：（一）过去世发愿求得这一比丘生涯、培育行与业时的色名相续；（二）今生正在获得、作为这一比丘生涯的果报轮色名相续；二者从因果相联、反复生起的色名相续而言，唯是一相续。然而，这一色名相续并非以常、乐、我的状态生起，而是只以无常、苦、无我的状态生起的——
သန္တတိအစဥ် ဖြစ်ပေသည်။ ကမ္မဝဋ်ကို ထူထောင်ခဲ့စဥ်က ရုပ်နာမ်တို့သည် ဖြစ်ပြီးလျှင် ပျက်ခဲ့ပြီးကြသည်ကား မှန်၏၊ ဖြစ်ပြီးလျှင် ပျက်ခဲ့ကြပြီးသည့်အတွက် ယင်းကမ္မဝဋ်ကို ထူထောင်ခဲ့စဥ်က ရုပ်နာမ်တို့ကား တစ်မျိုး တစ်ခြားသာ ဖြစ်သည်လည်း မှန်၏၊ ယင်းကမ္မဝဋ်ကြောင့် ယခုဘဝတွင် ရရှိလာသော ဝိပါကဝဋ် အမည်ရသည့် ရုပ်နာမ်တို့သည်လည်း အသစ်အသစ် ဖြစ်ပေါ်လာကြသည့် ရုပ်နာမ်တို့သာ ဖြစ်ကြသည်လည်း မှန်၏။ သို့သော် ရှေးအတိတ်ဘဝက ကမ္မဝဋ်ကို ထူထောင်ခဲ့စဥ်က ရုပ်နာမ်နှင့် ယခုဘဝတွင် ရရှိလာသော ဝိပါကဝဋ် အမည်ရသည့် ရုပ်နာမ်တို့သည် ရှေးနှင့်နောက်၊ အကြောင်းနှင့်အကျိုး ဆက်သွယ်လျက် အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေသော ရုပ်နာမ်သန္တတိ အစဥ်တန်းအားဖြင့်ကား တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်ပေသည်။ ယင်းသို့ ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်နေသော သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်သည် ''ပြုသူကားတစ်ယောက်၊ ခံစားသူကား တစ်ယောက်''ဟူသော
——相续。诚然，建立业轮时的色名诸法已经生起而灭；正因为生起以后便已坏灭，那时的色名与后来的色名并非同一批法。依该业轮而在今生获得、称为果报轮的色名诸法，也都是重新生起的新色名法。然而，过去世建立业轮时的色名，与今生所获得、称为果报轮的色名，从前后相接、因果相联而不断生起的色名相续而言，仍属同一相续。如此亲自现前、洞彻知见的正见智，能够摧破、折伏“造作者是一个，受报者是另一个”这一——
ဝါဒဆိုးကြီးကို ပယ်ချိုး နှိမ်နင်းနိုင်ပေသည်။
——大恶论。
၃။ ဇနပဒနိရုတ္တိ -- လောက၌ ရုပ်နာမ်ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် မဆိုက်ကြသေးသော ရုပ်နာမ်တို့၏ ကြောင်း- ကျိုး ဆက်နွယ်မှု = ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရားကိုလည်း မသိမမြင်ကြသေးသော ပရမတ်ဉာဏ်ပညာ- မျက်စိကာဏ်းနေသော လူသားအပေါင်းတို့သည် အချင်းချင်း တစ်ဦးကို တစ်ဦးက ယောကျာ်း မိန်းမစသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲကြ၏။ ယင်းသို့ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲမှုကို ဇနပဒနိရုတ္တိဟု ခေါ်ဆိုပေသည်။ အပရိညာတဝတ္ထုက = ပရမတ်သို့ ဆိုက်အောင် ပိုင်းခြား၍ မသိအပ်သေးသော ရုပ်ဝတ္ထု နာမ်ဝတ္ထုရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား တဏှာစွဲ မာနစွဲ ဒိဋ္ဌိစွဲတို့ဖြင့် ငါ့ဟာ၊ ငါ၊ ငါ၏ အတ္တဟု--- ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောကျာ်း၊ မိန်းမ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာဟု မှားမှားယွင်းယွင်း နှလုံးသွင်းခြင်း သဘောသည် ထင်ရှားရှိနေကြသည်သာ ဖြစ်၏။
三、不误执世人所用的语言（janapada-nirutti）：世间那些智见尚未抵达色、名胜义法，尚不知见色名诸法因果关联这一缘起法则、胜义慧眼仍然盲昧的人，彼此以“男人”“女人”等名称相称；这种称说方式名为 janapada-nirutti，即世人所用的语言。对于色事与名事尚未分别、了知至胜义层次的人，以爱执、慢执、见执而错误作意“这是我的、这是我、这是我的自我”，又错误作意“我、他人、男人、女人、补特伽罗、有情、人、天、梵天”等真实、明显存在；这种作意仍然清楚地存在。
ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့၏ ကြောင်း-ကျိုး ဆက်နွယ်မှု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားကို သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်လျက်ရှိသော စင်ကြယ်သန့်ရှင်းသော သမ္မာဒိဋ္ဌိ အသိဉာဏ်ရှိသော ပညာရှိသူတော်ကောင်း အဖို့မူကား --- ''ထိုထိုသော အခြင်းအရာအားဖြင့် အချင်းချင်း စွဲမှီ၍ ဖြစ်ပေါ်နေကြကုန်သော ရုပ်နာမ် ကြောင်း-ကျိုး = သင်္ခါရတရားတို့ကို အစွဲပြု၍ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောကျာ်း၊ မိန်းမ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာစသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ပညတ်ခြင်းမျှသာ ဖြစ်၏၊ ပရမတ္ထသဘောအားဖြင့်ကား ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောကျာ်း၊ မိန်းမ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာစသည်ကား ထင်ရှားမရှိ''ဟု --- ဤသို့သော မှန်ကန်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိအသိဉာဏ်ရှိနေသည် ဖြစ်ရကား တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် ''ငါ့ဟာ၊ ငါ၊ ငါ၏အတ္တ --- ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောကျာ်း၊ မိန်းမ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊
反之，对于以正见智慧亲自现前、洞彻知见色名诸法因果关联这一缘起法则，具有清净正见智的智者贤善者，他具有如下正确正见：“只是依那些以种种情形彼此依存而生的色名因果——诸行法——施设为我、他人、男人、女人、补特伽罗、有情、人、天、梵天等；从胜义法的自性而言，所谓我、他人、男人、女人、补特伽罗、有情、人、天、梵天等，并不真实存在。”由于具备这样的正确正见，他不会再以爱、慢、见错误地执著作意：“这是我的、这是我、这是我的自我；我、他人、男人、女人、补特伽罗——
原书第 36 页
သတ္တဝါ၊ လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာ'' --- စသည်ဖြင့် မှားမှားယွင်းယွင်း စွဲမြဲစွာ နှလုံးသွင်းမှုကား ထိုသူတော်ကောင်း၏ သန္တာန်၌ မရှိပေ။
——有情、人、天、梵天”等。这样的误执在这位贤善者的相续中并不存在。
ယင်းသို့ မှားမှားယွင်းယွင်း စွဲမြဲစွာ နှလုံးသွင်းမှု မရှိသော်လည်း ပရမတ်ဉာဏ်အမြင် မရှိသူ လူသားတို့ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲသည့် ဝေါဟာရပညတ်သို့ အစဥ်လိုက်၍ ''ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောကျာ်း၊ မိန်းမ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာ''စသည်ဖြင့်သာ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲလေသည်။ မိမိတို့ သန္တာန်ဝယ် ပရမတ်ဉာဏ်အမြင် ရှိသည့်အတိုင်း ''ပဉ္စက္ခန္ဓေ အာနေတု၊ နာမရူပံ အာဂစ္ဆတု'' = ''ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို ခေါ်ဆောင်ခဲ့ကြကုန်လော၊ နာမ်ရုပ်သည် လာစေသတည်း'' --- ဤသို့စသည်ဖြင့် မခေါ်ဝေါ်မသုံးစွဲပေ။ ယောကျာ်း မိန်းမစသည်ဖြင့်သာ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲပေသည်။
虽然没有这样的错误坚固作意，他仍随顺没有胜义智见的世人所使用的惯用语与概念，只称说“我、他人、男人、女人、补特伽罗、有情、人、天、梵天”等。即使自己相续中已有“请把五蕴带来；让名色来吧。”他仍只依世间惯例，称说男人、女人等。
ယင်းသို့လျှင် ''ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို ခေါ်ဆောင်ခဲ့ကြကုန်လော၊ နာမ်ရုပ်သည် လာရောက်စေသတည်း'' ဤသို့ စသည်ဖြင့် မပြောဆို မသုံးစွဲဘဲ၊ ယောကျာ်း၊ မိန်းမ စသည်ဖြင့်သာ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲသော်လည်း ပရမတ်ဉာဏ်အမြင် မရှိသူ လူသားတို့ကဲ့သို့ တဏှာ မာန ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် ယောကျာ်း မိန်းမစသည်သည် တကယ်ထင်ရှား ရှိ၏ဟု မှားမှားယွင်းယွင်း နှလုံးသွင်းမှုကား မရှိပေ။ ယင်းသို့ နှလုံးမသွင်းခြင်းကို ဇနပဒနိရုတ္တိ၌ မှားမှားယွင်းယွင်း နှလုံးမသွင်းခြင်းဟု ခေါ်ဆိုပေသည်။ ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့၏ ကြောင်း-ကျိုး ဆက်နွယ်မှု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရား၌ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်အမြင်ရှိသူ ပညာရှိသူတော်ကောင်းတို့ကိုယ်တိုင် ရရှိအပ်သော အကျိုးကျေးဇူး တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်ပေသည်။ (မဟာဋီ-၂-၂၃၆ - ကြည့်။) ၄။ သမညာယ အနတိဓာဝနံ -- ယင်းသို့ ဇနပဒနိရုတ္တိ၌ မှားမှားယွင်းယွင်း နှလုံးသွင်းခြင်း မရှိသော်လည်း
如此，他虽不说“请把五蕴带来；让名色来吧”等语，只说男人、女人等，却不像没有胜义智见的世人那样，以爱、慢、见错误作意男人、女人等真实、明显存在。这种不作错误作意，称为“对于 janapada-nirutti，即世人所用的语言，不作误执”；这是以正见智知见色名诸法因果关联这一缘起法则的智者贤善者亲自获得的一项利益。缅文出处原串：“(မဟာဋီ-၂-၂၃၆ - ကြည့်။)”（参见《大复注》2-236。）四、不超越世俗名称（samaññāya anatidhāvanaṃ）：虽然如上对于世人所用的语言不作错误的执著——
လူသားတို့ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲနေသည့် လောကသုံး အမည်ပညတ်ကိုလည်း ကျော်လွန်၍ မပြေးသွားပေ။
——却也不逾越世人称说、使用的世俗名称概念。
''သတ္တော''တိ ဟိ ဝုတ္တေ ''ကော ဧတ္ထ သတ္တော၊ ကိံ ရူပံ၊ ဥဒါဟု ဝေဒနာဒယော''တိ ဝိဘာဂံ အကတွာ လောကသမညာဝသေနေဝ လောကိယေဟိ ဝိယ လောကိယော အတ္ထော သမညံ အဝိလင်္ဃန္တေန ဝေါဟရိတဗ္ဗော။
“当说‘有情’时，不应分析：‘这里所谓有情是谁？是色，还是受等？’而应如世人一般，只依世间通称来表达世间的意义，不违越世俗名称。”
(မဟာဋီ-၂-၂၃၆။)
缅文出处原串：“(မဟာဋီ-၂-၂၃၆။)”（《大复注》2-236。）
''သတ္တဝါ''ဟု လောကလူအများက ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲရာ၌ --- ''ဤအရာ၌ သတ္တဝါဟူသည် အဘယ်သူနည်း၊ ရုပ်တရားလော၊ သို့မဟုတ် ဝေဒနာစသည်တို့လော''ဟု ပရမတ်ဉာဏ်မျက်စိအမြင်ဖြင့် ခွဲခြားဝေဖန်ခြင်းကို မပြု မူ၍ ''ယောကျာ်း၊ မိန်းမ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ''စသည့် လောကသုံး အမည်နာမပညတ်၏ အစွမ်းဖြင့်သာလျှင် ပရမတ်ဉာဏ်အမြင် မရှိသူ လူသားတို့ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲသကဲ့သို့ပင်လျှင် လောကလူအများက လက်ခံထားသော အနက်ဒြပ်ကို လောကလူများစု ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲသည့်အတိုင်း (ကျောင်းအမကြီး ဝိသာခါ၊ ကျောင်းဒါယကာကြီး အနာထပိဏ် စသည်ဖြင့် ) လောကသုံး အမည်နာမပညတ်ကို မကျော်လွန်သည်ဖြစ်၍ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲပေသည်။
世间大众使用“有情”这一称说时，他不会以胜义慧眼分析：“这里所谓有情是谁？是色法，还是受等？”而只是依“男人、女人、补特伽罗、有情”等世间名称概念，如同没有胜义智见的世人一般，依大众所接受的世间意义来称说；他不超越世间名称概念，而依大众的惯用法称说，如“大施主毗舍佉”“大施主给孤独长者”等。
ပရမတ်ဉာဏ်မျက်စိ မရှိသူ လူအများစုက ခန္ဓာငါးပါးကို ယောကျာ်းဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲလျှင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရား၌ သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်အမြင်ရှိသူ ပညာရှိသူတော်ကောင်းတို့ကလည်း ယောကျာ်းဟုပင် ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲပေသည်။ လောကလူအများစုက ခန္ဓာငါးပါးကို မိန်းမဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲလျှင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရား၌ သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်အမြင်ရှိသူ ပညာရှိသူတော်ကောင်းတို့ကလည်း မိန်းမဟုပင် ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲပေသည်။ ဤသို့ စသည်ဖြင့် သဘောပေါက်ပါလေ။ ဤသို့ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခြင်းသည် လောကသမ္မုတိသစ္စာ = လောကသမ္မုတိ ပညတ်ကို မကျော်လွန် မပြေးသွားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
如果没有胜义慧眼的世人大众把五蕴称为“男人”，以正见智知见缘起法则的智者贤善者也称之为“男人”；如果世人大众把五蕴称为“女人”，这些智者贤善者也称之为“女人”。其余各项也应如此理解。这般称说，正是不超越、不逾越世俗谛，也就是世俗概念。
原书第 37 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) ဤသည်ကား ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့၏ ကြောင်း-ကျိုး ဆက်နွယ်မှု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားကို သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် --- ၁။ မဇ္ဈိမပဋိပဒါလမ်းပေါ်သို့ ရောက်ရှိနေခြင်း၊ ၂။ ထိုသူသည်ပင် ပြု၏၊ ထိုသူသည်ပင် ခံစား၏၊ ပြုသူတစ်ခြား၊ ခံစားသူတစ်ခြားဟူသော ဝါဒဆိုးကို ပယ်နိုင်ခြင်း၊ ၃။ ဇနပဒနိရုတ္တိဟူသော လောကသုံး ဝေါဟာရကို မှားမှားယွင်းယွင်း နှလုံးမသွင်းခြင်း၊ ၄။ လောကသမ္မုတိသစ္စာကို မကျော်လွန်ခြင်း၊ ဤအကျိုးတရားလေးမျိုးကို ရရှိနိုင်ပုံတည်း။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၃၅။ မဟာဋီ-၂-၂၃၅-၂၃၆ - ကြည့်။)
以上说明：以正见智慧亲自现前、洞彻知见色名诸法因果关联这一缘起法则的瑜伽行者，能够获得四种利益：（一）走上中道行道；（二）舍弃“同一者造作，同一者受报”及“造作者是一个，受报者是另一个”这两种恶论；（三）对于称为 janapada-nirutti 的世人所用语言不作错误执著；（四）不超越世俗谛。缅文出处原串：“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၃၅။ မဟာဋီ-၂-၂၃၅-၂၃၆ - ကြည့်။)”（《清净之道》2-135；参见《大复注》2-235—236。）
原书第 38 页
ဒေသနာဘေဒ
宣说差别（desanābheda）
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ဟောတော်မူပုံ နည်း (၄) မျိုး
缘起的四种宣说方式
ကြောင်း-ကျိုးဆက် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားတို့ကို သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်အောင် ကြိုးစားအားထုတ်လိုသော နိဗ္ဗာန်သို့သွားရာ မဇ္ဈိမပဋိပဒါလမ်းမတော်ကြီးပေါ်သို့ စိတ်ချလက်ချ လျှောက်သွားလိုသော သူတော်ကောင်းတစ်ဦးသည် မည်သို့မည်ပုံ စတင်၍ ကြိုးစားအားထုတ် ရမည်နည်းဟု မေးမြန်းဖွယ်ရာရှိ၏။ ဘုရားရှင် ဟောကြားထားတော်မူသည့် နည်းများတွင် မိမိတို့ဉာဏ် သက်ဝင်လေရာ မိမိတို့နှင့် သင့်လျော်သည့်နည်းကို ရွေးချယ်၍ စတင်အားထုတ်ရမည်ဟူ၍ပင် ဖြေဆိုလေရာ၏။
若问：想要努力以正见智亲自现前、洞彻知见因果相联的缘起法则，并想安心行走于通往涅槃的中道大道上的贤善者，应从何处、如何开始用功？答：应从佛陀所宣说的种种方式中，选择自己的智慧能够契入、适合自己的方式，开始精进。
ဘုရားရှင်သည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားတော်ကို ဒေသနာနည်းအားဖြင့် လေးမျိုးခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူ ခဲ့၏။ ယင်းလေးမျိုးတို့ကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာနှင့် သမ္မောဟဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာကြီးတို့တွင် (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၄- ၁၅၅-၁၅၆။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၄-၁၂၅-၁၂၆။) ဖော်ပြထား၏။ ဤတွင် ဆိုလိုရင်းသဘောကို တင်ပြအပ်ပါသည်။
佛陀依宣说方式，把缘起法分为四种而宣说。这四种方式见于《清净道论》与《迷惑冰消》两部大义注。缅文出处原串：“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၄- ၁၅၅-၁၅၆။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၄-၁၂၅-၁၂၆။)”（《清净道论》2-154—156；《迷惑冰消》2-124—126。）这里略述其要义。
နွယ်ခွေသော ယောကျာ်းလေးဦးတို့၏ နွယ်ခွေသည့် ပုံစံကဲ့သို့ ဘုရားရှင်သည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာ- တော်ကို --- ၁။ အစမှ အဆုံးသို့တိုင်အောင်၊ (ပထမနည်း) ၂။ အလယ်မှ အဆုံးသို့တိုင်အောင်၊ (စတုတ္ထနည်း) ၃။ အဆုံးမှ အစသို့တိုင်အောင်၊ (ဒုတိယနည်း) ၄။ အလယ်မှ အစသို့တိုင်အောင်၊ (တတိယနည်း) နည်းလေးမျိုးအားဖြင့် ဟောကြားတော်မူခဲ့၏။
如同四位采蔓者各以不同方式采蔓，佛陀也以四种方式宣说缘起：（一）从初至终（第一种方法）；（二）从中至终（第四种方法）；（三）从终至初（第二种方法）；（四）从中至初（第三种方法）。
၁။ နွယ်ခွေယောကျာ်း လေးဦးတို့တွင် တစ်ဦးသည် နွယ်၏ အရင်းအစကိုသာလျှင် ရှေးဦးစွာ မြင်၏၊ ထိုသူသည် ထိုနွယ်ကို အရင်းအစ၌ ဖြတ်၍ နွယ်အားလုံးကို ဆွဲငင်ယူဆောင်ပြီးလျှင် မိမိအလိုရှိရာ လုပ်ငန်းရပ်၌ ဆောင်ယူ အသုံးပြုသကဲ့သို့ --- ဤဥပမာအတူပင်လျှင် ဘုရားရှင်သည် --- ဣတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ။ ပ ။ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ။ (မ-၁-၃၂၈။ သံ-၁-၂၄၆၊၊) = ရဟန်းတို့ …ဤသို့လျှင် အဝိဇ္ဇာ ထင်ရှားရှိခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် သင်္ခါရတို့သည် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ပ ။ ဇာတိ ထင်ရှားရှိခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဇရာမရဏသည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာ၏။
一、从初至终（第一种方法）：四位采蔓者中，有一人先只见到藤蔓根部；他便从根部割断藤蔓，把整条藤蔓拉来、带走，用于自己所需之事“诸比丘，诚然如此：以无明为缘，行生起；……以生为缘，老死生起。”（《中部》1-328；《相应部》1-246。）
ဤသို့လျှင် အစမှ အဆုံးသို့တိုင်အောင်လည်း ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော်ကို ဟောကြားပြသတော်မူ၏။
如此，佛陀也从初至终宣说、开示缘起法。
၂။ ထိုနွယ်ခွေယောကျာ်း လေးဦးတို့တွင် တစ်ဦးကား နွယ်၏ အလယ်ပိုင်းကို ရှေးဦးစွာ မြင်၏။ ထိုသူသည် အလယ်၌ ဖြတ်၍ အထက်ပိုင်းအဖို့ကိုသာလျှင် (= အလယ်မှ အဖျားပိုင်းဘက်ကိုသာလျှင်) ဆွဲငင် ယူဆောင်ပြီးလျှင် မိမိအလိုရှိရာ လုပ်ငန်းရပ်၌ ဆောင်ယူအသုံးပြုသကဲ့သို့ ---- ဤဥပမာအတူပင်လျှင် ဘုရားရှင်သည် --- ''တဿ တံ ဝေဒနံ အဘိနန္ဒတော အဘိဝဒတော အဇ္ဈောသာယတိဋ္ဌတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ နန္ဒီ။ ယာ ဝေဒနာသု နန္ဒီ၊ တဒုပါဒါနံ။ တဿုပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ၊ ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ၊'' (မ-၁-၃၃၃။ သံ-၂-၁၃။) ''ထိုခံစားမှု ဝေဒနာကို ပီတိနှင့် တကွသော တဏှာဖြင့် အလွန်နှစ်သက်သော၊ သြော် ချမ်းသာစွ၊ သြော် ချမ်းသာစွ၊ ငါ၊ ငါ့ဟာ --- ဟု အားရနှစ်လို ပြောဆိုသော၊ မျိုမတတ် စွဲလမ်း၍ တည်နေသော ထိုသတို့သား၏
二、从中至终（第四种方法）：四位采蔓者中，一人先看见藤蔓的中段。他从中间截断，只把上段〔即从中间通往梢端的一段〕牵取、带走，用于自己想做的工作。正如“当他欢喜、赞叹、执著而住于那一受时，喜爱便生起；对诸受的喜爱，就是取。以他的取为缘，‘有’便生起；以有为缘，生便生起。”这位青年以与喜俱行的爱极其喜爱那一感受，满心欢喜地说：“啊，真快乐！啊，真快乐！这是我，这是我的。”他又如欲吞下一般，紧紧执著而住；于是，在这位青年的——
原书第 39 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) သန္တာန်ဝယ် နှစ်သက် တပ်မက်တတ်သော တဏှာသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ (ခိုင်မြဲသော တဏှာကို ဥပါဒါန်ဟု ခေါ်၏။ ဥပါဒါန်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသော နှစ်သက်မှုကို နန္ဒီတရားဟု ဆိုလိုသည်။) ဝေဒနာတို့၌ ပြင်းစွာ နှစ်သက်တပ်မက်တတ်သော ထိုတဏှာကား ပြင်းစွာစွဲလမ်းမှု ဥပါဒါန်တည်း။ ထိုသတို့သား၏ သန္တာန်ဝယ် ဥပါဒါန် ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းတည်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဘဝသည် (ကမ္မဘဝ၊ ဥပပတ္တိဘဝသည်) ဖြစ်ပေါ်လာ- ၏။ ဘဝ (= ကမ္မဘဝ) ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းတည်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဇာတိသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။'' --- ဤသို့လျှင် အလယ်ဖြစ်သော ဝေဒနာမှ စ၍ အဆုံးဖြစ်သော ဇရာမရဏသို့ တိုင်အောင်လည်း ပဋိစ္စ- သမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော်ကို ဟောကြားပြသတော်မူလေသည်။
——相续中，喜爱、贪著的爱便生起。〔强固的爱称为取；这里所谓喜爱（nandī），是指已经达到取之阶段的喜爱。〕对诸受强烈喜爱、贪著的那种爱，就是强烈执取的取。由于取在这位青年的相续中明显生起，‘有’〔包括业有与生有〕便生起；由于有〔即业有〕明显生起，生便生起。如此，佛陀也从中间的受开始，直至终端的老死，宣说、开示缘起法。
၃။ တစ်ဖန် ထိုနွယ်ခွေယောကျာ်း လေးဦးတို့တွင် တစ်ဦးကား နွယ်၏ အဖျားပိုင်းကို ရှေးဦးစွာ တွေ့မြင်၏၊ ထိုယောကျာ်းသည် နွယ်ဖျား၌ဖြတ်၍ အဖျားမှ အစဥ်လျှောက်သဖြင့် အရင်းသို့တိုင်အောင် နွယ်အားလုံးကို ယူဆောင်၍ မိမိအလိုရှိရာ လုပ်ငန်းရပ်၌ ဆောင်ယူအသုံးပြုသကဲ့သို့ - ဤဥပမာအတူပင် ဘုရားရှင်သည်- ''ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ၊ ဇာတိပစ္စယာ နု ခေါ ဘိက္ခဝေ ဇရာမရဏံ နော ဝါ ကထံ ဝေါ ဧတ္ထ ဟောတီတိ။ ဇာတိပစ္စယာ ဘန္တေ ဇရာမရဏံ။ ဧဝံ နော ဧတ္ထ ဟောတိ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ။
三、从终至初（第二种方法）：四位采蔓者中，又有一人先看见藤蔓的梢端。他从梢端截断，沿着藤蔓依次收取，直至根部，把整条藤蔓带走，用于自己想做的工作。正如这个世尊说：“我已经这样说：‘以生为缘而有老死。’诸比丘，老死确实以生为缘，还是并非如此？你们对此怎么想？”比丘们答：“世尊，老死以生为缘。我们对此的看法是：‘以生为缘而有老死。’”
ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ။ ပ ။ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ၊ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ နု ခေါ ဘိက္ခဝေ သင်္ခါရာ နော ဝါ ကထံ ဝေါ ဧတ္ထ ဟောတိ'' --- (မ-၁-၃၂၈-၃၂၉။) = ''ဇာတိ ထင်ရှားရှိခြင်းတည်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဇရာမရဏသည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာ၏ ဟူ၍ ဤစကားကို ငါဘုရားသည် ဟောကြားတော်မူအပ်ပြီ၊ ရဟန်းတို့ …ဇာတိ ထင်ရှားရှိခြင်းတည်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဇရာမရဏသည် ထင်ရှားဖြစ်လာသလော၊ သို့မဟုတ် မဖြစ်လာသလော၊ အဘယ်သို့လျှင် ဤသို့ ငါဘုရား မေးမြန်းတော်မူရာ၌ သင်တို့၏ စိတ်အလိုဆန္ဒသည် ဖြစ်လေသနည်းဟု ဘုရားရှင်သည် မေးတော်မူ လေပြီ။
“以有为缘而有生。……我已经这样说：‘以无明为缘而有诸行。’诸比丘，诸行确实以无明为缘，还是并非如此？你们对此怎么想？”以下为缅文逐句解释：世尊问道：“我已经宣说：‘以生为缘而有老死。’诸比丘，你们认为老死确实以生为缘，还是并非如此？你们对此怎么想？”
မြတ်စွာဘုရား …ဇာတိထင်ရှားရှိခြင်းတည်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဇရာမရဏသည် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာပါ၏၊ ဤအတိုင်းသာလျှင် ဤသို့ ဘုရားရှင်၏ မေးမြန်းတော်မူရာ၌ --- ဇာတိထင်ရှား ဖြစ်ခြင်း တည်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဇရာမရဏသည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာ၏ဟူ၍ တပည့်တော်တို့၏ စိတ်အလို ဆန္ဒသည် ဖြစ်ပေါ်နေပါသည် မြတ်စွာဘုရား …ဟု လျှောက်ထားကုန်ပြီ။
诸比丘回答：“世尊，老死确实以生为缘。对于世尊的这一问，我们的看法正是：‘以生为缘而有老死。’”
ကမ္မဘဝ ထင်ရှားရှိခြင်းတည်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဇာတိသည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ပ ။
以业有为缘，生明显生起。……
အဝိဇ္ဇာ ထင်ရှားရှိခြင်းတည်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် သင်္ခါရတို့သည် ဖြစ်ကုန်သလော၊ သို့မဟုတ် မဖြစ်ကုန် သလော၊ အဘယ်သို့လျှင် ဤသို့ ငါဘုရား မေးမြန်းတော်မူရာ၌ သင်တို့၏ စိတ်အလိုဆန္ဒသည် ဖြစ်လေသနည်းဟု ဘုရားရှင်သည် မေးမြန်းတော်မူလေပြီ။
世尊又问：“诸比丘，以无明为缘，诸行生起，还是不生起？对于我的这一问，你们怎么想？”
မြတ်စွာဘုရား …အဝိဇ္ဇာ ထင်ရှားရှိခြင်းတည်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် သင်္ခါရတို့သည် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာကြပါကုန်၏၊ ဤအတိုင်းသာလျှင် ဤသို့ ဘုရားရှင်မေးတော်မူရာ၌ --- အဝိဇ္ဇာ ထင်ရှားရှိခြင်း တည်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် သင်္ခါရတို့သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏ဟူ၍ တပည့်တော်တို့၏ စိတ်အလို ဆန္ဒသည် ဖြစ်ပေါ်နေပါသည် မြတ်စွာဘုရား …ဟု လျှောက်ထားကြကုန်ပြီ။
诸比丘回答：“世尊，以无明为缘，诸行确实明显生起。对于世尊的这一问，我们的看法正是：‘以无明为缘，诸行明显生起。’”
ဤသို့လျှင် အဆုံးဖြစ်သော ဇရာမရဏမှ စ၍ အစဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာသို့တိုင်အောင်လည်း ပဋိလောမ နည်းအားဖြင့် ပြောင်းပြန်ပြန်၍ ဘုရားရှင်သည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော်ကို ဟောကြားပြသတော်မူလေသည်။
如此，佛陀从终端的老死开始，直至最初的无明，依逆序法倒转而说，宣说、开示缘起法。
原书第 40 页
၄။ တစ်ဖန် နွယ်ခွေယောကျာ်း လေးဦးတို့တွင် တစ်ဦးကား နွယ်၏ အလယ်ပိုင်းကိုသာလျှင် ရှေးဦးစွာ တွေ့- မြင်၏၊ ထိုသူသည် နွယ်၏ အလယ်၌ ဖြတ်၍ နွယ်၏အောက်ပိုင်း အရင်းဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်းသွားလျက် ဆင်းသက်လျက် နွယ်၏ အရင်းသို့တိုင်အောင် နွယ်ကို ယူဆောင်လျက် မိမိအသုံးပြုလိုရာ လုပ်ငန်းရပ်၌ ဆောင်ယူအသုံးပြုသကဲ့သို့ ဤဥပမာအတူပင်လျှင် ဘုရားရှင်သည် --- ''ဣမေ စ ဘိက္ခဝေ စတ္တာရော အာဟာရာ ကိန္နိဒါနာ၊ ကိံ သမုဒယာ၊ ကိံ ဇာတိကာ၊ ကိံ ပဘဝါ။ ဣမေ စတ္တာရော အာဟာရာ တဏှာနိဒါနာ၊ တဏှာသမုဒယာ၊ တဏှာဇာတိကာ၊ တဏှာပဘဝါ။ တဏှာ ကိန္နိဒါနာ။
四、从中至初（第三种方法）：四位采蔓者中，又有一人先看见藤蔓的中段。他从中间截断，沿着藤蔓下段逐步向根部收取，直至把藤蔓收至根部，用于自己想做的工作。正如这个“诸比丘，这四食以什么为因由，以什么为集起之因，以什么为生起根源，以什么为本源？这四食以爱为因由，以爱为集起之因，以爱为生起根源，以爱为本源。爱以什么为因由？”
ပ ။ ဝေဒနာ။ ဖဿော။ သဠာယတနံ။ နာမရူပံ။ ဝိညာဏံ။ သင်္ခါရာ ကိန္နိဒါနာ၊ ကိံ သမုဒယာ၊ ကိ ဇာတိကာ၊ ကိံ ပဘဝါ။ သင်္ခါရာ အဝိဇ္ဇာနိဒါနာ၊ အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ၊ အဝိဇ္ဇာဇာတိကာ၊ အဝိဇ္ဇာပဘဝါ။'' (သံ-၁-၂၅၃။) ''ရဟန်းတို့ …ဤလေးပါးကုန်သော ဝိပါကဝဋ် ဖြစ်ကုန်သော ပဋိသန္ဓေအခါ ပဝတ္တိအခါ၌ ဖြစ်ကုန်သော- ၁။ ဖဿာဟာရ = ဝိပါက်ဝိညာဏ်နှင့် ယှဥ်သော ဖဿ၊ ၂။ စေတနာဟာရ = ဝိပါက်ဝိညာဏ်နှင့် ယှဥ်သော စေတနာ၊ ၃။ ဝိညာဏာဟာရ = ဝိပါက်ဝိညာဏ်၊ ၄။ ကဗဠီကာရာဟာရ = ကံကြောင့်ဖြစ်သော ကမ္မဇရုပ်ကလာပ်တို့၌ ပါဝင်သော ကမ္မဇသြဇာ --- ဤလေးမျိုးကုန်သော အာဟာရတို့သည် အဘယ်အကြောင်းရင်းနိဒါန်း ရှိကြကုန်သနည်း၊ ကြွင်းသော အကြောင်းနှင့် ပေါင်းမိလတ်သော် အဘယ်အကြောင်းသမုဒယ ရှိကြကုန်သနည်း၊ အဘယ်ဖြစ်ကြောင်း ဇာတိ = ဇာစ်မြစ် ရှိကြကုန်သနည်း၊ အဘယ်တရားလျှင် အစအမွန် ရှိကြကုန်သနည်း။ --- ဤလေးပါးကုန်သော ဝိပါကဝဋ် ဖြစ်ကြကုန်သော အာဟာရတို့သည် တဏှာဟူသော အကြောင်းရင်းနိဒါန်း
“……〔爱〕以受为因由；〔受〕以触为因由；〔触〕以六处为因由；〔六处〕以名色为因由；〔名色〕以识为因由；〔识〕以诸行为因由。诸行以什么为因由，以什么为集起之因，以什么为生起根源，以什么为本源？诸行以无明为因由，以无明为集起之因，以无明为生起根源，以无明为本源。”以下为缅文逐句解释：“诸比丘，这四种属于果报轮、在结生时与转起时生起的食是：1．触食，即与果报识相应的触；2．意思食，即与果报识相应的思；3．识食，即果报识；4．段食，即业生色聚中所含的业生食素。这四食以什么为因由（nidāna）？当其余诸缘和合时，以什么为集起之因（samudaya）？以什么为生起根源（jāti）？以什么法为本源（pabhava）？这四种属于果报轮的食，以爱为因由——
ရှိကြကုန်၏၊ ကြွင်းသောအကြောင်းနှင့် ပေါင်းမိလတ်သော် တဏှာဟူသော ဖြစ်ကြောင်းသမုဒယ ရှိကြကုန်၏၊ တဏှာဟူသော ဖြစ်ကြောင်းဇာတိ = ဇာစ်မြစ် ရှိကြကုန်၏။ တဏှာဟူသော အစအမွန် ရှိကြကုန်၏။
——当其余诸缘和合时，以爱为集起之因，以爱为生起根源，以爱为本源。”
ရဟန်းတို့ …ဤတဏှာသည်လည်း အဘယ်အကြောင်းရင်းနိဒါန်း ရှိသနည်း။ ပ ။ ဝေဒနာသည်။
缅文解释续：“诸比丘，爱又以什么为因由？……以受为因由。”
ဖဿသည်။ သဠာယတနသည်။ နာမ်ရုပ်သည်။ ဝိညာဏ်သည်။ သင်္ခါရတို့သည် အဘယ်အကြောင်းရင်း နိဒါန်း ရှိကြကုန်သနည်း။ ပ ။ သင်္ခါရတို့သည် အဝိဇ္ဇာဟူသော အကြောင်းရင်းနိဒါန်း ရှိကြကုန်၏။ ကြွင်း- သောအကြောင်းနှင့် ပေါင်းမိလတ်သော် အဝိဇ္ဇာဟူသော ဖြစ်ကြောင်းသမုဒယ ရှိကြကုန်၏၊ အဝိဇ္ဇာဟူသော ဖြစ်ကြောင်း ဇာတိ = ဇာစ်မြစ် ရှိကြကုန်၏။ အဝိဇ္ဇာဟူသော အစအမွန် ရှိကြကုန်၏။ --- ဤသို့လျှင် အလယ်ဖြစ်သော တဏှာမှစ၍ အစဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာသို့တိုင်အောင်လည်း ဘုရားရှင်သည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော်ကို ဟောကြားပြသတော်မူလေသည်။
缅文解释续：“触、六处、名色与识也依次同理。诸行以什么为因由？……诸行以无明为因由；当其余诸缘和合时，以无明为集起之因，以无明为生起根源，以无明为本源。”如此，佛陀也从中间的爱开始，直至最初的无明，宣说、开示缘起法。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၄-၁၅၅။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၄-၁၂၅။)
缅文出处原串：“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၄-၁၅၅။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၄-၁၂၅။)”（《清净之道》2-154—155；《阿毗达磨义注》2-124—125。）
အာဟာရလေးပါး
四食
ဝိပါကဝဋ္ဋဘူတေ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တိဖဿာဒယော ကမ္မသမုဋ္ဌာနဉ္စ သြဇံ သန္ဓာယ ''စတ္တာရော အာဟာရာ တဏှာနိဒါနာ''တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ ဝဋ္ဋူပတ္ထမ္ဘကာ ပန ဣတရေပိ အာဟာရာ တဏှာပဘဝေ တသ္မိံ အဝိဇ္ဇမာနေ န ဝိဇ္ဇန္တီတိ ''တဏှာနိဒါနာ''တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋန္တိ။ (မူလဋီ-၂-၈၅။ မဟာဋီ-၂-၂၄၃။)
“这里是指属于果报轮、在结生时与转起时生起的触等诸食，以及业生食素，所以说‘四食以爱为因由’等。然而，其他食也能支持轮转；当作为其本源的爱不存在时，它们便不存在。因此，说它们‘以爱为因由’是恰当的。”（《根本复注》2-85；《大复注》2-243。）
原书第 41 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) ဝိပါကဝဋ်ဖြစ်ကုန်သော ပဋိသန္ဓေအခါ ပဝတ္တိအခါ၌ ဖြစ်ကြကုန်သော - ၁။ ဖဿာဟာရ = ဝိပါက်ဝိညာဏ်နှင့် ယှဥ်သော ဖဿ၊ ၂။ မနောသဉ္စေတနာဟာရ = ဝိပါက်ဝိညာဏ်နှင့် ယှဥ်သော စေတနာ၊ ၃။ ဝိညာဏာဟာရ = ဝိပါက်ဝိညာဏ်၊ ၄။ ကဗဠီကာရာဟာရ = ကမ္မသမုဋ္ဌာန် ရုပ်ကလာပ်တို့တွင် ပါဝင်သော ကမ္မဇသြဇာ --- ဤအာဟာရလေးမျိုးကို ရည်ရွယ်တော်မူ၍ -- စတ္တာရော အာဟာရာ တဏှာနိဒါနာ = လေးမျိုးကုန်သော ဤအာဟာရတို့သည် တဏှာဟူသော အကြောင်းရင်းနိဒါန်း ရှိကြကုန်၏။ --- ဤသို့စသော ဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူအပ်ပေသည်။ ထိုသို့ပင် ဝိပါကဝဋ်ဖြစ်ကုန်သော အာဟာရလေးပါးတို့ကို ရည်ရွယ်တော်မူ၍ တိုက်ရိုက်သိစေအပ်သော အနက်သဘောရှိသော နီတတ္ထနည်းအားဖြင့် ဟောကြားတော်- မူအပ်ပါသော်လည်း ကိလေသဝဋ် ကမ္မဝဋ် ဝိပါကဝဋ်တို့၏ အဆက်မပြတ် လည်ပတ်နေသော သံသရာ ဝဋ်ဒုက္ခ၏
这里所指的是属于果报轮、在结生时与转起时生起的四食：1．触食，即与果报识相应的触；2．意思食，即与果报识相应的思；3．识食，即果报识；4．段食，即业生色聚中所含的业生食素。佛陀正是针对这四食，宣说“四食以爱为因由”等教法。虽然这种宣说依直接可知的意义，采用了了义法（nītattha），专指属于果报轮的四食；但是，烦恼轮、业轮与果报轮不断流转所成的轮回之苦，要想相续不断、增长盛行，还须依靠——
အဆက်မပြတ် ဖြစ်ရေး စည်ပင်ရေးအတွက် အားပေးထောက်ပံ့တတ်ကုန်သော ဥပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု- တတ်ကုန်သော အခြားအခြားကုန်သော --- အကမ္မဇ အာဟာရတို့သည်လည်း ထိုတဏှာဟူသော အစအမွန်သည် ထင်ရှားမရှိလတ်သော် ထင်ရှားမရှိနိုင်ကုန် မဖြစ်နိုင်ကုန်သောကြောင့် တဏှာလျှင် အကြောင်းရင်းနိဒါန်း ရှိကုန်၏ဟူ၍ ဆိုခြင်းငှာ သင့်မြတ်ကုန်သည်ဟု မှတ်ပါ။
——其他种种非业生食来支持；这些食以亲依止力给予资助。当作为其本源的爱不存在时，这些非业生食也不能存在、不能生起。因此，应知，说它们同样“以爱为因由”是恰当的。
အကမ္မဇအာဟာရ
非业生食
၁။ ကုသိုလ်စိတ် အကုသိုလ်စိတ် ကြိယာစိတ်တို့နှင့် ယှဥ်သော ဖဿဟူသော ဖဿာဟာရ၊ ၂။ ကုသိုလ်စေတနာ အကုသိုလ်စေတနာ ကြိယာစေတနာဟူသော မနောသဉ္စေတနာဟာရ၊ ၃။ ကုသိုလ်ဝိညာဏ် အကုသိုလ်ဝိညာဏ် ကြိယာဝိညာဏ်ဟူသော ဝိညာဏာဟာရ၊ ၄။ စိတ္တဇသြဇာ၊ ဥတုဇသြဇာ၊ အာဟာရဇသြဇာဟူသော ကဗဠီကာရအာဟာရ - ဤအာဟာရလေးမျိုးတို့သည် အကမ္မဇ အာဟာရတို့တည်း။ သံသရာဝဋ်ဒုက္ခကို အားပေးထောက်ပံ့တတ်- ကုန်သော အာဟာရတို့ပင်တည်း။ ယင်းအာဟာရတို့သည်လည်း တဏှာဟူသော အစအမွန်သည် ထင်ရှားမရှိ လတ်သော် ထင်ရှားမရှိနိုင် မဖြစ်နိုင်ကုန်သောကြောင့် ဆောင်၍ သိစေအပ်သော နေယျတ္ထအနက်သဘော အားဖြင့် တဏှာလျှင် အကြောင်းရင်းနိဒါန်း ရှိကုန်၏ဟု ဆိုခြင်းငှာ သင့်မြတ်ကုန်သည်သာ ဟူလိုသည်။
1．与善心、不善心、唯作心相应之触，即触食；2．善思、不善思与唯作思，即意思食；3．善识、不善识与唯作识，即识食；4．心生食素、时节生食素与食生食素，即段食。此四种食就是非业生食；它们正是助长轮回之苦的食。由于作为本源的爱若不存在，它们就不能存在、不能生起，所以，依须引申而知的不了义法（neyyattha），也适合说这些食“以爱为因由”。这就是这里的意思。
လေးနည်းခွဲ၍ ဟောကြားတော်မူရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း
分四种方式宣说的理由
ဘုရားရှင်သည် အဘယ်အကြောင်းကြောင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော်ကို လေးမျိုးအပြားအားဖြင့် ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း --- ဤကားအမေးတည်း။
佛陀为什么把缘起教说分为四种方式来宣说呢？这是所问。
၁။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော်မြတ်၏ ထက်ဝန်းကျင် ကောင်းမြတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ၂။ ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင်ကလည်း ဒေသနာတော်ကို တင့်တယ်စေတတ်၊ တန်ဆာဆင်တတ်သော၊ ဒေသနာတော်၏ တင့်တယ်စမ္ပယ်ကြောင်းဖြစ်သော သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော် ဒေသနာဉာဏ်တော်ထူးသို့ ရောက်ရှိတော်မူသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း --- ဤသို့လျှင် လေးမျိုးအပြားအားဖြင့် ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ဤကား အဖြေတည်း။
一、由于殊胜的缘起教说在各方面都圆满美好；二、又由于佛陀本身已经证得能使教说庄严、成为教说庄严之因的殊胜一切知智与说法智。基于这两个原因，缘起才分为四种方式宣说。这就是答案。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၅။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၅။)
缅文出处原串：“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၅။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၅။)”（《清净之道》2-155；《阿毗达磨义注》2-125。）
原书第 42 页
ထပ်မံရှင်းလင်းချက်များ
进一步说明
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော်သည် ထက်ဝန်းကျင် ကောင်းမြတ်သည်သာ ဖြစ်၏။ ထိုလေးမျိုးသော ဒေသနာတော်တို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးသော ထိုထို ဒေသနာနည်းအားဖြင့် ထိုထို ဒေသနာနည်းအတိုင်း ကြားနာရ၍ ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် ပွားများအားထုတ်ခဲ့သော် ယင်းသို့အားထုတ်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် သိသင့် သိထိုက်သော ဉာယ အမည်ရသော အရိယမဂ်တရားကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းငှာ၊ တစ်နည်းဆိုသော် သိသင့် သိထိုက်သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းငှာ ဖြစ်နိုင်သည်သာလျှင်တည်း။
缘起教说在各方面确实圆满美好。在这四种宣说方式之中，无论听闻其中哪一种，只要依该方式如法修行、精勤培育，这样用功的瑜伽行者就能够洞彻了知应知、当知、名为正道（ñāya）的圣道法；换言之，他能够洞彻了知应知、当知的缘起法则。
တစ်ဖန် ဘုရားရှင်သည် လေးပါးသော ဝေသာရဇ္ဇဉာဏ်တော်၊ လေးပါးသော ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်တော်တို့နှင့် ယှဥ်တော်မူခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ၁။ ဓမ္မဂမ္ဘီရ = ပါဠိဓမ္မတရား၏ နက်နဲခြင်း၊ ၂။ အတ္ထဂမ္ဘီရ = ယင်းပါဠိဓမ္မ၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်၏ နက်နဲခြင်း၊ ၃။ ဒေသနာဂမ္ဘီရ = ဝေါဟာရအမျိုးမျိုး နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် တန်ဆာဆင်၍ ဟောကြားထားပုံ ဒေသနာတော်၏ နက်နဲခြင်း၊ ၄။ ပဋိဝေဓဂမ္ဘီရ = နက်နဲသော ကြောင်း-ကျိုးဆက် = ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားတော်ကို ထိုးထွင်း၍ သိမြင်-
又因为佛陀具足四无畏智与四无碍解智，并且具足以下四种甚深：1．法甚深（dhammagambhīra），即巴利法教的甚深；2．义甚深（atthagambhīra），即该巴利法教义旨的甚深；3．教说甚深（desanāgambhīra），即以种种语词、种种方法庄严而宣说之教法的甚深；4．通达甚深（paṭivedhagambhīra），即洞彻知见深奥因果关联——缘起法则——
တော်မူသော ဉာဏ်တော်မြတ်၏ နက်နဲခြင်း ---
——之殊胜智慧的甚深。
ဤလေးပါးအပြားရှိသော နက်နဲသည်၏ အဖြစ်သို့ရောက်တော်မူခြင်း = လေးပါးအပြားရှိသော နက်နဲခြင်း ဂမ္ဘီရတို့၌ ထောက်ရာတည်ရာကို ရသဖြင့် မြဲစွာတည်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဒေသနာတော်၏ တင့်တယ် စမ္ပယ်ကြောင်း သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်သို့ ရောက်တော်မူလေသည်။ ထိုဘုရားရှင်သည် ဒေသနာတော်၏ တင့်တယ် စမ္ပယ်ကြောင်း သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်သို့ ရောက်တော်မူသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အမျိုးမျိုးသော နည်းတို့ဖြင့်သာ တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူပေသည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ -၂-၁၅၅။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၅။) ၁။ ပထမနည်း --- အထူးအားဖြင့် ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ထိုပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော်ကို အဝိဇ္ဇာမှ စ၍ ဇရာမရဏသို့တိုင်အောင် အနုလောမနည်းအားဖြင့် ဖြစ်စေတော်မူအပ် ဟောကြားတော်မူအပ်၏။ ထိုပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အနုလောမဒေသနာတော်ကို --- အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရားတို့၏ သင်္ခါရစသော အကျိုးတရားတို့နှင့် အကြောင်း-အကျိုး ဆက်နွယ်လျက် အဆက်မပြတ် အထပ်ထပ်ဖြစ်ခြင်း = သံသာရပဝတ္တိ၏ ခွဲခြားဝေဖန်၍
由于佛陀已达四种甚深的境地，也就是在四种甚深中获得依止而安住稳固，他证得了能使教说庄严的一切知智。正因佛陀证得这种使教说庄严的一切知智，才以种种方式宣说正法。缅文出处原串：“(ဝိသုဒ္ဓိ -၂-၁၅၅။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၅။)”（《清净之道》2-155；《阿毗达磨义注》2-125。）一、第一种方法：佛陀特别从无明开始，顺次宣说缘起，直至老死。这一顺缘起教说，是在反复观察、分别审察轮回转起——即无明等因法与行等果法因果相联、相续不断而一再生起——之后——
သိသင့်သိထိုက်သော အကြောင်းထူး၌ ပြင်းစွာ တွေဝေနေကြကုန်သော ဆုံးမထိုက်သော ဝေနေယျသတ္တဝါ အပေါင်းကို ကောင်းစွာ အဖန်ဖန် ရှုမြင်တော်မူသည် ဖြစ်၍ --- (က) အကြင် အကြင် မိမိ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာဖြစ်ကုန်သော အဝိဇ္ဇာ အစရှိကုန်သော သင့်လျော်သော အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် သင်္ခါရစသော အကျိုးတရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်းဟူသော သံသာရဝဋ်ဒုက္ခဖြစ်ပုံ ပဝတ္တိကို ထင်ရှားပြတော်မူခြင်း အကျိုးငှာလည်းကောင်း၊ ( ခ ) ကိလေသဝဋ် ကမ္မဝဋ် ဝိပါကဝဋ်ဟူသော ဝဋ်သုံးပါး၏ ဖြစ်ပုံအစဥ်ကို ပြတော်မူခြင်း အကျိုးငှာလည်း- ကောင်း၊ ဖြစ်စေတော်မူအပ်၏ ဟောကြားတော်မူအပ်၏ဟု သိရှိပါလေ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၅။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၅။) ၂။ ဒုတိယနည်း -- အဆုံးဖြစ်သော ဇရာမရဏမှ စ၍ အရင်းအစ ဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာသို့ တိုင်အောင်
——周遍审视所有应受教诫、却对这一应知殊胜法极其迷惑的所化有情。应知，佛陀为两项目的建立并宣说此法：（一）为了清楚显示轮回之苦的转起，即由于各自所属的无明等适当因法，行等果法随之生起；（二）为了显示烦恼轮、业轮与果报轮这三轮生起的次第。缅文出处原串：“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၅။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၅။)”（《清净之道》2-155；《阿毗达磨义注》2-125。）二、第二种方法：从最终的老死开始，直至根源的无明——
原书第 43 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) ပြောင်းပြန်လှန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော်သည် ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာတော် မည်၏။
——逆向加以宣说。这样宣说的缘起教法，称为逆缘起教说（paṭiloma-paṭiccasamuppāda-desanā）。
ကိစ္ဆံ ဝတာယံ လောကော အာပန္နော ဇာယတိ စ ဇီယတိစ မီယတိ စ စဝတိ စ ဥပပဇ္ဇတိ စ။
“这个世间实已陷入艰难！它生，也衰老，也死，也迁逝，也再生。”
(ဒီ-၂-၂၆။ သံ-၁-၂၄၆။)
缅文出处原串：“(ဒီ-၂-၂၆။ သံ-၁-၂၄၆။)”（《长部》2-26；《相应部》1-246。）
''ဤသတ္တဝါအပေါင်းသည် ဆင်းရဲငြိုငြင် ပင်ပန်းခြင်းသို့ ရောက်ရှာရလေစွတကား၊ ဖြစ်လည်း ဖြစ်ရ၏၊ (= ပဋိသန္ဓေလည်းနေရ၏။) အိုလည်း အိုရ၏၊ သေလည်း သေရ၏၊ အဖန်တလဲလဲလည်း စုတေရ၏၊ အဖန် တလဲလဲလည်း ဖြစ်ရ၏။'' ဤသို့စသော နည်းဖြင့် ဆင်းရဲငြိုငြင် ပင်ပန်းဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်၍နေသော သတ္တဝါအပေါင်းကို မဟာကရုဏာတော်သမာပတ်ကို ဝင်စားပြီးလျှင် အဖန်ဖန် ကြည့်ရှုတော်မူလတ်သော် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို သိတော်မူ ရတော်မူသည်မှ ရှေးအဖို့ဖြစ်သော ဘုရားမဖြစ်မီ အလောင်းတော်ဘဝ၌ ဖြစ်ခဲ့သော ပဋိဝေဓဝိပဿနာဉာဏ်တော်ကို အစဥ်လျှောက်သဖြင့် ဇရာမရဏအစရှိသော ထိုထို ဝဋ်ဒုက္ခ၏ ကိုယ်တော်တိုင် သိတော်မူအပ်သော ဇာတိစသော အကြောင်းတရားကို ကောင်းစွာပြခြင်း အကျိုးငှာ ထိုပဋိလောမ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာတော်မြတ်ကို ဖြစ်စေအပ်၏ ဟောကြားတော်မူအပ်၏ဟု သိရှိပါလေ။
“这一切有情真是陷入忧苦、疲惫与艰难之中！他们生了又生〔即不断结生〕，老了又老，死了又死，一再迁逝，又一再生起。”世尊入大悲定，反复观察以这种方式陷于忧苦疲惫的一切有情；又依次追溯自己尚为菩萨、未证阿罗汉道智和一切知智之前所生的通达观智。为了清楚显示自己亲证的老死等种种轮回之苦，其原因为生等，佛陀便建立并宣说这一殊胜的逆缘起教法。应当如此理解。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၅-၁၅၆။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၅။)
缅文出处原串：“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၅-၁၅၆။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၅။)”（《清净之道》2-155—156；《阿毗达磨义注》2-125。）
မဟာဝဇိရဝိပဿနာဉာဏ်တော် -- ဘုရားအလောင်းတော်သည် ဘုရားဖြစ်ရန် ရည်သန်တောင့်တ- တော်မူလျက် ဘုရားဖြစ်တော်မူမည့် ကဆုန်လပြည့်နေ့ဝယ် အင်ကြင်းတောတွင် နေ့သန့်စင်တော်မူရာအခါ၌ လည်းကောင်း၊ ကဆုန်လပြည့်နေ့ ညဥ့်၏ နောက်ဆုံး ပစ္ဆိမ မိုးသောက်ယာမ်၌လည်းကောင်း၊ စကြဝဠာ ကုဋေ တစ်သိန်း အတွင်းဝယ် စကြဝဠာ တစ်ခုတစ်ခု၌ သတ္တဝါ အသီးအသီး၏ သန္တာန်၌ တည်ရှိသော အဝိဇ္ဇာ အသီး အသီးကို ဉာဏ်တော်ဖြင့် တစ်စုတည်းဆွဲစု၍ တစ်ပုံပုံပြီးလျှင် လက္ခဏာယာဥ်သုံးချက်တင်၍ ဝိပဿနာဉာဏ်- ဖြင့် ကြိတ်ချေတော်မူ၏။ အလားတူပင် သင်္ခါရ အသီးအသီးကို တစ်ပုံ ဝိညာဏ် အသီးအသီးကို တစ်ပုံ ဤသို့ စသည်ဖြင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါ (၁၂)ရပ်ကို (၁၂)ပုံ ပုံ၍ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ကြိတ်ချေတော်မူ၏။ မဟာဝဇိရ ဝိပဿနာဉာဏ်တော်မြတ်တည်း။ ယင်းမဟာဝဇိရ ဝိပဿနာဉာဏ်တော်မြတ်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိတော်မူခဲ့သော ဇရာမရဏအစရှိသော ထိုထိုဝဋ်ဒုက္ခ၏ ဇာတိစသော အကြောင်းတရားကို ကောင်းစွာပြခြင်းအကျိုးငှာ ပဋိလောမ
大金刚观智：菩萨志求成佛，在将要成佛的迦宋月圆日于沙罗林中度过白昼时，以及该月圆日夜间最后的后夜黎明时分，把十万俱胝世界系中每一世界、每一有情相续里的各个无明，以智汇聚为一组、堆成一堆，再置于无常、苦、无我三相上，以观智研磨观照。同样，又把各个行聚成一堆，各个识聚成一堆；如此将十二缘起支分成十二堆，分别以观智研磨观照。这一殊胜观智，就是大金刚观智。为了清楚显示由此殊胜大金刚观智所洞彻的老死等种种轮回之苦，其原因为生等，佛陀宣说逆——
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော်ကို ဟောကြားတော်မူအပ်သည်ဟု ဆိုလိုပေသည်။ (မ-ဋီ-၃-၂၇၅ - ကြည့်။) ၃။ တတိယနည်း -- ယာ ပန မဇ္ဈတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အာဒိ၊ သာ အာဟာရနိဒါနဝဝတ္ထာပနာနုသာရေန ယာဝ အတီတံ အဒ္ဓါနံ အတိဟရိတွာ ပုန အတီတဒ္ဓတော ပဘုတိ ဟေတုဖလပဋိပါဋိသန္ဒဿနတ္ထံ။
——缘起教法。缅文出处原串：“(မ-ဋီ-၃-၂၇၅ - ကြည့်။)”（参见《大复注》3-275。）三、第三种方法：“至于从中间开始而及最初的那一种，则随顺对食之因由的确定，把考察引至过去一期；然后再从过去一期开始，为了显示因果的次第而宣说。”
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၆။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၅။)
缅文出处原串：“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၆။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၅။)”（《清净之道》2-156；《阿毗达磨义注》2-125。）
= အလယ်ဖြစ်သော အာဟာရလေးပါးမှ (တစ်နည်း တဏှာမှ) အစပြု၍ အစဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာသို့တိုင်- အောင်ဖြစ်ပေါ်လာသော = ဟောကြားတော်မူအပ်သော (သံ-၁-၂၅၃-၂၅၄) အာဟာရသုတ္တန်ဒေသနာတော်ကို၊ အာဟာရလေးမျိုးတို့၏ အကြောင်းရင်း = နိဒါန်းကို အသီးအသီး ပိုင်းခြား၍ ကျွတ်ထိုက်သသူ သာဝကတို့၏ အသိဉာဏ်၌တည်စေခြင်း တည်အောင်ထားတော်မူခြင်းကို အစဥ်လိုက်သဖြင့် အတိတ်ဖြစ်သော အဓွန့်ကာလသို့ တိုင်အောင် = အတိတ်အဓွန့်ကာလဖြစ်ခဲ့သော အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရသို့တိုင်အောင် အာဟာရသုတ္တန်ဒေသနာတော်ကို ရှေးရှူဆောင်ယူတော်မူပြီးလျှင် တစ်ဖန် အတိတ်အဓွန့်ကာလတရားဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာမှစ၍ အကြောင်းတရားနှင့် အကျိုးတရားတို့၏ ကြောင်း-ကျိုးဆက်နွယ်မှု အစဥ်ကို ကောင်းစွာပြခြင်းအကျိုးငှာ ဖြစ်စေအပ် ဟောကြားတော် မူအပ်လေသည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၆။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၅။)
这是从处于中间的四食〔换言之，从爱〕开始，逆推至作为最初支的无明而宣说的《食经》。缅文经文定位原串：“(သံ-၁-၂၅၃-၂၅၄)”（《相应部》1-253—254。）佛陀先把四食各自的因由分别确定，并依其次第安立在堪受解脱的弟子智中；继而把《食经》的考察引向过去一期，直至属于过去一期的无明与行；然后又从过去一期的无明开始，为清楚显示因法与果法因果相联的次第而建立、宣说。缅文出处原串：“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၆။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၅။)”（《清净之道》2-156；《阿毗达磨义注》2-125。）
原书第 44 页
ဤအထက်ပါ တတိယနည်းအဖွင့် အဋ္ဌကထာစကားရပ်တို့မှာ အလွန်ကျဥ်းလှ၏၊ တစ်ဖန် ဋီကာအဖွင့်- တို့မှာလည်း နက်နဲလှ၏၊ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တို့ လွယ်လွယ်ကူကူ သဘောပေါက်နိုင်ရန် ရှင်းလင်းချက်များကား လိုအပ်လျက်ပင် ရှိ၏။ တစ်ဖန် ဤတတိယနည်းနှင့် ဆက်စပ်လျက် ဖွင့်ဆိုထားသော အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၏ ဖွင့်ဆိုချက်များမှာ ကြောင်း-ကျိုးဆက် = ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားတို့ကို အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် ကာလသုံးပါးတို့၌ သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်လိုသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ် သူမြတ်တို့သည် ရိုသေသမှု အလေးဂရုပြု၍ နာယူမှတ်သားကာ စနစ်တကျ သိမြင်အောင် ရှုရမည့် ရှုကွက် ရုပ်လုံးဖော်စကားရပ်များပင် ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းအဖွင့်များ၏ ဆိုလိုရင်းသဘောတရားနှင့် တတိယနည်းရှုကွက်ကို သဘောပေါက်စေရန် ယင်းအဖွင့်များ၏ မူလဘူတဖြစ်သည့် အာဟာရသုတ္တန်ကို ဤတွင် ထပ်မံ၍ ပြည့်ပြည့်
以上第三种方法的义注释文极为简略，复注释文又十分深奥；为了让瑜伽行者容易理解，确实还需要进一步说明。与第三种方法相关的义注、复注解释，是想在过去、未来、现在三期中，以正见智亲自现前、洞彻知见因果关联——缘起法则——的贤善瑜伽行者，应当恭敬、审慎听闻记取，并依之有系统地知见和观照的修观要点与具体说明。为了让人明白这些解释的要义及第三种方法的观法，还要在这里把作为这些解释根本依据的《食经》再作完完整整的——
စုံစုံ ဖော်ပြမည် ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် စကားဆက်မပြတ်ရန် စတုတ္ထနည်းကို ရှေးဦးစွာ ဖော်ပြအပ်ပါသည်။
——阐释。但是，为使论述连贯不断，应先说明第四种方法。
၄။ စတုတ္ထနည်း -- ယာ ပန မဇ္ဈတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပရိယောသာနံ ပဝတ္တာ၊ သာ ပစ္စုပ္ပန္နေ အဒ္ဓါနေ အနာဂတဒ္ဓဟေတုသမုဋ္ဌာနတော ပဘုတိ အနာဂတဒ္ဓ သန္ဒဿနတ္ထံ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၆။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၅။) အနာဂတဒ္ဓုနော သန္ဒဿနတ္ထ န္တိ အနာဂတဒ္ဓုနော ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တာနံ အပဿန္တာနံ ပစ္စက္ခံ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဟေတုံ ဒဿေတွာ ဟေတုဖလပရမ္ပရာယ တဿ သန္ဒဿနတ္ထန္တိ အတ္ထော။ (မူလဋီ-၂-၈၇။) အနာဂတဒ္ဓဟေတုသမုဋ္ဌာနတော ပဘုတီတိ အနာဂတဿ ဘဝဿ ဟေတုဘူတာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ။ အနာဂတဒ္ဓ သန္ဒဿနတ္ထ န္တိ အနာဂတဒ္ဓုနော အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တာနံ အပဿန္တာနံ ပစ္စက္ခံ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဟေတုံ ဒဿေတွာ ဟေတုဖလပရမ္ပရာယ တဿ သန္ဒဿနတ္ထန္တိ အတ္ထော။ (မဟာဋီ-၂-၂၄၅။) ပစ္စက္ခာနန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝပရိယာပန္နတာယ ပစ္စက္ခဘူတာနံ။ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဟေတု န္တိ ဧတရဟိ ဝတ္တမာနံ တဏှာ- ဒိကံ အာဟာရာဒီနံ ဟေတုံ။ (အနုဋီ-၂-၉၄။) အလယ်ဖြစ်သော ဝေဒနာကြောင့် တဏှာဖြစ်ပုံမှ စ၍ အဆုံးဖြစ်သော ဇရာမရဏသို့တိုင်အောင် အကြင်
四、第四种方法：“至于从中间开始而转至终点的那一种，则在现在一期中，从属于未来一期之因的生起开始，为了显示未“‘为了显示未来一期’是说：对于难以通达、不能看见未来一期的人，先显示现前的现在因，再由因果相续向他“‘从属于未来一期之因的生起开始’，是说从作为未来有之因的诸法生起开始。‘为了显示未来一期’是说：对于不能通达、不能看见未来一期的人，先显示现前的现在因，再由因果相续向他“‘现前的’，是指由于属于现在有而成为现前者。‘现在因’，是指现今正在生起、作为食等之因的爱等法。”以下为作者说明：从处于中间的受缘爱开始，顺次直至最终的老死，这样的——
အနုလောမ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုဒေသနာတော်ကို ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော အဓွန့် ကာလ၌ ပါဝင်သော ဝိညာဏ်၊ နာမ်ရုပ်၊ သဠာယတန၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ ဘဝ ဟူသော တရားအပေါင်း၌ အနာဂတ်အဓွန့်ကာလ၌ ပါဝင်သော ဥပပတ္တိဘဝ အမည်ရသော ဝိညာဏ်၊ နာမ်ရုပ်၊ သဠာ- ယတန၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာ - တရားတို့၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်ကုန်သော အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ သင်္ခါရ၊ ကမ္မဘဝတရားတို့၏ ဖြစ်သည်မှ စ၍ အနာဂတ်အဓွန့်ကာလ၌ အကျုံးဝင်ကုန်သော တရားတို့ကို သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်း၍ မသိကုန် မမြင်ကုန်သော သာဝကတို့အား ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ အကျုံးဝင်နေသည့် အတွက်ကြောင့် ပစ္စက္ခဖြစ်ကုန်သော ထင်ရှားစွာသော ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်းတရားတို့ကို ပြ၍ ပစ္စုပ္ပန် အကြောင်းတရားနှင့် အနာဂတ် အကျိုးတရားတို့၏ အကြောင်းနှင့် အကျိုး ဆက်နွယ်လျက် အဆက်ဆက်ဖြစ်မှု အနာဂတ်အဓွန့်ကို ပြက်ပြက် ပြင်ပြင် ထင်ထင်ရှားရှား ညွှန်ပြတော်မူခြင်း အကျိုးငှာ ဟောကြားတော်မူအပ်ပေသည်။
——顺缘起教说便生起了。在这项教说中，现在一期包含识、名色、六处、触、受、爱、取、有等诸法；其中，无明、爱、取、行与业有，是未来一期中称为生有的识、名色、六处、触、受等法的因。因此，这项教说从这些现在因法——无明、爱、取、行与业有——的生起开始。对于不能以正见智洞彻知见未来一期诸法的弟子，佛陀先显示因属于现在有而现前可见的现在因法，再由现在因法与未来果法的因果关联，清清楚楚、明明显显地指示相续生起的未来一期；正是为此目的而宣说。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၆။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၅။)
缅文出处原串：“(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၆။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၅။)”（《清净之道》2-156；《阿毗达磨义注》2-125。）
ဤစတုတ္ထနည်းနှင့် ပတ်သက်၍ အထက်ပါ အဋ္ဌကထာတို့၏ ဖွင့်ဆိုချက်ကို ထပ်မံ၍ နားရှင်းအောင် ရှင်းလင်း တင်ပြသင့်ပေ၏။ ဉာဏ်နုသူတို့ လွယ်ကူစွာ သဘောပေါက်နိုင်ရန် အတွက်ပင်ဖြစ်သည်။ သို့သော် တတိယနည်းကို ရှင်းလင်းတင်ပြပြီးပါမှ ဤစတုတ္ထနည်းကိုလည်း ထပ်မံ၍ ရှင်းလင်း တင်ပြမည် ဖြစ်ပါသည်။
关于第四种方法，也应当把上述义注的解释再作清楚说明，使人易于明白；这正是为了让智慧尚嫩的人能够容易理解。不过，要等第三种方法说明完毕，才会再进一步说明第四种方法。
ဤတတိယနည်းနှင့် စတုတ္ထနည်းတို့ကား အတိတ်တရားစုတို့နှင့် အနာဂတ်တရားစုတို့အပေါ်သို့ ဉာဏ်ကို တိုက်ရိုက်စေလွှတ်၍ မရနိုင်သော သာဝကတို့အဖို့ ပစ္စုပ္ပန်အဓွန့်ကာလ၌ အကျုံးဝင်ကုန်သော ပစ္စုပ္ပန်တရားတို့မှ စ၍ ---
第三种与第四种方法，是为那些无法把智慧直接投向过去诸法之聚和未来诸法之聚的弟子而设；它们从属于现在一期的现在诸法开始——
原书第 45 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) ၁။ အတိတ်တရားစုတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၂။ အနာဂတ်တရားစုတို့ကိုလည်းကောင်း၊ တစ်စတစ်စ တဖြည်းတဖြည်း ဉာဏ်ကိုစေလွှတ်၍ သိမ်းဆည်းရှုပွားရသော စနစ်များပင် ဖြစ်ကြသည်။
——一、过去诸法；二、未来诸法：逐步把智导向这些法，并加以摄取、观修；这就是两种方法。
ယင်းရှုနည်းစနစ်တို့ကို တိတိကျကျ သဘောပေါက် နားလည်ထားပါမှသာလျှင် ယောဂါဝစရသူတော်စင်တို့သည်- ၁။ အတိတ်အကြောင်းတရားကြောင့် ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးတရားဖြစ်ပုံ၊ ၂။ ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်းတရားကြောင့် အနာဂတ်အကျိုးတရားဖြစ်ပုံ --- ဤအလုံးစုံသော ကြောင်း-ကျိုး ဆက်နွယ်မှု = ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားတို့ကို ကုန်စင်အောင် သိမ်း- ဆည်း ရှုပွားနိုင်မည် ဖြစ်ပေသည်။ သို့အတွက် တတိယနည်းအဖွင့်၏ မူလဘူတ မှီရာဖြစ်သော အာဟာရ သုတ္တန်ကို ဤတွင် စ၍ ရေးသားတင်ပြပေအံ့။
只有准确领会这些观法，瑜伽行者贤善者才能对一、过去因法如何产生现在果法，二、现在因法如何产生未来果法——这一切因果相联的缘起法则，作无余的摄取与观修。因此，下面先从作为第三种方法释义之根本依据的《食经》开始说明。
အာဟာရသုတ္တန်
《食经》
ဧဝံ မေ သုတံ --- ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။
“如是我闻：一时，世尊住舍卫城祇树给孤独园。”
စတ္တာရောမေ ဘိက္ခဝေ အာဟာရာ ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယ။
“诸比丘，有这四种食，能使已生有情住立，并资助求生者。”
ကတမေ စတ္တာရော။
“何等为四？”
၁။ ကဗဠီကာရော အာဟာရော သြဠာရိကော ဝါ သုခုမော ဝါ၊ ၂။ ဖဿော ဒုတိယော၊ ၃။ မနောသဉ္စေတနာ တတိယာ၊ ၄။ ဝိညာဏံ စတုတ္ထံ။
“一、或粗或细的段食；二、触食；三、意思食；四、识食。”
ဣမေ ခေါ ဘိက္ခဝေ စတ္တာရော အာဟာရာ ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယ။
“诸比丘，这四种食能使已生有情住立，并资助求生者。”
ဣမေ ဘိက္ခဝေ စတ္တာရော အာဟာရာ ကိံ နိဒါနာ ကိံ သမုဒယာ ကိံ ဇာတိကာ ကိံ ပဘဝါ။ ဣမေ စတ္တာရော အာဟာရာ တဏှာနိဒါနာ တဏှာသမုဒယာ တဏှာဇာတိကာ တဏှာပဘဝါ။
“诸比丘，这四种食以何为因？从何集起？由何而生？从何发生？这四种食以爱为因，从爱集起，由爱而生，从爱发生。”
တဏှာ စာယံ ဘိက္ခဝေ ကိံ နိဒါနာ ကိံ သမုဒယာ ကိံ ဇာတိကာ ကိံ ပဘဝါ။ တဏှာ ဝေဒနာနိဒါနာ ဝေဒနာသမုဒယာ ဝေဒနာဇာတိကာ ဝေဒနာပဘဝါ။
“诸比丘，这爱以何为因？从何集起？由何而生？从何发生？爱以受为因，从受集起，由受而生，从受发生。”
ဝေဒနာ စာယံ ဘိက္ခဝေ ကိံ နိဒါနာ ကိံ သမုဒယာ ကိံ ဇာတိကာ ကိံ ပဘဝါ။ ဝေဒနာ ဖဿနိဒါနာ ဖဿသမုဒယာ ဖဿဇာတိကာ ဖဿပဘဝါ။
“诸比丘，这受以何为因？从何集起？由何而生？从何发生？受以触为因，从触集起，由触而生，从触发生。”
ဖဿော စာယံ ဘိက္ခဝေ ကိံ နိဒါနော ကိံ သမုဒယော ကိံ ဇာတိကော ကိံ ပဘဝေါ။ ဖဿော သဠာ- ယတနနိဒါနော သဠာယတနသမုဒယော သဠာယတနဇာတိကော သဠာယတနပဘဝေါ။
“诸比丘，这触以何为因？从何集起？由何而生？从何发生？触以六处为因，从六处集起，由六处而生，从六处发生。”
သဠာယတနဉ္စိဒံ ဘိက္ခဝေ ကိံ နိဒါနံ ကိံ သမုဒယံ ကိံ ဇာတိကံ ကိံ ပဘဝံ။ သဠာယတနံ နာမရူပနိဒါနံ နာမရူပသမုဒယံ နာမရူပဇာတိကံ နာမရူပပဘဝံ။
“诸比丘，这六处以何为因？从何集起？由何而生？从何发生？六处以名色为因，从名色集起，由名色而生，从名色发生。”
နာမရူပဉ္စိဒံ ဘိက္ခဝေ ကိံ နိဒါနံ ကိံ သမုဒယံ ကိံ ဇာတိကံ ကိံ ပဘဝံ။ နာမရူပံ ဝိညာဏနိဒါနံ ဝိညာဏ- သမုဒယံ ဝိညာဏဇာတိကံ ဝိညာဏပဘဝံ။
“诸比丘，这名色以何为因？从何集起？由何而生？从何发生？名色以识为因，从识集起，由识而生，从识发生。”
ဝိညာဏဉ္စိဒံ ဘိက္ခဝေ ကိံ နိဒါနံ ကိံ သမုဒယံ ကိံ ဇာတိကံ ကိံ ပဘဝံ။ ဝိညာဏံ သင်္ခါရနိဒါနံ သင်္ခါရ- သမုဒယံ သင်္ခါရဇာတိကံ သင်္ခါရပဘဝံ။
“诸比丘，这识以何为因？从何集起？由何而生？从何发生？识以行为因，从行集起，由行而生，从行发生。”
原书第 46 页
သင်္ခါရာ စိမေ ဘိက္ခဝေ ကိံ နိဒါနာ ကိံ သမုဒယာ ကိံ ဇာတိကာ ကိံ ပဘဝါ။ သင်္ခါရာ အဝိဇ္ဇာနိဒါနာ အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ အဝိဇ္ဇာဇာတိကာ အဝိဇ္ဇာပဘဝါ။
“诸比丘，这些行以何为因？从何集起？由何而生？从何发生？行以无明为因，从无明集起，由无明而生，从无明发生。”
ဣတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ။ ပ ။ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ။
“如此，诸比丘，以无明为缘而有行，以行为缘而有识……如此，这整个苦蕴便集起。”
အဝိဇ္ဇာယတွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော၊ သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော။ ပ ။
“由无明无余离贪、灭，故行灭；由行灭，故识灭……”
ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီတိ။ (သံ-၁-၂၅၃-၂၅၄။)
“——如此，这整个苦蕴便灭。”（《相应部》一，253—254。）
ဘာသာပြန် အကျဥ်းချုပ်
译文摘要
တပည့်တော် အာနန္ဒာသည် ဘုရားရှင်ထံမှ ဤသို့ နာယူမှတ်သား ဆောင်ထားလိုက်ရပါသည် အရှင်ဘုရား၊ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် အနာထပိဏ်သူဌေး၏ အရံဖြစ်သော ဇေတဝန်ကျောင်း- တိုက်တော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူ၏။ --- '' ရဟန်းတို့ …ဖြစ်ပြီးသာ ဖြစ်၍ နောင်မဖြစ်ရမည့် ရဟန္တာသတ္တဝါတို့အားလည်းကောင်း၊ နောင်ဖြစ်ရမည့် ဘဝသစ်ကို ရှာမှီးဆဲဖြစ်ကြကုန်သော ပုထုဇန် သေက္ခသတ္တဝါတို့အားလည်းကောင်း ထိုထိုသတ္တဝါ၏ သန္တာန်- ဝယ် ဖြစ်ဆဲတရားတို့၏ ရှေးနောက် အစဥ်မပြတ် အကြောင်း-အကျိုး ဆက်စပ်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် မပြတ်မစဲ တည်တံ့နေခြင်းငှာ၊ မဖြစ်ပေါ်လာသေးသော တရားတို့၏ ဖြစ်ပေါ်လာရန် ချီးမြှောက်ခြင်းငှာ၊ ဆောင်ထား- တတ်ကုန်သော အာဟာရသဘောတရားတို့သည် ဤလေးပါးတို့တည်း။ အဘယ်လေးပါးတို့နည်းဟူမူ --- ၁။ ကြမ်းတမ်းသည်မူလည်း ဖြစ်စေ၊ နူးညံ့သည်မူလည်း ဖြစ်စေ အလုတ်အလွေးပြု၍ မျိုအပ်သော ကဗဠီကာရ
尊者，我阿难从世尊处如此听闻并忆持：一时，世尊住舍卫城祇树给孤独长者园。世尊说：“诸比丘，为使已经生起、未来不再受生的阿罗汉有情，以及仍在寻求未来新有的凡夫与有学有情，其相续中已经生起之法依前后因果相联而不断住立；又为资助尚未生起之法令其生起，有四种能够维持、支持的食法。是哪四种？一、无论粗细，须作成一口一口吞咽的——
အာဟာရ၊ ၂။ နှစ်ခုမြောက် တွေ့ထိမှု = ဖဿာဟာရ၊ ၃။ သုံးခုမြောက် စိတ်ကို လှုံ့ဆော်မှု = မနောသဉ္စေတနာဟာရ၊ ၄။ လေးခုမြောက် အထူးသိမှု = ဝိညာဏာဟာရ၊ ဤလေးပါးတို့တည်း။
——段食；二、作为第二种的接触，即触食；三、作为第三种、能推动心的意思食；四、作为第四种、具有殊胜了知作用的识食。就是这四种。
ရဟန်းတို့ …ဤလေးပါးကုန်သော အာဟာရတို့သည် အဘယ်တရားလျှင် အကြောင်းရင်း နိဒါန်း ရှိကြကုန်သနည်း။ ကြွင်းသော အကြောင်းနှင့် ပေါင်းမိလတ်သော် အဘယ်တရားလျှင် ဖြစ်ကြောင်းသမုဒယ ရှိကုန်သနည်း။ အဘယ်တရားလျှင် ဖြစ်ကြောင်း ဇာတိ = ဇာစ်မြစ် ရှိကုန်သနည်း။ အဘယ်တရားလျှင် အမွန်အစ ရှိကုန်သနည်း။
诸比丘，这四种食以何法为根本因（nidāna）？与其余诸缘会合时，以何法为集起（samudaya）？以何法为生（jāti），即根源？以何法为最初起源（pabhava）？
ဤလေးပါးကုန်သော အာဟာရတို့သည် တပ်မက်မှု တဏှာလျှင် အကြောင်းရင်း နိဒါန်း ရှိကုန်၏။
这四种食以贪著之爱为根本因。
ကြွင်းသောအကြောင်းနှင့် ပေါင်းမိလတ်သော် တပ်မက်မှု တဏှာလျှင် ဖြစ်ကြောင်းသမုဒယ ရှိကုန်၏။ တပ်မက်မှု တဏှာလျှင် ဖြစ်ကြောင်း ဇာတိ = ဇာစ်မြစ် ရှိကုန်၏။ တပ်မက်မှု တဏှာလျှင် အမွန်အစ ရှိကုန်၏။
与其余诸缘会合时，以爱为集起；以爱为生，即根源；以爱为最初起源。
ရဟန်းတို့ …ဤတပ်မက်မှု တဏှာသည် အဘယ်တရားလျှင် အကြောင်းရင်းနိဒါန်း ရှိပေသနည်း။ ပ။
诸比丘，这爱以何法为根本因？……
တပ်မက်မှုတဏှာသည် ခံစားမှု ဝေဒနာလျှင် အကြောင်းရင်း နိဒါန်း ရှိ၏။ ပ ။
爱以受为根本因……
ရဟန်းတို့ … ဤခံစားမှုဝေဒနာသည် ။ ပ ။ တွေ့ထိမှုဖဿလျှင် ။ ပ ။
诸比丘，这受……以触为根本因……
原书第 47 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) တွေ့ထိမှုဖဿသည် ။ ပ ။ အာယတန (၆) ပါး = သဠာယတနလျှင် ။ ပ ။
——触……以六处为根本因……
သဠာယတနသည် ။ ပ ။ နာမ်ရုပ်လျှင် ။ ပ ။
六处……以名色为根本因……
နာမ်ရုပ်သည် ။ ပ ။ သိမှုဝိညာဏ်လျှင် ။ ပ ။
名色……以识为根本因……
သိမှုဝိညာဏ်သည် ။ ပ ။ သင်္ခါရလျှင် ။ ပ ။
识……以行为根本因……
သင်္ခါရသည် ။ ပ ။ အဝိဇ္ဇာလျှင် ။ ပ ။
行……以无明为根本因……
ရဟန်းတို့ …ဤသို့လျှင် သစ္စာလေးပါးကို မသိမှု = အဝိဇ္ဇာအကြောင်းခံကြောင့် ဘဝသစ် ဖြစ်ပေါ် လာအောင် ပြုစီရင်မှု = သင်္ခါရတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ပြုစီရင်မှု သင်္ခါရ အကြောင်းခံကြောင့် သိမှု = ဝိညာဏ်သည် ဖြစ်၏။ ပ ။ ဤသို့လျှင် ချမ်းသာမဖက် သက်သက်သော ဝဋ်ဆင်းရဲ ဒုက္ခအစုအပုံသည် ဖြစ်ပွားလာ၏။
诸比丘，如是，由于不知四圣谛的无明，造作新有的诸行生起；由于造作新有的行，识生起……如此，没有一丝安乐的整个轮回苦蕴便集起。
သစ္စာလေးပါးကို မသိမှု = အဝိဇ္ဇာ၏သာလျှင် အရဟတ္တမဂ်ကြောင့် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဘဝသစ်ကို ပြုစီရင်မှု သင်္ခါရသည် ချုပ်၏။ ဘဝသစ်ကို ပြုစီရင်မှု သင်္ခါရ၏ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သိမှုဝိညာဏ်သည် ချုပ်၏။
由于阿罗汉道使不知四圣谛的无明无余灭，造作新有的行便灭；由于造作新有的行灭，识便灭。
ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသော ဝဋ်ဆင်းရဲအစု၏ ချုပ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။ (သံ-၁-၂၅၃-၂၅၄။)
如此，整个轮回苦蕴便灭。缅文出处原串：“(သံ-၁-၂၅၃-၂၅၄။)”（《相应部》一，253—254。）
အဋ္ဌကထာ - ဋီကာ အဖွင့်များ
义注与复注的解释
ဣမေသံ သတ္တာနံ ခါဒန္တာနမ္ပိ အခါဒန္တာနမ္ပိ ဘုဉ္ဇန္တာနမ္ပိ အဘုဉ္ဇန္တာနမ္ပိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တေနေဝ သဟဇာတာ ကမ္မဇာ သြဇာ နာမ အတ္ထိ၊ သာ ယာဝပိ သတ္တမာ ဒိဝသာ ပါလေတိ၊ အယမေဝ ဥပါဒိဏ္ဏကကဗဠီကာရာ- ဟာရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တေဘူမကဝိပါကဝသေန ပန ဥပါဒိဏ္ဏကဖဿာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ တေဘူမက- ကုသလာကုသလကိရိယဝသေန အနုပါဒိဏ္ဏကာ။ လောကုတ္တရာ ပန ရုဠှီဝသေန ကထိတာတိ။
“对于这些有情，无论嚼食或不嚼食、进食或不进食，都有一种与结生心俱生、名为业生食素的法；它能维持至第七日。应知，这正是已被执受段食。又，应知依三界果报〔心〕而有已被执受触食等；依三界善、不善、唯作〔心〕，则为无执受〔触食等〕。至于出世间者，只是依惯用法而说。”
(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၃-၂၄။)
缅文出处原串：“(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၃-၂၄။)”（《相应部义注》二，23—24。）
ပဋိသန္ဓိစိတ္တေနေဝ သဟဇာတာတိ လက္ခဏဝစနမေတံ၊ သဗ္ဗာယပိ ကမ္မဇရူပပရိယာပန္နာယ သြဇာယ အတ္ထိဘာဝဿ အဝိစ္ဆေဒပ္ပဝတ္တိသမ္ဘဝဒဿနတ္ထော။ (သံ-ဋီ-၂-၂၇။) = ခဲဖွယ်ကို ခဲသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော မခဲသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော၊ စားဖွယ်ကို စားသည်လည်း ဖြစ်ကုန် သော မစားသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော ဤသတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် အတူတကွဖြစ်သော ကမ္မဇ ရုပ်ကလာပ်တို့၌ ပါဝင်သော ကမ္မဇသြဇာ မည်သည် ရှိ၏။ တစ်နည်းဆိုသော် ပဋိသန္ဓေမှ စ၍ ဘဝတစ်လျှောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော ကမ္မဇ ရုပ်ကလာပ်တိုင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိသော ကမ္မဇသြဇာ မည်သည်ရှိ၏။ ယင်းကမ္မဇ သြဇာသည် မိမိဖြစ်သည့်နေ့မှ စ၍ (၇)ရက်တိုင်အောင်လည်း ရုပ်သန္တတိအစဥ်ကို ဆက်စပ်စေလျက် စောင့်- ရှောက်ပေး၏ ဆောင်ထား၏ အထပ်ထပ်ဖြစ်စေ၏။ ဤကမ္မဇသြဇာသည်ပင်လျှင် ဥပါဒိဏ္ဏကကဗဠီကာရ အာဟာရ မည်၏။
“‘与结生心俱生’是依特征而说，旨在显示：存在于一切业生色中的食素，能够不间断地持续转起。”以下解释其义：对于无论嚼食或不嚼食、进食或不进食的这些有情，在其相续中，都有存在于与结生心俱生之业生色聚内的业生食素。换言之，从结生开始，乃至一生之中生起的每一业生色聚，都含有业生食素。该业生食素从其生起之日起乃至第七日，能使色相续前后相接，予以守护、维持，并令其一再生起。这一业生食素正是所谓已被执受段食。
ယင်းကမ္မဇသြဇာကို အစွဲပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော သြဇာသည်ကား အကမ္မဇ = ကမ္မဇ မဟုတ်သောကြောင့် အနုပါဒိဏ္ဏက ကဗဠီကာရအာဟာရ မည်၏။ စိတ္တဇ ရုပ်ကလာပ်၊ ဥတုဇ ရုပ်ကလာပ်၊ အာဟာရဇ ရုပ်ကလာပ် တို့၌ ပါဝင်တည်ရှိသော သြဇာသည်လည်း အကမ္မဇသြဇာ မည်၏၊ အနုပါဒိဏ္ဏက သြဇာ မည်၏၊ အနုပါဒိဏ္ဏက ကဗဠီကာရအာဟာရ မည်၏။
依止该业生食素而生起的食素，因为不是由业所生，故称为无执受段食。存在于心生色聚、时节生色聚与食生色聚中的食素，也称为非业生食素、无执受食素或无执受段食。
ပဋိသန္ဓေ ဝိညာဏ်စသော ဝိပါက်ဝိညာဏ်နှင့် ယှဥ်သော ဖဿသည် ဥပါဒိဏ္ဏက ဖဿာဟာရ မည်၏။
与结生识等果报识相应的触，称为已被执受触食。
ယင်းဝိပါက်ဝိညာဏ်နှင့် ယှဥ်သော စေတနာသည် ဥပါဒိဏ္ဏက မနောသဉ္စေတနာဟာရ မည်၏။ ဝိပါက် ဝိညာဏ်သည် ဥပါဒိဏ္ဏက ဝိညာဏာဟာရ မည်၏။
与该果报识相应的思，称为已被执受意思食；果报识本身，称为已被执受识食。
原书第 48 页
ဘုံသုံးပါးအတွင်း၌ ဖြစ်သော တေဘူမကကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ ကြိယာစိတ်တို့နှင့် ယှဥ်သော ဖဿသည် အနုပါဒိဏ္ဏက ဖဿာဟာရ မည်၏။ ယင်းကုသိုလ်စေတနာ၊ အကုသိုလ်စေတနာ၊ ကြိယာစေတနာသည် အနုပါဒိဏ္ဏက မနောသဉ္စေတနာဟာရ မည်၏။ ယင်းကုသိုလ်ဝိညာဏ်၊ အကုသိုလ်ဝိညာဏ်၊ ကြိယာဝိညာဏ်သည် အနုပါဒိဏ္ဏက ဝိညာဏာဟာရ မည်၏။
与三界内生起的善心、不善心、唯作心相应的触，称为无执受触食；相应的善思、不善思、唯作思，称为无执受意思食；相应的善识、不善识、唯作识，称为无执受识食。
လောကုတ္တရာ ဖြစ်သော ဖဿ၊ စေတနာ၊ ဝိညာဏ်တို့ကိုကား အတင်ရုဠှီ၏ အစွမ်းဖြင့် ဖဿာဟာရ၊ မနောသဉ္စေတနာဟာရ၊ ဝိညာဏာဟာရဟူ၍ ဆိုအပ်ပေသည်။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄။) ထိုဥပါဒိဏ္ဏက အာဟာရ (၄)မျိုး၊ အနုပါဒိဏ္ဏက အာဟာရ (၄)မျိုးတို့တွင် ဝိပါကဝဋ် ဖြစ်ကုန်သော ဥပါဒိဏ္ဏက အာဟာရ (၄)မျိုးတို့ကို ရည်ရွယ်တော်မူ၍ --- စတ္တာရော အာဟာရာ တဏှာနိဒါနာ --- အာဟာရ (၄)မျိုးတို့သည် တဏှာလျှင် အကြောင်းရင်းနိဒါန်း ရှိကုန်၏ - ဤသို့စသည်ဖြင့် အထက်တွင် ဖော်ပြထားသော အာဟာရသုတ္တန်၌ ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူပေသည်။
至于出世间的触、思、识，只依惯用法而称为触食、意思食、识食。缅文出处原串：“(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄။)”（《相应部义注》二，24。）在已被执受四食与无执受四食之中，世尊是针对作为果报轮的已被执受四食，才在上述《食经》中宣说：“စတ္တာရော အာဟာရာ တဏှာနိဒါနာ”——“四食以爱为因”等。
သို့သော် ကိလေသဝဋ်၊ ကမ္မဝဋ်၊ ဝိပါကဝဋ်တည်းဟူသော ဝဋ်သုံးပါးကို အားပေး ထောက်ပံ့တတ်သော ဝဋ္ဋူပထမ္ဘက ဖြစ်ကုန်သော စိတ္တဇ၊ ဥတုဇ၊ အာဟာရဇ ရုပ်ကလာပ်တို့၌ ပါဝင်တည်ရှိသော သြဇာဟူသော ကဗဠီကာရအာဟာရ၊ ကုသိုလ် အကုသိုလ် ကြိယာ ဖြစ်သော ဖဿာဟာရ၊ မနောသဉ္စေတနာဟာရ၊ ဝိညာဏာ- ဟာရဟူသော အကမ္မဇဖြစ်ကုန်သော အာဟာရတို့သည်လည်း ထိုတဏှာတည်းဟူသော အစအမွန်သည် ထင်ရှား မရှိလတ်သော် မရှိနိုင် မဖြစ်နိုင် မတည်နိုင်ကုန်ရကား တဏှာနိဒါန = တဏှာလျှင် အကြောင်းရင်းနိဒါန်း ရှိ၏ ဟူ၍ ဆိုခြင်းငှာ သင့်မြတ်ကုန်သည်သာဟု မှတ်ပါ။ (မူလဋီ-၂-၈၅။ မဟာဋီ-၂-၂၄၃။) ဤဖွင့်ဆိုချက်များအရ ဤအာဟာရသုတ္တန်၌ ဥပါဒိဏ္ဏက အာဟာရ (၄)မျိုး၊ အနုပါဒိဏ္ဏက အာဟာရ (၄)မျိုး --- ဤအာဟာရအားလုံး ပါဝင်နိုင်သည်ဟု ကြိုတင် မှတ်သားထားပါ။
然而，作为扶助烦恼轮、业轮、果报轮这三轮的轮回资助者，存在于心生、时节生、食生色聚中的食素——即段食——以及属于善、不善、唯作的触食、意思食与识食，都是无执受食。这些食若没有称为根本起源的爱，便不能存在、生起或住立；因此，说它们“以爱为因”也是恰当的。缅文出处原串：“(မူလဋီ-၂-၈၅။ မဟာဋီ-၂-၂၄၃။)”（《根本复注》二，85；《大复注》二，243。）根据这些解释，应预先记住：本《食经》可以涵盖已被执受四食与无执受四食，也就是一切食。
အာဟာရ (၄) မျိုးသာ ဟောရခြင်း အကြောင်း
只宣说四食的理由
တစ်ဖန် --- ပစ္စယဋ္ဌော အာဟာရဋ္ဌော။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄။) ဟူသော အဋ္ဌကထာနှင့် အညီ ဤ၌ အာဟာရ သဒ္ဒါသည် ပစ္စယဋ္ဌ = အကြောင်းဟူသော အနက်ကို ဟော၏။ သတ္တဝါတို့၏ ရုပ်နာမ် သန္တာန်အစဥ်အား ကျေးဇူးပြုပေးတတ်သော အကြောင်းတရားများစွာ ရှိပါလျက် ဤ (၄)ပါးကိုသာ ဟောတော်မူခြင်းမှာ --- အဇ္ဈတ္တိက သန္တတိယာ ဝိသေသပစ္စယတ္တာ --- (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄။) ဟူသော အဋ္ဌကထာနှင့် အညီ အဇ္ဈတ္တိက ဖြစ်သော ရုပ်-နာမ်-ကြောင်း-ကျိုး = သန္တာန်အစဥ်အား ထူးထူးကဲကဲ ကျေးဇူးပြုတတ်သောကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။
又，义注说：“ပစ္စယဋ္ဌော အာဟာရဋ္ဌော။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄။)”译：“作为缘之义，就是食之义。”依此，此处“食”一词表达“作为缘”的意思。能够资助有情色名相续的因缘虽多，世尊却只宣说这四种，是因为义注又说：“အဇ္ဈတ္တိက သန္တတိယာ ဝိသေသပစ္စယတ္တာ --- (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄။)”译：“因为它们是内在相续的殊胜缘。”也就是说，这四种食是内在色、名因果相续的殊胜缘。
၁။ ကဗဠီကာရာဟာရ = အလုပ်အလွေးပြု၍ စားမျိုအပ်သော အာဟာရသည် ကဗဠီကာရအာဟာရကို စားသုံးကြကုန်သော သတ္တဝါတို့၏ ရူပကာယ၏ ထူးကဲသော အကြောင်းတရား ဖြစ်၏။
一、段食——须作成食团吞咽的食——是食用段食者色身的殊胜缘。
၂။ နာမကာယ = နာမ်တရားအပေါင်း၌ ဖဿာဟာရသည် ဝေဒနာ၏ ထူးကဲသော အကြောင်းတရား ဖြစ်၏။
二、在名身，即名法总集中，触食是受的殊胜缘。
၃။ မနောသဉ္စေတနာဟာရသည် ဝိညာဏ်၏ ထူးကဲသော အကြောင်းတရား ဖြစ်၏။
三、意思食是识的殊胜缘。
၄။ ဝိညာဏာဟာရသည် နာမ်ရုပ်၏ ထူးကဲသော အကြောင်းတရား ဖြစ်၏။
四、识食是名色的殊胜缘。
(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄။ သံ-၁-၂၄၃။ အဘိ-၂-၁၄၂။)
缅文出处原串：“(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄။ သံ-၁-၂၄၃။ အဘိ-၂-၁၄၂။)”（《相应部义注》二，24；《相应部》一，243；《阿毗达磨藏》二，142。）
၁။ ကဗဠီကာရာဟာရသည် သြဇာလျှင် (၈)ခုမြောက်ရှိသော သြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့ကို ဆောင်ထားနိုင်၏။
一、段食能够维持以食素为第八法的诸色。
၂။ ဖဿာဟာရသည် ဝေဒနာသုံးပါးတို့ကို၊ ၃။ မနောသဉ္စေတနာဟာရသည် ဘုံသုံးပါးတို့ကို၊
二、触食能够维持三受；三、意思食能够维持三界——
原书第 49 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) ၄။ ဝိညာဏာဟာရသည် ပဋိသန္ဓေနာမ်ရုပ်ကို ဆောင်ထားနိုင်၏၊ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေးနိုင်၏။
——四、识食能够维持结生名色，并能资助其生起。
ကျေးဇူးပြုပုံ
资助方式
၁။ ကဗဠီကာရာဟာရ --- ကဗဠီကာရာဟာရသည် ရှေးဦးစွာ ခံတွင်း၌ ထည့်ထား တည်ထားကာမျှ၌ပင်လျှင် သြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့ကို ဖြစ်စေ၏။ မှုန့်မှုန့်ညက်ညက် ကြေအောင် သွားဖြင့် ဝါးချေ ကိုက်ချေလျက် မျိုလိုက်သော် မူကား ထမင်း တစ်လုံးတစ်လုံးသည် (၈)မျိုး (၈)မျိုးသော သြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်သာ ဖြစ်၏။
一、段食——段食才一放入口中，便会生起八种色法；经牙齿嚼碎而正在吞咽时，每一粒饭也各自生起八种色法。
ဤသို့လျှင် ကဗဠီကာရာဟာရသည် သြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့ကို ဆောင်ထားနိုင်၏။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄။) 〔ဝါးမျိုလိုက်သော အစာအာဟာရကား ခန္ဓာအိမ်၏ အတွင်းသို့ မပျံ့နှံ့မီ ပါးစပ်အတွင်း လည်ချောင်းအတွင်း အစာသစ်အိမ်အတွင်း စသည်၌ တည်ရှိခိုက် ဥတုဇ သြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့၏ အပေါင်းအစုမျှသာ ဖြစ်၏။ ယင်းဥတုဇ သြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် ပါဝင်သော သြဇာအသီးအသီးသည် ကမ္မဇတေဇောဓာတ် ဝမ်းမီး၏ အားပေးထောက်ပံ့မှုကို ရခဲ့သော် သြဇဋ္ဌမကရုပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေနိုင်သဖြင့် ယင်းဥတုဇရုပ်တို့၏ တစ်နည်းဆိုရသော် ယင်း ဥတုဇ ရုပ်ကလာပ်တိုင်း၏ အတွင်း၌ တည်ရှိသော သြဇာဓာတ်ကို ရည်ရွယ်၍ ထမင်း တစ်လုံး တစ်လုံးသည် သြဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်းကို ဖွင့်ဆိုထားသည်ဟု မှတ်ပါ၊〕 (သံ-ဋီ-၂-၂၆။) ၂။ ဖဿာဟာရ --- သုခဝေဒနာ၏ အစီးအပွားဖြစ်သော ဖဿသည် မိမိ ဖြစ်ဆဲခဏမှာပင်လျှင် သုခ- ဝေဒနာကို ဆောင်ထားနိုင်၏၊ ဖြစ်စေနိုင်၏။ ဒုက္ခဝေဒနာ၏ အစီးအပွားဖြစ်သော ဖဿသည် မိမိ ဖြစ်ဆဲ
如此，段食能够维持以食素为第八法的诸色。缅文出处原串：“(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄။)”（《相应部义注》二，24。）〔应知，咀嚼吞下的食物在尚未遍布身体、仍停留于口腔、咽喉、胃等处时，只是时节生食素八法聚的集合。这些时节生食素八法聚中各自所含的食素，一旦获得业生火界——消化之火——的助力，便能生起新的食素八法聚。因此，文中所谓每一粒饭能生起新的食素八法聚，是针对存在于那些时节生色——换言之，每一时节生色聚——中的食素而说。〕缅文出处原串：“(သံ-ဋီ-၂-၂၆။)”（《相应部复注》二，26。）二、触食——能促成乐受的触，在其自身生起的刹那就能维持并生起乐受；能促成苦受的触，在其自身——
ခဏမှာပင်လျှင် ဒုက္ခဝေဒနာကို ဆောင်ထားနိုင်၏၊ ဖြစ်စေနိုင်၏၊ အဒုက္ခမသုခ = ဥပေက္ခာဝေဒနာ၏ အစီးအပွား ဖြစ်သော ဖဿသည် မိမိ ဖြစ်ဆဲခဏမှာပင်လျှင် အဒုက္ခမသုခ = ဥပေက္ခာဝေဒနာကို ဆောင်ထားနိုင်၏၊ ဖြစ်စေ နိုင်၏၊ ဤသို့လျှင် ဖဿာဟာရက ဝေဒနာသုံးမျိုးတို့ကို ဆောင်ထားနိုင်၏၊ ဖြစ်စေနိုင်၏။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄။) (အာရုံကို တွေ့ထိမှု ဖဿမရှိက အာရုံကို ခံစားမှု ဝေဒနာ မဖြစ်နိုင်။ အာရုံကို တွေ့ထိမှု ဖဿရှိပါမှသာလျှင် အာရုံကို ခံစားမှု ဝေဒနာ ဖြစ်နိုင်ရကား ဖဿက ဝေဒနာ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေးနေသည်ကိုပင် ဖဿက ဝေဒနာသုံးမျိုးတို့ကို ဆောင်ထား၏ဟု ဆိုလိုသည်။) ၃။ မနောသဉ္စေတနာဟာရ --- ကာမဘုံသို့ ကပ်ရောက်စေတတ်သောကံသည် ကာမဘဝကို ဆောင်ထား၏၊ ရူပ အရူပဘုံတို့သို့ ကပ်ရောက်စေတတ်ကုန်သော ကံတို့သည် ထိုထို ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ ရူပဘဝ အရူပဘဝ အသီးအသီးကို ဆောင်ထားကုန်၏။ ဤသို့လျှင် မနောသဉ္စေတနာဟာရသည် ဘုံသုံးပါးတို့ကို ဆောင်ထား၏။
——生起的刹那就能维持并生起苦受；能促成不苦不乐受即舍受的触，在其自身生起的刹那就能维持并生起不苦不乐受即舍受。如此，触食能够维持并生起三受。缅文出处原串：“(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄။)”（《相应部义注》二，24。）〔若没有触所具有的接触所缘，便不能生起对所缘的感受；唯有触接触所缘，受才可能生起。因此，触资助受生起，正是所谓“触维持三受”。〕三、意思食——能令有情投生欲界的业维持欲有；能令有情投生色界、无色界的业，则各自维持相应的色有与无色有。如此，意思食能够维持三有。
(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄။)
缅文出处原串：“(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄။)”（《相应部义注》二，24。）
သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ --- ဟု ဟောကြားထားတော်မူခြင်းကြောင့် မနောသဉ္စေတနာဟာရသည် ဝိညာဏ်၏ အကြောင်းတရား ဖြစ်ရပေသည်။ စေတနာ (= ကံ)သည် ဘုံသုံးပါးကို ဖြစ်စေ၏ဟူ၍ ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူ၏။ (သံ-ဋီ-၂-၂၈။) ၄။ ဝိညာဏာဟာရ --- ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်ဟူသော ဝိညာဏာဟာရသည် ပဋိသန္ဓေခဏ၌ ထိုဝိညာဏ်နှင့် ယှဥ်ဖက် သမ္ပယုတ် ဖြစ်သော နာမ်ခန္ဓာသုံးပါးတို့ကိုလည်းကောင်း 〔အကယ်၍ အသင်သူတော်ကောင်းသည် တိဟိတ် သောမနဿ ပဋိသန္ဓေတည်ခဲ့သူ ဖြစ်လျှင် စေတသိက် (၃၃)လုံးတို့ ဖြစ်ကြ၏။ --- ဤသို့စသည်ဖြင့် သဘောပေါက်ပါ။〕 ဟဒယဒသကကလာပ်၊ ကာယဒသကကလာပ်၊ ဘာဝဒသကကလာပ်ဟူသော သုံးမျိုးသော ရုပ်သန္တတိအစဥ်၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်နေကြကုန်သော အမျိုးအစား (၃ဝ)သော ကမ္မဇရုပ်တို့ကိုလည်းကောင်း
由于世尊宣说：“သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ”——“缘行而有识”，所以意思食是识生起的因。世尊又说：“思（即业）能生起三有。”缅文出处原串：“(သံ-ဋီ-၂-၂၈။)”（《相应部复注》二，28。）四、识食——名为识食的结生识，在结生刹那，一方面资助与该识相应的三个名蕴〔若这位贤友以三因悦俱结生而结生，则有三十三个心所；其余情形准此理解〕；另一方面，又资助以心所依处十法聚、身十法聚、性十法聚三类色相续而生起的三十种业生色——
原书第 50 页
သဟဇာတစသော ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုလျက် ထိုနာမ်ရုပ်တို့ကို ဆောင်ထားနိုင်၏၊ ဖြစ်ပေါ်အောင် ကျေးဇူးပြု၏။ ဤသို့လျှင် ဝိညာဏာဟာရ အမည်ရသော ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်သည် ပဋိသန္ဓေနာမ်ရုပ်ကို ဆောင်ထားပေသည်၊ ဖြစ်စေသည်၊ ထောက်ပံ့သည် ဟူလိုသည်။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄။) ဧတ္ထ စ ''မနောသဉ္စေတနာ တယော ဘဝေ အာဟရတီ''တိ သာသဝကုသလာကုသလစေတနာဝ ဝုတ္တာ။
——以俱生等缘力资助这些名色，能够维持它们并令其生起。因此，名为识食的结生识能够维持、产生并扶助结生名色。缅文出处原串：“(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄။)”（《相应部义注》二“在这里，‘意思食能带来三有’，所说的只是有漏的善思与不善思。”
''ဝိညာဏံ ပဋိသန္ဓိနာမရူပံ အာဟရတီ''တိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏမေဝ ဝုတ္တံ။ အဝိသေသေန ပန တံသမ္ပယုတ္တ- တံသမုဋ္ဌာနဓမ္မာနံ အာဟရဏတောပေတေ ''အာဟာရာ''တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄-၂၅။) ''မနောသဉ္စေတနာဟာရက ဘုံသုံးပါးတို့ကို ဆောင်ထား၏''--- ဟူရာ၌ အာသဝေါတရားတို့၏ အာရုံ ဖြစ်သော (ဝဋ္ဋနိဿိတ = ဝဋ်ကို မှီ၍ ဖြစ်သော) ကုသိုလ်စေတနာ အကုသိုလ်စေတနာကိုသာ ဆိုလိုသည်။
“所谓‘识带来结生名色’，只说结生识。然而，若不作区别，由于这些识能够带来与其相应及由其所生的诸法，应知它们也称为‘食’。”所谓“意思食维持三有”，只指成为诸漏之所缘、依轮回而生的善思与不善思。
''ဝိညာဏ်သည် နာမ်ရုပ်ကို ဆောင်ထား၏။''ဟု ဆိုရာ၌ ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်ကိုသာ ဆိုလိုပေသည်။
所谓“识维持名色”，只指结生识。
အဝိသေသ = အထူးမမ သာမညအားဖြင့်မူကား ထိုထိုဝိညာဏ်သည် မိမိနှင့် ယှဥ်ဖက် ဆိုင်ရာ သမ္ပယုတ် တရားစုအား ဆောင်ထားနိုင်၏။ မိမိကြောင့်ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်တို့အားလည်း ဆောင်ထားနိုင်၏။ ထိုကြောင့် ဝိညာဏ်အားလုံးကို အာဟာရဟူ၍ (= ဝိညာဏာဟာရဟူ၍) သိရှိပါလေ။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄-၂၅။) ဤအာဟာရ (၄)မျိုးတို့တွင် ကဗဠီကာရာဟာရသည် အားပေးထောက်ပံ့လျက် အာဟာရကိစ္စကို ပြီးစေ၏ = အားပေးထောက်ပံ့လျက်သာလျှင် အာဟာရဇ သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကို ဖြစ်စေ၏။ သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကို ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် ပင်လျှင် ထိုကဗဠီကာရာဟာရ၏ အခြားအခြားသော တိဇရုပ်တို့အား အားပေးထောက်ပံ့ခြင်း ဥပတ္ထမ္ဘနကိစ္စသည် ပြီးစီးပေသည်။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၅။ သံ-ဋီ-၂-၂၉။) ဖဿာဟာရသည် အာရုံကို တွေ့ထိခြင်း ဖုသနကိစ္စကို ပြုလျက်သာလျှင်၊ စေတနာဟာရသည် စေ့ဆော်- လျက်သာလျှင် ဆက်စပ်ပေးလျက်သာလျှင်၊ ဝိညာဏာဟာရသည် ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ခြင်း ဥပပတ္တိဟူသော
但一般而言，每一识也能维持与自身相应的相应法，并能维持由自身所生的心生色。因此，应知一切识都称为食，即识食。缅文出处原串：“(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၄-၂၅။)”（《相应部义注》二，24—25。）四食之中，段食借助扶助而完成食的作用；也就是说，它正是借助扶助而生起食生食素八法聚。段食生起食素八法聚时，也就完成了对其余三因所生色的扶助作用。缅文出处原串：“(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၅။ သံ-ဋီ-၂-၂၉။)”（《相应部义注》二，25；《相应部复注》二，29。）触食只借履行接触所缘的触作用；意思食只借策励与连结；识食则只借辨知——
ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်၏ အာရုံဖြစ်သော အတိတ်ဘဝ မရဏာသန္နဇောသည် ယူခဲ့သော ကံ-ကံမ္မနိမိတ်-ဂတိနိမိတ် ဟူသော အာရုံတို့တွင် အာရုံ တစ်မျိုးမျိုးကို ကြံဆခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ပိုင်းပိုင်းခြားခြား သိလျက်သာလျှင် ဆောင်ထားခြင်း အာဟာရကိစ္စကို ပြီးစေ၏။
——前生临死速行所取、而成为新有中结生识所缘的业、业相或趣相之一，并以思量该所缘的方式分别了知，来完成食所具有的维持作用。
ရှင်းလင်းချက်များ
说明
၁။ ကဗဠီကာရာဟာရ --- ကဗဠီကာရာဟာရဟူသော စားမျိုအပ်သော အစာအာဟာရက အားပေး ထောက်ပံ့အပ်သော်သာလျှင် ရူပကာယကို အရှည်တည်တံ့အောင် ထားနိုင်သဖြင့် သတ္တဝါတို့၏ ဘဝတစ်ခု၌ ဆက်လက်တည်နိုင်ဖို့ရန် ကဗဠီကာရာဟာရသည် အကြောင်းတစ်ရပ် ဖြစ်၏။ ပဋိသန္ဓေအခါက စ၍ စတင် ပြည်တည်လာသော ဤရူပကာယ = ရုပ်တရားအပေါင်းသည် အတိတ်ကံကြောင့် ဖြစ်သည်မှန်သော်လည်း စားမျိုအပ်သော အစာအာဟာရဟူသော ကဗဠီကာရာဟာရသည် အားပေးထောက်ပံ့အပ်သော်သာလျှင် (၁ဝ)နှစ် တို့ပတ်လုံးသော်လည်းကောင်း၊ အနှစ် (၁ဝဝ) ပတ်လုံးသော်လည်းကောင်း အသက်ထက်ဆုံး ရပ်တည်နိုင်၏။
一、段食——作为可吞食之食物的段食，只有在发挥扶助作用时，色身才能长久维持；所以段食是有情在一生中继续存续的一项因。此色身，即从结生时开始形成的色法总集，固然由过去业所生，但唯有可吞食食物这一段食加以扶助，才能维持十年、百年，乃至寿终。
လောကဥပမာကား --- အမိသည် ဖြစ်စေအပ် မွေးထုတ်အပ်သော သူငယ်ပင် ဖြစ်သော်လည်း နို့ထိန်းက နို့ရည်စသည်တို့ကို တိုက်ကျွေးလျက် မွေးမြူမှသာလျှင် ကြာမြင့်စွာ အသက်ရှည်လျက် ရပ်တည်နိုင်၏။ ဤဥပမာ အတူပင် --- ကဗဠီကာရာဟာရသည် အားပေး ထောက်ပံ့အပ်သော်သာလျှင် ဤရူပကာယသည် အရှည် တည်တံ့နိုင်၏။ အာဟာရကိစ္စကို ပြီးစီး စေနိုင်၏။ စတုသမုဋ္ဌာနိက သြဇာသည် အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်၏။
世间的譬喻是：一个孩子虽由母亲生育，仍须乳母喂养乳汁等，才能长久存活。同样，色身只有获得段食扶助，才能长久维持，食的作用才能完成。由四种生因所生的食素能够生起食生色。
(ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းကို ပြန်ကြည့်ပါ။)
（参见《色业处篇》。）
原书第 51 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) နောက်ဥပမာတစ်မျိုးကား --- ပြိုလုဆဲဖြစ်နေသည့် အိမ်ကို ကျားဟုခေါ်သည့် အခြားသစ်သားဖြင့် ထောက်ပံ့ထားအပ်ခဲ့သော် ငြိမ်သက်စွာ တည်လျက် မပြိုမလဲသကဲ့သို့ ဤဥပမာအတူပင် ဤရူပကာယသည် ကဗဠီကာရာဟာရ၏ အားပေးထောက်ပံ့မှုဖြင့် ရပ်တည်နေရ၏၊ ကဗဠီကာရာဟာရကို အစွဲပြု၍ ရပ်တည်နေရ၏။
再举一喻：一所即将倒塌的房屋，若用称作“虎撑”的木材支撑，就能安稳不倒。同样，色身依段食的扶助而维持，依止段食而维持。
ဤသို့လျှင် ကဗဠီကာရာဟာရသည် ရူပကာယကို ထောက်ပံ့လျက် အာဟာရကိစ္စကို ပြီးစီးစေ၏။ (စတုသမုဋ္ဌာနိက သြဇာသည် အာဟာရဇ သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်၏။) ဤသို့လျှင် ကဗဠီကာရာဟာရသည် အာဟာရကိစ္စ = ရူပကာယကို ဆောင်ထားခြင်းကိစ္စ = အာဟာရဇ သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကို ဖြစ်စေခြင်းကိစ္စကို ပြီးစီးစေရာ၌လည်း ကမ္မဇရုပ် စိတ္တဇရုပ် ဥတုဇရုပ်ဟူသော ရုပ်သန္တတိ- အစဥ်တို့အား စောင့်ရှောက်တတ်သည် ဖြစ်၍ အားပေးထောက်ပံ့တတ်သည် ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်၏။
如此，段食以扶助色身而完成食的作用。（由四种生因所生的食素能生起食生食素八法聚。）段食完成食的作用——也就是维持色身、产生食生食素八法聚——时，也通过守护和扶助业生色、心生色、时节生色诸色相续而提供助缘。
(ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း ရှုကွက်များကို ပြန်ကြည့်ပါ။) အာဟာရ = သြဇာကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာဟာရသမုဋ္ဌာန် ရုပ်တို့အား တိုက်ရိုက် ဖြစ်စေတတ်သော ဇနကအကြောင်းတရား ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်၏ဟု မှတ်ပါ။
（参见《色业处篇》的观修图表。）应知，对于由食即食素所生的食生色，段食则是直接令其生起的能生因（janaka），由此提供助缘。
(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၅။ သံ-ဋီ-၂-၂၉။)
缅文出处原串：“(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၅။ သံ-ဋီ-၂-၂၉။)”（《相应部义注》二，25；《相应部复注》二，29。）
၂။ ဖဿာဟာရ --- ဖဿာဟာရကား သုခဝေဒနာ စသည်တို့၏ တည်ရာဝတ္ထုဖြစ်သော အာရုံကို တွေ့ထိသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်လျက်သာလျှင် သုခစသော ဝေဒနာတို့ကို ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် သတ္တဝါတို့၏ ဘဝဝယ် စိတ်အစဥ် မပြတ်စဲဘဲ တည်မြဲတိုင်း ဆက်လက် တည်တံ့နိုင်ရန် ကျေးဇူးပြုပေး၏။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၅။) ၃။ မနောသဉ္စေတနာဟာရ --- မနောသဉ္စေတနာဟာရသည် ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံ၏ အစွမ်းဖြင့် စေ့ဆော်လျက်သာလျှင် အကြောင်းကံနှင့် အကျိုးဝိပါက်ကို ဆက်စပ်စေလျက်သာလျှင် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို စီမံခန့်ခွဲလျက်သာလျှင် ဘဝ၏ အကြောင်းရင်းအစ မူလတရားဖြစ်သော ပဋိသန္ဓေ၊ ဘဝင်၊ ကမ္မဇရုပ်စသော ဝိပါက်တရားတို့ကို ပြီးစီးစေခြင်းကြောင့် သတ္တဝါတို့၏ ဘဝတစ်လျှောက် ဆက်လက်တည်တံ့ရန် ကျေးဇူးပြုလျက် ရှိ၏။
二、触食——触食只以接触作为乐受等依处的所缘这一作用而生起，并通过令乐受等诸受生起，使有情一生中的心相续不断，得以持续住立。缅文出处原串：“(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၅။)”（《相应部义注》二，25。）三、意思食——意思食依善业、不善业之力，一面策励，一面把因业与果报连结起来，并调度诸相应法；由此成办作为生命根本的结生、有分、业生色等果报法，资助有情终生相续住立。
မနောသဉ္စေတနာ ကုသလာကုသလကမ္မဝသေန အာယူဟမာနာယေဝ ဘဝမူလနိပ္ဖါဒနတော သတ္တာနံ ဌိတိယာ ဟောတိ။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၅။) အာယူဟမာနာယေဝါတိ စေတယမာနာ ဧဝ အဘိသန္ဒဟန္တီ ဧဝ။ (သံ-ဋီ-၂-၂၉။) အာယူဟနံ အဘိသန္ဒဟနံ၊ သံဝိဓာနန္တိပိ ဝဒန္တိ။ (သံ-ဋီ-၂-၃ဝ။) ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၏ ဖွင့်ဆိုချက်နှင့်အညီ ကုသိုလ်သင်္ခါရ အကုသိုလ်သင်္ခါရတို့သည် ကမ္မသတ္တိအသွင်ဖြင့်သာလျှင် ဝိပါကဝဋ်ဖြစ်သည့် အကျိုးတရားတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု မှတ်သားပါ။
“意思依善、不善业而积集，正因成办有之根本，故能令有“所谓‘正积集’，就是正思、正连结。”又说：“အာယူဟနံ အဘိသန္ဒဟနံ၊ သံဝိဓာနန္တိပိ ဝဒန္တိ။ (သံ-ဋီ-၂-၃ဝ။)”译：“积集即连结；也有人说，是调度。”依上述义注与复注的解释，应知善行、不善行唯以业力的形式，才能生起属于果报轮的诸果法。
၄။ ဝိညာဏာဟာရ --- ဝိညာဏံ ဝိဇာနန္တမေဝ နာမရူပပ္ပဝတ္တနေန သတ္တာနံ ဌိတိယာ ဟောတီတိ။
四“识正是通过识知，并令名色转起，而使有情住立。”
(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၅။)
缅文出处原串：“(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၅။)”（《相应部义注》二，25。）
ဝိညာဏံ ဝိဇာနန္တမေဝါတိ ဥပပတ္တိပရိကပ္ပနဝသေန ဝိဇာနန္တမေဝ။ (သံ-ဋီ-၂-၂၉။) ဝိညာဏာဟာရသည် အာရုံကို ပိုင်းပိုင်းခြားခြား သိလျက်သာလျှင် အာရုံကို ရယူလျက်သာလျှင် အာရုံကို ကြံဆသည်၏ အစွမ်းဖြင့် ပိုင်းခြားသိလျက် နာမ်ရုပ်ကို ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် သတ္တဝါတို့၏ ဆက်လက် တည်တံ့နိုင်ရေး အတွက် ကျေးဇူးပြုပေး၏။ ဥပပတ္တိ အမည်ရသော ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်သည် အတိတ်ဘဝ မရဏာသန္နဇောသည် ယူအပ်ခဲ့သော ကံ-ကမ္မနိမိတ်-ဂတိနိမိတ်ဟူသော အာရုံသုံးမျိုးတို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးသော အာရုံကို ကြံဆသည်၏ အစွမ်းဖြင့် ပိုင်းခြားသိလျက် အာရုံကို ရယူလျက်သာလျှင် နာမ်ရုပ်ကို ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် သတ္တဝါတို့၏ ဆက်လက် တည်တံ့ရေးအတွက် ကျေးဇူးပြုပေး၏။ ဘဝတစ်လျှောက်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော ဝိညာဏ် အသီးအသီးသည်လည်း
“所谓‘识正是识知’，就是以筹设生有的方式而识知。”识食正是分别了知所缘、取得所缘，并以思量所缘的方式辨知；由于令名色生起，便资助有情持续住立。作为生有的结生识，从过去世临死速行所取的业、业相、趣相三种所缘中，以思量其中一种所缘的方式加以辨知、取得该所缘；由于令名色生起，便资助有情持续住立。一生中生起的每一种识也——
原书第 52 页
မိမိ မိမိ၏ အာရုံပြုရာ ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အာရုံကို ကြံဆသည်၏ အစွမ်းဖြင့် ပိုင်းခြားသိလျက် အာရုံကို ရယူလျက် သာလျှင် နာမ်ရုပ်ကို ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် သတ္တဝါတို့၏ ဆက်လက် တည်တံ့နိုင်ရေးအတွက် ကျေးဇူးပြုပေးလျက်ပင် ရှိ၏။
——以思量各自所缘的方式，分别了知并取得该所缘；由于令名色生起，同样不断资助有情持续住立。
ဘေးဆိုးကြီး လေးမျိုး
四种大患
၁။ ကဗဠီကာရာဟာရ ၌ တည်သော ရသာရုံ၌ တွယ်တာမက်မောသော ရသတဏှာခေါ် နိကန္တိကား ဘေးဆိုး ကြီးတည်း။ ယင်းရသတဏှာကို အကြောင်းပြု၍ ကဗဠီကာရာဟာရ၌ ငဲ့ကွက်တွယ်တာမှု နိကန္တိကို အခြေခံ၍ နေပူမရှောင် မိုးရွာမရှောင် အချမ်းအပူတို့ကို ရှေ့သွား ပြုကြကုန်လျက် စားဝတ်နေရေး ဖူလုံရန် အတတ်ပညာ အမျိုးမျိုးတို့ကို သင်ယူနေကြ၏၊ လုပ်ငန်း အမျိုးမျိုးတို့ကို ပြုလုပ်ကြရ၏၊ များစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခသို့ ရောက်ရှိ ကြရ၏။ ထိုသို့ အစာအာဟာရကို ရှာမှီးရာ၌ မိစ္ဆာဇီဝမှု အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ရှာမှီးခဲ့သော် ပစ္စုပ္ပန်၌လည်း ဘုရား အစရှိသော သူတော်ကောင်းတို့၏ အကဲ့ရဲ့ခံရခြင်း ဒုက္ခ၊ မင်းပြစ်မင်းဒဏ် သင့်ခြင်း ဒုက္ခ စသော ဒုက္ခ အမျိုးမျိုး တို့နှင့်လည်း တွေ့ကြုံရ၍ တမလွန်၌လည်း အပါယ်ဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခ ဘေးဆိုးကြီးနှင့် ရင်ဆိုင်ရတတ်ပြန်၏။
一、段食：存在于段食中的味所缘，会引生称为味爱的贪著（nikanti）；这种对味所缘贪恋不舍的贪著，就是一项大患。以味爱为因、以眷恋段食的贪著为基础，人们不避烈日风雨，不顾寒暑，为使衣食住用充足而学习种种技能，从事种种工作，因而遭受许多辛苦。觅食时若以种种邪命求取，今生会遭佛陀等贤善者呵责，受到王法惩罚等种种苦；来世还会面临恶趣轮回之苦这一大患。
ရှင်ရဟန်း ဖြစ်လျှင်လည်း ဆေးကုခြင်း သစ်သီးပေးခြင်း ပန်းပေးခြင်းစသော ဘုရားမကြိုက်သည့် ကုလဒူသန အနေသနမှုတို့ဖြင့် မအပ်သောနည်းဖြင့် ပစ္စည်းလေးပါးကို ရှာဖွေခဲ့သည်ရှိသော် မျက်မှောက်ဘဝ၌လည်း ဘုရား အစရှိသော သူတော်ကောင်းတို့၏ ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချမှုကို ခံရသဖြင့် ဆင်းရဲဒုက္ခသို့ ရောက်ကြရ၏။ တမလွန်၌လည်း ငရဲသို့ ရောက်ရခြင်း ရဟန်းပြိတ္တာ ဖြစ်ရခြင်းစသည့် ဒုက္ခအမျိုးမျိုးတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။ ထိုကြောင့် ကဗဠီကာရာဟာရ၌ တွယ်တာတပ်မက်မှု နိကန္တိကိုသာလျှင် ဘေးဆိုးကြီးဟု သိရှိ်ပါလေ။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၅-၂၆။) ၂။ ဖဿာဟာရ ၌ ဒွါရ၊ အာရုံ၊ ဝိညာဏ်တို့၏ ပေါင်းဆုံ ကပ်ရောက်မိခြင်းကား ဘေးဆိုးကြီးတည်း။
即使是比丘，若以替人治病、赠送果实、赠送花等佛陀所不赞许的污家、非法求取之事，用不如法的方式求取四资具，今生也会受到佛陀等贤善者呵责，因而遭受痛苦；来世还会堕入地狱，或成为保持比丘形貌的饿鬼等，承受种种苦。因此，应知对段食贪恋执著的贪著本身就是一项大患。缅文出处原串：“(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၅-၂၆။)”（《相应部义注》二，25—26。）二、触食：门、所缘与识在触食中会合、相触，这本身就是一项大患。
ယင်းသုံးမျိုးကုန်သော တရားတို့၏ ပေါင်းဆုံမိခြင်းကြောင့် ဝေဒနာသည် ဖြစ်ပေါ်လာရကား ဝေဒနာ ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်သောကြောင့် ဘေးဆိုးကြီးဟု ဆိုသည်။ ဖဿကြောင့် ဝေဒနာ ဖြစ်၏၊ ဝေဒနာကြောင့် တဏှာ ဖြစ်၏။ ယင်းတွေ့ထိမှု = ဖဿ၊ ခံစားမှု = ဝေဒနာ၊ သာယာတပ်မက်မှု = တဏှာစသည်တို့်ကို အကြောင်း ပြု၍ ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ထားအပ်ကုန်သော သူ့မယားစသည်တို့၌ ပြစ်မှားကြကုန်၏၊ သူတစ်ပါးတို့၏ ဘဏ္ဍာတို့၌ ခိုးယူ လုယူကြကုန်၏။ ထိုသူတို့ကို ပိုင်ရှင်တို့က ဘဏ္ဍာနှင့်တကွ လက်ရဖမ်း၍ အပိုင်းပိုင်းဖြတ်ကုန်၍ အမှိုက်ပုံ၌သော်လည်း စွန့်ပြစ်ကုန်ရာ၏၊ တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ် မင်းလုပ်သူတို့အားသော်လည်း အပ်နှင်းကုန်ရာ၏၊ မင်းပြစ်မင်းဒဏ် အမျိုးမျိုးတို့ သင့်ကုန်ရာ၏၊ ပစ္စုပ္ပန် ဘေးဒုက္ခ အမျိုးမျိုးတည်း။ ထိုဒုစရိုက်သမားတို့အား ကိုယ်ခန္ဓာ ပျက်စီးပြီးသည်မှ နောက်ကာလ၌ အပါယ်ဒုဂ္ဂတိ ဘေးဆိုးကြီးကို မချွတ်ဧကန် အလိုရှိအပ်ပေသည်။
由于门、所缘、识这三法会合，受便生起；因为这种会合是受生起的因，所以称为大患。缘于触而有受，缘于受而有爱。人们以接触即触、感受即受、爱乐贪著即爱等为因，对受人守护的他人妻等行邪行，偷窃、劫夺他人财物。财物的主人会把他们连同赃物当场抓获，砍成碎块，丢入垃圾堆，或交给统治国土的国王，使其遭受种种王罚；这些都是今生的种种灾患。这些恶行者身坏命终以后，也势必面对恶趣这一大患。
ဤသို့လျှင် ဖဿနှင့် သာယာမှု အဿာဒ (=တဏှာ)လျှင် အကြောင်းရင်းခံရှိသော မျက်မှောက်ဘဝ၌ ခံစားရသော ဘေးဆိုးကြီး၊ တမလွန်ဘဝ၌ ခံစားရသော ဘေးဆိုးကြီးဟူသော အလုံးစုံသော ဘေးဆိုးကြီးသည် ကျရောက် ဖြစ်ပေါ်လာပေသည်။ ဤအကြောင်းကြောင့် ဖဿာဟာရ၌ ဒွါရ၊ အာရုံ၊ ဝိညာဏ်တို့၏ ပေါင်းဆုံ ကပ်ရောက်- မိခြင်းကိုပင်လျှင် ဘေးဆိုးကြီးဟု သိရှိပါလေ။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၆။) ၃။ မနောသဉ္စေတနာဟာရ ၌ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေခြင်းငှာ အားထုတ်ခြင်း ကြောင့်ကြဗျာပါရပြုခြင်း အာယူဟန သည်ပင် တစ်နည်းဆိုသော် ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေခြင်းငှာ အားထုတ်ခြင်း ကြောင့်ကြဗျာပါရပြုခြင်း အာယူဟန အမည်ရသော ကုသိုလ်စေတနာ အကုသိုလ်စေတနာသည်ပင်လျှင် ဘေးဆိုးကြီးတည်း။ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေ တတ်သည့် ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံကို အားထုတ်ခြင်းကြောင့်ကား ထိုကံလျှင် အကြောင်းရင်း မူလ ရှိသော ဘုံသုံးပါးတို့၌ ပဋိသန္ဓေဘေးဆိုးကြီး အိုဘေးဆိုးကြီး နာဘေးဆိုးကြီး သေဘေးဆိုးကြီး သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ
这样，以触与爱乐（assāda，即爱）为根源，今生所受的大患与来世所受的大患等一切大患都会降临。因此，应知触食中门、所缘与识的会合、相触本身就是一项大患。缅文出处原串：“(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၆။)”（《相应部义注》二，26。）三、意思食：为令结生生起而努力、经营造作，这种筹作发动（āyūhana）本身就是一项大患。换言之，为令结生生起而努力、经营造作，名为筹作发动的善思与不善思，本身就是一项大患。由于筹作能够引生结生的善业与不善业，以这些业为根本，三界中结生之患、老患、病患、死患以及愁、悲、苦
ဒေါမနဿ ဥပါယာသ ဘေးဆိုးကြီးစသည့် အလုံးစုံသော ဘေးဆိုးကြီး ဟူသမျှသည် ကျရောက်လာသည်သာလျှင်
、忧、恼等一切大患，必然都会——
原书第 53 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) ဖြစ်၏။ ဤအကြောင်းကြောင့် မနောသဉ္စေတနာဟာရ၌ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် အကြွင်းမဲ့ မဖြတ်အပ်သေးသော မပယ်သတ်အပ်သေးသော တဏှာ၊ အဝိဇ္ဇာ၊ မာန အနုသယဓာတ် ထင်ရှား ရှိနေသေးသော ရုပ်နာမ် ခန္ဓာ အစဥ်ဝယ် ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေခြင်း အကျိုးငှာ ကုသိုလ်တရား သို့မဟုတ် အကုသိုလ်တရားတို့ကို အားထုတ်- ကုန်သည်၏ အဖြစ်သာလျှင် ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေခြင်းငှာ ကုသိုလ်တရား အကုသိုလ်တရားတို့၏ ဗျာပါရနှင့် အတူတကွ ဖြစ်ကုန်သည်၏ အဖြစ်သည်သာလျှင် ဘေးဆိုးကြီးတည်းဟု သိရှိပါလေ။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၆။) ၄။ ဝိညာဏာဟာရ ၌ ထိုထိုဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေကို ယူသည်၏ အစွမ်းဖြင့် ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်၏ ရှေးရှူ ကျရောက်ခြင်း ဖြစ်ခြင်းသည်ပင်လျှင် ဘေးဆိုးကြီးတည်း။ ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်သည်လည်း အကြင် အကြင် ဘုံဌာန၌ ရှေးရှူကျရောက်၏။ ထိုထိုဘုံဌာန၌ မိမိ (ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်)နှင့် အတူ ဖြစ်လေ့ရှိသော ပဋိသန္ဓေနာမ်ရုပ်ကို
——降临。因此，就意思食来说，在色名诸蕴的相续中，只要爱、无明、慢等随眠界尚未被阿罗汉道彻底断除，为令结生生起而筹作善法或不善法，以及这些善不善法连同引生结生的经营造作一起生起，这本身就是一项大患。缅文出处原串：“(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၆။)”（《相应部义注》二，26。）四、识食：在各个有中，结生识以取得结生的方式趋入该有，这本身就是一项大患。结生识趋入哪一界地，便在该界地带着与自己俱生的结生名色——
ယူဆောင်၍သာလျှင် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်-နာမ်ရုပ်သည် ဖြစ်လတ်သော် ခပ်သိမ်းကုန်သော ဇာတိ ဇရာ ဗျာဓိ မရဏစသော ဘေးဆိုးကြီး အားလုံးတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ကျရောက်လာကြကုန်သည်သာ ဖြစ်ကုန်၏။
——一同生起。结生识与结生名色一旦生起，生、老、病、死等一切大患便都会随之降临。
ထိုဘေးဆိုးကြီး ဟူသမျှတို့သည် ထိုပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်-နာမ်ရုပ်လျှင် အကြောင်းရင်း ရှိသောကြောင့်တည်း။
这一切大患之所以生起，正是因为它们以结生识与结生名色为因。
ဤအကြောင်းကြောင့် ဝိညာဏာဟာရ၌ ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်၏ ထိုထို ဘုံဌာန၌ ရှေးရှူကျရောက်ခြင်းသည်ပင်လျှင် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ခြင်းသည်ပင်လျှင် ဘေးဆိုးကြီးတည်းဟု သိရှိပါလေ။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၆။)
因此，应知在识食中，结生识首先趋入各个界地、首先在那里生起，本身就是一项大患。缅文出处原串：“(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၆။)”（《相应部义注》二，26。）
တဏှာနိဒါန
爱为因由（taṇhānidāna）
ဤအာဟာရသုတ္တန်၌ ဤအာဟာရလေးပါးတို့သည် တဏှာလျှင် အကြောင်းရင်းနိဒါန်း ရှိကုန်၏ဟု ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူ၏။ ဤသို့ ဟောကြားတော်မူရာ၌ ပဋိသန္ဓေကို အစပြု၍ အတ္တဘောဟု ခေါ်ဆိုအပ်ကုန်သော ဥပါဒိဏ္ဏက အာဟာရလေးပါးတို့၏ ရှေးရှေးဘဝက ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော တဏှာတို့၏ အစွမ်းဖြင့် အကြောင်းရင်းနိဒါန်းကို သိရှိပါလေ။ အဘယ်သို့ သိရမည်နည်း?
在本《食经》中，佛陀宣说这四食以爱为因由。这里应当知道：所谓因由，是依过去诸生所培育的爱而言；这些爱使从结生开始、称为个体存在的已被执受四食生起。应当怎样理解呢？
ရှေးဦးစွာ ပဋိသန္ဓေခဏ၌ အာယတန အပြည့်အစုံ ရှိကြကုန်သော ဘာဝရုပ် ရှိကြကုန်သော သတ္တဝါတို့အား စက္ခုဒသကကလာပ်၊ သောတဒသကကလာပ်၊ ဃာနဒသကကလာပ်၊ ဇိဝှါဒသကကလာပ်၊ ကာယဒသကကလာပ်၊ ဘာဝဒသကကလာပ်၊ ဝတ္ထုဒသကကလာပ် (ဟဒယဝတ္ထုဟူ၏)ဟူသော ဤ (၇)မျိုးကုန်သော ရုပ်သန္တတိ အစဥ်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိကြကုန်သော သြဇာတို့သည် ရှိကုန်၏။ အာယတနချို့တဲ့သူ ဖြစ်လျှင်လည်း မချို့တဲ့သည့် အာယတနတို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ် လာကြကုန်သော ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်နေကြကုန်သော သြဇာတို့သည် ရှိကြကုန်၏။ ထိုသြဇာ သည်ကား အတိတ်ဘဝက ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော တဏှာလျှင် အကြောင်းရင်းနိဒါန်းရှိသော ဥပါဒိဏ္ဏက ကဗဠီ- ကာရ အာဟာရ မည်၏။
先说结生刹那。对于诸处完整、具性根色的有情，依眼十法聚、耳十法聚、鼻十法聚、舌十法聚、身十法聚、性根十法聚、心所依处十法聚这七类色相续而生的诸色聚中，都含有食素。若有情缺少某些处，则在依其未缺之处而生的诸色聚中，也仍有食素。此食素以过去生所培育的爱为因由，称为已被执受段食。
ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် ယှဥ်သော ဖဿကား ဥပါဒိဏ္ဏက ဖဿာဟာရ၊ စေတနာကား ဥပါဒိဏ္ဏက မနော- သဉ္စေတနာဟာရ၊ ပဋိသန္ဓေစိတ်ကား ဥပါဒိဏ္ဏက ဝိညာဏာဟာရ မည်၏။ ဤသို့လျှင် ရှေးဦးစွာ ပဋိသန္ဓေအခိုက်၌ ရှိကြကုန်သော အာဟာရလေးပါးတို့သည် ပုရိမတဏှာ အမည်ရသော ရှေးအတိတ်ဘဝက ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော တဏှာလျှင် အကြောင်းရင်းနိဒါန်း ရှိပေ၏။ အလားတူပင် ပဋိသန္ဓေနောင် ပထမဘဝင်စသော စိတ္တက္ခဏအခိုက်- တို့၌ ဖြစ်ကြကုန်သော အာဟာရလေးပါးတို့ကိုလည်း ရှေးဘဝတဏှာလျှင် အကြောင်းရင်းနိဒါန်း ရှိကြောင်းကို သိရှိပါလေ။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၇။) 〔ဥပါဒိဏ္ဏက --- တဏှာ-ဒိဋ္ဌိတို့သည် ကပ်ရောက်အပ်သော ကံသည် ''ငါ့ဟာ''ဟု အကျိုး၏ အဖြစ်ဖြင့် စွဲယူအပ်သော တရားတို့ကို ဥပါဒိဏ္ဏကဟု ခေါ်ဆိုသည်။〕
与结生心相应的触，称为已被执受触食；思称为已被执受意思食；结生心称为已被执受识食。如此，首先在结生刹那存在的四食，都以名为前爱（purimataṇhā）、在过去生所培育的爱为因由。同样，也应知结生之后，从第一个有分心刹那起所生的四食，都以过去生的爱为因由。缅文出处原串：“(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၇။)”（《相应部义注》二，27。）〔所谓已被执受（upādiṇṇaka），是指：受到爱与见黏著的业，执取为“我的”果法，称为已被执受。〕
原书第 54 页
အကြောင်း၏ အကြောင်းအဆက်ဆက်
因由的层层相续
ယသ္မာ ပန ဘဂဝါ န ကေဝလံ အာဟာရာနမေဝ နိဒါနံ ဇာနာတိ၊ အာဟာရနိဒါနဘူတာယ တဏှာယပိ၊ တဏှာယ နိဒါနာနံ ဝေဒနာဒီနမ္ပိ နိဒါနံ ဇာနာတိယေဝ၊ တသ္မာ တဏှာ စာယံ ဘိက္ခဝေ ကိံ နိဒါနာတိအာဒိနာ နယေန ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေသိ။ ဣမသ္မိဉ္စ ပန ဌာနေ ဘဂဝါ အတီတာဘိမုခံ ဒေသနံ ကတွာ အတီတေန ဝဋ္ဋံ ဒဿေတိ။ ကထံ? အာဟာရဝသေန ဟိ အယံ အတ္တဘာဝေါ ဂဟိတော။
“世尊不但了知诸食的因由，也了知作为诸食因由的爱之因由，并且了知作为爱之因由的受等诸法之因由。因此，世尊先以‘诸比丘，此爱以什么为因由？’等方法显示轮转，而后显示还灭。又在这里，世尊把教说导向过去，以过去法显示轮转。怎样显示呢？因为此生个体是从食的角度而说的。”
တဏှာတိ ဣမဿတ္တဘာဝဿ ဇနကံ ကမ္မံ၊ ဝေဒနာဖဿသဠာယတနနာမရူပဝိညာဏာနိ ယသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဌတွာ ကမ္မံ အာယူဟိတံ၊ တံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တာနိ၊ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာ တဿတ္တဘာဝဿ ဇနကံ ကမ္မံ။
“‘爱’是指能生此生个体的业；说受、触、六处、名色、识，是为了显示过去生中曾依止而积集该业的那个个体；说无明与行，则是指能生那个过去生个体的业。”
ဣတိ ဒွီသု ဌာနေသု အတ္တဘာဝေါ၊ ဒွီသု တဿ ဇနကံ ကမ္မန္တိ သင်္ခေပေန ကမ္မဉ္စေဝ ကမ္မဝိပါကဉ္စာတိ ဒွေတိ ဓမ္မေ ဒဿေန္တေန အတီတာဘိမုခံ ဒေသနံ ကတွာ အတီတေန ဝဋ္ဋံ ဒဿိတံ။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၇။) အတီတာဘိမုခံ ဒေသနံ ကတွာတိ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝတော ပဋ္ဌာယ အတီတဓမ္မာဘိမုခံ တဗ္ဗိသယံ ဒေသနံ ကတွာ တထာကာရဏေန။ အတီတေန ဝဋ္ဋံ ဒဿေတီတိ အတီတဘဝေန ကမ္မကိလေသဝိပါကဝဋ္ဋံ ဒဿေတိ။
“这样，个体存在在两处被说到，能生它的业也在两处被说到。简要而言，世尊显示业与业果这两法，把教说导向过去，以过去法显示“所谓‘把教说导向过去’，是说从现在有开始，使教说面向以过去法为所缘的范围；之所以如此说，正因为采取了这种方式。所谓‘以过去法显示轮回’，是说依过去有显示业轮、烦恼轮与果报轮。”
အတ္တဘာဝေါတိ ပစ္စုပ္ပန္နော အတ္တဘာဝေါ။ ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ''အတီတေန ဝဋ္ဋံ ဒဿေတီ''တိ ဝုတ္တန္တိ? နာယံ ဒေါသော ''အတီတေနေဝါ''တိ အနဝဓာရဏတော၊ ဧဝဉ္စ ကတွာ အတီတာဘိမုခဂ္ဂဟဏံ ဇနကကမ္မံ ဂဟိတံ တဏှာသီသေန နာနန္တရိယဘာဝတော။ န ဟိ ကမ္မုနာ ဝိနာ တဏှာ ဘဝနေတ္တိ ယုဇ္ဇတိ။
“所谓‘个体’，是指现在的个体。若是如此，为什么说‘以过去法显示轮回’呢？这并没有过失，因为经文并未限定为‘只以过去法’。正因如此，才说‘面向过去’。由于爱与令生业必然相随，以爱为首便一并摄取了令生业；因为若没有业，爱便不可能成为‘导向有者’（bhavanetti）。”
တံ ကမ္မန္တိ တဏှာသီသေန ဝုတ္တကမ္မံ။ ဒဿေတု န္တိ တံ အတီတံ အတ္တဘာဝံ ဒဿေတုံ။ တဿတ္တဘာဝဿ ဇနကံ ကမ္မ န္တိ တဿ ယထာဝုတ္တဿ အတ္တဘာဝဿ ဇနကံ။ တတော ပရမ္ပိ အတ္တဘာဝံ အာယူဟိတံ ကမ္မံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ။ အဝိဇ္ဇာ စ နာမ တဏှာ ဝိယ ကမ္မတ္တာတိ ကမ္မဿေဝ ဂဟဏံ။ ဒွီသု ဌာနေသူတိ အာဟာရဂ္ဂဟဏေန ဝေဒနာဒိဂ္ဂဟဏေနာတိ ဒွီသု ဌာနေသု။ အတ္တဘာဝေါ တိ ပစ္စုပ္ပန္နကာလိကော အတီတကာလိကော စ အတ္တဘာဝေါ။ ပုန ဒွီသူတိ တဏှာဂ္ဂဟဏေ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရဂ္ဂဟဏေတိ ဒွီသု ဌာနေသု။
“所谓‘该业’，就是以爱为首而说的业。所谓‘为了显示’，就是为了显示那个过去生个体。所谓‘能生该个体的业’，就是能生上述个体的业。说无明与行，是为了显示在更早一生所积集、用以造作下一个个体存在的业；其中，说到无明时应像爱一样理解，而说行则是摄取业本身。所谓‘在两处’，是指依食摄取和依受等摄取这两处。所谓‘个体’，包括现在时的个体与过去时的个体。再说‘在两处’，是指摄取爱，以及摄取无明与行这两处。”
တဿ ဇနကန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နဿ စေဝ အတီတဿ စ အတ္တဘာဝဿ ဇနကံ ကမ္မံ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ။ ကမ္မဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ယတ္ထ တံ ကမ္မံ အာယူဟိတံ၊ သာ အတီတာ ဇာတိ အတ္ထတော ဒဿိတာ ဟောတိ။ တေန သံသာရဝဋ္ဋဿ အနမတဂ္ဂတံ ဒီပေတိ။ သင်္ခေပေနာတိ သင်္ခေပေန ဟေတုပဉ္စကဖလပဉ္စကဂ္ဂဟဏမ္ပိ ဟိ သင်္ခေပေါ ဧဝ ဟေတုဖလဘာဝေန သင်္ဂဟေတဗ္ဗဓမ္မာနံ အနေကဝိဓတ္တာ။ (သံ-ဋီ-၂-၃၁-၃၂။) ဘုရားရှင်သည် အာဟာရလေးပါးတို့၏ အကြောင်းရင်းနိဒါန်း သက်သက်လောက်ကိုသာ သိတော်မူ- သည်ကားမဟုတ်၊ အာဟာရလေးပါးတို့၏ အကြောင်းရင်းနိဒါန်း ဖြစ်သော တဏှာကိုလည်း သိတော်မူ၏၊ တဏှာ၏ အကြောင်းရင်းနိဒါန်း ဖြစ်သော ဝေဒနာ၊ ဝေဒနာ စသည်တို့၏ အကြောင်းရင်းနိဒါန်း ဖြစ်သော ဖဿ စသည်တို့ကိုလည်း သိတော်မူသည်သာ ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် --- တဏှာ စာယံ ဘိက္ခဝေ ကိံ နိဒါနာ = တဏှာသည် အဘယ်တရားလျှင် အကြောင်းရင်းနိဒါန်း ရှိသနည်း --- ဤသို့ စသောနည်းဖြင့် သံသရာဝဋ်
“这句话应当连结为：所说的是能生现在个体与过去个体的业。这里摄取业时，也就依义显示了积集该业的那一过去生；由此显明轮回无始。所谓‘简要’，即使只摄取五因与五果也仍是简要，因为应依因果关系统摄的诸法种类繁多。”以下为作者缅释：佛陀不只了知四食的因由，也了知作为四食因由的爱；同样，还了知作为爱之因由的受，以及作为受等因由的触等。因此，佛陀以‘诸比丘，爱以什么为因由？’等方法，先显示轮回流转的——
လည်ပတ်ပုံ ဝဋ္ဋသဘောကို ညွှန်ကြားပြသတော်မူပြီး၍ သံသရာစက်ရဟတ် ချုပ်ငြိမ်းပုံ ဝိဝဋ္ဋသဘောကို ညွှန်ကြားပြသတော်မူလေသည်။ ဤအာဟာရသုတ္တန်အရာ၌ကား ဘုရားရှင်သည် ပစ္စုပ္ပန်ဘဝမှ စ၍ အတိတ်တရားသို့ ရှေးရှူလျက် ထိုအတိတ်တရားလျှင် အာရုံရှိသော ဒေသနာတော်ကို ပြုတော်မူ၍ အတိတ် အကြောင်းတရားဖြင့် သံသရာဝဋ် လည်ပတ်ပုံ ဝဋ္ဋကထာကို ညွှန်ပြတော်မူလေသည်။ အဘယ်သို့ ညွှန်ပြတော်မူ- လေသနည်း?
——轮转（vaṭṭa），然后显示轮回之轮止息的还灭（vivaṭṭa）。在本《食经》中，佛陀从现在有出发，把教说导向过去法，以过去法为所缘，并以过去因法显示轮回流转。佛陀是怎样显示的呢？
原书第 55 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) ဤပစ္စုပ္ပန်အတ္တဘောကို အာဟာရ၏ အစွမ်းဖြင့် ယူပါ = အာဟာရ - အရ ပစ္စုပ္ပန်အတ္တဘောဟု ခေါ်ဆိုသော ကမ္မဇသြဇာဟူသော ကဗဠီကာရာဟာရ၊ ဝိပါက်ဝိညာဏ်နှင့် ယှဥ်သော ဖဿာဟာရ၊ မနော- သဉ္စေတနာဟာရ၊ ဝိပါက်ဝိညာဏ်ဟူသော ဝိညာဏာဟာရတို့ကို ကောက်ယူပါ။ တစ်နည်းဆိုသော် ဝိပါက် ရုပ်နာမ်တို့ကို ကောက်ယူပါ။
应依“食”这一概念统摄此生个体：在这里，“食”是指称为业生食素的段食、与果报识相应的触食、与果报识相应的意思食，以及作为果报识的识食；换言之，就是统摄果报名色。
တဏှာသည် ကံနှင့် ကင်း၍ ဘဝကို ဖြစ်စေခြင်းသည်ကား မသင့်သည်သာ ဖြစ်၏။ မကင်းစကောင်းသော နာနန္တရိယနည်းအားဖြင့် ယင်းအာဟာရလေးပါး၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော တဏှာ - အရ တဏှာကို အဦးမူ သဖြင့် တိုက်ရိုက် ဖြစ်စေတတ်သော ဇနကကံကိုလည်း ကောက်ယူပါ။ တဏှာ - အရ ကိလေသဝဋ်ချင်းတူသော အဝိဇ္ဇာနှင့် ဥပါဒါန်ကိုလည်း ကောက်ယူပါ။ နာနန္တရိယနည်းအားဖြင့် တဏှာကို အဦးမူသဖြင့် ကံကို ကောက်ယူ ရာဝယ် ထို်ကံနှင့် ကမ္မဝဋ်ချင်းတူသော သင်္ခါရကိုလည်း ကောက်ယူပါ။
爱若离开业，便不可能引生有。依爱与业必然相随之法（nānantariya-naya），由作为四食因由的“爱”一词，以爱为首，也应一并计入能直接生果的令生业。由“爱”一词，还应计入与爱同属烦恼轮的无明与取。再依必然相随之法，以爱为首计入业时，也应计入与业同属业轮的行。
ဤစကားအစဥ်အရ အတိတ်ဘဝက ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် ဟူသော ကိလေသဝဋ်၊ သင်္ခါရ၊ ကံဟူသော ကမ္မဝဋ်ကြောင့် ဤပစ္စုပ္ပန်အတ္တဘောဟု အမည်ရသော အာဟာရလေးပါး ဝိပါကဝဋ်တရား သည် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု မှတ်သားပါ။ ယင်းအာဟာရလေးပါး ဝိပါကဝဋ်တရားတို့ကား ဝိပါကဝဋ် ဖြစ်ကြ- ကုန်သော ဝိညာဏ်၊ နာမ်ရုပ်၊ သဠာယတန၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာတို့ပင်တည်း။ အတိတ်အကြောင်းတရားငါးပါးကြောင့် ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးတရားငါးပါးဖြစ်ပုံကို ဘုရားရှင်သည် ညွှန်ပြထားတော်မူသည်ဟု အတိုချုပ် မှတ်သားထားပါ။
依上述说明，应当记住：此生个体，即属于果报轮的四食，是由过去生所培育的无明、爱、取这三种烦恼轮法，以及行、业这两种业轮法而生起的。这些属于果报轮的四食，就是同属果报轮的识、名色、六处、触、受。简要说，佛陀显示的是：缘于过去五因，现在五果如何生起。
တစ်ဖန် ယင်းအာဟာရသုတ္တန်၌ ပစ္စုပ္ပန်အတ္တဘောဟု ခေါ်ဆိုသော အာဟာရလေးပါးတို့၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်သော တိုက်ရိုက် ဖြစ်စေတတ်သော ဇနကကံကို တဏှာဟူ၍ ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူ၏။
再者，在本《食经》中，佛陀以“爱”来宣说能直接生起作为此生个体之四食的令生业。
ဝေဒနာ၊ ဖဿ၊ သဠာယတန၊ နာမ်ရုပ်၊ ဝိညာဏ်တရားတို့ကိုကား အကြင် အတ္တဘော၌ ရပ်တည်၍ ယခုပစ္စုပ္ပန် အတ္တဘော = အာဟာရလေးပါးတို့၏ အကြောင်းရင်းကံကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့၏။ ထိုအတ္တဘောကို တစ်နည်း ဆိုရသော် ထိုအတ္တဘော အမည်ရသော ဝိပါကဝဋ်ကို ညွှန်ပြတော်မူခြင်းငှာ ဟောကြားတော်မူအပ်ကုန်၏။
至于受、触、六处、名色与识，佛陀宣说这些法，是为了显示过去生的个体存在——也就是果报轮；正是在那个个体存在中，曾经积集了能生现在此生个体、即四食的业。
ဤစကားစဥ်အရ အတိုချုပ် မှတ်သားရန်မှာ --- ယခု ပစ္စုပ္ပန်အတ္တဘောဟူသော အာဟာရလေးပါး ဝိပါကဝဋ်တရား = ဝိညာဏ်၊ နာမ်ရုပ်၊ သဠာယတန၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာတို့၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ သင်္ခါရ၊ ကံတို့ကား ပထမ အတိတ်အကြောင်းတရားတို့တည်း။ ယင်းအတိတ်အကြောင်းတရား ငါးပါးတို့၏ စွဲမှီစရာ ဝေဒနာ၊ ဖဿ၊ သဠာယတန၊ နာမ်ရုပ်၊ ဝိညာဏ် ဟူသော ဝိပါကဝဋ်တရားငါးပါးတို့ကား ယင်းအတိတ်အတ္တဘောတည်း။
依此段说明，简要应当记住：作为此生个体、属于果报轮的四食，即识、名色、六处、触、受，它们的因——无明、爱、取、行、业——就是第一过去的五种因法；而这五种过去因法所依止的受、触、六处、名色、识等五种果报轮法，就是那个过去生个体。
တစ်ဖန် ဘုရားရှင်သည် ယင်းအတိတ်အတ္တဘော၏ အကြောင်းရင်း ဇနကကံကို = တိုက်ရိုက် ဖြစ်စေ- တတ်သော ကံကို ညွှန်ပြတော်မူရန်အတွက် ယင်းအာဟာရသုတ္တန်တွင် အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရတို့ကို ဟောကြားတော်မူ အပ်ကုန်၏။
再者，为了显示能直接生起该过去生个体的令生业，佛陀又在本《食经》中宣说无明与行。
ဤ၌လည်း အဝိဇ္ဇာကို တိုက်ရိုက် ယူ၍ ဟောကြားတော်မူလိုက်သဖြင့် အဝိဇ္ဇာနှင့် ကိလေသဝဋ်ချင်းတူသော တဏှာ ဥပါဒါန်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ သင်္ခါရကို တိုက်ရိုက်ယူ၍ ဟောကြားတော်မူလိုက်သဖြင့် သင်္ခါရနှင့် ကမ္မဝဋ် ချင်းတူသော ကမ္မဘဝ = ကံကိုလည်းကောင်း ကောက်ယူရ၏။ သို့အတွက် အတိတ်အတ္တဘော၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်သော အတိတ်အကြောင်းတရားငါးပါး ဖြစ်သည်။ ယင်းအတိတ်များကို နားလည်သဘောပေါက် လွယ်စေရန် ရည်သန်၍ ပထမအတိတ် ဒုတိယအတိတ် စသည်ဖြင့် ဤကျမ်းတွင် ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲထားပါသည်။ ဤသို့သုံးစွဲ လိုက်သဖြင့် လက်ရှိ ပစ္စုပ္ပန်အတ္တဘော၏ အကြောင်းတရားများမှာ ပထမအတိတ်ကသာ ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု လည်းကောင်း၊ ပထမအတိတ်အတ္တဘော၏ အကြောင်းတရားများမှာ ဒုတိယအတိတ်ကသာ ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု
这里，由于佛陀直接宣说无明，还应一并计入与无明同属烦恼轮的爱与取；由于直接宣说行，还应一并计入与行同属业轮的业有，即业。于是便有了作为过去生个体之因的过去五因。为了便于理解这些过去因，本书使用“第一过去”“第二过去”等名称。不过，不应因此误以为：现在此生个体的因只发生在第一过去，或者第一过去个体的因只发生在第二过去——