缘起第一种方法（之一）
《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版
缘起篇（乙） · 原书第 337–359 页 · 226 个翻译单元
本页并入了原书的相邻小节：缘起篇（乙）、缘起第一种方法。
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်းကျင့်စဥ် - တတိယတွ
趣向涅槃之道·第三册
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ)
缘起篇（乙）
ဖားအောက်တောရဆရာတော်
帕奥禅师
原书第 337 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ)
缘起篇（乙）
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပထမနည်း
缘起第一种方法
အနုလောမ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ရှုကွက်
顺缘起观法
အဝိဇ္ဇာ
无明
ယခုအခါတွင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပထမနည်းဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော အနုလောမ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ရှုကွက်ကို ဆက်လက်၍ တင်ပြပေအံ့ --- သုတ္တန်နည်းအရ ဒုက္ခသစ္စာ၊ သမုဒယသစ္စာ၊ နိရောသစ္စာ၊ မဂ္ဂသစ္စာဟူသော သစ္စာလေးပါးတို့၌ တစ်နည်း ဆိုသော် သစ္စာလေးပါးဖြင့် သိမ်းကျုံးရေတွက်ထားအပ်သော ပရမတ္ထဓာတ်သား အသီးအသီး၌ ယင်းပရမတ္ထ ဓာတ်သား အသီးအသီး၏ မဖောက်မပြန် ဟုတ်မှန်တိုင်းသော မိမိ မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင် သဘာဝလက္ခဏာ အသီးအသီး ကို သိခြင်းငှာ မြင်ခြင်းငှာ ဉာဏ်ဖြင့် ထွင်းဖောက်သိမြင်ခြင်းငှာ သိခြင်းကို မြင်ခြင်းကို ဉာဏ်ဖြင့်ထွင်းဖောက် သိမြင်ခြင်းကို မပေးဘဲ ဖုံးလွှမ်း၍ မြှေးယှက်၍ ထုံးဖွဲ့၍ တည်တတ်သော သဘောတရားသည် အဝိဇ္ဇာ မည်၏။
现在继续说明称为缘起第一种方法的顺缘起观法。依经教法，在苦谛、集谛、灭谛、道谛这四谛中，换言之，在由四谛所总摄的各个究竟界中，有一种法会覆蔽、缠绕、结缚，使人不能如实知见各究竟界各自不变真实的自性相，不能以智洞察；这种法称为无明。
အဘိဓမ္မာနည်းအရ သစ္စာလေးပါး၌ အကျုံးဝင်သော ပရမတ္ထဓာတ်သား အသီးအသီး၏ လည်းကောင်း၊ ပုဗ္ဗန္တအမည်ရသော အတိတ် ခန္ဓာ-ဓာတ်-အာယတနတရား၊ အပရန္တအမည်ရသော အနာဂတ် ခန္ဓာ-ဓာတ်- အာယတနတရား၊ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တ အမည်ရသော အတိတ် အနာဂတ် ခန္ဓာ-ဓာတ်-အာယတနတရား၊ ကြောင်း- ကျိုးဆက် = ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရား -- တို့၌ အကျုံးဝင်သော ပရမတ္ထဓာတ်သား အသီးအသီး၏လည်း- ကောင်း --- ဤ (၈)ဌာနတို့၌ အကျုံးဝင်သော ပရမတ္ထဓာတ်သား အသီးအသီး၏ မဖောက်မပြန် ဟုတ်မှန်တိုင်း သော မိမိ မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင် သဘာဝလက္ခဏာ အသီးအသီးကို သိခြင်းငှာ မြင်ခြင်းငှာ ဉာဏ်ဖြင့် ထွင်းဖောက် သိမြင်ခြင်းငှာ သိခြင်းကို မြင်ခြင်းကို ဉာဏ်ဖြင့်ထွင်းဖောက် သိမြင်ခြင်းကို မပေးဘဲ ဖုံးလွှမ်း၍ မြှေးယှက်၍ ထုံးဖွဲ့၍ တည်တတ်သော သဘောတရားသည် အဝိဇ္ဇာ မည်ပေသည်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၁။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၆၁။) ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနေသု ဣတ္ထိပုရိသာဒီသု ဇဝတိ၊ ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ ခန္ဓာဒီသု န ဇဝတီတိ အဝိဇ္ဇာ။
依阿毗达磨法，在四谛所摄的各个究竟界，以及称为前际的过去蕴、界、处，称为后际的未来蕴、界、处，称为前后际的过去与未来蕴、界、处，还有因果相续即缘起法所摄的各个究竟界——合为这八处——有一种法会覆蔽、缠绕、结缚，使人不能如实知见各究竟界各自不变真实的自性相，不能以智洞察；这种法称为无明。（《阿毗达磨义注》2-131；《清净道论》2-161。）巴利原文（缅文转写）：“ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနေသု ဣတ္ထိပုရိသာဒီသု ဇဝတိ၊ ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ ခန္ဓာဒီသု န ဇဝတီတိ အဝိဇ္ဇာ။”
အပိစ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ဝတ္ထာရမ္မဏာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဆာဒနတောပိ အဝိဇ္ဇာ။
“အပိစ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ဝတ္ထာရမ္မဏာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဆာဒနတောပိ အဝိဇ္ဇာ။”
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၇-၁၅၈။)
（《清净道论》2-157—158。）
= ပရမတ်အားဖြင့် ထင်ရှားမရှိကုန်သော မိန်းမ ယောကျာ်းစသော ပညတ်တို့၌ ဖြစ်တတ်၍ ပရမတ်အားဖြင့် ထင်ရှားရှိသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော ခန္ဓာ-အာယတန-ဓာတ်-သစ္စာ-ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်စသော သဘောတရားတို့၌ မဖြစ်တတ်သောကြောင့် အဝိဇ္ဇာမည်၏။ (ခန္ဓာ-အာယတန-ဓာတ်-သစ္စာ-ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ကြောင်း-ကျိုးဆက် သဘောတရားများဟု မသိဘဲ ယောကျာ်း မိန်းမစသည်ဖြင့် ပြောင်းပြန် သိနေတတ်သော အသိမှားနေသော သဘောဟုဆိုလိုသည်။) တစ်နည်း --- စက္ခုဝိညာဏ်စသော တရားတို့၏ ''ဤကား မှီရာ ဝတ္ထုရုပ်တရားတည်း၊ ဤကား အာရုံတရား တည်း''ဟု ဝတ္ထု အာရုံတရားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အမည်ရသော အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရား၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နအမည်ရသော ဇရာမရဏစသော အကျိုးတရားတို့ကိုလည်းကောင်း ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ပရမတ္ထဓမ္မ သဘာဝလက္ခဏာသို့ ဆိုက်အောင် သိခွင့်မပေးဘဲ ဖုံးလွှမ်းထားတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်း အဝိဇ္ဇာ
译义：对于究竟而言并不存在的女人、男人等概念，无明却能转起；对于究竟而言确实存在的蕴、处、界、谛、缘起等法，无明反而不能如实转起，所以称为无明。〔意即：不知道它们是蕴、处、界、谛与缘起的因果法，却颠倒错知为男人、女人等。〕另一说，无明会覆蔽眼识等诸法的依处与所缘，使人不能如实知道“这是所依的色法，这是所缘法”；也会覆蔽称为缘起的无明等因法，以及称为缘已生的老死等果法，不让人如实知至究竟法的自性相，因此也称为——
မည်ပေသည်။
——无明。
原书第 338 页
အဝိဇ္ဇာ၏ အကြောင်းရင်း
无明的起因
အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ အာသဝသမုဒယော။ အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ အာသဝနိရောဓော။ (မ-၁-၆၇။) အာသဝသမုဒယာ အဝိဇ္ဇာသမုဒယော၊ အာသဝနိရောဓာ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော။ (မ-၁-၆၈။) အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ အာသဝသမုဒယော။ (ဒီ-၂-၂၆။ သံ-၁-၂၄၆။) အာသဝသမုဒယာတိ ဧတ္ထ ပန ကာမာသဝဘဝါသဝါ သဟဇာတာဒိဝသေန အဝိဇ္ဇာယ ပစ္စယာ ဟောန္တိ။
巴利原文（缅文转写）：“အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ အာသဝသမုဒယော။ အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ အာသဝနိရောဓော။”（《中部》1-67。）“အာသဝသမုဒယာ အဝိဇ္ဇာသမုဒယော၊ အာသဝနိရောဓာ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော။”（《中部》1-68。）“အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ အာသဝသမုဒယော။”（《长部》2-26；《相应部》1-246。）义注说：“အာသဝသမုဒယာတိ ဧတ္ထ ပန ကာမာသဝဘဝါသဝါ သဟဇာတာဒိဝသေန အဝိဇ္ဇာယ ပစ္စယာ ဟောန္တိ。”在“由于诸漏生起”这一句中，欲漏与有漏以俱生等方式作为无明之缘。
အဝိဇ္ဇာသဝေါ ဥပနိဿယဝသေနေဝ။ ပုဗ္ဗုပ္ပန္နာ စေတ္ထ အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇာသဝေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သာ အပရာပရုပ္ပန္နာယ အဝိဇ္ဇာယ ဥပနိဿယပစ္စယော ဟောတိ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၂၉။) အဝိဇ္ဇာသမုဒယာတိ ဧတ္ထ အဝိဇ္ဇာကာမာသဝဘဝါသဝါနံ သဟဇာတာဒိဝသေန ပစ္စယော ဟောတိ။
“အဝိဇ္ဇာသဝေါ ဥပနိဿယဝသေနေဝ။ ပုဗ္ဗုပ္ပန္နာ စေတ္ထ အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇာသဝေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သာ အပရာပရုပ္ပန္နာယ အဝိဇ္ဇာယ ဥပနိဿယပစ္စယော ဟောတိ။”（《中部义注》1-229。）无明漏则只以亲依止的方式为缘；这里应知，先前生起的无明称为无明漏，它作为后来一再生起的无明的亲依止缘。“အဝိဇ္ဇာသမုဒယာတိ ဧတ္ထ အဝိဇ္ဇာကာမာသဝဘဝါသဝါနံ သဟဇာတာဒိဝသေန ပစ္စယော ဟောတိ。”在“由于无明生起”这一句中，无明以俱生等方式作为欲漏与有漏之缘。
အဝိဇ္ဇာသဝဿ ဥပနိဿယဝသေနေဝ။ အပရာပရုပ္ပန္နာ စေတ္ထ အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇာသဝေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပုဗ္ဗုပ္ပန္နာ အဝိဇ္ဇာယေဝဿ အပရာပရုပန္နဿ အဝိဇ္ဇာသဝဿ ဥပနိဿယ ပစ္စယော ဟောတိ။ ပ ။ အယံ ဝါရော ယာ ဧသာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒပဒေသု ဇေဋ္ဌိကာ အဝိဇ္ဇာ၊ တဿာပိ ပစ္စယဒဿနဝသေန ဝုတ္တော။ ဧဝံ ဝုတ္တေန ဝါရေန သံသာရဿ အနမတဂ္ဂတာ သာဓိတာ ဟောတိ။ ကထံ? အာသဝသမုဒယေန ဟိ အဝိဇ္ဇာ သမုဒယော။
“အဝိဇ္ဇာသဝဿ ဥပနိဿယဝသေနေဝ။ အပရာပရုပ္ပန္နာ စေတ္ထ အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇာသဝေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပုဗ္ဗုပ္ပန္နာ အဝိဇ္ဇာယေဝဿ အပရာပရုပန္နဿ အဝိဇ္ဇာသဝဿ ဥပနိဿယ ပစ္စယော ဟောတိ။ ပ ။ အယံ ဝါရော ယာ ဧသာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒပဒေသု ဇေဋ္ဌိကာ အဝိဇ္ဇာ၊ တဿာပိ ပစ္စယဒဿနဝသေန ဝုတ္တော။ ဧဝံ ဝုတ္တေန ဝါရေန သံသာရဿ အနမတဂ္ဂတာ သာဓိတာ ဟောတိ။ ကထံ? အာသဝသမုဒယေန ဟိ အဝိဇ္ဇာ သမုဒယော။”无明对无明漏则只以亲依止的方式为缘。这里应知，后来一再生起的无明称为无明漏；正是先前生起的无明，作为后来一再生起的无明漏的亲依止缘。……这一段是为了显示：在缘起诸支中居首的无明，本身也有缘。由这一段，也成立轮回无可知始。如何成立呢？由于诸漏生起，无明生起。
အဝိဇ္ဇာသမုဒယေနာပိ အာသဝသမုဒယော။ ဧဝံ အာသဝါ အဝိဇ္ဇာယ အဝိဇ္ဇာပိ အာသဝါနံ ပစ္စယောတိ ကတွာ ပုဗ္ဗကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာယ၊ တဿာ အပညာယနတော သံသာရဿ အနမတဂ္ဂတာ သိဒ္ဓါ ဟောတီတိ။
“အဝိဇ္ဇာသမုဒယေနာပိ အာသဝသမုဒယော။ ဧဝံ အာသဝါ အဝိဇ္ဇာယ အဝိဇ္ဇာပိ အာသဝါနံ ပစ္စယောတိ ကတွာ ပုဗ္ဗကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာယ၊ တဿာ အပညာယနတော သံသာရဿ အနမတဂ္ဂတာ သိဒ္ဓါ ဟောတီတိ။”由于无明生起，诸漏也生起。如此，诸漏是无明之缘，无明也是诸漏之缘，所以无明的前际不可得见；由于它的前际不可得见，轮回无可知始便得以成立——
(မ-ဋ္ဌ-၁-၂၂၉။)
——（《中部义注》1-229。）
အာသဝသမုဒယေနာတိ အတီတဘဝေ အာသဝါနံ သမုဒယေန ဧတရဟိ အဝိဇ္ဇာယ သမုဒယော။
“အာသဝသမုဒယေနာတိ အတီတဘဝေ အာသဝါနံ သမုဒယေန ဧတရဟိ အဝိဇ္ဇာယ သမုဒယော。”所谓“由于诸漏生起”，是说由于过去有中诸漏的生起，现在无明生起。
ဧတရဟိ အဝိဇ္ဇာယ သမုဒယေန အနာဂတေ အာသဝသမုဒယောတိ ဧဝံ အာသဝါဝိဇ္ဇာနံ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နက- ဘာဝေန အပရာပရံ ပဝတ္တမာနံ အာဒိကောဋိအဘာဝေနေဝ တန္နိမိတ္တဿ သံသာရဿ အာဒိကောဋိ အဘာဝတော အနမတဂ္ဂတာ သိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ (မ-ဋီ-၁-၃၂၇။) အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် အာသဝဖြစ်၏၊ အဝိဇ္ဇာချုပ်ခြင်းကြောင့် အာသဝချုပ်၏။ ပ ။ အာသဝဖြစ်ခြင်း ကြောင့် အဝိဇ္ဇာဖြစ်၏။ အာသဝချုပ်ခြင်းကြောင့် အဝိဇ္ဇာချုပ်၏။ (မ-၁-၆၇-၆၈။) ဤပါဠိတော်၏ ဆိုလိုရင်းမှာ ဤသို့ဖြစ်၏ --- အတိတ်ဘဝ၌ အာသဝေါတရားတို့၏ ဖြစ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ယခုပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ အဝိဇ္ဇာသည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ယခုပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ အဝိဇ္ဇာ၏ ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းကြောင့် နောင်အနာဂတ်၌ အာသဝေါတရားတို့သည် ထင်ရှား ဖြစ်ကြရပြန်၏။ တစ်ဖန် အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့် အာသဝေါတရားလည်း ချုပ်ငြိမ်းသွား၏၊ အာသဝေါတရား ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့်လည်း အဝိဇ္ဇာသည်
“ဧတရဟိ အဝိဇ္ဇာယ သမုဒယေန အနာဂတေ အာသဝသမုဒယောတိ ဧဝံ အာသဝါဝိဇ္ဇာနံ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နက- ဘာဝေန အပရာပရံ ပဝတ္တမာနံ အာဒိကောဋိအဘာဝေနေဝ တန္နိမိတ္တဿ သံသာရဿ အာဒိကောဋိ အဘာဝတော အနမတဂ္ဂတာ သိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။”（《中部复注》1-327。）由于现在无明生起，未来诸漏生起。如此，诸漏与无明互为缘与缘生法，前后相续而转；因为没有最初边际，以它们为因的轮回也没有最初边际，所以应知轮回无可知始得以成立。“由于无明生起，诸漏生起；由于无明灭，诸漏灭。……由于诸漏生起，无明生起；由于诸漏灭，无明灭。”（《中部》1-67—68。）这段巴利的意思如下：由于过去有中诸漏曾经生起，现在有中的无明便明显生起；由于现在有中的无明明显生起，未来诸漏又将明显生起。反过来，由于无明止息，诸漏也止息；由于诸漏止息，无明也——
ချုပ်ငြိမ်းသွား၏။ --- ဤကား အထက်ပါ ပါဠိတော်၏ ဆိုလိုရင်းတည်း။
——止息。这就是上述巴利文的含义。
ဤသို့လျှင် အဝိဇ္ဇာနှင့် အာသဝတို့သည် အကြောင်း အကျိုး အဖြစ်ဖြင့် တပြောင်းပြန်ပြန် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော် အာဒိကောဋိဟူသော အစအစွန်းမရှိ ဖြစ်နေ၏။ ယင်းသို့လျှင် အဝိဇ္ဇာနှင့် အာသဝတို့၏ အစအစွန်းမရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်ပင်လျှင် ထိုအဝိဇ္ဇာ အာသဝတို့လျှင် အကြောင်းရင်းခံရှိသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သံသရာစက်ရဟတ်၏ အစအစွန်း = အာဒိကောဋိလည်း မရှိဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် သံသရာ၏ အနမတဂ္ဂ = ဉာဏ်ဖြင့် အစဥ်လျှောက်၍ သော်လည်း မသိအပ် မသိနိုင်သော အစရှိမှုသဘောသည်လည်း ပြီးစီးသွား၏ဟု သိရှိပါလေ။
如此，无明与诸漏作为因与果反复交替生起，便没有所谓最初边际。正因为无明与诸漏没有起始边际，以它们为根本因的缘起轮回之轮也没有起始边际。由此应知，轮回无可知始——即使以智顺序追寻，也无法知道其开端——这一义已经成立。
原书第 339 页
အာသဝ - ဟူသည်
所谓“漏”
၁။ ကာမာသဝ --- ဝတ္ထုအာရုံ ကာမဂုဏ်၌ တပ်မက်သော တဏှာတည်း။ တရားကိုယ်ကား လောဘမူစိတ် (၈)ခု၌ ရှိသော လောဘစေတသိက်တည်း။ ကာမ (၁၁)ဘုံအတွင်း၌ တည်ရှိသော သက်ရှိ သက်မဲ့ ကာမဝတ္ထု အစုစုအပေါ်၌ တွယ်တာ တပ်မက်သော တဏှာလောဘတည်း။
一、欲漏——即贪著欲乐所缘、欲乐对象的爱。就法体而言，是八种贪根心中的贪心所；也就是对欲界十一地之内一切有生命、无生命的欲事所生的黏著与贪求之爱贪。
၂။ ဘဝါသဝ ---- ဘဝအရ ရူပ အရူပစျာန်နှင့် ထိုစျာန်၏ အကျိုးဝိပါက်ကို ကောက်ယူပါ။ ထိုဘဝ၌ နှစ်သက်မှု တဏှာကို ဘဝါသဝဟု ဆို၏။ တရားကိုယ်မှာ ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ်စိတ် = ဒိဋ္ဌိနှင့်မယှဥ်သော လောဘမူစိတ် (၄)မျိုး၌ ယှဥ်သော လောဘတည်း။ ဘဝါသဝမှ ကြွင်းသော လောဘမှန်သမျှသည် ကာမာသဝချည်းပင် တည်း။
二、有漏——此处“有”摄取色禅、无色禅及这些禅的果报；对这些有的爱乐之爱称为有漏。就法体而言，是四种离见贪根心中相应的贪。除有漏以外的一切贪，都只是欲漏。
၃။ ဒိဋ္ဌာသဝ --- မှားယွင်းသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အယူဝါဒ အမျိုးမျိုး အပေါ်၌ စွဲလမ်းယုံကြည်မှု = ခံယူချက် မှားမှုတည်း။ လောဘမူ ဒိဋ္ဌိနှင့် ယှဥ်သော ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ်စိတ် (၄)မျိုး၌ ယှဥ်သော ဒိဋ္ဌိစေတသိက်တည်း။
三、见漏——即执著、信受种种错误邪见的错误见解；就法体而言，是四种见相应贪根心中相应的见心所。
၄။ အဝိဇ္ဇာသဝ --- အသိမှားမှု အဝိဇ္ဇာတည်း။ အကုသိုလ်စိတ် (၁၂)မျိုး၌ ယှဥ်သော မောဟတည်း။
四、无明漏——即错知的无明；是在十二种不善心中相应的痴。
ဤလောဘ-ဒိဋ္ဌိ-မောဟဟူသော အာသဝေါတရားတို့သည် အနမတဂ္ဂသံသရာတစ်ခွင်ဝယ် ခန္ဓာအစဥ်၌ ကြာမြင့်စွာ ထုံအပ်သည်၏အဖြစ်ဟူသော အနက်ကြောင့် အာသဝတို့မည်ကုန်၏။
这些称为贪、见、痴的漏法，由于在无可知始的轮回中长久熏渍于诸蕴相续，故名为“漏”。
တစ်နည်း ဤလောဘ-ဒိဋ္ဌိ-မောဟတည်းဟူသော အာသဝေါတရားတို့သည် ကြာမြင့်စွာ ထုံထားအပ်သော အရက်စိမ်ရည်နှင့် တူသည်၏အဖြစ်ကြောင့် သဒိသူပစာရနည်းအားဖြင့် အာသဝတို့မည်ကုန်၏။
另一说，这些称为贪、见、痴的漏法，如同长久浸泡酿成的酒液，所以依相似譬喻法称为“漏”。
ဤလောက၌ ကြာမြင့်စွာထုံအပ် စိမ်ထားအပ်သော အရက်စိမ်ရည်သည် သုံးစွဲစားသောက်သူ ဟူသမျှကို မူးယစ်စေကုန်၏၊ သောက်စားမိလျှင် အကောင်းအဆိုး အကျိုးအပြစ်ကို မမြင်နိုင်ဘဲ တမူးထဲမူးကာ ထင်မိ ထင်ရာကို ပြုတတ်ကြ၏၊ ဒုက္ခအမျိုးမျိုးကို တွေ့ရတတ်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခ မတွေ့ရစေကာမူ ဘုရားအစရှိသော ပညာရှိသူတော်ကောင်းတို့၏ အထင်အမြင်သေးခြင်း ကဲ့ရဲ့ခြင်းကိုကား မုချခံရတော့၏။
世间长久浸泡酿成的酒，会使一切饮用者醉乱；饮后不能分辨善恶、利害，只管酩酊而任意妄为，于是遭受种种苦。即使尚未遭苦，也必定会受佛陀等智者善人的轻视与谴责。
ထို့အတူ ကိလေသာထူပြောသည့် ပုထုဇန်တို့၏ ခန္ဓာကိုယ်ဆိုး အရက်အိုးဝယ် အစမထင် အနမတဂ္ဂ သံသရာတစ်ခွင်၌ ကြာမြင့်စွာ ထုံထားအပ်သော လောဘ-ဒိဋ္ဌိ-မောဟ (= အဝိဇ္ဇာ)တို့သည်လည်း မိမိတို့ ထကြွ လာသည့်အခါ ပုထုဇန် သတ္တဝါများကို တွေဝေယစ်မူးစေကြကုန်၏၊ အရူးဖြစ်စေကြကုန်၏၊ ထိုလောဘ-ဒိဋ္ဌိ- မောဟဟူသော အာသဝေါတရားစုကြောင့်၊ တစ်နည်းဆိုသော် အဝိဇ္ဇာ၏ အမှန်တရားကို မသိအောင် ပိတ်ဖုံး ကာကွယ်ထားမှု၊ တဏှာလောဘ၏ တွယ်တာမက်မောမှု အရှိန်အဝါအားကောင်းမှု၊ ဒိဋ္ဌိ၏ ခံယူချက်မှားမှု တို့ကြောင့် သတ္တဝါတို့သည် မကောင်းမှုဒုစရိုက်များကိုပင် အကောင်းထင်လျက် ခင်ခင်မင်မင် မက်မက်မောမော ရက်ရက်ရောရော ပြုနိုင်ကြကုန်၏၊ ထိုဒုစရိုက်မှုတွေကြောင့် ပုထုဇန် သတ္တဝါအများတို့သည် အပါယ်လေးပါး တည်းဟူသော ဇာတ်ခုံ၌ ကပြ အသုံးတော်ခံကြရပြန်ကုန်၏။ ဒုစရိုက်ကံများ၏ အကျိုးပေးဖို့ရန် အခါအခွင့်
同样，贪、见、痴〔无明〕在烦恼深重的凡夫五蕴这只酒瓮里，于无可知始的轮回中长久熏渍；它们一旦发作，就使凡夫有情迷乱沉醉，乃至疯狂。由于贪、见、痴这一组漏法，换言之，由于无明遮蔽真实而不令知、爱贪黏著渴求的势力强盛，以及见的错误主张，有情甚至把不善恶行当作善，亲近、贪恋而慷慨地造作。因为这些恶行，许多凡夫有情又在四恶趣这一舞台上登台受役。若恶行业尚未成熟、尚未到给果之时，——
မသင့်သေး မရင့်ကျက်သေးခြင်းကြောင့် တကယ် ဒုက္ခနှင့် မတွေ့ရသေးစေကာမူ ဘုရားအစရှိသော အရိယာ သူတော်ကောင်းတို့၏ အထင်အမြင်သေးခြင်း ကဲ့ရဲ့ခြင်းကိုကား ဧကန်မုချ ခံကြရတော့၏၊ ထိုကြောင့် လောဘ- ဒိဋ္ဌိ-မောဟတို့သည် ကြာမြင့်စွာ ထုံထားအပ်သော စိမ်ရည်အရက်များနှင့် အလားတူကြသဖြင့် သဒိသူပစာရ အားဖြင့် အာသဝဟူသော အမည်ကို ရရှိကြလေသည်။
——即使还没有真正遭遇痛苦，也必定会受到佛陀等圣者善人的轻视与谴责。因此，贪、见、痴与长久熏渍的酒液相似，便依相似譬喻而得“漏”之名。
တစ်နည်း --- ယင်း လောဘ-ဒိဋ္ဌိ-မောဟ (= အဝိဇ္ဇာ)တည်းဟူသော အာသဝေါတရားတို့သည် ဘုံအားဖြင့် ဘဝဂ်တိုင်အောင် အာရုံပြုနိုင်ကြ၏၊ ဓမ္မအားဖြင့် အရိယမဂ်တို့၏ ရှေး၌ရှိသော ဂေါတြဘု၊ ဝေါဒါန်တိုင်အောင်၊
另一说，这些称为贪、见、痴〔无明〕的漏法，从地来说能缘取直到有顶；从法来说，能缘取直到诸圣道之前的种姓与净化，乃至——
原书第 340 页
အရိယဖိုလ်တို့၏ ရှေး၌ရှိသော ပရိကံတိုင်အောင် အာရုံပြုနိုင်ကြ၏။ ယင်းသို့ အာရုံပြုနိုင်ခြင်းကိုပင် ဘုံအားဖြင့် ဘဝဂ်တိုင်အောင် ဓမ္မအားဖြင့် ဂေါတြဘု (ဝေါဒါန် - ပရိကံ)တိုင်အောင် ယိုစီးစိမ့်ဝင်တတ်၏ဟုဆို၏။ ဤသို့လျှင် လောဘ-ဒိဋ္ဌိ-မောဟ တရားဆိုးတို့သည် ဘုံအားဖြင့်ဘဝဂ်တိုင်အောင်၊ ဓမ္မအားဖြင့် ဂေါတြဘုတိုင်အောင် ယိုစီးစိမ့်ဝင်တတ်သောကြောင့်လည်း အာသဝဟူသော အမည်ကို ရရှိကြလေသည်။ အနာမှ ပြည်စေးများ ယိုစီး၍ ကျလာသကဲ့သို့ စက္ခုဒွါရစသော ဒွါရ ၆-ပါး (= တံခါး ၆-ပေါက်)မှ ထိုလောဘ-ဒိဋ္ဌိ-မောဟတည်းဟူသော စက်ဆုပ်ဖွယ် ကိလေသာပြည်ပုပ်တို့သည် ယိုစီးထွက်ပေါ်လာကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
——诸圣果之前的遍作。所谓能这样缘取，也就是：从地来说能流漏、渗入直到有顶，从法来说能流漏、渗入直到种姓〔净化、遍作〕。如此，贪、见、痴这些恶法，从地来说能流至有顶，从法来说能渗至种姓，因此也得“漏”之名。其义是：如脓从疮口流出，这些称为贪、见、痴、可厌的烦恼脓，也从眼门等六门〔六个门口〕流漏出来。
ဤအာသဝေါတရားလေးပါးတို့တွင် ကာမာသဝ ဘဝါသဝအမည်ရသော တဏှာလောဘသည် အဝိဇ္ဇာသဝ အမည်ရသော အဝိဇ္ဇာ (= မောဟ)နှင့်အတူ စိတ္တက္ခဏတစ်ခု၏ အတွင်း၌ အတူယှဥ်တွဲ၍လည်း ဖြစ်နိုင်၏။
在这四种漏法中，称为欲漏、有漏的爱贪，也能在同一心刹那中与称为无明漏的无明〔痴〕共同相应而生。
လောဘဒိဋ္ဌိအုပ်စု၊ လောဘမာနအုပ်စုဟူသော လောဘမူစိတ်နှင့် ယှဥ်တွဲနေသော မောဟကို ဆိုလိုသည်။
这里所说，是与贪见组、贪慢组等贪根心共同相应的痴。
တဏှာလောဘဖြစ်လျှင် အပြစ်ကို မမြင်အောင် ကွယ်ကာတားဆီးတတ်သည့် (= မိမိတွယ်တာနေသော ကာမဘဝ ရူပဘဝ အရူပဘဝတို့၌ တည်ရှိသော ရုပ်နာမ်ပရမတ္ထဓာတ်သားတို့၏ သဘာဝလက္ခဏာ သာမညလက္ခဏာဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော သဘာဝမှန်ကို မသိမမြင်အောင် အနိစ္စအပြစ် ဒုက္ခအပြစ် ဖောက်ပြန် ပြောင်းလဲနေသည့် ဝိပရိဏာမအပြစ်တို့ကို မမြင်အောင် ကွယ်ကာတားဆီး ပိတ်ပင်ထားတတ်သည့် )မောဟလည်း ပါဝင်လျက်ရှိ၏။
贪一生起，能遮蔽过患而使人看不见的痴也随之存在：它遮蔽人所黏著的欲有、色有、无色有中诸色名究竟界的真实本性——自性相与共相，使人看不见无常的过患、苦的过患以及变异转变的过患。
တွယ်တာတပ်မက်မှု ဒဏ်ချက်က သိပ်ပြင်းထန်လျှင် ယင်းအပြစ်များကိုပင် မမြင်နိုင်ပေ။ သို့အတွက် ကာမာသဝ ဘဝါသဝ အမည်ရသော တဏှာလောဘသည် အဝိဇ္ဇာသဝ အမည်ရသော အဝိဇ္ဇာအား သဟဇာတစသော ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးလျက်ရှိ၏။
如果黏著贪求的力量极其强烈，便完全看不见这些过患。因此，称为欲漏、有漏的爱贪，正以俱生等缘力资助称为无明漏的无明。
တစ်ဖန် အဝိဇ္ဇာသဝကြောင့်လည်း အဝိဇ္ဇာဖြစ်နိုင်ပြန်၏။ အဝိဇ္ဇာသဝဟူသည် အဆင့်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်နေသော ရှေးရှေးက ဖြစ်ပေါ်သွားသော အဝိဇ္ဇာတည်း။ ထိုရှေးရှေးက ဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာသည် နောက်နောက်၌ ဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာအား အားကြီးသောမှီရာ ဥပနိဿယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေး၏။
另一方面，无明也能因无明漏而生。这里的无明漏，是在相续中先前已经生起的无明；先前的无明，以强力依止的亲依止缘力，资助后来生起的无明。
တစ်ဖန် အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါတရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏ဟူရာ၌ အဝိဇ္ဇာသည် ကာမာသဝ ဘဝါသဝ အမည်ရသော ထိုထိုဘုံဘဝ၌ တွယ်တာ တပ်မက်သည့် တဏှာလောဘအား သဟဇာတစသော ပစ္စယသတ္တိ တို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေး၏။ ရှေးရှေး၌ ဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာသည်ပင် နောက်နောက်၌ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်နေသော ထိုအဝိဇ္ဇာသဝအား အားကြီးသောမှီရာ ဥပနိဿယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေး၏။
再者，在“由于无明生起，诸漏生起”一语中，无明以俱生等缘力，资助称为欲漏、有漏、对各有黏著贪求的爱贪；先前生起的无明，又以强力依止的亲依止缘力，资助后来相续生起的无明漏。
ကာမဘဝ၊ ရူပဘဝ၊ အရူပဘဝတို့၌ တည်ရှိကြသော ရုပ်တရားအစုအပုံ၊ နာမ်တရားအစုအပုံ၊ ရုပ်နာမ် အစုအပုံတို့၏ ပရမတ္ထဓမ္မသဘာဝမှန်ကို မသိမမြင်ခြင်း၊ ယင်းပရမတ္ထဓမ္မသဘာဝတို့၏ အနိစ္စအချက် ဒုက္ခ အချက် အနတ္တအချက်တို့ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိခြင်း၊ ယောကျာ်း မိန်းမ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ လူ နတ် ဗြဟ္မာစသည် ဖြင့် အသိမှားခြင်း (= အဝိဇ္ဇာ)ကို အကြောင်းခံ၍ ထိုကာမဘဝ ရူပဘဝ အရူပဘဝတို့၌ တွယ်တာတပ်မက်မှု ကာမာသဝ ဘဝါသဝတည်းဟူသော တဏှာလောဘသည် အရှိန်အဝါ ပိုမို၍ အားကောင်းလာခြင်း ဖြစ်၏။
不知道、不看见欲有、色有、无色有中诸色法聚、名法聚、色名聚的究竟法真实本性；不能如实知道这些究竟法的无常、苦、无我；反而错知为男人、女人、个人、有情、人、天、梵天等——以这种无明为因，欲漏与有漏这种对欲有、色有、无色有的爱贪，势力便愈来愈强。
တစ်ဖန် အသိမှားမှု အဝိဇ္ဇာတစ်ခုကို အခြေခံ အကြောင်းခံ၍ နောက်ထပ် အသိမှားမှု အဝိဇ္ဇာများ ထပ်ကာထပ်ကာ ဖြစ်နိုင်ကြပြန်၏။ ရုပ်နာမ် သဘာဝမှန်ကို ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် မမြင်သေးခင်က ရုပ်နာမ်အစုအပုံ တစ်ခုကို ''အမေ''ဟု တစ်ခါ အသိမှားထား၏။ နောက်ထပ် အမေဟု သမုတ်ထားအပ်သော ယင်းရုပ်နာမ်အစုအပုံကို တွေ့တိုင်းတွေ့တိုင်း အမေဟုပင် ထပ်ကာထပ်ကာ အသိမှား ပြန်၏။ ရုပ်နာမ်အစုအပုံ တစ်ခုကို ''အဖေ''ဟု တစ်ခါ အသိမှားထား၏။ နောက်ထပ် အဖေဟု သမုတ်ထားအပ်သော ယင်းရုပ်နာမ် အစုအပုံကို တွေ့တိုင်းတွေ့တိုင်း အဖေဟုပင် ထပ်ကာထပ်ကာ အသိမှားပြန်၏။ ဤသို့ စသည်ဖြင့် သဘောပေါက် ပါလေ။
又以一次错知的无明为基础，后续错知的无明也能一再生起。在尚未以智见到究竟、还看不见色名真实本性以前，曾有一次把一组色名错知为“母亲”；以后每次见到这组被称作母亲的色名，便又一再错知为母亲。曾有一次把一组色名错知为“父亲”；以后每次见到这组被称作父亲的色名，便又一再错知为父亲。其余应当依此类推。
原书第 341 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) တစ်ဖန် သစ္စာလေးပါး အမှန်တရားကို မသိမှု ယောကျာ်း မိန်းမ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ လူ နတ် ဗြဟ္မာ စသည်ဖြင့် အသိမှားမှု အဝိဇ္ဇာကို အခြေခံ၍ ကမ္ဘာလောကကြီးနှင့်တကွ သတ္တဝါအားလုံးကို မဟာဗြဟ္မာကြီးက ဖန်ဆင်းပါသည်ဟူသော ခံယူချက်မှားမှု ဒိဋ္ဌာသဝမှာလည်း လွန်စွာတိုးပွား၍ လာနိုင်၏။ ဤကား အဝိဇ္ဇာကြောင့် အာသဝေါတရားတို့ ဖြစ်ပုံတည်း။
由于无明不知道四谛真实，错知为男人、女人、个人、有情、人、天、梵天等，便能使“世界连同一切有情都是大梵天所创造”等称为见漏的错误主张大为增长。这就是诸漏因无明而生起的情形。
အာသဝဖြစ်ခြင်းကြောင့် အဝိဇ္ဇာဖြစ်၏။ ပ ။ အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် အာသဝဖြစ်၏ဟူသော ဤဝါရကို ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (= ကြောင်း-ကျိုးဆက်နွယ်မှု) သဘောတရားတို့၌ အကြီးအကဲဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာ၏လည်း အကြောင်းတရားရှိသည်၏ အဖြစ်ကို ထင်ရှားပြသည်၏ အစွမ်းဖြင့် ဟောကြားထားတော်မူအပ်ပေသည်။ ဤသို့ ဟောကြားတော်မူအပ်သော ဝါရဖြင့် သံသရာ၏ ဉာဏ်ဖြင့် အစဥ်လျှောက်၍ မသိအပ် မသိနိုင်သော အစရှိမှု (= အနမတဂ္ဂသဘော)လည်း ပြီးစီးပြီး ဖြစ်သွား၏။ အဘယ်သို့ ပြီးစီးသနည်းဟူမူ --- ''အာသဝ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်၏၊ အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်လည်း အာသဝ ဖြစ်၏။'' -- ဤသို့လျှင် အာသဝသည် အဝိဇ္ဇာ၏၊ အဝိဇ္ဇာသည် အာသဝတို့၏ အကြောင်းတရား ဖြစ်မှုကို နှလုံးသွင်းနိုင်ခဲ့သော် အဝိဇ္ဇာ၏ ပုဗ္ဗကောဋိဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ရှေ့အစွန်းသည်လည်း မထင်ရှားတော့ပေ။ ထိုအဝိဇ္ဇာ၏ ရှေ့အစွန်း မထင်နိုင်ခြင်းကြောင့် သံသရာ၏ ဉာဏ်ဖြင့် အစဥ်လျှောက်၍သော်လည်း မသိအပ် မသိနိုင်သော အစရှိမှု
“由于诸漏生起，无明生起；……由于无明生起，诸漏生起。”这一段，是为了显示：在缘起诸法中居首的无明，本身也有原因。依这样的教说，也成立轮回无可知始。怎样成立呢？若能如理作意：“由于诸漏生起，无明生起；由于无明生起，诸漏也生起”，便看不见无明所谓前际的最初边界；由于无明的前际不可得见，轮回无可知始——即使以智顺序追寻也无法知道其开端——这一义也就——
(= အနမတဂ္ဂ သဘောတရား)လည်း ပြီးစီးပြီး ဖြစ်သွားပေသည် --- ဟုဆိုလိုသည်။ ဤကား အထက်ပါ အဋ္ဌကထာဋီကာတို့၏ ဆိုလိုရင်းတည်း။
——成立了。这就是上述义注与复注的含义。
ထပ်မံရှင်းလင်းချက်
进一步说明
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သံသရာစက်ရဟတ်၏ လည်ပတ်ပုံကို ဟောပြရာဝယ် အဝိဇ္ဇာကို အစထား၍ ဇာတိ- ဇရာမရဏ-သောက-ပရိဒေဝ-ဒုက္ခ-ဒေါမနဿ-ဥပါယာသဟူသော ဒုက္ခတွေကို အထွဋ်တင်လျက် ဟောကြား ထားတော်မူခဲ့၏။ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရစသော တရားများကို ပေါင်းရုံးလိုက်လျှင် ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ လူ နတ် ဗြဟ္မာမရှိ၊ အကြောင်း အကျိုးဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ရုပ်နာမ်အစုအပုံသာ ရှိ၏။ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ယင်းအကြောင်း အကျိုး အစုအပုံဟူသော ရုပ်နာမ် အစုအပုံတို့ကို သိမြင်အောင် သိမ်းဆည်း ရှုပွားရမည် ဖြစ်၏။ ယင်းသို့ သိမ်းဆည်း ရှုပွားသောအခါ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ဟူသော ကာလသုံးပါးလုံး၌ အကြောင်း-အကျိုး (= ရုပ်နာမ် အစုအပုံ)သာ ရှိသည်ဟု သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်ခဲ့သော် ထိုအကြောင်း အကျိုး (= ရုပ်နာမ်အစုအပုံ)ပေါ်၌ ဇာတိ-ဇရာမရဏ-သောက-ပရိဒေဝ-ဒုက္ခ-ဒေါမနဿ-
在说明缘起轮回之轮如何转动时，以无明为始，并以生、老死、愁、悲、苦、忧、恼等苦作为顶点而宣说。若把无明、行等法总合起来，便没有个人、有情、人、天、梵天，只有称为因与果的色名聚。瑜伽行者应摄取并观修这些因果之聚，即色名聚，以求知见。若在过去、未来、现在三时中，以正见智亲自现前、洞彻知见“唯有因与果〔色名聚〕”，瑜伽行者也必能看见这些因果〔色名的一切〕之上，生、老死、愁、悲、苦、忧、——
ဥပါယာသဟူသော အထွဋ်များကိုလည်း ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် တွေ့မြင်တော့မည်သာ ဖြစ်၏။ ထိုသို့ သိမြင်သဖြင့် အကြောင်း-အကျိုး (= ရုပ်နာမ်အားလုံး)သည် ဒုက္ခတုံး ဒုက္ခအစုအပုံသာ ဖြစ်ကြောင်းကို အသိဉာဏ်၌ အကြမ်းအားဖြင့် ထင်ရှားပြီ ဖြစ်၏။
——恼等诸峰耸立。由此知见，因与果〔一切色名〕只是苦块、苦聚，这一点已在智中粗略显明。
နောက်နောက်သော ရုပ်နာမ်အစုအပုံကို ရရှိဖို့ရန် ရှေးရှေးအဖို့၌ ဒုက္ခခံ၍ သင်္ခါရမှုတို့ကို ပြုလုပ်စီမံရ၏။
为了获得后来一组组色名，先前必须忍受痛苦而造作、安排诸行。
ဒါနမှု သီလမှု ဘာဝနာမှုတို့ကို အထက်သုဂတိ သံသရာခရီး၌ တည်ရှိကြသော ရုပ်နာမ်တို့ကို လိုလားတောင့်တ သူတို့သည် ပြုစုပျိုးထောင်ကြရ၏။ ဒါနဟူသည် သူဌေးတစ်ယောက်ကို နေ့ချင်းမွဲစေနိုင်၏၊ တစ်ဖန် ဒါနဝတ္ထုကို ရရှိဖို့ရန် ကာယိကဒုက္ခ စေတသိကဒုက္ခ အဝဝကို ရင်းနှီးရ၏။ သီလကံကို ပြုစုပျိုးထောင်ရာ၌ ကာယကံမှု ဝီစကံမှု မနောကံမှုတို့ကို အထူးလုံခြုံအောင် ကြပ်တည်းစွာ စောင့်စည်းရ၏။ ဆာလောင်မွတ်သိပ်မှုစသည့် ကာယိကဒုက္ခ စေတသိကဒုက္ခ အဝဝကို ရင်းနှီးရ၏။ ဘာဝနာကံကို ပြုစုပျိုးထောင်ရာ၌ကား အလွန် ပြင်းထန်သော ကာယိကဝီရိယ၊ စေတသိကဝီရိယတို့ဖြင့် အပြင်းအထန် ကြိုးပမ်းရ၏။ ဤသို့လျှင် ဒါနမှု သီလမှု
希望在上升善趣的轮回路上获得色名者，必须培育布施、持戒、禅修等业。布施能使一个富人一日之间变穷；为了取得布施物，又必须投入种种身苦与心苦。培育戒业时，要严密防护身业、语业、意业，必须承受饥渴等种种身苦与心苦。培育禅修业时，则须以极强的身精进与心精进奋力修行。由此可见，培育布施、持戒、——
原书第 342 页
ဘာဝနာမှုတို့ကို ပြုစု ပျိုးထောင်ရာ၌လည်း ကာယိကဒုက္ခ စေတသိကဒုက္ခများ မကင်းနိုင်ပုံကို ယောဂီ သူတော်ကောင်းတို့သည် ယခု ပစ္စက္ခဘဝတွင်ပင် လွယ်လွယ်နှင့် သိနိုင် မြင်နိုင်၏။ ဤကား အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရတို့၏ နယ်မြေအတွင်း၌ ဒုက္ခ မကင်းပုံတည်း။
——禅修时，也离不开身苦与心苦；诸贤善瑜伽行者在今生当下就很容易知见这一点。这就是无明与行的领域中离不开苦的情形。
အဝိဇ္ဇာကို အကြောင်းခံလျက် ထိုသင်္ခါရဒုက္ခကို တည်ထောင် ဖန်ဆင်းပြီးနောက် ယင်းသင်္ခါရကြောင့် ဝိညာဏ် နာမ်ရုပ်စသော အကျိုးတရားများသည် ဘဝခြားလျက် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာကြပြန်၏။ အကယ်၍ သတ္တဝါတစ်ဦးသည် အကုသိုလ် သင်္ခါရတို့ကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့မိပါက ယင်းအကုသိုလ်သင်္ခါရတို့က ထိုသတ္တဝါ၏ ရုပ်နာမ် သန္တာန်အစဥ်ကို အပါယ်သို့ ပစ်ချကြ၏၊ အပါယ်ဘုံ၌ ဝိညာဏ် နာမ်ရုပ် သဠာယတန ဖဿ ဝေဒနာ စသော အကျိုးတရားများကို ရရှိပြန်၏၊ ဆင်းရဲအတိသာဖြစ်၏။
以无明为因建立、造作行苦以后，由于这些行，识、名色等果法便隔一生而明显生起。若有情曾培育不善行，这些不善行便把该有情的色名相续抛入恶趣；在恶趣地中，又得到识、名色、六处、触、受等果法，苦不堪言。
အပါယ်၌ ဒုက္ခအတိ ဖြစ်ပုံကိုမဆိုထားဘိ ကုသိုလ်သင်္ခါရကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ရရှိလာသော လူ့ဘုံ၌ပင်လျှင် ဇာတိ ဇရာမရဏ သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿ ဥပါယာသစသော ဒုက္ခများ စုပုံလျက်သာ ရှိသည်ကို တွေ့နိုင်၏၊ (၃၁)ဘုံတွင် ချမ်းသာအရာတွင် ထိပ်တန်း၌ တည်ကြသော''ချမ်းသာပါပေ့''ဆိုသည့် နတ် ဗြဟ္မာဘုံများ၌လည်း ဖောက်ပြန်ပျက်စီးရခြင်း ဝိပရိဏာမဒုက္ခဟူသော အဆုံးသတ် ဒုက္ခနှင့် မုချ တွေ့ကြရ၏။
姑且不说恶趣的极苦，即使因培育善行而得到的人界，也可见生、老死、愁、悲、苦、忧、恼等苦堆积其中。甚至在三十一地中堪称“至乐”、居于幸福顶端的天界与梵天界，最后也必然遭遇变坏毁灭的坏苦。
သို့ဖြစ်၍ ဒုက္ခမှ လွတ်လျက် သက်သက်ချမ်းသာသော အရာမည်သည် (၃၁)ဘုံ အတွင်း၌ မရှိပေ။
因此，在三十一地之内，根本没有离苦而纯然安乐之处。
သင်္ခါရဒုက္ခ၊ ဒုက္ခဒုက္ခ၊ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတွေသာ လွှမ်းမိုးနေသောကြောင့် ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ (= ချမ်းသာမဖက် သက်သက်သော ဒုက္ခတုံး ဒုက္ခအစုအပုံကြီး ဖြစ်နေသည်)ဟု ဟောတော်မူပေသည်။
由于唯有行苦、苦苦与坏苦笼罩其间，所以佛陀说：“ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ”——“纯然苦蕴生起”，即不与安乐相杂，只有一大块、一大聚的苦。
၁။ ဒုက္ခသဟဂုတ် ကာယဝိညာဏ်နှင့် ယှဥ်သော ကိုယ်၌ဖြစ်သော ကာယိက ဒုက္ခဝေဒနာ၊ ဒေါသမူဒွေ၌ ယှဥ်သော စိတ်မချမ်းသာခြင်း ဒေါမနဿဝေဒနာဟူသော စိတ်၌ဖြစ်သော စေတသိက ဒုက္ခဝေဒနာ -- ဤနှစ်မျိုး သော ဒုက္ခဝေဒနာသည် သဘာဝအားဖြင့်လည်းကောင်း အမည်နာမအားဖြင့်လည်းကောင်း တကယ် ဆင်းရဲသည့် ဒုက္ခအစစ်ဖြစ်သောကြောင့် ဒုက္ခဒုက္ခမည်၏။ ငရဲကား ယင်းဒုက္ခဒုက္ခတို့ဖြင့် အတိပြီးသော ထိပ်ဆုံးဘုံတည်း။
一、与苦俱身识相应、在身体上生起的身苦受，以及与两种瞋根心相应、作为心中之苦的忧受；这两种苦受，就自性而言也苦，就名称而言也叫苦，确是真实的苦，故称苦苦。地狱是充满这种苦苦的最极之地。
၂။ သုခဝေဒနာသည် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးခြင်းဖြင့် ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ အကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် ဝိပရိဏာမ ဒုက္ခမည်၏။
二、乐受由于变坏毁灭而成为苦因，故称坏苦。
၃။ ဥပေက္ခာဝေဒနာသည်လည်းကောင်း ကြွင်းသော ကာမ ရူပ အရူပတည်းဟူသော ဘုံသုံးပါးအတွင်း၌ တည်ရှိသော တေဘူမက သင်္ခါရတရားမှန်သမျှတို့သည်လည်းကောင်း ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း ဒဏ်ချက်ဖြင့် အမြဲမပြတ် ညှဥ်းပန်းနှိပ်စက်ခံနေရသည့် အတွက်ကြောင့် သင်္ခါရဒုက္ခမည်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၈၈။) ယင်းသို့လျှင် အဝိဇ္ဇာကို ရှေးဦးအစထား၍ သောကစသည်ကို အဆုံးသတ်လျက် ဟောကြားထားသဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် အကြောင်းမရှိဘဲ ဖြစ်လေသလောဟု စောကြောဖွယ်ရာရှိ၍ အာသဝကြောင့် ဖြစ်ရ၏ဟု ဖြေဆိုထား ၏။ တစ်ဖန် ဘဝစက်ကို သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿ ဥပါယာသတို့တွင် အဆုံးသတ်ထားသဖြင့် ဘဝစက်သည် ဥပါယာသတွင်ပင် ပြတ်ပါသလောဟုလည်း မေးဖွယ်ရာရှိလာပြန်၏၊ အဖြေမှာ ဤသို့ဖြစ်၏ ---
三、舍受以及其余一切存在于欲界、色界、无色界三地的三界行法，由于不断受生灭逼迫，故称行苦。（《阿毗达磨义注》2-88。）如此，以无明为起点、以愁等为终点而宣说，便会引起这样的审察：无明是否无因而生？对此答说，它由诸漏而生。又因为有轮在愁、悲、苦、忧、恼处结束，也可能有人问：有轮是否就在恼处断绝？答案如下。
သောကစသည်
愁等
သောက ဒေါမနဿ ဥပါယာသတရားတို့သည် ဒေါသမူစိတ်၌ ယှဥ်သော တရားများတည်း။ ထိုကြောင့် ထိုသောက ဒေါမနဿ ဥပါယာသတို့ဖြစ်တိုင်း အဝိဇ္ဇာဟူသော မောဟတရားလည်း အမြဲယှဥ်လျက်ပါ၏။
愁、忧、恼等法，都是与瞋根心相应之法。因此，每当愁、忧、恼生起时，称为无明的痴也必定相应而存在。
(နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း ဇယားများတွင် ဒေါသအုပ်စု နာမ်တရားစုတို့ကို ပြန်ကြည့်ပါ။)
〔请回看名业处篇各表中的瞋组名法。〕
原书第 343 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ဥပမာ -- သားကို အကြောင်းပြု၍ သောက ဒေါမနဿ ဥပါယာသ ဖြစ်ရလျှင် သားဟု အသိမှားမှု (= ရုပ် နာမ်အစုအပုံဟု မသိမှုအဝိဇ္ဇာ)လည်း ကပ်လျက်ပါ၏။ ရွှေ-ငွေကို အကြောင်းပြု၍ သောက ဒေါမနဿ ဥပါယာသ ဖြစ်ရလျှင် ရွှေ-ငွေဟု အသိမှားမှု (= ယင်းရွှေငွေကို အဋ္ဌကလာပ်ရုပ်တို့၏ အပေါင်းအစုဟု မသိမှု အဝိဇ္ဇာ)လည်း ကပ်လျက်ပါ၏။ ဤသို့စသည်ဖြင့် သဘောပေါက်ပါ။
例如，缘儿子而生愁、忧、恼时，把他错知为儿子的无明〔不知道只是一组色名〕也紧随其中；缘金银而生愁、忧、恼时，把它们错知为金银的无明〔不知道金银只是八不离色聚的集合〕也紧随其中。其余应当依此类推。
တစ်ဖန် ပရိဒေဝဟူသော ငိုကြွေးမှုမှာလည်း ရုပ်-နာမ်-ကြောင်း-ကျိုး = သင်္ခါရတရားတို့၌ ပရမတ်သို့ ဆိုက်အောင် အမှန်မမြင်သူ တွေဝေသူ အဝိဇ္ဇာမကင်းသူ၌သာ ဖြစ်လေ့ရှိ၏။ သားအတွက် ငိုကြွေးရလျှင် သားဟု အသိမှားမှု ရွှေ-ငွေအတွက် ငိုကြွေးရလျှင် ရွှေငွေဟု အသိမှားမှု အဝိဇ္ဇာ ကပ်လျက်ပါနေ၏။
又，称为悲的哭泣，通常只会在尚不能如实见到究竟、对色、名、因、果等行法仍然迷惑而未离无明者身上发生。若为儿子哭泣，错知为儿子的无明仍在；若为金银哭泣，错知为金银的无明也仍在。
တစ်ဖန် ပရိဒေဝနောင်၌ ဆက်လက်ဖော်ပြထားသော ဒုက္ခကား ဒုက္ခသဟဂုတ် ကာယဝိညာဏ်၌ ယှဥ်သော ဝေဒနာတည်း။ ယင်းဒုက္ခသဟဂုတ် ကာယဝိညာဏ်၌ အဝိဇ္ဇာကား တိုက်ရိုက် မယှဥ်နိုင်။ သို့သော် အဝိဇ္ဇာမကင်း- သေးသူတို့အဖို့ ယင်းကာယိကဒုက္ခကို ခံစားရာ၌ အယောနိသောမနသိကာရဖြစ်နေ၍ ဒေါမနဿဝေဒနာဖြစ်နေ လျှင် ရှေးအဖို့ နောက်အဖို့၌ အဝိဇ္ဇာယှဥ်လျက်ပါ၏။ သားသမီးအတွက် အပင်ပန်း အဆင်းရဲခံ၏၊ ရွှေ ငွေ ရရှိရေးအတွက် အပင်ပန်း အဆင်းရဲခံ၏၊ လူဘဝ နတ်ဘဝရရှိရေးအတွက် အပင်ပန်း အဆင်းရဲခံ၏။ ထိုသို့ အပင်ပန်း အဆင်းရဲခံရာ၌ အဝိဇ္ဇာမကင်းသေးသူ ယောနိသောမနသိကာရ မရှိသူ အယောနိသောမနသိကာရ ဖြစ်နေသူတို့အဖို့ သား သမီး ရွှေ ငွေ လူဘဝ နတ်ဘဝဟု အသိမှားမှုများသည် ထိုကာယိကဒုက္ခ၏ ရှေ့အဖို့ နောက်အဖို့တို့တွင် ခြံရံလျက်ရှိ၏။ ရုပ်တရားအစုအပုံ နာမ်တရားအစုအပုံ ရုပ်နာမ်အစုအပုံဟု မသိဘဲ သား သမီး ရွှေ ငွေ လူဘဝ နတ်ဘဝစသည်ဖြင့် အသိမှားမှုကား အဝိဇ္ဇာတည်း။
再者，列在悲之后的苦，是与苦俱身识相应的受；无明不能直接与苦俱身识相应。然而，对尚未离无明的人而言，若在感受这身苦时生起不如理作意，因而生起忧受，无明便在前后心刹那中相应而存在。有人为儿女而劳苦受累，为取得金银而劳苦受累，为获得人有、天有而劳苦受累。对于尚未离无明、不具如理作意而正生起不如理作意的人，错知为儿女、金银、人有、天有的无明，就围绕在身苦的前后。不能知道只是色法聚、名法聚、色名聚，却错知为儿女、金银、人有、天有等，这就是无明。
ထိုကြောင့် သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿ ဥပါယာသတို့ ဖြစ်တိုင်း အဝိဇ္ဇာလည်း အတူတကွဖြစ်စေ ရှေ့အဖို့ နောက်အဖို့၌ဖြစ်စေ ပါဝင်လျက် ရှိပေသည်။ အဝိဇ္ဇာထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာလျှင် သင်္ခါရစသည်တို့ သည်လည်း ဖြစ်ကြမြဲ ဓမ္မတာသာတည်း။ ဤနည်းအားဖြင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သံသရာဘဝစက်သည် ပြတ်၍ မသွားဘဲ အဝိဇ္ဇာထပ်လျက် လည်ပတ်နေသည်ဟု မှတ်ပါ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၇၉။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၁၁-ကြည့်။)
因此，每当愁、悲、苦、忧、恼生起时，无明也必定同时或在前后生起。一旦无明明显生起，行等诸法依自然法则也必定生起。应当知道：依此理，缘起的轮回有轮不会断绝，而是以无明再次衔接，继续转动。（《阿毗达磨义注》2-179；参见《清净道论》2-211。）
သောကစသည် ဖြစ်ကြောင်း
愁等生起的原因
ဤနည်း၌ --- ''သောကစသည် ဖြစ်လျှင် အဝိဇ္ဇာ ပါဝင်နေ၏'' --- ဟုဆိုလျှင် ''ထိုသောကစသည်တို့ကား အဘယ်အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပါကုန်သနည်း''ဟု မေးဖွယ်ရှိ၏။ မှန်ပေသည် --- ''ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ = ဇာတိအကြောင်းခံကြောင့် ဇရာမရဏ သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿ ဥပါယာသတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏'' --- ဟု ဟောကြားထားတော်မူအပ်သော်လည်း သောကစသည်တို့သည် ဇာတိ၏ အကျိုးရင်းမဟုတ်၊ အဆက်ဆက် ဖြစ်တတ်သော အကျိုးဆက်မျှသာ ဖြစ်ရကား ထိုသောကစသည်တို့၏ အကြောင်းကိုလည်း မေးသင့်၏ ---- ထိုအကြောင်းကား အဘယ်ပါနည်းဆိုသော် အဖြေကား အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်၏ --- ဇရာမရဏဟူသော အိုခြင်း သေခြင်း ဒုက္ခတရားတို့သည် တွေ့ထိ နှိပ်စက်အပ်သောကြောင့် ဖြစ်စေ၊ ဆွေမျိုးတို့၏ ပျက်စီးခြင်း ဉာတိဗျသန၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့၏ ပျက်စီးခြင်း ဘောဂဗျသန၊ အနာရောဂါကြောင့်
依这一方法，若说“愁等生起时，无明也在其中”，便会有人问：“那么，这些愁等因何而生？”确实，虽然经中说：“ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ”——“缘生，老死、愁、悲、苦、忧、恼生起”，但愁等并不是生的直接果，只是后来相续而生的间接果，所以还应追问愁等的近因。答案如下：愁等会因受到老死之苦的触迫而生，也会因受到五种衰败之一的触迫而生；这五种衰败是：亲族衰败、财产衰败、疾病所致的健康衰败、戒行衰败，以及正见——
ပျက်စီးခြင်း ရောဂဗျသန၊ သီလ၏ ပျက်စီးခြင်း သီလဗျသန၊ မှန်ကန်သောသမ္မာဒိဋ္ဌိ အယူဝါဒ၏ ပျက်စီးခြင်း ဒိဋ္ဌိဗျသနဟူသော ဗျသနတရား တစ်ပါးပါးဖြင့် တွေ့ထိ နှိပ်စက်အပ်သောကြောင့် ဖြစ်စေ သောကစသည်တို့သည် ဖြစ်တတ်ရကား ဇရာမရဏဟူသော ဒုက္ခဓမ္မနှင့် တွေ့ထိခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ဉာတိဗျသနစသော ဗျသန တရား တစ်မျိုးမျိုးနှင့် တွေ့ထိခြင်းသည်လည်းကောင်း သောကစသည်တို့၏ အကြောင်း ဖြစ်သည်။
——的见解衰败。因此，遭遇老死苦法，或遭遇亲族衰败等某一种衰败，都是愁等的原因。
原书第 344 页
သောကစသည် ဖြစ်သောအခါ အဝိဇ္ဇာလည်း ပါဝင်ပြီးစီးပုံကို တစ်နည်းပြလိုပြန်သဖြင့် နောက်တစ်နည်းကို အောက်ပါအတိုင်း ဆက်လက်ဖွင့်ဆိုပြန်သည်။ ---
为了另从一个角度说明愁等生起时无明如何也已包括在内，下面继续解释另一种方法。
တစ်နည်းအဖြေ
另一种解答
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၇၉-၁၈ဝ။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၁၁။)
（《阿毗达磨义注》2-179—180；《清净道论》2-211。）
အာသဝသမုဒယာ အဝိဇ္ဇာသမုဒယော (= အာသဝ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်၏)ဟု ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူ၏။ အာသဝဖြစ်ခြင်းကြောင့်လည်း ထိုသောက စသည်တို့သည် ဖြစ်ပေါ် လာကြကုန်၏။
佛陀说：“အာသဝသမုဒယာ အဝိဇ္ဇာသမုဒယော”——“由于诸漏生起，无明生起。”由于诸漏生起，这些愁等也会生起。
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော်တွင် ဇာတိကြောင့် ဇရာမရဏ သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿ ဥပါယာသတရား တို့ ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်းကို ဟောကြားထားတော်မူသော်လည်း ဇာတိမှာ သောကစသည်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာဖို့ရန် မကင်းစကောင်းသော ဝေးသော အကြောင်းတရားသာတည်း။ သောကစသည်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာဖို့ရန် အနီးစပ်ဆုံး အကြောင်းတရားများမှာ အာသဝေါတရားတို့ပင် ဖြစ်ကြသည်။
缘起教说虽然说由于生而有老死、愁、悲、苦、忧、恼，但生只是愁等生起时不可缺少的远因；愁等生起的最近因，正是诸漏。
ကာမာသဝကြောင့် သောကစသည်ဖြစ်ပုံ
由欲漏而生起愁等
တဿ စေ ကာမယာနဿ၊ ဆန္ဒဇာတဿ ဇန္တုနော။
“တဿ စေ ကာမယာနဿ၊ ဆန္ဒဇာတဿ ဇန္တုနော။
တေ ကာမာ ပရိဟာယန္တိ၊ သလဒဝိဒ္ဓေါဝ ရုပ္ပတိ။ (ခု-၁-၃၉၉။)
တေ ကာမာ ပရိဟာယန္တိ၊ သလဒဝိဒ္ဓေါဝ ရုပ္ပတိ။”——“若那渴求诸欲、欲求已生的有情，所欲之物衰损，他便如中箭者般痛苦。”（《小部》1-399。）
ကာမတော ဇာယတီ သောကော။ (ခု-၁-၄၅။)
“ကာမတော ဇာယတီ သောကော။ ”——“从欲爱生起愁。”（《小部》1-45。）
ဤဒေသနာတော်များနှင့် အညီ ---- သက်ရှိသက်မဲ့ ကာမဝတ္ထု အစုစုကို လိုလားတောင့်တနေသော သတ္တဝါအဖို့ ထိုကာမဝတ္ထု အစုစုတို့၏ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးသွားသောအခါ မြှားဖြင့် ပစ်ခွင်းခံရသော သားကောင် ကဲ့သို့ သောကစသော မြှားငြောင့်တို့၏ စူးဝင်ခံရမှုကြောင့် စိတ်ဖောက်ပြန်လာတတ်ပေသည်။ ထိုသို့ သက်ရှိသက်မဲ့ ကာမဝတ္ထု အစုစုတို့၏ ပျက်စီး၍ သောကစသည်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာရာ၌ ထိုသက်ရှိသက်မဲ့ ကာမဝတ္ထုအစုစု အပေါ်၌ ချစ်ခင်တွယ်တာ မက်မောမှု လိုလားတောင့်တမှု ကာမာသဝကို အကြောင်းခံလျက် ရှိ၏။ ယင်းကာမာသဝဖြစ်လျှင် ယင်းသက်ရှိသက်မဲ့ ကာမဝတ္ထု အစုစုတို့အပေါ်၌ သား သမီး ဇနီး မြေး ရွှေ ငွေစသည်ဖြင့် အသိမှားမှု အဝိဇ္ဇာ လည်း ကပ်လျက်ပါလာ၏။ အလားတူပင်လျှင် ယင်းသက်ရှိသက်မဲ့ ကာမဝတ္ထု အစုစုတို့ကို အကြောင်းပြု၍ သောကစသည်ဖြစ်ရာ၌လည်း ယင်းအဝိဇ္ဇာသည် ကပ်လျက်ပါနေ၏။ သို့သော် တပ်မက်မှု ကာမာသဝ
依这些教说，渴求种种有生命、无生命欲事的有情，在那些欲事变坏毁灭时，就像猎物被箭射中一般，因愁等箭刺入而心受损害。在欲事毁灭、愁等生起时，作为原因的是对这些有生命、无生命欲事的爱恋、黏著、贪求与渴望，即欲漏。欲漏生起时，把这些欲事错知为儿子、女儿、妻子、孙儿、黄金、钱财等的无明也紧随其中。同样，缘这些欲事而生愁等时，无明也紧随其中。然而，若贪著的欲漏势力强盛，便不能把这些欲事所成的色名聚看至究竟；有时甚至不肯努力去看。愁等——
အားကောင်းနေပါလျှင် ယင်းသက်ရှိသက်မဲ့ ကာမဝတ္ထု အစုစုဟူသော ရုပ်နာမ် အစုအပုံကို ပရမတ်သို့ ဆိုက်အောင် မမြင်တတ်ပေ။ မြင်အောင် မကြိုးစားသော်လည်း ရှိတတ်၏။ သောကစသည် ဖြစ်ရာ၌လည်း နည်းတူပင် ဖြစ်သည်။
——生起时，情形也是一样。
ဒိဋ္ဌာသဝကြောင့် သောကစသည်ဖြစ်ပုံ
由见漏而生起愁等
တဿ အဟံ ရူပံ မမ ရူပန္တိ ပရိယုဋ္ဌဋ္ဌာယိနော ရူပဝိပရိဏာမညထာဘာဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ သောကပရိဒေဝ ဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ။ (သံ-၂-၃။) ''ရုပ်ဟူသည် ငါတည်း၊ ငါ၏ ရုပ်တရားတည်း''ဟု ဒိဋ္ဌာသဝဖြင့် လုလုယက်ယက် စွဲလမ်းလျက် တည်နေသူမှာ ရုပ်တရား၏ ဖောက်ပြန်မှု တစ်မျိုးတစ်မည် ပြောင်းလဲမှုကြောင့် သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿ ဥပါယာသ တို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကြရလေသည်။ ဤ၌ ရုပ်တရားကိုပင် ''အတ္တဟုလည်းကောင်း၊ အတ္တ၏ ရုပ်တရားဟု လည်းကောင်း'' စွဲလမ်း ယုံကြည်နေ၏။ ထိုသို့ စွဲလမ်းယုံကြည်နေသူ၏ သန္တာန်၌ ခံယူချက်မှားမှု ဒိဋ္ဌာသဝသည်
巴利原文（缅文转写）：“တဿ အဟံ ရူပံ မမ ရူပန္တိ ပရိယုဋ္ဌဋ္ဌာယိနော ရူပဝိပရိဏာမညထာဘာဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ သောကပရိဒေဝ ဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ။”（《相应部》2-3。）“对于执著而住、认为‘色是我，色是我所有’的人，由于色变坏、变成别样，愁、悲、苦、忧、恼便生起。”这里，他执著、信受色就是“我”或“我的色法”。这种人的相续中存在错误主张的见漏。把色认定为“我”“我的色法”，其错误主张的性质是见、是见漏；把色错知为“我”“我的色法”，其错知的性质则是——
原书第 345 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) တည်ရှိနေ၏။ ရုပ်တရားကို ''အတ္တဟု၊ အတ္တ၏ ရုပ်တရားဟု'' --- ခံယူချက်မှားမှု သဘောကား ဒိဋ္ဌိတည်း ဒိဋ္ဌာသဝတည်း။ ရုပ်တရားကို ''အတ္တဟု၊ အတ္တ၏ရုပ်တရားဟု'' --- အသိမှားမှု သဘောကား အဝိဇ္ဇာတည်း အဝိဇ္ဇာသဝတည်း။ ထိုကြောင့် ရုပ်တရားအပေါ်၌ ဒိဋ္ဌာသဝဖြင့် လုလုယက်ယက် စွဲလမ်းလျက် တည်နေသူမှာ ရုပ်တရား၏ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု တစ်မျိုးတစ်မည် ပြောင်းလဲမှုကြောင့် သောကစသည်တို့ ဖြစ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ဒိဋ္ဌာသဝဖြစ်ရာ၌လည်းကောင်း ''ငါ၊ ငါ၏ရုပ်''ဟု အသိမှားမှု အဝိဇ္ဇာလည်း ကပ်လျက်ပင် ပါဝင်နေသည်ကို သိရှိပါလေ။
——无明、是无明漏。因此应知：执著色为“我”“我的色法”的人，由于色变坏毁灭、变成别样而生愁等时，以及见漏生起时，把它错知为“我”“我的色”的无明，都紧随其中。
ဘဝါသဝကြောင့် သောကစသည် ဖြစ်ပုံ
由有漏而生起愁等
ယေပိ တေ ဘိက္ခဝေ ဒေဝါ ဒီဃာယုကာ ဝဏ္ဏဝန္တော သုခဗဟုလာ ဥစ္စေသု ဝိမာနေသု စိရဋ္ဌိတိကာ၊ တေပိ တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ယေဘုယျေန ဘယံ သံဝေဂံ သန္တာသံ အာပဇ္ဇန္တိ။
巴利原文（缅文转写）：“ယေပိ တေ ဘိက္ခဝေ ဒေဝါ ဒီဃာယုကာ ဝဏ္ဏဝန္တော သုခဗဟုလာ ဥစ္စေသု ဝိမာနေသု စိရဋ္ဌိတိကာ၊ တေပိ တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ယေဘုယျေန ဘယံ သံဝေဂံ သန္တာသံ အာပဇ္ဇန္တိ။ ”
(သံ-၂-၇ဝ။ အံ-၁-၃၄၂။)
（《相应部》2-70；《增支部》1-342。）
= ရဟန်းတို့ …အသက်ရှည်၍ အဆင်းလှကာ သုခများလျက် အလွန်မြင့်မောက် အထက်တန်းသို့ ရောက်နေသည့် ဘုံဗိမာန်တို့ဝယ် ကြာမြင့်စွာ တည်နေရသည့်အတွက် မိမိ၏ ဗြဟ္မာဘဝကို တွယ်တာ တပ်မက်သည့် ဘဝါသဝဖြင့် အားရနှစ်သက်ကြသော ဗြဟ္မာတို့သည် ဘုရားရှင်၏ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တနှင့် စပ်သည့် တရားဒေသနာသံကို ကြားနာကြရသည့်အခါ များသောအားဖြင့် မိမိတို့ဘဝ၏ မမြဲသော အချက်ကို တွေးတော မိကာ လွန်စွာ ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်လျက် သံဝေဂ ဖြစ်ကြရလေသည်။ (သံ-၂-၇ဝ၊ အံ-၁-၃၄၂။) ဤ၌လည်း မိမိတို့၏ ဘဝကို နတ်ဗြဟ္မာဟု အသိမှားမှု၊ ငါတို့ဟု အသိမှားမှု အဝိဇ္ဇာများ ကပ်လျက် ပါဝင်နေသည်ကို သတိပြုပါ။ ဤဗြဟ္မာတို့ကား အလွန် အသက်ရှည်ကြ၏။ ဘုရားရှင်၏တရားတော်ကို နာကြားရ သဖြင့် အနိစ္စဟု မိမိတို့၏ဘဝကို သိမြင်လာသောအခါ အလွန် ကြောက်ရွံ့ ထိတ်လန့်လာကြကုန်၏။ နတ်တို့သည် နတ်သက်ကြွေခါနီး ကာလဝယ် ပုဗ္ဗနိမိတ် (၅)ပါးတို့ကို တွေ့မြင်ကြရသဖြင့် သေဘေးမှ အလွန် ကြောက်လန့်ကြ
译义：“诸比丘，……那些长寿、具美色、多安乐、长久住在高胜宫殿中的天众，听闻如来所说之法以后，大多也会生起怖畏、悚惧与惊惶。”那些梵天因为长寿、美好、多乐，长久住在极高胜的梵天宫殿，对自己的梵天有生起有漏而满意、喜爱；当他们听闻佛陀关于无常、苦、无我的法时，大多想到自身之有的无常，因而极其恐惧、惊惶，生起悚惧。（《相应部》2-70；《增支部》1-342。）这里也应注意：把自身之有错知为天、梵天，错知为“我们”的无明，也紧随其中。这些梵天寿命极长；他们听闻佛法，知见自身之有为无常时，便极其恐惧惊惶。诸天临近命终时，会看见五种衰相，因此极其畏惧死亡；正如被死亡这一大险难所威胁的诸天，极其恐惧惊惶而生瞋与忧，——
ကုန်၏၊ သေဘေးဆိုးကြီးက လွန်စွာ ခြိမ်းခြောက်အပ်ကုန်သော နတ်တို့သည် လွန်စွာ ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့် လျက် ဒေါသ ဒေါမနဿ ဖြစ်ကြရကုန်သကဲ့သို့ အလားတူပင် ယင်းဗြဟ္မာတို့သည်လည်း လွန်စွာ ကြောက်ရွံ့ ထိတ်လန့်လျက် သံဝေဂ ဖြစ်ကြရလေသည်။
——那些梵天也同样极其恐惧惊惶而生悚惧。
ပုဗ္ဗနိမိတ် (၅) ပါး
五种衰相
မာလာ မိလာယန္တိ၊ ဝတ္ထာနိ ကိလိဿန္တိ၊ ကစ္ဆေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တိ၊ ကာယေ ဝေဝဏ္ဏိယံ သြက္ကမတိ၊ ဒေဝေါ ဒေဝါသနေ နာဘိရမတိ။ (ခု-၁-၂၄၇။) ၁။ နတ်ပန်းတို့သည် ညှိုးနွမ်းကုန်၏။
巴利原文（缅文转写）：“မာလာ မိလာယန္တိ၊ ဝတ္ထာနိ ကိလိဿန္တိ၊ ကစ္ဆေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တိ၊ ကာယေ ဝေဝဏ္ဏိယံ သြက္ကမတိ၊ ဒေဝေါ ဒေဝါသနေ နာဘိရမတိ။ ”（《小部》1-247。）一、天花枯萎。
၂။ နတ်အဝတ်တို့သည် ညစ်နွမ်းကုန်၏။
二、天衣垢染。
၃။ လက်ကတီးကြားတို့မှ (= ချိုင်းကြားတို့မှ) ချွေးတို့သည် ယိုထွက်ကုန်၏။
三、腋下流汗。
၄။ ကိုယ်၌ ဖောက်ပြန်သော အရေအဆင်း ရှိသူ၏အဖြစ်သည် သက်ရောက်လာ၏။
四、身体出现失色变丑之相。
(အသားအရောင် ပြောင်းလဲလာ၏။) ၅။ နတ်သည် နတ်တို့၏နေရာ ဘုံဗိမာန်၌ မမွေ့လျော် ဖြစ်နေ၏။
〔肤色发生变化。〕五、天人在自己的天宫座处不再感到喜乐。
ဤ (၅)ပါးတို့ကား နတ်တို့ သေခါနီးကာလဝယ် သေခြင်းရှေ့ပြေး နိမိတ်တို့တည်း။
这五种现象，是诸天临近命终时、先于死亡出现的征相。
(ခု-၁-၂၄၇-ဣတိဝုတ်ပါဠိတော်။)
（《小部》1-247，《如是语》巴利。）
原书第 346 页
အဝိဇ္ဇာသဝကြောင့် သောကစသည် ဖြစ်ပုံ
由无明漏而生起愁等
သ ခေါ သော ဘိက္ခဝေ ဗာလော တိဝိဓံ ဒိဋ္ဌေဝဓမ္မေ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ။ (မ-၃-၂ဝ၂။) = ရဟန်းတို့ …ထိုအဝိဇ္ဇာမကင်းသေးသည့် လူဖျင်း လူအ လူ့ဗာလသည် အဝိဇ္ဇာသဝကြောင့် မျက်မှောက်ဘဝမှာပင် --- ၁။ ဒုက္ခသဟဂုတ် ကာယဝိညာဏ်၌ ယှဥ်သော ကာယိက ဒုက္ခဝေဒနာ၊ ၂။ ဒေါသမူဒွေ၌ ယှဥ်သော အသင်္ခါရိက စေတသိက ဒေါမနဿဝေဒနာ၊ ၃။ သသင်္ခါရိက စေတသိက ဒေါမနဿဝေဒနာ၊ ဤ (၃)မျိုးသော ဒုက္ခဝေဒနာကို ခံစားရပေသည်။ ယင်းဝေဒနာ (၃)မျိုးတို့၏ အကြောင်းရင်း နိဒါန်းမှာ သုံးမျိုးပင်ရှိ၏။ --- ၁။ တဿာရုပ္ပကထာသဝန = မကောင်းမှု ဒုစရိုက် အကုသိုလ်တို့ကို ပြုမိသဖြင့် ယင်းမကောင်းမှုအား လျောက်ပတ်သော ကဲ့ရဲ့စကားကို ကြားနာရခြင်း၊ ၂။ ကမ္မကာရဏာဒဿန = (၃၂)ပါးသော ကံကြမ္မာဟူသော ညှဥ်းပန်းနှိပ်စက်မှုကို တွေ့မြင်နေရခြင်း၊ ၃။ မရဏကာလကမ္မောပဋ္ဌာန =သေရာညောင်စောင်း လျောင်းစက်ရာအခါ၌ အကုသိုလ်ကံအာရုံ ထင်လာခြင်း
巴利原文（缅文转写）：“သ ခေါ သော ဘိက္ခဝေ ဗာလော တိဝိဓံ ဒိဋ္ဌေဝဓမ္မေ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ။ ”（《中部》3-202。）译义：“诸比丘，那个未离无明的愚人，由于无明漏，在现法中感受三种苦与忧。”一、与苦俱身识相应的身苦受；二、与两种瞋根心相应、无行的心忧受；三、有行的心忧受。这三种苦受也各有因由，总为三种：一、听闻相应的责难之语——由于造了恶行不善，听见与该恶行相应的责骂；二、看见刑罚——看见三十二种称为刑罚的折磨；三、临终时业现起——躺在临终床榻时，不善业所缘显现。
ဤအကြောင်း (၃)ရပ်ကို (မူလဋီကာ-၂-၁၂၅။)၌ ဖော်ပြထား၏။ ယင်းအကြောင်း (၃)မျိုးကြောင့် (၃)မျိုးသော ဒုက္ခဝေဒနာကို ခံစားရာ၌လည်းကောင်း၊ မကောင်းမှု ဒုစရိုက်တို့ကို လွန်ကျူးရာ၌လည်းကောင်း ''ငါ သူတစ်ပါး''စသည်ဖြင့် အသိမှားမှု အဝိဇ္ဇာသည် အကြောင်းခံလျက်ပင်ရှိ၏။
这三个因由见于《根本复注》2-125。由于这三种因而感受三种苦受时，以及造作恶行时，把它错知为“我”“他人”等的无明，都作为根本因而存在。
ဣတိ ယသ္မာ အာသဝသမုဒယာ ဧတေ ဓမ္မာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ဧတေ သိဇ္ဈမာနာ အဝိဇ္ဇာယ ဟေတုဘူတေ အာသဝေ သာဓေန္တိ။ အာသဝေသု စ သိဒ္ဓေသု ပစ္စယဘာဝေ ဘာဝတော အဝိဇ္ဇာပိ သိဒ္ဓါဝ ဟောတီတိ။
巴利原文（缅文转写）：“ဣတိ ယသ္မာ အာသဝသမုဒယာ ဧတေ ဓမ္မာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ဧတေ သိဇ္ဈမာနာ အဝိဇ္ဇာယ ဟေတုဘူတေ အာသဝေ သာဓေန္တိ။ အာသဝေသု စ သိဒ္ဓေသု ပစ္စယဘာဝေ ဘာဝတော အဝိဇ္ဇာပိ သိဒ္ဓါဝ ဟောတီတိ။ ”
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၈ဝ။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၁၂။)
（《阿毗达磨义注》2-180；《清净道论》2-212。）
ဤသို့လျှင် အာသဝေါတရားတို့၏ ထင်ရှား ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သောကစသည်တို့သည် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ် လာကုန်၏။ ထိုကြောင့် ထိုသောကစသည်တို့၏ ဖြစ်မှုသည် ပြီးစီးကုန်လတ်သော် အဝိဇ္ဇာ၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်သော အာသဝေါတရားတို့၏ ဖြစ်မှုသည်လည်း ပြီးစီးပြီးသာ ဖြစ်ကုန်၏။
如此，由于诸漏明显生起，愁等也明显生起。因此，当愁等的生起得以成立时，作为无明之因的诸漏之生起也就得以成立。
''အောက်အကြေ၌ ရေတိုးလာသည်ကို မြင်လျှင် အထက်အညာ၌ မိုးရွာပြီ''ဟု သိရသကဲ့သို့၊ အလားတူပင် သောကစသည့် အကျိုးတရားကို မြင်ရသဖြင့် အကြောင်း အာသဝေါတရားတို့ကိုလည်း ထိုအကျိုးက သိစေနိုင် ပေသည်။ ယင်းသို့ သိစေနိုင်ခြင်းကိုပင် ဤ၌ ''အာသဝေါတရားတို့ကို ပြီးစီးစေနိုင်ကုန်၏''ဟု ဆိုသည်။
譬如下游见水上涨，便知道上游已经下雨；同样，由看见愁等果法，这些果法也能使人知道作为原因的诸漏。这里所谓“使诸漏得以成立”，就是指能够以这种方式得知它们。
အာသဝေါတရားတို့၏ ဖြစ်မှုသည် ပြီးစီးခဲ့သော် အာသဝေါတရားတည်းဟူသော အကြောင်းတရားသည် ထင်ရှားဖြစ်ခဲ့သော် အဝိဇ္ဇာဟူသော အကျိုးတရားသည်လည်း ထင်ရှား ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အဝိဇ္ဇာ၏ ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်မှုသည်လည်း ပြီးစီးပြီးသားသာ ဖြစ်သွား၏။ ယင်းသို့ အဝိဇ္ဇာ၏ ထင်ရှားဖြစ်မှုသည် ပြီးစီးခဲ့သော် တစ်ဖန် အဝိဇ္ဇာ အကြောင်းခံကြောင့် သင်္ခါရတို့သည် ဖြစ်ကြပြန်ကုန်၏၊ တစ်ဖန် သင်္ခါရကြောင့် ဝိညာဏ်သည် ဖြစ်ပြန်၏။ ဤသို့လျှင် အကြောင်းနှင့် အကျိုး အဆက်ဆက်အားဖြင့် အဆုံးအပိုင်းအခြား မရှိတော့ပေ။
一旦诸漏的生起得以成立，即称为诸漏的因法明显生起，由于无明这一果法也明显生起，无明的明显生起便也得以成立。无明的明显生起一经成立，由于无明为缘，诸行又生起；由于诸行为缘，识又生起。如此，因与果相续不断，便没有终点界限。
ဤသို့လျှင် အာသဝေါတရားများကြောင့် အဝိဇ္ဇာဖြစ်၍ အဝိဇ္ဇာကြောင့်လည်း အာသဝေါတရားများ ဖြစ်ကြရ ပြန်သည်။ အဝိဇ္ဇာကြောင့် အာသဝေါတရားများ ဖြစ်ပေါ်လာရာ၌ ကာမာသဝ၊ ဘဝါသဝ၊ ဒိဋ္ဌာသဝတို့သည်
如此，因诸漏而有无明，也因无明而有诸漏。诸漏因无明而生时，欲漏、有漏、见漏能以俱生等方式与无明共同相应而生；无明以亲依止力资助时，它们也能在相隔许多心刹那以后——
原书第 347 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) အဝိဇ္ဇာနှင့် သဟဇာတစသော သဘောအားဖြင့် အတူယှဥ်တွဲ၍လည်း ဖြစ်နိုင်ကုန်၏။ အဝိဇ္ဇာက ဥပနိဿယ သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးလိုက်သဖြင့် စိတ္တက္ခဏပေါင်းများစွာ ခြားလျက်လည်း ဖြစ်နိုင်ကုန်၏။ အဝိဇ္ဇာနှင့် ယှဥ်တွဲ၍ ဖြစ်ရာ၌ အဝိဇ္ဇာ၏ အကူအညီ အကြောင်းတရားများ အဖြစ် အဝိဇ္ဇာအား သဟဇာတစသော သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု ပေး၏၊ တစ်ဖန် အဝိဇ္ဇာကလည်း ယင်းအာသဝေါတရားတို့အား သဟဇာတစသော ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြု ပေး၏။
——生起。它们与无明相应而生时，作为无明的助缘，以俱生等缘力资助无明；无明又以俱生等缘力资助这些漏法。
တစ်ဖန် အဝိဇ္ဇာက ဥပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးလိုက်သဖြင့် အဝိဇ္ဇာနှင့် စိတ္တက္ခဏပေါင်းများစွာ ကွာခြား၍လည်း အာသဝေါတရားတို့သည် ဖြစ်ခဲ့သော် ယင်းအာသဝတို့သည် သင်္ခါရနှင့် ကမ္မဘဝ (= ကံ) တို့တွင် ထိုက်သလို အကျုံးဝင်ကြ၏၊ အပုညာဘိသင်္ခါရနှင့် အကုသိုလ်ကံတရားများ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်းအပုညာဘိ သင်္ခါရနှင့် အကုသိုလ်ကံတို့ ဖြစ်ပေါ်လာရာ၌လည်း အဝိဇ္ဇာသည် ယင်းအပုညာဘိသင်္ခါရနှင့် အကုသိုလ်ကံ တို့အား ဥပနိဿယသတ္တိဖြင့်လည်းကောင်း၊ သဟဇာတစသော သတ္တိဖြင့်လည်းကောင်း ကျေးဇူးပြုပေးလျက်ပင် ရှိသည်။ ရှေးရှေးသော အဝိဇ္ဇာသည် နောက်နောက်သော အပုညာဘိသင်္ခါရ၊ အကုသိုလ်ကံတို့အား ဥပနိဿယ သတ္တိဖြင့်၊ စိတ္တက္ခဏတစ်ခု၏ အတွင်း၌ အတူယှဥ်တွဲ ဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာသည် မိမိနှင့် ယှဥ်ဖက် သမ္ပယုတ် ဖြစ်သော အပုညာဘိသင်္ခါရ၊ အကုသိုလ်ကံတို့အား သဟဇာတစသော သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေး၏ဟု
又，无明以亲依止力资助，诸漏在相隔许多心刹那以后生起时，这些漏法依其所应摄入行与业有〔业〕，成为非福行与不善业。非福行与不善业生起时，无明仍以亲依止力及俱生等缘力资助它们：先前的无明以亲依止力资助后来的非福行与不善业；在同一心刹那中共同相应而生的无明，则以俱生等缘力资助与自己相应的非福行与不善业。其义是——
ဆိုလိုသည်။ (အဝိဇ္ဇာက ပုညာဘိသင်္ခါရ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရတို့အား ကျေးဇူးပြုပုံသည် နောက်တွင် ထင်ရှား လတ္တံ့။) သို့အတွက် အဝိဇ္ဇာနှင့် အာသဝတို့သည် အစနှင့် အဆုံးကို ရှာဖွေ၍ မရနိုင်လောက်အောင် သံသရာ စက်ရဟတ်ကို ရှည်လျားစွာ လည်ပတ်စေသော ဓာတ်ငွေ့များ ဖြစ်ကြသည်ဟု သဘောပေါက်ပါလေ။
——如此。〔无明如何资助福行与不动行，后文将会清楚说明。〕因此应当理解：无明与诸漏如同动力，令轮回之轮长久转动，以至于无法寻找其开始与终结。
အဝိဇ္ဇာကို အစထား၍ ဟောတော်မူရခြင်း အကြောင်း
为何以无明为始而说
အာသဝကြောင့် အဝိဇ္ဇာဖြစ်လျှင် အဘယ်ကြောင့် အဝိဇ္ဇာကို အစဆုံး ဟောပြတော်မူရသနည်းဟု မေးသင့် ပြန်၏။ အဝိဇ္ဇာသည် ဝဋ်တရားအပေါင်းတို့တွင် ဦးခေါင်းပမာ လွန်စွာ အရေးကြီး၏။ သံသရာစက်ရဟတ်၏ လည်ပတ်နေပုံအကြောင်းကို ဟောပြသော ဒေသနာတော်သည် ဝဋ္ဋကထာမည်၏။ အဝိဇ္ဇာကား ယင်းဝဋ္ဋကထာ တရားစကား၏ အဦးပဓာန ဖြစ်၏။ သံသရာစက်ရဟတ်ကို လည်ပတ်စေတတ် ဖြစ်စေတတ်သော အကြောင်းရင်း ကား ကံတရားဖြစ်၏၊ အဝိဇ္ဇာသည် ယင်းကံတရား၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်၏။
若无明由诸漏而生，便可问：为何又首先宣说无明？无明在诸轮转法中如同首脑，极其重要。说明轮回之轮如何转动的教说，称为“轮转论”。无明是这轮转论的首要根本。能使轮回之轮转动、生起的原因是业，而无明又是业的原因。
ထင်ရှားစေအံ့ --- ဘုရားရှင်သည် ဝဋ္ဋကထာ ဒေသနာတော်ကို ဟောကြားတော်မူသည်ရှိသော် အဝိဇ္ဇာကို သော်လည်းကောင်း၊ ဘဝတဏှာကိုသော်လည်းကောင်း နှစ်ပါးကုန်သောတရားတို့ကို အဦးပဓာနပြု၍ ဟောကြား တော်မူလေသည်။ အဝိဇ္ဇာကို အဦးပဓာနထား၍ ဟောကြားတော်မူပုံကား ဤသို့တည်း --- ''ပုရိမာ ဘိက္ခဝေ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာယ 'ဣတော ပုဗ္ဗေ အဝိဇ္ဇာ နာဟောသိ၊ အထ ပစ္ဆာ သမဘဝီ'တိ။ ဧဝဉ္စေတံ ဘိက္ခဝေ ဝုစ္စတိ၊ အထ စ ပန ပညာယတိ 'ဣဒပ္ပစ္စယာ အဝိဇ္ဇာ'တိ။'' (အံ-၃-၃၄၆။) = ရဟန်းတို့ …ဤမည်သော မင်း၊ ဤမည်သော ဘုရားရှင်၏ လက်ထက်တော်မှ ရှေး၌ အဝိဇ္ဇာသည် မဖြစ်ပေါ်ခဲ့သေး၊ ထိုမည်သော မင်း၊ ထိုမည်သော ဘုရားရှင်၏ လက်ထက်တော်မှ နောက်ပိုင်းကာလ၌သာ စ၍ ဖြစ်ခဲ့ပြီဟု ဤသို့လျှင် အဝိဇ္ဇာ၏ ရှေး၌ဖြစ်သော အစွန်းအစ အပိုင်းအခြားသည် မထင်ရှားပေ။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ဤအဝိဇ္ဇာ၏ ရှေး၌ဖြစ်သော အစွန်းအစ အပိုင်းအခြား၏ မထင်ရှားခြင်းကို ဆိုအပ်၏။ ထိုသို့ပင်
为使此义显明：世尊宣说轮转论时，或以无明为首要根本，或以有爱为首要根本。以无明为首要根本而说如下。巴利原文（缅文转写）：“ပုရိမာ ဘိက္ခဝေ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာယ 'ဣတော ပုဗ္ဗေ အဝိဇ္ဇာ နာဟောသိ၊ အထ ပစ္ဆာ သမဘဝီ'တိ။ ဧဝဉ္စေတံ ဘိက္ခဝေ ဝုစ္စတိ၊ အထ စ ပန ပညာယတိ 'ဣဒပ္ပစ္စယာ အဝိဇ္ဇာ'တိ။ ”（《增支部》3-346。）比丘们，无法了知无明的最初边际，不能说在某位国王或某尊佛以前无明尚未存在，而在其后才开始生起。比丘们，虽说无明的最初边际不可知，然而——
ဆိုအပ်သော်လည်း ဤအာသဝေါတရားဟူသော အကြောင်းကြောင့် အဝိဇ္ဇာသည်ထင်ရှား၏ (= ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာ၏။) (အံ-၃-၃၄၆။)
——仍可知：无明由特定的缘而生；这里所说的缘就是诸漏。（《增支部》3-346。）
原书第 348 页
တစ်ဖန် ဘဝတဏှာကို အဦးပဓာန ထား၍ ဟောတော်မူပုံမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏ --- ''ပုရိမာ ဘိက္ခဝေ ကောဋိ န ပညာယတိ ဘဝတဏှာယ 'ဣတော ပုဗ္ဗေ ဘဝတဏှာ နာ ဟောသိ၊ အထ ပစ္ဆာ သမဘဝီ'တိ။ ဧဝဉ္စေတံ ဘိက္ခဝေ ဝုစ္စတိ၊ အထ စ ပန ပညာယတိ 'ဣဒပ္ပစ္စယာ ဘဝတဏှာ'တိ။''
又，以有爱为首要根本而说如下。巴利原文（缅文转写）：“ပုရိမာ ဘိက္ခဝေ ကောဋိ န ပညာယတိ ဘဝတဏှာယ 'ဣတော ပုဗ္ဗေ ဘဝတဏှာ နာ ဟောသိ၊ အထ ပစ္ဆာ သမဘဝီ'တိ။ ဧဝဉ္စေတံ ဘိက္ခဝေ ဝုစ္စတိ၊ အထ စ ပန ပညာယတိ 'ဣဒပ္ပစ္စယာ ဘဝတဏှာ'တိ။ ”
(အံ-၃-၃၄၈။)
（《增支部》3-348。）
= ရဟန်းတို့ …ဤမည်သော မင်း၊ ဤမည်သော ဘုရားရှင်၏ လက်ထက်တော်မှ ရှေး၌ ဘဝတဏှာ သည် မဖြစ်ပေါ်ခဲ့သေး၊ ထိုမည်သော မင်း၊ ထိုမည်သော ဘုရားရှင်၏ လက်ထက်တော်မှ နောက်ပိုင်းကာလ၌သာ စ၍ ဖြစ်ခဲ့ပြီ --- ဟု ဤသို့လျှင် ဘဝတဏှာ၏ ရှေး၌ဖြစ်သော အစွန်းအစ အပိုင်းအခြားသည် မထင်ရှားပေ။
比丘们，无法了知有爱的最初边际，不能说在某位国王或某尊佛以前有爱尚未存在，而在其后才开始生起。
ရဟန်းတို့ …ဤသို့လျှင် ဤဘဝတဏှာ၏ ရှေး၌ ဖြစ်သော အစွန်းအစ အပိုင်းအခြား၏ မထင်ရှားခြင်းကို ဆိုအပ်၏။ ထိုသို့ပင်ဆိုအပ်သော်လည်း ဤဝေဒနာဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဘဝတဏှာသည် ထင်ရှား၏။
比丘们，虽说有爱的最初边际不可知，然而仍可知：有爱由特定的缘而生；这里所说的缘就是受。
(အံ-၃-၃၄၈၊၊)
（《增支部》3-348。）
အကြောင်းပြချက်
理由
ဘုရားရှင်သည် အဘယ်ကြောင့် ဝဋ္ဋကထာ တရားဒေသနာတော်ကို ဟောကြားတော်မူရာဝယ် ဤအဝိဇ္ဇာ နှင့် ဘဝတဏှာဟူသော တရား (၂)ပါးကို အဦးပဓာနထား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်း ဟူမူ --- သုဂတိ ဒုဂ္ဂတိဂါမိနော ကမ္မဿ ဝိသေသဟေတု ဘူတတာ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၆။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၆။) သုဂတိ ဒုဂ္ဂတိဟူသော ထိုထို ဘုံဘဝ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ကံတရား၏ ထူးကဲသော အကြောင်းတရား များ ဖြစ်သောကြောင့် ဤအဝိဇ္ဇာနှင့် ဘဝတဏှာတရား (၂)ပါးကို အဦးပဓာနထား၍ ဟောကြားတော်မူအပ်ပါ၏- ဟူပေ။
世尊宣说轮转论时，为何以无明与有爱这两法为首要根本？因为它们分别是趋向善趣与恶趣之业的特殊因。（《阿毗达磨义注》2-126；《清净道论》2-156。）所以，世尊以无明与有爱为首要根本。
အဝိဇ္ဇာ --- အဝိဇ္ဇာသည် ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော အကုသိုလ်ကံ၏ ထူးကဲသော အကြောင်း တရားဖြစ်၏။ သစ္စာလေးချက် သဘောနက်ကို ပြက်ပြက် ထင်ထင် လင်းလင်းကြီး မသိမမြင်ဘဲ ယောကျာ်း မိန်းမ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ လူ နတ် ဗြဟ္မာစသည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထိန်ထိန်လျှံတောက်သည့် ရွှေ ငွေ စိန် ကျောက် စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း အသိမှားမှု အဝိဇ္ဇာ အမှောင်ထုသည် လွှမ်းမိုးဖိစီး နှိပ်စက်အပ်သော ပုထုဇန်သည် - မီးဖြင့် ပြင်းထန်စွာ လောင်မြိုက်ခံရခြင်း လက်ရိုက်ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ အရိုက်အနှက်ခံရခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော ပင်ပန်းဆင်းရဲခြင်းသည် လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်အပ်သော သတ်ထိုက်သော သတ်ရန် အသင့်ဖြစ်နေသော နွားမသည် ထိုပင်ပန်းဆင်းရဲခြင်းဖြင့် လွန်စွာနာကျင်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် မသာယာသင့် မသာယာထိုက်သည်လည်း ဖြစ်သော မိမိ၏ အကျိုးစီးပွားမဲ့ကို ဆောင်နိုင်သည်လည်း ဖြစ်သော ရေပူကိုသော်လည်း သောက်ခြင်းကို
无明——无明是趋向恶趣的不善业之特殊因。凡夫不清楚明见四谛的深义，反而错知为男人、女人、个人、有情、人、天、梵天，或金、银、钻石、宝石等；在这无明黑暗的压迫下，他犹如一头将被宰杀的母牛，遭火烧、棍打而痛苦不堪，竟去饮用既不可爱、又会给自己带来损害的热水——
အားထုတ်ဘိသကဲ့သို့ --- ထိုအတူ ကိလေသာ အပူမီး၏ ပြင်းထန်စွာ လောင်မြိုက်မှုကြောင့် မသာယာသင့် မသာယာထိုက်သည်လည်း ဖြစ်သော အပါယ်ဒုဂ္ဂတိဘုံဘဝသို့ ကျရောက်စေနိုင်ခြင်းကြောင့် မိမိ၏ အကျိုး စီးပွားမဲ့ကို ရွက်ဆောင်နိုင်သည်လည်းဖြစ်သော ပါဏာတိပါတစသော တစ်ပါးမက များပြားလှသော ဒုဂ္ဂတိ ဘဝသို့ ရောက်ကြောင်း အကုသိုလ်ကံကို အားထုတ်မိ၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၆။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၆-၁၅၇။) ဘဝတဏှာ --- တစ်ဖန် ထိုထို ဘုံဘဝကို လိုလားတောင့်တတတ် တွယ်တာတပ်မက်တတ်သော ဘဝတဏှာ သည် သုဂတိဘုံဘဝသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ကုသိုလ်ကံ၏ ထူးကဲသော အကြောင်းတရား ဖြစ်၏။ --- ဘဝတဏှာသည် လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်အပ်သော (= လူဖြစ်ချင်သည့် နတ်ဖြစ်ချင်သည့် ဗြဟ္မာဖြစ်ချင်သည့် လူ့ဘဝ
——同样，凡夫受到烦恼热火的猛烈烧灼，便造作杀生等众多通往恶趣的不善业；这些业既不可爱，又会令自己堕入恶趣，带来损害。（《阿毗达磨义注》2-126；《清净道论》2-156—157。）有爱——另一方面，渴求、贪著种种有的有爱，是通往善趣的善业之特殊因。受到有爱压迫、渴望成为人、天或梵天的凡夫——
原书第 349 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) နတ်ဘဝ ဗြဟ္မာဘဝကို တပ်မက်မောသည့် တဏှာသည် နှိပ်စက်အပ်သော) ပုထုဇန်သည် --- အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော နွားမမျိုးသည် ရေအေး၌ တပ်မက်မောသော တဏှာဖြင့် သာယာဖွယ်နှင့်လည်း တကွဖြစ်သော မိမိ၏ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို ပယ်ဖျောက်ပေးနိုင်သည်လည်းဖြစ်သော ရေအေးကို သောက်ခြင်းကို အားထုတ်ဘိ သကဲ့သို့ --- ထို့အတူ ကိလေသာ အပူဓာတ်မီး၏ ပြင်းထန်စွာ ပူလောင်ခြင်း ဒဏ်ချက်မှ ကင်းခြင်းကြောင့် သာယာဖွယ်နှင့်လည်းတကွဖြစ်သော၊ သုဂတိဘုံဘဝသို့ ကောင်းစွာ ရောက်စေနိုင်ခြင်းကြောင့် (မိမိ၏ ဒုဂ္ဂတိ ဒုက္ခတည်းဟူသော ပင်ပန်းခြင်းကို ပယ်ဖျောက်နိုင်သည်လည်း ဖြစ်သော) ပါဏာတိပါတမှ ရှောင်ကြဥ်ခြင်းစသော များပြားလှသော သုဂတိဘုံဘဝသို့ ရောက်ကြောင်းကံကို အားထုတ်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၆။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၇။)
——犹如上述母牛因渴爱冷水，努力饮用既可爱、又能消除疲乏的冷水；同样，他为远离烦恼热火的烧灼，造作远离杀生等众多通往善趣的业。这些业既可爱，又能令他善至善趣，消除恶趣苦的疲乏。（《阿毗达磨义注》2-126；《清净道论》2-157。）
ဆိုလိုသည့်သဘောတရား
所要表达的义理
ရှေးယခင်က နွားသတ်သမား လူရိုင်းတို့သည် နွားမကို မီးဖြင့်တိုက်၍ ထုရိုက်သောအခါ အသားနှင့်အရိုး တို့ကို ကပ်နေအောင် ဖွဲ့စပ်ထားသော အသားမျှင်ကလေးများ အကြောမျှင်ကလေးများသည် ပြတ်ပြီးလျှင် ဖူးရောင်၍ နေ၏။ ထိုအခါ နွားမကို ရေနွေး တိုက်ကြ၏။ နွားမက ရေနွေးကို သောက်လိုက်သောအခါ ဝမ်းလျှောလာသဖြင့် အညစ်အကြေးတို့မှ ကင်းဆိတ်သွား၏။ အသားလည်း အရိုးမှ လွတ်လာလေပြီ၊ ထိုအခါ ရောက်မှ နွားမကို သတ်ကြသော ဟူ၏။ ထိုကြောင့် အထက်ပါ ဥပမာစကားရပ်ကို အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုသွားတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
相传古时粗野的屠牛者先以火烤母牛并加以殴打，使连接肉与骨的细筋断裂、肌肉肿胀，然后给它喝热水。母牛喝下热水后腹泻，体内污物排尽，肉也与骨分离，这时才将它宰杀。义注师因此解释了上述譬喻。
ထိုဥပမာစကားရပ်၌ သတ်ထိုက်သော နွားမသည်လည်း အဝိဇ္ဇာသည် လွှမ်းမိုးအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ရေပူကို သောက်ခြင်းကို အားထုတ်သကဲ့သို့ အလားတူပင် ပုထုဇန် ငမိုက်သားသည် အထက်၌ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်ကြောင်း ဖြစ်သည့် ဒုစရိုက် အကုသိုလ်ကံကို အဝိဇ္ဇာဖုံးလွှမ်းထားသည့် အတွက်ကြောင့် အားထုတ်မိခြင်း ဖြစ်၏။
在这一譬喻中，待宰母牛受痛苦压迫而喝热水；同样，愚痴凡夫因受无明覆蔽，造作上述通往恶趣的恶行与不善业。
တစ်ဖန် ထိုနွားမသည် ရေပူကိုသောက်ခြင်း၌ အပြစ်ကိုမြင်၍ တပ်မက်မှု တဏှာ၏ အစွမ်းဖြင့် ရေအေးကို သောက်ခြင်းကို အားထုတ်ဘိသကဲ့သို့ အလားတူပင် ဤပုထုဇန် ငမိုက်သားသည် အဝိဇ္ဇာအားနည်းသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်ကြောင်း ဖြစ်သည့် အကုသိုလ်ကံ၌ အပြစ်ကိုမြင်၍ တပ်မက်မှု တဏှာ၏ အစွမ်းဖြင့် သုဂတိဘဝသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သည့် ကုသိုလ်ကံကို အားထုတ်၏။
又，母牛见到热水的过患，便在渴爱的驱使下饮用冷水；同样，愚痴凡夫因为无明较弱，看见通往恶趣的不善业之过患，便在渴爱的驱使下造作通往善趣的善业。
ဒုက္ခေ ဟိ အဝိဇ္ဇံ တဏှာ အနုဝတ္တတိ၊ သုခေ တဏှံ အဝိဇ္ဇာတိ။ (မူလဋီ-၂-၈၈။) မှန်ပေသည် ဒုက္ခရောက်ကြောင်း ဖြစ်သော ဒုဂ္ဂတိကံ (= အကုသိုလ်ကံ)ကို ပြုလုပ်သောအခါ အဝိဇ္ဇာသည် ရှေ့သွားဖြစ်၍ တဏှာသည် အဝိဇ္ဇာ၏ နောက်လိုက်ဖြစ်၏။ သုဂတိဘုံဘဝသို့ ရောက်ကြောင်း ချမ်းသာကြောင်း ဖြစ်သည့် သုဂတိကံ (= ကုသိုလ်ကံ)ကို ပြုစုပျိုးထောင်သောအခါ၌ တဏှာသည် ရှေ့သွားဖြစ်၍ အဝိဇ္ဇာသည် တဏှာ၏ နောက်လိုက် ဖြစ်ပေသည်။ အကုသိုလ်ကို ပြုလုပ်ရာ၌ အဝိဇ္ဇာထုထည်သည် အားကြီး၏၊ ယင်းအဝိဇ္ဇာ ထုထည်ကို တဏှာက မလွှမ်းမိုးနိုင်။ သုဂတိဘုံဘဝသို့ ရောက်ကြောင်း ဖြစ်သည့် ကုသိုလ်ကံကို ပြုစုပျိုးထောင် ရာ၌ တဏှာထုထည်သည် အားကြီး၏၊ ယင်းတဏှာထုထည်ကို အဝိဇ္ဇာက မလွှမ်းမိုးနိုင်။ သို့အတွက် အကု သိုလ်မှု၌ အဝိဇ္ဇာနောက်သို့ တဏှာကလိုက်ရ၍ ကုသိုလ်မှု၌ တဏှာနောက်သို့ အဝိဇ္ဇာက လိုက်ပါရပေသည်။
巴利原文（缅文转写）：“ဒုက္ခေ ဟိ အဝိဇ္ဇံ တဏှာ အနုဝတ္တတိ၊ သုခေ တဏှံ အဝိဇ္ဇာတိ။ ”（《根本复注》2-88。）造作导致苦、通往恶趣的不善业时，无明在前，爱随无明之后；培育导致乐、通往善趣的善业时，爱在前，无明随爱之后。造不善时，无明势力强大，爱不能凌驾其上；培育通往善趣的善业时，爱势力强大，无明不能凌驾其上。因此，不善业中爱随无明，善业中无明随爱。
(မူလဋီ-၂-၈၇-၈၈။ အနုဋီ-၂-၉၄။)
（《根本复注》2-87—88；《再复注》2-94。）
တစ်ဖန် ဝဋ္ဋကထာ၏ ဦးခေါင်းသဖွယ် အဦးပဓာနဖြစ်၍ ဖြစ်ကုန်သော အဝိဇ္ဇာ - ဘဝတဏှာ တရား (၂)မျိုးတို့တွင် အချို့သော သုတ္တန်၌ ဘုရားရှင်သည် သံသရာဝဋ်မြစ်တရား တစ်မျိုးသာပါသော ဒေသနာကို
在作为轮转论首脑与根本的无明、有爱二法中，世尊在某些经中只以一种轮回根本来宣说——
原书第 350 页
ဟောကြားထားတော်မူ၏။ အချို့သော သုတ္တန်၌ သံသရာဝဋ်မြစ်တရား နှစ်မျိုးလုံးကိုပင် မူလထား၍ ဟောကြား ထားတော်မူ၏။
——在另一些经中，则以两种轮回根本共同宣说。
အဝိဇ္ဇာကို မူလထား၍ ဟောကြားထားတော်မူပုံ
以无明为根本而说
ဣတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ အဝိဇ္ဇူပနိသာ သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရူပနိသံ ဝိညာဏံ။ (သံ-၁-၂၆၉။) = ရဟန်းတို့ …ဤသို့လျှင် သင်္ခါရတို့သည် အဝိဇ္ဇာဟူသော မှီရာ အကြောင်းရှိကုန်၏၊ ဝိညာဏ်သည် သင်္ခါရဟူသော မှီရာအကြောင်းရှိ၏။ (သံ-၁-၂၆၉။) --- ဤသို့စသော ဒေသနာတော်တည်း။ (နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ် ဒသဗလဝဂ် ဥပနိသသုတ်။)
巴利原文（缅文转写）：“ဣတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ အဝိဇ္ဇူပနိသာ သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရူပနိသံ ဝိညာဏံ။ ”比丘们，如是，诸行以无明为所依，识以诸行为所依。（《相应部》1-269；《因缘相应·十力品·所依经》。）这是此类教说。
တဏှာကို မူလထား၍ ဟောကြားထားတော်မူပုံ
以爱为根本而说
ဥပါဒါနိယေသု ဘိက္ခဝေ ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ၊ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ။ (သံ-၁-၃၁၁။) = ရဟန်းတို့ …ဥပါဒါန်၏ အာရုံဖြစ်ကုန်သော ဘုံသုံးပါးအတွင်း၌ တည်ရှိကြကုန်သော သင်္ခါရတရား တို့၌ သာယာဖွယ်ဟု အဖန်ဖန် ရှုလေ့ရှိသည် ဖြစ်၍နေသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်ဝယ် တဏှာသည် တိုးပွားလာ၏၊ တဏှာဟူသော အကြောင်းတရား၏ ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်မှုကြောင့် ဥပါဒါန်သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာ၏။
巴利原文（缅文转写）：“ဥပါဒါနိယေသု ဘိက္ခဝေ ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ၊ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ။ ”比丘们，对于三界中可执取的诸行法，若住于随观其可爱味，爱便增长；缘爱而有取。
(သံ-၁-၃၁၁။)
（《相应部》1-311。）
ဤသို့စသော ဥပါဒါနသုတ္တန်ဒေသနာတော်တည်း။
这是《取经》等的教说。
အဝိဇ္ဇာ တဏှာ နှစ်မျိုးလုံးကို မူလထား၍ ဟောကြားထားတော်မူပုံ
以无明与爱二者为根本而说
အဝိဇ္ဇာနီဝရဏဿ ဘိက္ခဝေ ဗာလဿ တဏှာယ သမ္ပယုတ္တဿ ဧဝမယံ ကာယော သမုဒါဂတော။
巴利原文（缅文转写）：“အဝိဇ္ဇာနီဝရဏဿ ဘိက္ခဝေ ဗာလဿ တဏှာယ သမ္ပယုတ္တဿ ဧဝမယံ ကာယော သမုဒါဂတော။
ဣတိ အယဉ္စေဝ ကာယော ဗဟိဒ္ဓါ စ နာမရူပံ၊ ဣတ္ထေတံ ဒွယံ၊ ဒွယံ ပဋိစ္စ ဖဿော သဠေဝါယတနာနိ၊ ယေဟိ ဖုဋ္ဌော ဗာလော သုခဒုက္ခံ ပဋိသံဝေဒေတိ။ (သံ-၁-၂၆၂။) ရဟန်းတို့ …အဝိဇ္ဇာအမှောင်ထုသည် ပိတ်ဖုံး ကာဆီးအပ်သော တဏှာနှင့် ယှဥ်တွဲလျက်ရှိသော (= တဏှာသံယောဇဥ်ကြိုးဖြင့် နှောင်ဖွဲ့ခံရသော) လူမိုက်အား (လူမိုက်၏) ဤဆိုအပ်ပြီးသော အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဤသဝိညာဏက ခန္ဓာ (၅)ပါးတို့၏ အပေါင်းဟူသော ကိုယ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ဣတိ အယဉ္စေဝ ကာယော ဗဟိဒ္ဓါ စ နာမရူပံ၊ ဣတ္ထေတံ ဒွယံ၊ ဒွယံ ပဋိစ္စ ဖဿော သဠေဝါယတနာနိ၊ ယေဟိ ဖုဋ္ဌော ဗာလော သုခဒုက္ခံ ပဋိသံဝေဒေတိ။ ”（《相应部》1-262。）比丘们，愚人受无明盖覆，与爱相应〔被爱结所缚〕，由这无明与爱为因，便有这由有识五蕴集合而成的身体。
ဤသို့လျှင် ဤအဇ္ဈတ္တဖြစ်သော ကိုယ်သည်လည်းကောင်း၊ ဗဟိဒ္ဓဖြစ်သော နာမ်ရုပ်သည်လည်းကောင်း ဤသို့ အပြားရှိသော ဤတရား (၂)ပါး အပေါင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ဤတရား (၂)ပါး အပေါင်းကို အစွဲပြု၍ ဖဿသည်လည်းကောင်း၊ အာယတန (၆)ပါးတို့သည်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏။ ယင်း (၆)ပါး ကုန်သော အာယတနတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဖဿသည် တွေ့ထိအပ်သော လူမိုက်သည် သုခဝေဒနာ ဒုက္ခဝေဒနာကို ခံစားရ၏။ (သံ-၁-၂၆၂။) (နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ် ဗာလပဏ္ဍိတသုတ်။) ဤသို့စသော ဒေသနာတည်း။
如此，有内在的此身，也有外在的名色；这两类法既已生起，缘此二者而有触与六处。愚人被依六处而生的触所触，便感受乐与苦。（《相应部》1-262；《因缘相应·愚者智者经》。）这是此类教说。
ဤသို့ဟောကြားတော်မူအပ်သော ဒေသနာအမျိုးမျိုးတို့တွင် ဤအနုလောမ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာတော် အရာ၌ ဤအဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာစသည်ဖြင့် ဟောကြားတော်မူအပ်သော ဤဒေသနာတော်သည် အဝိဇ္ဇာ၏
在这些不同的教说中，此处顺缘起的“缘无明而有诸行”等教说，是依无明之力，以无明为首要根本，只以无明一法为根本而说——
原书第 351 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) အစွမ်းဖြင့် အဝိဇ္ဇာကို အဦးပဓာနထား၍ အဝိဇ္ဇာဟူသော တရားတစ်ခုကိုသာ မူလထား၍ ဟောကြားတော် မူအပ်သော ဒေသနာတော်ဖြစ်သည်ဟု သိရှိပါလေ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၆-၁၂၇၊ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၆-၁၅၇။) အဝိဇ္ဇာ-တဏှာဟူသော သံသရာဝဋ်မြစ် မူလတရား (၂)ပါးတို့သည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဝဋ်တရား အပေါင်းတွင် ဦးခေါင်းပမာ လွန်စွာ အရေးကြီး၏။ ထိုထိုသံသရာဝဋ်ကို လည်ပတ်စေတတ်သော သံသရာဝဋ်၏ အကြောင်းရင်း သင်္ခါရ-ကံတို့ကို ပြုစုပျိုးထောင်ရာ၌ အဝိဇ္ဇာက အမှန်တရားကို မသိအောင် ဖုံးကွယ်ထားသည့် အတွက် (= ငါ-သူတစ်ပါး ယောကျာ်း မိန်းမ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ လူ နတ် ဗြဟ္မာစသည်ဖြင့် အသိမှားနေသည့် အတွက်) တဏှာဖြင့် မက်မောမိ၍ ပြုမိကြခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့အတွက် ထိုအဝိဇ္ဇာ-တဏှာတို့တွင် အဝိဇ္ဇာသည် ဘဝတဏှာ၏လည်း အကြောင်းရင်း ဖြစ်၏။ အဝိဇ္ဇာသည် ဖုံးလွှမ်းအပ်သော အပြစ်ရှိသော လူ့ဘဝ နတ်ဘဝ
——应当如此理解。（《阿毗达磨义注》2-126—127；《清净道论》2-156—157。）无明与爱这两种轮回根本，在缘起轮转诸法中如同首脑，极其重要。培育令轮回转动的行与业时，因为无明遮蔽真实，使人错知为我、他人、男人、女人、个人、有情、人、天、梵天等，于是又受爱所贪求而造作。因此在无明与爱二者之中，无明也是有爱的原因；爱只会贪著那些过患已被无明覆蔽的人有、天有——
ဗြဟ္မာဘဝစသော ထိုထိုဘဝ၌သာလျှင် တဏှာက မက်မောနေသောကြောင့် ဖြစ်၏။ လူ့ဘဝ နတ်ဘဝ ဗြဟ္မာဘဝ စသည်၌ တည်ရှိကြသော ရုပ်ခန္ဓာ၊ နာမ်ခန္ဓာ၊ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့ကို ပရမတ်သို့ ဆိုက်အောင် မသိမမြင်မှု၊ ယင်းခန္ဓာတို့၏ အနိစ္စအချက် ဒုက္ခအချက် အနတ္တအချက် ဝိပရိဏာမအချက်တို့ကို မသိမမြင်မှုသည်ပင် အဝိဇ္ဇာဖြစ်၏။ အဝိဇ္ဇာက ထိုထိုဘဝ၏ ယင်းအနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ ဝိပရိဏာမ အပြစ်တို့ကို မသိမမြင်အောင် ဖုံးထားသဖြင့် လူမိုက်တို့သည် ထိုထိုဘဝ၌ တွယ်တာတပ်မက်ကြခြင်း ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် ဘဝထိုထို၌ တွယ်တာ တပ်မက်မှု ဘဝတဏှာသည် အဝိဇ္ဇာလျှင် အကြောင်းရင်းခံရှိသောကြောင့် အဝိဇ္ဇာသည် ဘဝတဏှာ၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် ဝဋ်တရား၌ ဦးခေါင်းပမာ လွန်စွာ အရေးကြီးသော တရားဖြစ်၍ အဝိဇ္ဇာကို ရှေးဦးအစ၌ထား၍ ဟောပြတော်မူရသည်။ (ဖြစ်စဥ်မှာ အဝိဇ္ဇာက အစဆုံး ဖြစ်သည် မဟုတ်၊ အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ဖို့ရာလည်း အာသဝေါတရားဟူသော အကြောင်းတရားများ ထင်ရှားရှိကြသည်သာ ဖြစ်ပေသည်။)
——梵天有等。不能就究竟法如实知见这些有中的色蕴、名蕴或色名诸蕴，不知见这些蕴的无常、苦、无我与变异，正是无明。无明覆蔽种种有的这些过患，愚人便贪著种种有。因此，贪著种种有的有爱以无明为因，无明就是有爱的原因。无明在轮转法中如同首脑，极其重要，所以置于开端宣说。〔这并非说无明在发生次序上最先；无明本身也有诸漏等明确的因。〕
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၆-၁၂၇။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၅၆-၁၅၇-ကြည့်။)
（参见《阿毗达磨义注》2-126—127；《清净道论》2-156—157。）
အဝိဇ္ဇာ၏ သဘောလက္ခဏာ
无明的自性相
တတ္ထ ကတမာ အဝိဇ္ဇာ၊ ယံ အညာဏံ အဒဿနံ အနဘိသမယော အနနုဗောဓော အသမ္ဗောဓော အပ္ပဋိဝေဓော အသင်္ဂါဟဏာ (အသင်္ဂါဟနာ) အပရိယောဂါဟဏာ (အပရိယောဂါဟနာ) အသမပေက္ခဏာ အပစ္စဝေက္ခဏာ အပစ္စက္ခကမ္မံ ဒုမ္မေဇ္ဈံ ဗာလျံ အသမ္ပဇညံ မောဟော ပမောဟော သမ္မောဟော အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇောဃော အဝိဇ္ဇာယောဂေါ အဝိဇ္ဇာနုသယော အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနံ၊ အဝိဇ္ဇာင်္လဂီ မောဟော အကုသလမူလံ။
巴利原文（缅文转写）：“တတ္ထ ကတမာ အဝိဇ္ဇာ၊ ယံ အညာဏံ အဒဿနံ အနဘိသမယော အနနုဗောဓော အသမ္ဗောဓော အပ္ပဋိဝေဓော အသင်္ဂါဟဏာ (အသင်္ဂါဟနာ) အပရိယောဂါဟဏာ (အပရိယောဂါဟနာ) အသမပေက္ခဏာ အပစ္စဝေက္ခဏာ အပစ္စက္ခကမ္မံ ဒုမ္မေဇ္ဈံ ဗာလျံ အသမ္ပဇညံ မောဟော ပမောဟော သမ္မောဟော အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇောဃော အဝိဇ္ဇာယောဂေါ အဝိဇ္ဇာနုသယော အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနံ၊ အဝိဇ္ဇာင်္လဂီ မောဟော အကုသလမူလံ။ ”
အယံ ဝုစ္စတိ အဝိဇ္ဇာ။ (အဘိ-၂-၁၅ဝ။) ၁။ အညာဏ --- ဉာဏ်မည်သည်ကား အပြားအားဖြင့် သိတတ်သော ပညာတည်း။ ဉာဏအမည်ရသော ထိုပညာဟူသည် အကျိုး၏ အကျိုးကိုလည်းကောင်း၊ တစ်နည်းဆိုသော် အကျိုးတိုင်းကိုလည်းကောင်း၊ မှန်ကန် သော အကျိုးကိုလည်းကောင်း၊ အကြောင်း၏ အကြောင်းကိုလည်းကောင်း၊ တစ်နည်းဆိုသော် အကြောင်းတိုင်းကို လည်းကောင်း၊ မှန်ကန်သော အကြောင်းကိုလည်းကောင်း၊ အရိယသစ္စာလေးရပ် တရားမြတ်ကိုလည်းကောင်း ထင်ရှားသည်ကို ပြုလုပ်တတ်၏။ သို့သော် ဤအဝိဇ္ဇာသည်ကား ဖြစ်ပေါ်၍ လာလတ်သော် ထိုမှန်ကန်သော အကျိုးတရား၊ မှန်ကန်သော အကြောင်းတရား၊ မှန်ကန်သော သစ္စာလေးပါးကို ထင်ထင်ရှားရှား သိခွင့် ထင်ထင် ရှားရှား သိအောင် ပြုခွင့်ကို မပေးပေ။ ဤသို့လျှင် ဉာဏအမည်ရသော ပညာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သောကြောင့် ဤအဝိဇ္ဇာသည် အညာဏ မည်၏။
巴利原文（缅文转写）：“အယံ ဝုစ္စတိ အဝိဇ္ဇာ။”——这称为无明。（《阿毗达磨藏》2-150。）一、不智（aññāṇa）——智是能分别了知的慧。称为智的慧，能明了真实的果、真实的因与四圣谛。无明生起时，却不让人清楚了知这些真实的果、真实的因与四谛。无明与名为智的慧相反，所以称为不智。
၂။ အဒဿန --- မြင်တတ်သော သဘောတရား (= ဒဿန) ဟူသည်လည်း ပညာပင်တည်း။ ထိုဒဿန မည်သော ပညာသည်လည်း ---
二、不见（adassana）——见的性质也是慧。名为见的慧能够见到——
原书第 352 页
(က) အတ္ထတ္ထ = မှန်ကန်သော အကျိုးတရား၊ ( ခ ) ကာရဏကာရဏ = မှန်ကန်သော အကြောင်းတရား၊ ( ဂ ) စတုသစ္စဓမ္မ = သစ္စာလေးပါး --- ဟူသော ထိုအခြင်းအရာ အာကာရကို မြင်တတ်၏။ သို့သော် အဝိဇ္ဇာသည်ကား ဖြစ်ပေါ်လာလတ်သော် ထိုအတ္ထတ္ထ၊ ကာရဏကာရဏ၊ စတုသစ္စဓမ္မဟူသော သုံးမျိုးသော အခြင်းအရာကို မြင်ခြင်းကို မြင်ခွင့်ကို မပေး တတ်ပေ။ ထိုကြောင့် ယင်းအဝိဇ္ဇာသည် အဒဿနမည်၏။
——（甲）真实的果，（乙）真实的因，（丙）四谛法这三类事相。无明生起时，却不让人见到这些事相，因此称为不见。
၃။ အနဘိသမယ --- ထိုးထွင်း၍ သိတတ်သော သဘောတရား (= အဘိသမယ)ဟူသည်လည်း ပညာပင် တည်း။ ထိုအဘိသမယအမည်ရသော ပညာသည် --- ထို အတ္ထတ္ထ၊ ကာရဏကာရဏ၊ စတုသစ္စဓမ္မဟူသော ထိုအခြင်းအရာကို ထိုးထွင်း၍ သိတတ်၏၊ သို့သော် အဝိဇ္ဇာသည်ကား ဖြစ်ပေါ်၍လာလတ်သော် ထိုအတ္ထတ္ထ၊ ကာရဏကာရဏ၊ စတုသစ္စဓမ္မဟူသော အခြင်းအရာကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းငှာ ထိုးထွင်း၍ သိခွင့်ကို မပေးတတ် ပေ။ ထိုကြောင့် ယင်းအဝိဇ္ဇာသည် အနဘိသမယမည်၏။
三、不现观（anabhisamaya）——能洞彻而知的性质也是慧。名为现观的慧能洞彻真实的果、真实的因与四谛法；无明生起时，却不让人洞彻这些事相，因此称为不现观。
၄။ အနနုဗောဓ၊ ၅။ အသမ္ဗောဓ၊ ၆။ အပ္ပဋိဝေဓ --- လျော်စွာသိတတ်သော သဘောတရား (= အနုဗောဓ) ဟူသည်လည်း ပညာပင်တည်း။ မဖောက်မပြန် အမှန်အတိုင်း သိတတ်သော သဘောတရား (= သမ္ဗောဓ)ဟူသည် လည်း ပညာပင်တည်း။ ထိုးထွင်း၍ သိတတ်သော သဘောတရား (= ပဋိဝေဓ)ဟူသည်လည်း ပညာပင်တည်း။
四、不随觉（ananubodha）；五、不正觉（asambodha）；六、不通达（appaṭivedha）——能如理了知的随觉是慧，能如实正确了知的正觉是慧，能洞彻了知的通达也是慧。
ထိုအနုဗောဓ၊ သမ္ဗောဓ၊ ပဋိဝေဓအမည်ရသော ပညာသည် ထိုအတ္ထတ္ထ၊ ကာရဏကာရဏ၊ စတုသစ္စဓမ္မဟူသော အခြင်းအရာကို လျော်စွာသိတတ်၏၊ မဖောက်မပြန် အမှန်အတိုင်း သိတတ်၏၊ ထိုးထွင်း၍ သိတတ်၏။ သို့သော် အဝိဇ္ဇာသည်ကား ဖြစ်ပေါ်လာလတ်သော် ထိုအတ္ထတ္ထ၊ ကာရဏကာရဏ၊ စတုသစ္စဓမ္မဟူသော အခြင်းအရာကို လျော်စွာသိခြင်းငှာ၊ မဖောက်မပြန် အမှန်အတိုင်း သိခြင်းငှာ၊ ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းငှာ၊ လျော်စွာသိခွင့်ကို မဖောက် မပြန် အမှန်အတိုင်း သိခွင့်ကို၊ ထိုးထွင်း၍ သိခွင့်ကို မပေးတတ်ပေ။ ထိုကြောင့် ယင်းအဝိဇ္ဇာသည် အနနုဗောဓ၊ အသမ္ဗောဓ၊ အပ္ပဋိဝေဓမည်၏။
名为随觉、正觉与通达的慧，能如理、如实、洞彻地了知真实的果、真实的因与四谛法。无明生起时，却不让人以这些方式了知，所以称为不随觉、不正觉与不通达。
၇။ အသင်္ဂါဟနာ --- သက်ဝင်တတ်သောသဘောတရား (= သင်္ဂါဟနာ)ဟူသည်လည်း ပညာပင်တည်း။
七、不摄取（asaṅgāhana）——能进入并摄取的性质也是慧。
ထိုသင်္ဂါဟနာ အမည်ရသော ပညာသည်လည်း ထိုအတ္ထတ္ထ၊ ကာရဏကာရဏ၊ စတုသစ္စဓမ္မဟူသော အခြင်းအရာ သို့ သက်ဝင်၍ ပွတ်တိုက်၍ သိမ်းဆည်းတတ်၏ ရယူတတ်၏။ သို့သော် အဝိဇ္ဇာသည်ကား ဖြစ်ပေါ်၍ လာလတ် သော် ထိုအတ္ထတ္ထ၊ ကာရဏကာရဏ၊ စတုသစ္စဓမ္မဟူသော အခြင်းအရာသို့ သက်ဝင်၍ ပွတ်တိုက်၍ သိမ်းဆည်း ခြင်းငှာ ရယူခြင်းငှာ သိမ်းဆည်းနိုင်ခွင့် ရယူနိုင်ခွင့်ကို မပေးတတ်၊ ထိုကြောင့် ယင်းအဝိဇ္ဇာသည် အသင်္ဂါဟနာ မည်၏။
名为摄取的慧，能进入真实的果、真实的因与四谛法，触及、收摄并取得它们。无明生起时，却不让人进入、触及、收摄、取得这些事相，因此称为不摄取。
၈။ အပရိယောဂါဟနာ --- ထက်ဝန်းကျင် သက်ဝင်တတ်သော သဘောတရား (= ပရိယောဂါဟနာ) ဟူသည်လည်း ပညာပင်တည်း။ ထိုပရိယောဂါဟနာ အမည်ရသော ပညာသည် ထိုအတ္ထတ္ထ၊ ကာရဏကာရဏ၊ စတုသစ္စဓမ္မဟူသော အခြင်းအရာကို သက်ဝင်၍ အစဥ်အတိုင်း ဝင်၍ ရယူတတ်၏။ သို့သော် အဝိဇ္ဇာသည်ကား ဖြစ်ပေါ်လာလတ်သော် ထိုအခြင်းအရာကို သက်ဝင်၍ အစဥ်အတိုင်းဝင်၍ ရယူခြင်းငှာ ရယူခွင့်ကို မပေးတတ်ပေ။
八、不遍入（apariyogāhana）——能周遍深入的性质也是慧。名为遍入的慧能进入真实的果、真实的因与四谛法，并依次深入、取得它们。无明生起时，却不让人如此深入取得——
ထိုကြောင့် ယင်းအဝိဇ္ဇာသည် အပရိယောဂါဟနာမည်၏။
——因此称为不遍入。
၉။ အသမပေက္ခဏာ --- အညီအမျှ ရှုတတ်သော သဘောတရား (= သမပေက္ခဏာ)ဟူသည်လည်း ပညာပင်တည်း။ ထိုသမပေက္ခဏာအမည်ရသော ပညာသည် ထိုအတ္ထတ္ထ၊ ကာရဏကာရဏ၊ စတုသစ္စဓမ္မဟူသော အခြင်းအရာကို အညီအမျှလည်းကောင်း၊ ကောင်းစွာလည်းကောင်း ရှုတတ်၏။ သို့သော် အဝိဇ္ဇာသည်ကား
九、不等观（asamapekkhaṇā）——能平等观察的性质也是慧。名为等观的慧，能平等而善巧地观察真实的果、真实的因与四谛法。无明——
原书第 353 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ဖြစ်ပေါ်လာလတ်သော် ထိုအခြင်းအရာကို အညီအမျှလည်းကောင်း၊ ကောင်းစွာလည်းကောင်း ရှုခြင်းငှာ ရှုခွင့်ကို မပေးတတ်ပေ။ ထိုကြောင့် ယင်းအဝိဇ္ဇာသည် အသမပေက္ခဏာ မည်၏။
——生起时，却不让人平等而善巧地观察这些事相，因此称为不等观。
၁ဝ။ အပစ္စဝေက္ခဏာ --- တစ်ဖန်ရှုတတ်သော သဘောတရား (= ပစ္စဝေက္ခဏာ)ဟူသည်လည်း ပညာပင်တည်း။
十、不省察（apaccavekkhaṇā）——能再作观察的性质也是慧。
ထိုပစ္စဝေက္ခဏာအမည်ရသော ပညာသည် ထိုအတ္ထတ္ထ၊ ကာရဏကာရဏ၊ စတုသစ္စဓမ္မဟူသော အခြင်းအရာကို တစ်ဖန် ရှုတတ်၏၊ သို့သော် အဝိဇ္ဇာသည်ကား ဖြစ်ပေါ်လာလတ်သော် ထိုအခြင်းအရာကို တစ်ဖန်ရှုခြင်းငှာ တစ်ဖန် ရှုခွင့်ကို မပေးတတ်ပေ၊ ထိုကြောင့် ယင်းအဝိဇ္ဇာသည် အပစ္စဝေက္ခဏာမည်၏။
名为省察的慧，能重新观察真实的果、真实的因与四谛法。无明生起时，却不让人重新观察这些事相，因此称为不省察。
၁၁။ အပစ္စက္ခကမ္မ --- ထိုအဝိဇ္ဇာ၏ မျက်မှောက်ပြုအပ်သော တစ်စုံတစ်ခုသော အမှုသည် မရှိ၊ အဝိဇ္ဇာဟူသော မိမိကိုယ်တိုင်လည်း မစူးစမ်း မဆင်ခြင်ဘဲ အလုပ်ကို ပြုလုပ်အပ်၏၊ ထိုကြောင့် ယင်းအဝိဇ္ဇာသည် အပစ္စက္ခ- ကမ္မမည်၏။
十一、不现前作（apaccakkhakamma）——没有任何事能被这无明如实呈现；无明本身也不探究、不审察便行事，因此称为不现前作。
၁၂။ ဒုမ္မေဇ္ဈ --- ယင်းအဝိဇ္ဇာသည် ပညာမရှိသူ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ ဖြစ်သောကြောင့် ဒုမ္မေဇ္ဈမည်၏။
十二、恶慧（dummejjha）——无明是无慧者之所以无慧的原因，因此称为恶慧。
၁၃။ ဗာလျ --- မလိမ္မာသူ၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ လူမိုက်ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ ဖြစ်သောကြောင့် ဗာလျမည်၏။
十三、愚性（bālya）——无明是使人成为不智者、愚人的原因，因此称为愚性。
၁၄။ အသမ္ပဇည --- ကောင်းစွာ အပြားအားဖြင့် သိတတ်သောသဘောတရား (= သမ္ပဇည)ဟူသည်လည်း ပညာပင်တည်း။ ထိုသမ္ပဇညမည်သော ပညာသည် အတ္ထတ္ထ၊ ကာရဏကာရဏ၊ စတုသစ္စဓမ္မဟူသော မှန်ကန် သော အကျိုး၊ မှန်ကန်သော အကြောင်း၊ သစ္စာလေးပါးတို့ကို ကောင်းမွန်မှန်ကန်စွာ ကွဲကွဲပြားပြား သိတတ်၏၊ သို့သော် အဝိဇ္ဇာသည်ကား ဖြစ်ပေါ်လာလတ်သော် ထိုအတ္ထတ္ထ၊ ကာရဏကာရဏ၊ စတုသစ္စဓမ္မဟူသော အခြင်းအရာကို ကွဲကွဲပြားပြား သိခြင်းငှာ ကွဲကွဲပြားပြား သိခွင့်ကို မပေးတတ်ပေ။ ထိုကြောင့် ယင်းအဝိဇ္ဇာသည် အသမ္ပဇညမည်၏။
十四、不正知（asampajañña）——能善巧分别了知的正知也是慧。名为正知的慧，能正确、清楚地区分真实的果、真实的因与四谛法。无明生起时，却不让人分别了知这些事相，因此称为不正知。
၁၅။ မောဟ၊ ၆။ ပမောဟ၊ ၇။ သမ္မောဟ --- ယင်း အဝိဇ္ဇာသည် တွေဝေခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် မောဟမည်၏၊ အားကြီးသော တွေဝေခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ပမောဟမည်၏၊ ထက်ဝန်းကျင် တွေဝေခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် သမ္မောဟ မည်၏။
十五、痴（moha）；十六、极痴（pamoha）；十七、遍痴（sammoha）——无明依迷惑之义称为痴，依强烈迷惑之义称为极痴，依周遍迷惑之义称为遍痴。
၁၈။ အဝိဇ္ဇာ --- ဝိန္ဒတီတိ ဝိဇ္ဇာ = မရထိုက်သော ဒုစရိုက်ကို မရဘဲ၊ ရထိုက်သော သုစရိုက်ကို ရတတ်သော ကြောင့် ဉာဏ်သည် ဝိဇ္ဇာမည်၏။ န+ဝိဇ္ဇာ = အဝိဇ္ဇာ = ဝိဇ္ဇာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော မောဟသည် အဝိဇ္ဇာ မည်၏။
十八、无明（avijjā）——“能得故为明（vindatīti vijjā）”：智不取得不应取得的恶行，却能取得应当取得的善行，所以称为明；无明则与明相反，痴因此称为无明。
ဖြည့်ကျင့်ခြင်းငှာ မသင့်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော အနက်သဘောကြောင့် (= ပြည့်လေ မကောင်းလေ ဖြစ်သောကြောင့်) ကာယဒုစရိုက်စသည့် မကောင်းမှုဟူသမျှသည် အဝိန္ဒိယမည်၏၊ မရထိုက်သော တရားမည်၏။
一切身恶行等不善法，因不应修习、越充满越不善，称为“不应得”（avindiya）。
မောဟဟူသော သဘောတရားသည် ထိုမရထိုက်သော ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုကို ရတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အဝိဇ္ဇာမည်၏။ ထိုအဝိန္ဒိယ၏ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် ကာယသုစရိုက်စသော ကောင်းမှုသည် ရထိုက်သောကြောင့် ဝိန္ဒိယမည်၏။ မောဟသဘောတရားသည် ထိုရထိုက်သော ကာယသုစရိုက်စသော ကောင်းမှုကို မရတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အဝိဇ္ဇာမည်၏။
痴能取得这些不应取得的身恶行等不善法，所以称为无明。反之，身善行等善法因应当取得而称为“应得”（vindiya）；痴不能取得这些应得的善法，所以称为无明。
ယင်းမောဟသည် ခန္ဓာတို့၏အစုဟူသော အနက်ကိုလည်းကောင်း၊ စက္ခုစသော အာယတနတို့၏ မိမိ၌ မှီသော စက္ခုဝိညာဏ် အစရှိသော တရားတို့ကို ဖြစ်စေတတ်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော အနက်ကိုလည်းကောင်း၊ ဓာတ်တို့၏ သတ္တ အတ္တဇီဝမှ ကင်းဆိတ်သည်၏အဖြစ်ဟူသော အနက်ကိုလည်းကောင်း၊ သစ္စာတို့၏ မှန်ကန်သည်
痴使人不知道：诸蕴有聚集之义；眼等诸处有令依于自身的眼识等法生起之义；诸界有离有情、我与生命之义；诸谛有——
原书第 354 页
၏အဖြစ်ဟူသော အနက်ကိုလည်းကောင်း၊ ဣန္ဒြေတို့၏ အကြီးအကဲ၏အဖြစ်ဟူသော အနက်ကိုလည်းကောင်း မသိအောင် ပြုလုပ်တတ်၏၊ ထိုကြောင့် ထိုမောဟသည် အဝိဇ္ဇာမည်၏။
——真实之义；诸根有主导之义。因此，痴称为无明。
ဒုက္ခသစ္စာစသည်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း ဒဏ်ချက်ဖြင့် အညှဥ်းပန်း အနှိပ်စက်ခံရခြင်း ပီဠနသဘော အစရှိသည်တို့၏ အဖြစ်ဖြင့် ဖွင့်ဆိုထားအပ်သော (၄)မျိုး၊ (၄)မျိုးပြားသော သစ္စာအနက် (၁၆)ချက်ကို မသိ- အောင် ပြုလုပ်တတ်သောကြောင့် မောဟသည် အဝိဇ္ဇာမည်၏။
四谛各由四义解释，例如苦谛有逼迫等义，合为十六种谛义；痴使人不能知道这十六义，所以称为无明。
ဒီဃော ဗာလာန သံသာရော --- ဟူသည်နှင့် အညီ အဝိဇ္ဇာအားကြီးသော လူမိုက်များအတွက် သံသရာ သည် အဆုံးမရှိ ရှည်လျားလှ၏။ ယင်းသို့ အဆုံးမှကင်းသော သံသရာ၌ အလုံးစုံသော ယောနိ၊ အလုံးစုံသော ဂတိ၊ အလုံးစုံသော ဘဝ၊ အလုံးစုံသော ဝိညာဏဋ္ဌိတိ၊ အလုံးစုံသော သတ္တာဝါသတို့၌ သတ္တဝါတို့ကို သွားစေ တတ်သောကြောင့် မောဟသည် အဝိဇ္ဇာမည်၏။
如巴利原文（缅文转写）“ဒီဃော ဗာလာန သံသာရော”——“愚人的轮回漫长”（dīgho bālānaṃ saṃsāro）——所说，对无明深重的愚人，轮回无尽而漫长。在这无尽轮回中，痴驱使有情遍历一切生类、一切趣、一切有、一切识住与一切有情居，所以称为无明。
ပရမတ်အားဖြင့် ထင်ရှား မရှိကုန်သော မိန်းမ ယောကျာ်းစသော ပညတ်တို့၌ ဖြစ်တတ်သောကြောင့်၊ ပရမတ်အားဖြင့် ထင်ရှား ရှိသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော ခန္ဓာစသော တရားတို့၌ မဖြစ်တတ်သောကြောင့် မောဟသည် အဝိဇ္ဇာမည်၏။
痴能转向究竟上并不存在的女人、男人等概念，却不能如实转向究竟上确实存在的蕴等法，所以称为无明。
စက္ခုဝိညာဏ်စသည်တို့၏ ဝတ္ထုအာရုံ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကိုလည်းကောင်း အဝိဇ္ဇာအစရှိသော အကြောင်း ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၊ သင်္ခါရအစရှိကုန်သော အကျိုး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကိုလည်းကောင်း ဖုံးလွှမ်းတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်း အဝိဇ္ဇာမည်၏။
痴又能覆蔽眼识等的依处与所缘，覆蔽无明等作为因的缘起法，以及行等作为果的缘已生法，所以称为无明。
၁၉။ အဝိဇ္ဇောဃ --- သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ၌ နှစ်သက်တတ်၏၊ နစ်မြုပ်စေတတ်၏၊ ထိုကြောင့် အဝိဇ္ဇောဃမည်၏။
十九、无明暴流（avijjogha）——它使人乐著、沉没于轮回苦，所以称为无明暴流。
၂ဝ။ အဝိဇ္ဇာယောဂ --- သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ၌ ယှဥ်စေတတ်သောကြောင့် အဝိဇ္ဇာယောဂမည်၏။
二十、无明轭（avijjāyoga）——它把人系缚于轮回苦，所以称为无明轭。
၂၁။ အဝိဇ္ဇာနုသယ --- အရိယမဂ်ဖြင့် မပယ်သတ်အပ်သေးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ဖြစ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း အဝိဇ္ဇာနုသယမည်၏။
二十一、无明随眠（avijjānusaya）——它尚未被圣道断除，又能一再生起，所以称为无明随眠。
၂၂။ အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာန --- လမ်းခရီး၌ ထကြွ သောင်းကျန်းကုန်သော ခိုးသားဓားပြတို့သည် ခရီးသွားသူတို့ကို လုယက်ကုန်သကဲ့သို့ ထို့အတူ ကုသိုလ်စိတ်ကို လုယူတတ်သောကြောင့် ယူဆောင်သွားတတ်သောကြောင့် လုယက်တတ်သောကြောင့် အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနမည်၏။
二十二、无明缠（avijjāpariyuṭṭhāna）——如道路上的盗贼抢劫旅人，它能劫夺、带走善心，所以称为无明缠。
၂၃။ အဝိဇ္ဇာင်္လဂီ --- မြို့တံခါးပေါက်၌ ပလိဃဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော တံခါးကျည်သည် ကျပြီးလတ်သော် (= တံခါးကျည်ကို ချအပ်ပြီးလတ်သော်) မြို့တွင်း၌ တည်နေကြသော လူတို့၏ မြို့ပြင်သို့ သွားခြင်းသည် လည်းကောင်း၊ မြို့ပြင်၌ တည်နေကြကုန်သော လူတို့၏ မြို့တွင်းသို့ ဝင်ခြင်းသည်လည်းကောင်း ပြတ်စဲသကဲ့သို့ ဤဥပမာအတူပင်လျှင် --- အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်၏ ပရမတ်အားဖြင့် ထင်ရှားရှိသော ခန္ဓာ (၅)ပါးတို့၏ အပေါင်းအစု ဟူသော သက္ကာယမြို့၌ ဤအဝိဇ္ဇာတံခါးကျည် (= မင်းတုပ်)သည် ကျနေ၏ ချထားပြီး ဖြစ်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေနိုင် သော ဉာဏ်၏ သွားခြင်းသည် ပြတ်စဲ၍ သွားလေ၏၊ ထိုကြောင့် အဝိဇ္ဇာသည် င်္လဂီမည်၏။
二十三、无明闩（avijjālaṅgī）——城门落下名为横闩（paligha）的门闩后，城内人不能出城，城外人不能进城。同样，在某人由究竟存在的五蕴集合而成的有身城中，无明这道门闩已经落下；能使此人到达涅槃的智慧之行进遂被截断。因此，无明称为“闩”。
၂၄။ မောဟ --- ပရမတ္ထဓမ္မသဘာဝမှန်ကို မသိမှုသဘော --- ၂၅။ အကုသလမူလ --- ယင်းမောဟသည် အကုသိုလ်လည်း ဟုတ်၏၊ အကုသိုလ်တရားတို့၏ အရင်းအမြစ် မူလလည်း ဟုတ်၏၊ ထိုကြောင့် ထိုမောဟသည် အကုသလမူလ မည်၏။ တစ်နည်း အကုသိုလ်ဖြစ်ကုန်သော စိတ်စေတသိက်တို့၏ အရင်းအမြစ် မူလဖြစ်သောကြောင့် အကုသလမူလ မည်၏။
二十四、痴（moha）——不知究竟法真实本性的性质。二十五、不善根（akusalamūla）——痴本身是不善，也是不善法的根，所以称为不善根；另一说，它是不善心与心所的根，因此称为不善根。
原书第 355 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ထိုအကုသလမူလဟူသည် မောဟမှ အခြားတစ်ပါးသော တရားကားမဟုတ်၊ ဤအဝိဇ္ဇာကို အကျယ် ပြဆိုရာအပိုင်း၌ အဝိဇ္ဇာဟု အလိုရှိအပ်သော တရားမှာ မောဟပင် ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် မောဟသည် အကုသလမူလတရားတည်း။ အကုသိုလ်တို့၏ အရင်းအမြစ်တည်း။
这一不善根并不是痴以外的其他法。在此广说无明的一节中，所谓无明的法体正是痴。因此，痴是不善根，是诸不善的根源。
ဤသို့ လက္ခဏာရှိသော ဤသဘောတရားကို အဝိဇ္ဇာမည်၏ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ ဤသို့လျှင် (၂၅)ပါးသော ပုဒ်တို့၏ အပြားအားဖြင့် အဝိဇ္ဇာ၏ မှတ်သားထိုက်သော သဘောလက္ခဏာကို သိရှိပါလေ။
具有以上特相的这一法称为无明。应当如此依二十五个词，了知值得铭记的无明自性相。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၂-၁၃၃။)
（《阿毗达磨义注》2-132—133。）
အဝိဇ္ဇာ၏ စွမ်းအင်
无明的作用力
တစ်ဖန် ဤသို့သော လက္ခဏာရှိသော ဤအဝိဇ္ဇာသည်ကား ဒုက္ခသစ္စာစသော သစ္စာ (၄)ပါးတို့၌ သိတတ်သော ဉာဏ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက် မောဟတည်း။ ဤသို့ဆိုအပ်ပြီးသည် ဖြစ်ပါသော်လည်း ဤအဝိဇ္ဇာကား တရားကိုယ်အားဖြင့် ဒုက္ခသစ္စာတွင် ပါဝင်သော မောဟဖြစ်သောကြောင့် ဒုက္ခသစ္စာ၏ တစ်စိတ်တစ်ဖို့ ဖြစ်၏။
具有上述特相的无明，是与能知苦谛等四谛之智相反的痴。虽已如此说明，但就法体而言，无明是苦谛所摄的痴，所以是苦谛的一部分。
ဒုက္ခသစ္စာနှင့် အတူတကွ ဖြစ်၏။ ထိုဒုက္ခသစ္စာကို အာရုံပြုနိုင်၏၊ ထိုဒုက္ခသစ္စာကို မသိအောင် ဖုံးလွှမ်းနိုင်၏။
它与苦谛俱生，能缘取苦谛，也能覆蔽苦谛，使人不能了知。
သမုဒယသစ္စာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု (= တစ်စိတ်တစ်ဖို့)ကား မဟုတ်။ (တဏှာကိုသာ သမုဒယသစ္စာဟု ကောက်ယူထားသောကြောင့် ဖြစ်၏။) လောဘမူစိတ် ဖြစ်ခိုက်၌ အဝိဇ္ဇာနှင့် တဏှာတို့သည် စိတ္တက္ခဏတစ်ခု အတွင်း၌ အတူယှဥ်တွဲ ဖြစ်နိုင်ကြသဖြင့် ဒုက္ခသစ္စာအမည်ရသော ယင်းအဝိဇ္ဇာသည် သမုဒယသစ္စာအမည်ရသော တဏှာနှင့် အတူတကွ ဖြစ်၏၊ ထိုသမုဒယသစ္စာကို အာရုံပြုနိုင်၏၊ ထိုသမုဒယသစ္စာကို မသိအောင် ဖုံးလွှမ်းနိုင်၏။
它不是集谛的一部分，因为这里只把爱摄为集谛。贪根心生起时，无明与爱能在同一心刹那中相应俱生；因此，名为苦谛的无明与名为集谛的爱俱生，能缘取集谛，也能覆蔽集谛，使人不能了知。
ယင်းအဝိဇ္ဇာသည် နိရောဓသစ္စာ၏ တစ်စိတ်တစ်ဖို့လည်း မဟုတ်ပေ၊ နိရောဓသစ္စာနှင့် အတူတကွလည်း မဖြစ်ပေ။ ထိုနိရောဓသစ္စာကို အာရုံမပြုနိုင်၊ ထိုနိရောဓသစ္စာကို မသိအောင် သက်သက် ဖုံးလွှမ်းနိုင်၏။
无明不是灭谛的一部分，也不与灭谛俱生；它不能缘取灭谛，却能覆蔽灭谛，使人不能了知。
မဂ္ဂသစ္စာ၏လည်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသ မဟုတ်၊ မဂ္ဂသစ္စာနှင့် အတူတကွ မဖြစ်၊ ထိုမဂ္ဂသစ္စာကို အာရုံ မပြုနိုင်။ ထိုမဂ္ဂသစ္စာကို မသိအောင် သက်သက် ဖုံးလွှမ်းထားနိုင်၏။
无明也不是道谛的一部分，不与道谛俱生，不能缘取道谛，却能覆蔽道谛，使人不能了知。
ဒုက္ခသစ္စာဟူသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ်ဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ထိုဒုက္ခသစ္စာကိုလည်း မသိအောင် ဖုံးလွှမ်းနိုင်၏။ သမုဒယသစ္စာဟူသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ်ဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ထိုသမုဒယသစ္စာကိုလည်း မသိအောင် ဖုံးလွှမ်းထားနိုင်၏။ နိရောဓသစ္စာဟူသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ်ဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် ဖြစ်ပေါ်၍မလာ။ ထိုနိရောဓသစ္စာကိုကား မသိအောင် ဖုံးလွှမ်းထားနိုင်၏။ မဂ္ဂသစ္စာဟူသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ်ဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် ဖြစ်ပေါ်၍မလာ၊ သို့သော် ထိုမဂ္ဂသစ္စာကိုကား မသိအောင် ဖုံးလွှမ်း ထားနိုင်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၃။) ဒုက္ခသစ္စာ သမုဒယသစ္စာ (၂)ပါးတို့သည် မြင်နိုင်ခဲကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် နက်နဲကုန်၏။ နိရောဓသစ္စာ မဂ္ဂသစ္စာတရား (၂)ပါးတို့သည် သဘောအားဖြင့် နက်နဲကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် မြင်နိုင်ခဲကုန်၏။ သည်မျှသာ မကသေး --- ဒုက္ခနိရောဓအရိယသစ္စာသည် နက်လည်းနက်နဲ၏ မြင်လည်း မြင်နိုင်ခဲ၏။ ထိုသစ္စာတို့တွင်
无明能以苦谛为所缘而生，并覆蔽苦谛；能以集谛为所缘而生，并覆蔽集谛；不能以灭谛为所缘而生，却能覆蔽灭谛；不能以道谛为所缘而生，却能覆蔽道谛。（《阿毗达磨义注》2-133。）苦谛与集谛因难见而深奥；灭谛与道谛因本性深奥而难见。不仅如此，苦灭圣谛既深奥又难见。在这些谛中——
ဒုက္ခမည်သည်ကား ထင်ရှား၏၊ ထိုသို့ပင် ထင်ရှားပါသော်လည်း ဒုက္ခသစ္စာအမည်ရသော ပရမတ္ထဓာတ်သား အသီးအသီးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာနှင့် သာမညလက္ခဏာကိုကား မြင်နိုင်ခဲသည့် အတွက်ကြောင့် နက်နဲသည် မည်ခြင်းဖြစ်ပေသည်။ သမုဒယသစ္စာ၌လည်း ဤနည်းပင်တည်း။
——苦虽明显，但构成苦谛的各个究竟界，其自性相与共相难以见到，所以仍称为深奥；集谛也是如此。
原书第 356 页
နို့ဓမ်းကို ဒလက်ဖြင့် မွှေ၍ ဆီဦး အမည်ရသော အဆီကို ထုတ်ယူရသကဲ့သို့ မဟာသမုဒ္ဒရာကို မွှေတံဖြင့် မွှေ၍ အဆီသြဇာကို ထုတ်ဆောင်ရခြင်း မည်သည် အလွန်ဝန်လေးဖွယ် ဖြစ်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ မြင်းမိုရ်တောင်ခြေမှ သဲကို ထုတ်ဆောင်ယူရခြင်း မည်သည် အလွန်ဝန်လေးဖွယ် ဖြစ်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ မြင်းမိုရ်တောင်ကို ညှစ်၍ ရသရည်ကို ထုတ်ဆောင်ယူရခြင်း မည်သည် အလွန်ဝန်လေးဖွယ် ဖြစ်သကဲ့သို့ လည်းကောင်း --- ဤဥပမာအတူပင်လျှင် --- နိရောဓသစ္စာ မဂ္ဂသစ္စာတရား (၂)ပါးတို့သည်ကား နက်နဲကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်ပင်လျှင် မြင်နိုင်ခဲ ကုန်၏။ နိရောဓသစ္စာသည်ကား မဂ္ဂသစ္စာထက် သာလွန်၍ နက်နဲသည်လည်းကောင်း၊ မဂ္ဂသစ္စာထက်သာလွန်၍ မြင်နိုင်ခဲသည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။
正如搅拌凝乳提取酥油、搅动大海提取精华、从须弥山脚取出沙粒，或压榨须弥山取得汁液，都是极其艰难的事；同样，灭谛与道谛因本性深奥而难见。其中，灭谛比道谛更加深奥，也更加难见。
ဤသို့လျှင် မြင်နိုင်ခဲကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် နက်နဲကုန်သော၊ နက်နဲကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် မြင်နိုင်ခဲကုန်သော အရိယသစ္စာလေးပါးတို့ကို ဖုံးလွှမ်းတတ်သော မောဟတည်းဟူသော အမိုက်တိုက်ဖြစ်သော ဤသဘောတရားကို အဝိဇ္ဇာဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၄။) သတိ --- ဤပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပထမနည်းစသည့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားတို့ကို လေ့လာဆည်းပူးလိုသော အသင်သူတော်ကောင်းသည် ဤပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း အစတွင် ရေးသားတင်ပြခဲ့သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဝိဘင်း ပါဠိတော်ကြီးနှင့် နိဿယအနက်တို့ကို ပြန်လည်၍ အာရုံယူထားပါ။ သို့မှသာလျှင် ရေးသားတင်ပြလတ္တံ့သော အကြောင်းအရာတို့ကို ကောင်းမွန်စွာ နားလည်သဘောပေါက်နိုင်မည်၊ ရှုကွက်ကိုလည်း ရှုတတ်မည်ဖြစ်သည်။
如此，这一如黑暗般的痴，覆蔽因难见而深奥、因深奥而难见的四圣谛，称为无明。（《阿毗达磨义注》2-134。）注意：希望学习缘起第一种方法等缘起法的善人，应重新忆持本缘起篇开头所列的《缘起分别》巴利原文及逐字译；这样才能充分理解下文，并知道应当如何观照。
အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ
缘无明而有诸行
သင်္ခါရ --- သင်္ခတမဘိသင်္ခရောန္တီတိ သင်္ခါရာ --- (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၂၇။) ဟူသည်နှင့်အညီ သင်္ခတ အမည်ရသော ခန္ဓာ (၅)ပါး၊ ဝိပါကဝဋ် ရုပ်-နာမ် အကျိုးတရားစုကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ပြုစီမံတတ်သောကြောင့် လောကီကုသိုလ်စေတနာ၊ အကုသိုလ်စေတနာ တရားစုသည် သင်္ခါရမည်၏။
行——依巴利原文（缅文转写）“သင်္ခတမဘိသင်္ခရောန္တီတိ သင်္ခါရာ”——“造作诸有为，故名为行”（saṅkhatam abhisaṅkharontīti saṅkhārā；《阿毗达磨义注》2-127）——的解释，世间善思与不善思能造作称为有为的五蕴，即果报轮转的色名果法，所以称为行。
၁။ ဒါန သီလ ဘာဝနာ စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်သော ကာမာဝစရ မဟာကုသိုလ်စေတနာ (၈)မျိုး၊ ဘာဝနာ၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်သော စတုက္ကနည်းအရ ရူပါဝစရကုသိုလ်စျာန် (၄)မျိုးနှင့် ယှဥ်သော ရူပါဝစရ ကုသိုလ်စေတနာ (၄)မျိုး၊ ပဉ္စကနည်းအရ ရူပါဝစရ ကုသိုလ်စျာန် (၅)မျိုးနှင့် ယှဥ်သော ရူပါဝစရ ကုသိုလ် စေတနာ (၅)မျိုး --- ဤ (၁၃)မျိုးသော ကုသိုလ်စေတနာသည် ပုညာဘိသင်္ခါရ မည်၏။ ကာမာဝစရ မဟာ- ကုသိုလ်စေတနာသည် ကာမသုဂတိ (၇)ဘုံ၌၊ ရူပါဝစရ ကုသိုလ်စေတနာသည် ရူပ (၁၆)ဘုံ၌ ခန္ဓာ (၅)ပါး ဝိပါကဝဋ် အကျိုးတရားစုကို ထိုက်သည်အားလျော်စွာ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ပြုစီမံတတ်သောကြောင့် ပုညာဘိ- သင်္ခါရမည်၏။
一、由布施、持戒、禅修等而生的八种欲界大善思，以及禅修所生、依四分法与四种色界善禅相应的四种色界善思，或依五分法与五种色界善禅相应的五种色界善思，称为福行。依五分法计，共有十三种善思。欲界大善思能在七欲善趣造作五蕴果报轮转；色界善思能在十六色界地依其所应造作五蕴果报轮转，所以称为福行。
ဤ (၁၃)မျိုးသော ကုသိုလ် စေတနာသည် မိမိကို ပြုစုပျိုးထောင်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကို မကောင်းမှု၏ အကျိုးဖြစ်သော ဝိပါကဒုက္ခမှလည်းကောင်း၊ စေတသိကဒုက္ခ၊ သံကိလေသဒုက္ခမှလည်းကောင်း ဖြူစင်အောင် သုတ်သင်တတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ပုညမည်၏။ စီးပွားချမ်းသာကို လိုလားတောင့်တသော အဇ္ဈာသယဓာတ် ဖြင့် ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ပြုစုပျိုးထောင်၏၊ ထိုစီးပွားချမ်းသာကို ဖြစ်စေခြင်းအားဖြင့် ပြီးစီးစေခြင်းအားဖြင့် ကောင်းမှုပြုသူ၏ အလိုအဇ္ဈာသယဓာတ်ကို ပြည့်စေတတ်သောကြောင့်လည်း ယင်းကုသိုလ်စေတနာသည် ပုညမည်၏။ ပူဇော်ထိုက်သော သုဂတိဘဝကို ဖြစ်စေတတ်သောကြောင့်လည်း ယင်းကုသိုလ်စေတနာသည် ပုညမည်၏။ ယင်းကုသိုလ်စေတနာသည် အကျိုးဝိပါက်နာမ်တရားကိုလည်းကောင်း၊ ကဋတ္တာအမည်ရသော
这十三种善思能净化培育者，清除恶业果报苦、心苦与烦恼染污苦，所以称为福（puñña）。人以希求利益安乐的意向培育善法；善思能成办这种利益安乐，满足行善者的意向，所以也称为福；它又能产生值得敬重的善趣有，因此称为福。善思还能造作果报名法与称为业生的——
原书第 357 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) အကျိုးရုပ်တရားကိုလည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ပြုစီမံတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်း အဘိသင်္ခါရ မည်၏။ ပုညလည်းမည်၍ အဘိသင်္ခါရလည်း အမည်ရသော ယင်းကာမာဝစရ ရူပါဝစရ ကုသိုလ်စေတနာသည် ပုညာဘိသင်္ခါရမည်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၄။ မူလဋီ-၂-၉၃။) ၂။ ပါဏာတိပါတ = သူ့အသက်ကိုသတ်ခြင်း စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်သော အကုသိုလ်စေတနာ (၁၂)မျိုးသည် ပုည၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သောကြောင့် အပုညမည်၏။ ထိုအပုည အမည်ရသော အကုသိုလ် စေတနာသည် အပါယ်ဒုဂ္ဂတိ၌ အကျိုးဝိပါက်ကို ပြုစီမံတတ်သောကြောင့် အဘိသင်္ခါရလည်း မည်၏။
——果报色法，所以也称为造作（abhisaṅkhāra）。这些欲界与色界善思既是福、又是造作，故称福行。（《阿毗达磨义注》2-134；《根本复注》2-93。）二、由杀生等而生的十二种不善思与福相反，所以称为非福；它们能在恶趣造作果报，所以也称为造作。
အပုညလည်း မည်၍ အဘိသင်္ခါရလည်း မည်သော ယင်းအကုသိုလ်စေတနာသည်ပင် အပုညာဘိသင်္ခါရမည်၏။
这些不善思既是非福、又是造作，故称非福行。
၃။ သမာဓိ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော ကာမစ္ဆန္ဒစသော နီဝရဏတို့၏ အလွန်ဝေးကွာကုန်သည်၏ အဖြစ် ကြောင့် မတုန်မလှုပ်တတ်သော အရူပစျာန်ကို ''အာနေဉ္ဇ''ဟု ခေါ်သည်။ ထိုအရူပစျာန်သည်ပင် အကျိုးဝိပါက်ကို ပြုစီမံတတ်သောကြောင့် အဘိသင်္ခါရလည်း မည်၏။ အာနေဉ္ဇလည်း မည်၍ အဘိသင်္ခါရလည်း မည်သော အရူပါဝစရ ကုသိုလ်စေတနာ (၄)မျိုးသည် အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရမည်၏။ တစ်နည်း --- မတုန်မလှုပ်တတ်သော အရူပဘဝကိုလည်း ပြုစီမံတတ်သောကြောင့် ထိုအရူပ ကုသိုလ်စေတနာသည် အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရမည်၏။
三、无色禅极其远离欲贪等与定相反的五盖，所以称为“不动”（āneñja）。无色禅也能造作果报，所以称为造作。四种无色界善思既是不动、又是造作，故称不动行。另一说，它们能造作不动的无色有，所以称为不动行。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၄။)
（《阿毗达磨义注》2-134。）
မဂ်စေတနာ --- အရိယမဂ်စေတနာသည် အရိယဖိုလ်တည်းဟူသော အကျိုးဝိပါက် သင်္ခတကို တိုက်ရိုက် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ပြုစီမံတတ်သော်လည်း ဤဝဋ္ဋကထာ (= ဝဋ်လည်ပတ်ပုံကို ပြသော တရားစကား)နှင့် မသက်ဆိုင်သောကြောင့် သင်္ခါရအရ၌ မကောက်ယူရဟု မှတ်ပါ။
道思——圣道思虽然能直接造作称为圣果智的果报有为法，但因与显示轮转如何转动的轮转论无关，不应摄入此处的“行”，应当如此记住。
ယင်းသင်္ခါရတို့ကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ပြုစီမံရာ၌ ကာယဒွါရ ဝစီဒွါရ မနောဒွါရတို့ဖြင့် ပြုစီမံ၍ ဖြစ်ပေါ်လာရ၏ဟု ဒွါရအားဖြင့် ဖြစ်ပုံကိုပြခြင်း အကျိုးငှါ ကာယသင်္ခါရ ဝစီသင်္ခါရ စိတ္တသင်္ခါရ သုံးမျိုးကို ထပ်မံ၍ ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားတော်မူပေသည်။
为了依门显示诸行如何经由身门、语门与意门造作而生，世尊又宣说身行、语行、心行三种。
ပရိဝီမံသနသုတ္တန်
《考察经》
ပုညဉ္စေ သင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ၊ ပုညူပဂံ ဟောတိ ဝိညာဏံ။ အပုညဉ္စေ သင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ၊ အပုညူပဂံ ဟောတိ ဝိညာဏံ။ အာနေဉ္ဇဉ္စေ သင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ၊ အာနေဉ္ဇူပဂံ ဟောတိ ဝိညာဏံ။
巴利原文（缅文转写）：“ပုညဉ္စေ သင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ၊ ပုညူပဂံ ဟောတိ ဝိညာဏံ။ အပုညဉ္စေ သင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ၊ အပုညူပဂံ ဟောတိ ဝိညာဏံ။ အာနေဉ္ဇဉ္စေ သင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ၊ အာနေဉ္ဇူပဂံ ဟောတိ ဝိညာဏံ။ ”
(သံ-၁-၃၁ဝ။)
（《相应部》1-310。）
= ပုညဖြစ်သော အကျိုးတရားကို ပြုစီမံတတ်သော ကံကို အကယ်၍ ပြုစုပျိုးထောင်အံ့၊ ဤသို့ ပုညသင်္ခါရကို ပြုစုပျိုးထောင်လတ်သော် ပုည၏ အကျိုးဖြစ်သော ဘဝသမ္ပတ္တိသို့ ကပ်ရောက်တတ်သော ဝိပါက်ဝိညာဏ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ပုည၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သော အကုသိုလ်သင်္ခါရကို အကယ်၍ ပြုစု ပျိုးထောင်ငြားအံ့၊ ဤသို့ အပုညသင်္ခါရကို ပြုစုပျိုးထောင်လတ်သော် အပုည၏ အကျိုးဖြစ်သော ဘဝဝိပတ္တိသို့ ကပ်ရောက်တတ်သော ဝိပါက်ဝိညာဏ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ သမာဓိ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် နီဝရဏတို့၏ ဝေးကွာသည့် အတွက်ကြောင့် မတုန်လှုပ်တတ်သော အကျိုးတရားကို ပြုစီမံတတ်သော အာနေဉ္ဇအမည်ရသော အရူပကံကို အကယ်၍ ပြုစုပျိုးထောင်ငြားအံ့၊ ဤသို့ အာနေဉ္ဇသင်္ခါရကို ပြုစုပျိုးထောင်လတ်သော် အာနေဉ္ဇကံ၏ အကျိုးဖြစ်သော အရူပဘဝသို့ ကပ်ရောက်တတ်သော ဝိပါက်ဝိညာဏ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ (သံ-၁-၃၁ဝ။)
若造作能产生善果的福行，果报识便趋向福业之果、圆满的有；若造作与福相反的不善行，果报识便趋向非福之果、衰败的有；若造作远离诸盖、能产生不动果的无色界不动行，果报识便趋向不动业之果、无色有。（《相应部》1-310。）
原书第 358 页
ဝိဘင်္ဂသုတ္တန်
《分别经》
တယောမေ ဘိက္ခဝေ သင်္ခါရာ။ ကတမေ တယော။ ကာယသင်္ခါရော ဝစီသင်္ခါရော စိတ္တသင်္ခါရော။
巴利原文（缅文转写）：“တယောမေ ဘိက္ခဝေ သင်္ခါရာ။ ကတမေ တယော။ ကာယသင်္ခါရော ဝစီသင်္ခါရော စိတ္တသင်္ခါရော။ ”
(သံ-၁-၂၄၅။)
（《相应部》1-245。）
= ရဟန်းတို့ …သုံးပါးကုန်သော ဤသင်္ခါရတို့သည် ရှိကြကုန်၏။ အဘယ်သုံးပါးတို့နည်းဟူမူ --- ကာယသင်္ခါရ၊ ဝစီသင်္ခါရ၊ စိတ္တသင်္ခါရ ဤသုံးပါးတို့တည်း။ (သံ-၁-၂၄၅။)
比丘们，有这三种行。哪三种？身行、语行、心行。（《相应部》1-245。）
ဤအဘိဓမ္မာမည်သည်
所谓阿毗达磨
အယံ အဘိဓမ္မော နာမ န အဓုနာကတော၊ နာပိ ဗာဟိရကဣသီဟိ ဝါ သာဝကေဟိ ဝါ ဒေဝတာဟိ ဝါ ဘာသိတော။ သဗ္ဗညုဇိနဘာသိတော ပန အယံ။ အဘိဓမ္မေပိဟိ သုတ္တေပိ ဧကသဒိသာဝ တန္တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ ဣမဿတ္ထဿ ဒီပနတ္ထံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၄-၁၃၅။) အဘယ်ကြောင့် ဤပရိဝီမံသနသုတ္တန် ဝိဘင်္ဂသုတ္တန်တို့ကို ကိုးကား၍ ဤအဘိဓမ္မာဝိဘင်းပါဠိတော်၌ ဟောကြားထားတော်မူအပ်သော ပုညာဘိသင်္ခါရစသည့် သင်္ခါရတို့သည် သုတ္တန်ဒေသနာတော်များ၌ လာရှိ သော ပုညာဘိသင်္ခါရစသည်တို့နှင့် တစ်ထပ်တည်း တူညီကြောင်းကို ဤ၌ ထုတ်ဆောင်၍ ပြနေရပါသနည်းဟု မေးရန် ရှိ၏။
巴利原文（缅文转写）：“အယံ အဘိဓမ္မော နာမ န အဓုနာကတော၊ နာပိ ဗာဟိရကဣသီဟိ ဝါ သာဝကေဟိ ဝါ ဒေဝတာဟိ ဝါ ဘာသိတော။ သဗ္ဗညုဇိနဘာသိတော ပန အယံ။ အဘိဓမ္မေပိဟိ သုတ္တေပိ ဧကသဒိသာဝ တန္တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ ဣမဿတ္ထဿ ဒီပနတ္ထံ။ ”（《阿毗达磨义注》2-134—135。）这里为何引用《考察经》与《分别经》，显示《阿毗达磨分别》所说的福行等，与经教所说的福行等完全相同？
အယူမညီသည့် ဝိတဏ္ဍဝါဒီပုဂ္ဂိုလ်တို့က အဘိဓမ္မာကို ဇိနဘာသိတ (= ဘုရားဟော)ဟု မယူလိုကြ၊ ထို ဝါဒကိုပယ်ပြီး ဖြစ်အောင် ပရိဝီမံသနသုတ်၊ ဝိဘင်္ဂသုတ်တို့၌လာသော ပုညာဘိသင်္ခါရစသည်တို့ကို ဤ၌ ထုတ်ပြရပေသည်။
持异说的诡辩论者不愿承认阿毗达磨是胜者所说〔佛说〕。为了破除这种主张，这里列出《考察经》《分别经》中的福行等。
ဤအဘိဓမ္မာတရားတော်မည်သည်ကို ယခုမှ ပြုအပ်သည်လည်း မဟုတ်၊ သာသနာပရသေ့တို့သည် သော်လည်းကောင်း၊ သာဝကတို့သည်သော်လည်းကောင်း၊ နတ်ဗြဟ္မာတို့သည်သော်လည်းကောင်း ဟောအပ် သည်လည်း မဟုတ်၊ အဟုတ်သော်ကား ဤအဘိဓမ္မာတရားတော်ကို သဗ္ဗညူ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်သည် ဟောကြားတော်မူအပ်၏၊ မှန်ပေသည် အဘိဓမ္မာပါဠိတော်၌လည်းကောင်း၊ ဘုရားဟောတော်မူအပ်သော သုတ္တန်ပါဠိတော်၌လည်းကောင်း တစ်ထပ်တည်းတူသည်သာလျှင် ဖြစ်သော ပါဠိတော်အစဥ်ကို ညွှန်ပြတော် မူအပ်ပြီ။ ဤသို့သော အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို ပြလိုခြင်းတည်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဤသုတ္တန်တို့ကို ထုတ်ဆောင်၍ သုတ္တန်ဒေသနာတော်များ၌လည်း ဘုရားရှင်သည် ပုညာဘိသင်္ခါရစသည်တို့ကို ဟောကြား ထားတော်မူကြောင်းကို ယူဆောင်၍ ဖွင့်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။
所谓阿毗达磨，并不是现在才创作的，也不是外道仙人、弟子、天或梵天所说，而是由一切知的胜者、正自觉佛陀所说。阿毗达磨巴利与佛说经藏巴利所列的教法次第完全相同。为了阐明这一义，这里引用诸经，说明世尊在经教中也宣说了福行等。
ထိုသုတ္တန်တို့ကိုကား ဇိနဘာသိတ (= ဘုရားဟော) မဟုတ်ဟု မပယ်ကြပေ၊ ဇိနဘာသိတ (= ဘုရားဟော)ဟု အားလုံးလက်ခံထားကြ၏။ ထိုသုတ္တန်များနှင့် ဤအဘိဓမ္မာဝိဘင်း ဒေသနာတော်၏ တစ်ထပ်တည်း ဖြစ်သော- ကြောင့် ဤအဘိဓမ္မာပါဠိတော်၏ ဇိနဘာသိတ (= ဘုရားဟော) ဖြစ်ကြောင်းမှာ ထင်ရှားသည်ဟူလိုသည်။
没有人排斥这些经，声称它们不是胜者所说；人人都承认它们是佛说。既然这些经与《阿毗达磨分别》的教说完全一致，就足以显示阿毗达磨巴利是胜者所说〔佛说〕。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၄-၁၃၅။)
（《阿毗达磨义注》2-134—135。）
သုတ္တန်နှင့် အဘိဓမ္မာတို့၌ ညွှန်ကြားချက်တို့သည် တစ်ထပ်တည်းသာ ဖြစ်ကြသည်ဟူသော ဤအဆိုကို နိဗ္ဗာန်ကို လိုလားတောင့်တလျက်ရှိသော အသင်သူတော်ကောင်းသည် ရိုသေစွာ ဦးထိပ်ရွက် ပန်ဆင်၍ နာယူ မှတ်သားလေရာသည်။ (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်းအစတွင် ဖော်ပြထားသော ဝိဘင်းပါဠိတော်ကြီးကို အာရုံယူထားပါ၊၊)
希求涅槃的善人，应恭敬顶戴、听闻并牢记：经藏与阿毗达磨的教示完全一致。〔请忆持本缘起篇开头所列的《分别》巴利原文。〕
原书第 359 页
ဒါနမယ ကုသိုလ်စေတနာ (ပုညာဘိသင်္ခါရ)
布施所成善思（福行）
ဝိနည်းဒေသနာတော်၌ လာရှိသော ဆွမ်း သင်္ကန်း ကျောင်း ဆေး ပစ္စည်းလေးပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးသော ပစ္စည်းကို လှူဒါန်းသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ အဘိဓမ္မာဒေသနာတော်၌ လာရှိသော ရူပါရုံစသည့် အာရုံ (၆)ပါးတို့တွင် အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို ပေးလှူသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ သုတ္တန်ဒေသနာတော် ၌ လာရှိသော ဆွမ်း၊ အဖျော်၊ အဝတ်သင်္ကန်းစသော ဒါနဝတ္ထု (၁ဝ)မျိုးတို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးကို ပေးလှူသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ ထိုဒါနဝတ္ထု (= လှူဖွယ်ဝတ္ထု)တို့ကို ဖြစ်စေရာအခါ စုဆောင်းရာအခါမှ စ၍- ၁။ မလှူမီ ရှေ့အဖို့ကာလ၊ ၂။ စွန့်ကြဲရာ ပေးလှူရာကာလ၊ ၃။ စွန့်ကြဲပြီးရာ ကာလမှ နောက်၌ သောမနဿနှင့် ယှဥ်သော ဝမ်းမြောက်သော စိတ်ဖြင့် အောက်မေ့ အမှတ်ရရာ ကာလ၊ ဤသုံးမျိုးကုန်သော ကာလတို့၌ဖြစ်သော စေတနာသည် ဒါနမယစေတနာ မည်၏။ ကာမာဝစရ မဟာ- ကုသိုလ်စေတနာတည်း။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၅။)
依律藏教说，若有人布施饮食、衣服、住处、医药四资具中的任何一种；依阿毗达磨教说，若有人布施色所缘等六所缘中的任何一种；依经藏教说，若有人布施饮食、饮品、衣服等十种施物中的任何一种，那么从准备、聚集施物开始，在一、布施以前，二、舍出并布施之时，三、布施以后以悦俱欢喜心随念之时，这三个时段中生起的思，称为布施所成思。它就是欲界大善思。（《阿毗达磨义注》2-135。）
〔ဥပေက္ခာ ဝေဒနာနှင့်ယှဥ်သော စိတ်ဖြင့်လည်း အောက်မေ့နိုင်သည်သာတည်း။ (မူလဋီ-၂-၉၄။)〕
〔也可以舍受相应心随念。（《根本复注》2-94。）〕
သီလမယ ကုသိုလ်စေတနာ (ပုညာဘိသင်္ခါရ)
持戒所成善思（福行）
သီလကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ဖြည့်ကျင့်ရန် အလို့ငှာ ရှင်ရဟန်းပြုပေတော့အံ့ဟု ကြံစည်စိတ်ကူး၍ ကျောင်းသို့ သွားသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ ရှင်ရဟန်းအဖြစ်သို့ ကပ်ရောက်သော ရှင်ရဟန်းပြုပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ စိတ်နှလုံး၏ အလိုဆန္ဒကို အထွတ်အထိပ် အပြီးအဆုံးသို့ ရောက်စေ၍ ''ငါသည် ရှင်ရဟန်းအဖြစ်သို့ ကပ်ရောက်ပြီးသည် ဖြစ်ပေပေါ့တကား၊ ကောင်းလေစွ၊ ကောင်းလေစွ'' --- ဟု ဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလတည်းဟူသော ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်တော် သီလများကို စောင့်စည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ သင်္ကန်း-ဆွမ်း-ကျောင်း-ဆေး ပစ္စည်းလေးပါးတို့ကို ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ သုံးစွဲသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ ရူပါရုံအစရှိသော အာရုံတို့သည် ရှေးရှုကျခြင်းသို့ ထင်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်လတ်သော် စက္ခုဒွါရ အစရှိကုန်သော ဒွါရတို့ကို စောင့်စည်းသော
为了圆满成就戒，想到“我要出家受戒”而前往寺院的人；已经受沙弥戒或比丘戒、进入出家身份的人；在受戒愿望圆满、仪式完成以后思惟“我已经出家了，善哉！善哉！”的人；守护称为别解脱律仪戒的律学处之人；以省察智审察后受用衣服、饮食、住处、医药四资具的人；当色所缘等现前、撞击相应根门时，防护眼门等诸门的——
ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကို စင်ကြယ်အောင် သုတ်သင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော ကာမာဝစရ မဟာကုသိုလ်စေတနာသည် သီလမယ ကုသိုလ်စေတနာ မည်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၃၅။)
——人；以及净化生计的人：在这些人的相续中生起的欲界大善思，称为持戒所成善思。（《阿毗达磨义注》2-135。）
ဘာဝနာမယ ကုသိုလ်စေတနာ (ပုညာဘိသင်္ခါရ)
修习所成善思（福行）
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော် (ခု-၉-၄၇)၌ ဟောကြားထားတော်မူအပ်သော ဝိပဿနာအစဥ်ဖြင့် ခန္ဓာ (၅)ပါး၊ အာယတန (၁၂)ပါး၊ ဓာတ် (၁၈)ပါး၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါရပ်တို့ကို အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ လက္ခဏာရေးသုံးတန် တင်ကာ ရှုပွားသုံးသပ်တတ်သော ဝိပဿနာဘာဝနာကို ပွားများနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော ကုသိုလ်စေတနာသည် ဘာဝနာမယ ကုသိုလ်စေတနာ မည်၏။ တစ်နည်းဆိုသော် --- ဒွါရ (၆)ပါး၊ အာရုံ (၆)ပါး၊ ဝိညာဏ် (၆)ပါး၊ ဖဿ (၆)ပါး၊ ဝေဒနာ (၆)ပါး၊ သညာ (၆)ပါး၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါရပ် (၁၂)တန်တို့ကို အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ လက္ခဏာရေးသုံးတန်တင်ကာ ရှုပွားသုံးသပ်တတ်သော ဝိပဿနာဘာဝနာကို
依《无碍解道》巴利（小部9-47）所说的毗婆舍那次第，把五蕴、十二处、十八界与缘起支安立于无常、苦、无我三相而观照、审察；修习这种毗婆舍那的瑜伽行者，其相续中生起的善思称为修习所成善思。换言之，把六门、六所缘、六识、六触、六受、六想与十二缘起支安立于无常、苦、无我三相而观照、审察；正在——