慧修习的功德与利益
《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版
观禅篇 · 原书第 522–539 页 · 150 个翻译单元
本页并入了原书的相邻小节：观禅篇跋文。
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 522 页
ပညာဘာဝနာ၏ အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင်
慧修习的功德与利益
ဤ ပညာဘာဝနာ မည်သည်ကား ပကတိသာဝကဗောဓိ မဟာသာဝကဗောဓိ အဂ္ဂသာဝကဗောဓိ ပစ္စေကဗောဓိ သမ္မာသမ္ဗောဓိစသော ကြီးကျယ်မြင့်မြတ် ပြန့်ပြော ဖြူစင်သော အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင် အထူး ကို ဆောင်ပေးတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အရာမက များပြားသော အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင် ရှိ၏။ ထို ပညာဘာဝနာ၏ အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင်ကို ရှည်မြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံးလည်း အကျယ်အားဖြင့် ထင်ရှား ပြခြင်းငှာ အကျိုးတရားတို့၏ အလွန် များပြားသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် မလွယ်ကူလှပေ။ သို့သော် ထိုပညာ ဘာဝနာ၏ အကျိုးအာနိသင်မှာ အကျဥ်းချုပ်အားဖြင့် လေးမျိုး ရှိ၏။
慧修习能带来广大、崇高、清净的殊胜功德与利益，例如成就普通弟子菩提、大弟子菩提、上首弟子菩提、独觉菩提与正等正觉，因此利益极其众多。即使长时间详说，也难以把这些利益完全显示出来；不过，慧修习的利益略说有四种。
၁။ နာနာကိလေသဝိဒ္ဓံသန = ကိလေသာအမျိုးမျိုးတို့ကို ဖျက်ဆီးခြင်း၊ ၂။ အရိယဖလရသာနုဘဝန = အရိယဖိုလ်ချမ်းသာ၏ အရသာကို သုံးဆောင်ခံစားခြင်း၊ ၃။ နိရောဓသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနသမတ္ထတာ = နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်ခြင်း၊ ၄။ အာဟုနေယျဘာဝါဒိသိဒ္ဓိ = သံဃာ့ဂုဏ်တော်တို့အနက် အကျိုးဂုဏ်တော်တို့တွင် ပါဝင်-
一、破坏种种烦恼；二、受用圣果安乐之味；三、能够入灭尽定；四、成就僧伽功德中属于福德之德的——
သော အာဟုနေယျဂုဏ် စသည်၏ ပြီးစီးခြင်း ---
——应供等功德。
ဤသို့ လေးမျိုး ရှိ၏။ ထိုလေးမျိုးတို့တွင် ဤကျမ်း၌ အရိယဖိုလ်ချမ်းသာ၏ အရသာကို သုံးဆောင် ခံစားခြင်းအပိုင်းကိုသာ ဆက်လက်၍ ရေးသားတင်ပြအပ်ပါသည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄ဝ။)
共有这四种。本书以下只继续说明受用圣果安乐之味这一部分。（《清净之道》2-340。）
ဖလသမာပတ္တိကထာ
果定论
၁။ ဖလသမာပတ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ၂။ အဘယ်သူတို့သည် ထိုဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားနိုင်ကြကုန်သနည်း၊ ၃။ အဘယ်သူတို့သည် မဝင်စားနိုင်ကြကုန်သနည်း၊ ၄။ အဘယ်ကြောင့် ဝင်စားကြကုန်သနည်း၊ ၅။ အဘယ်သို့လျှင် ထိုဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားခြင်းသည် ဖြစ်သနည်း၊ ၆။ အဘယ်သို့လျှင် တည်တံ့ခြင်းသည် ဖြစ်သနည်း၊ ၇။ အဘယ်သို့လျှင် ဖလသမာပတ်မှ ထခြင်းသည် ဖြစ်သနည်း၊ ၈။ အရိယဖိုလ်၏ အခြားမဲ့၌ အဘယ်တရားသည် ဖြစ်ပေါ်လာသနည်း၊ ၉။ အရိယဖိုလ်သည်လည်း အဘယ်တရား၏ အခြားမဲ့၌ ဖြစ်သနည်း၊ ----- ဤမေးခွန်းများကား ဖလသမာပတ်နှင့် ဆက်စပ်၍ သိသင့်သော အချက်များပင် ဖြစ်ကြသည်။
关于果定，应当了解下列问题：一、什么是果定？二、谁能入果定？三、谁不能入果定？四、为何入果定？五、怎样入果定？六、怎样使果定持续？七、怎样从果定出定？八、圣果之后无间生起什么法？九、圣果又在什么法之后无间生起？
၁။ ထိုမေးခွန်းတို့တွင် ဖလသမာပတ်ဟူသည် အဘယ်နည်း ဟူသော မေးခွန်း၏ အဖြေကား ----- အရိယ ဖိုလ်နှင့် ယှဥ်သော စျာန်၏ နိရောဓသစ္စာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်အာရုံ၌ အကြင် အပ္ပနာအခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်- ခြင်းသည် ရှိ၏၊ ထိုအပ္ပနာသည် = ထိုအပ္ပနာအခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်းသည် ဖလသမာပတ်မည်၏ ဟူပေ။
一、什么是果定？答：与圣果相应的禅，依安止方式缘取灭谛涅槃而生；这种安止方式的生起，称为果定。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၁။)
（《清净之道》2-341。）
အပ္ပနာ ----- အပ္ပနာဟူသော အမည်သည် ''တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပေါ အပ္ပနာ ဗျပ္ပနာ စေတသော အဘိနိရောပနာ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ''ဟူသော ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော် (အဘိ-၁-၁၈။) နှင့်အညီ ဝိတက်၏ နာမည် ရင်းတည်း။ စိတ္တံ အာရမ္မဏေ အပ္ပေတိ အဘိနိရောပေတီတိ အပ္ပနာ = ယှဥ်ဖက်သမ္ပယုတ်စိတ်ကို အာရုံ၌ အပ်နှံတတ် ရှေးရှုတင်ပေးတတ်သောကြောင့် ဝိတက်သည် အပ္ပနာ မည်၏။
安止——巴利《法集论》原文（缅文字体）：“''တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပေါ အပ္ပနာ ဗျပ္ပနာ စေတသော အဘိနိရောပနာ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ''”其中，appanā 本来是寻的名称。所谓 appanā，是因为寻能把相应心投向、置于所缘，所以称为安止。
原书第 523 页
ပညာဘာဝနာ၏ အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင် အဋ္ဌကထာ ဝေါဟာရ ---- ဝိတက္ကဿ ကိစ္စဝိသေသေန ထိရဘာဝပ္ပတ္တေ ပထမဇ္စျာနသမာဓိမှိ၊ ပစ္စနီက- ဒူရီဘာဝကတေန ထိရဘာဝေန တံသဒိသေသု ဝိတက္ကရဟိတေသု ဒုတိယဇ္စျာနာဒိသမာဓီသု စ အပ္ပနာတိ အဋ္ဌကထာဝေါဟာရော။ (မူလဋီ-၁-၁ဝ၁။) အထက်တွင် တင်ပြထားသော ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၌ ဝိတက်ကိုသာ အပ္ပနာဟု နာမည်တပ်ထား၏။
巴利《根本复注》原文（缅文字体）：“အဋ္ဌကထာ ဝေါဟာရ ---- ဝိတက္ကဿ ကိစ္စဝိသေသေန ထိရဘာဝပ္ပတ္တေ ပထမဇ္စျာနသမာဓိမှိ၊ ပစ္စနီက- ဒူရီဘာဝကတေန ထိရဘာဝေန တံသဒိသေသု ဝိတက္ကရဟိတေသု ဒုတိယဇ္စျာနာဒိသမာဓီသု စ အပ္ပနာတိ အဋ္ဌကထာဝေါဟာရော။ (မူလဋီ-၁-၁ဝ၁။)”上引《法集论》只把寻称为安止。
သို့သော် အဋ္ဌကထာ အသုံးအနှုန်းအားဖြင့် ဝိတက်၏ စိတ်ကို = သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ပေးခြင်း ကိစ္စအထူးကြောင့် ဆိုင်ရာ သမထအာရုံ၌ သို့မဟုတ် နိဗ္ဗာန်အာရုံ၌ ခိုင်မြဲသည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိနေသော လောကီ လောကုတ္တရာ ပထမစျာန်သမာဓိကို အပ္ပနာမည်သော ဝိတက်စေတသိက်နှင့် စိတ္တက္ခဏတစ်ခုအတွင်း၌ အတူယှဥ်တွဲ၍ ဖြစ်သောကြောင့် တကွ ဖြစ်ဖက် = သဟစရဏနည်းအရ အပ္ပနာဟု ခေါ်ဆို၏။ ပထမစျာန် သမာဓိက ဆန့်ကျင်ဘက် နီဝရဏတို့မှ ဝေးကွာမှု ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ထားအပ်သဖြင့် ဆိုင်ရာ သမထအာရုံ၌ သို့မဟုတ် နိဗ္ဗာန်အာရုံ၌ ခိုင်မြဲသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ထို ပထမစျာန်သမာဓိနှင့် သမာဓိချင်း တူကုန်သော လောကီ လောကုတ္တရာဖြစ်သော ဒုတိယစျာန်သမာဓိတို့၌လည်း သဒိသူပစာရအားဖြင့် အပ္ပနာဟူ၍ပင် ခေါ်ဝေါ်လေသည်။ ထိုကြောင့် လောကီ လောကုတ္တရာ စျာန်အားလုံးကို အပ္ပနာဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခြင်းသည်
但在义注用语中，世间或出世间的初禅定，因寻具有把心与相应法投向止所缘或涅槃所缘的特殊作用而达到稳固；又因它与名为安止的寻心所在同一心刹那俱生，便依俱行之理称为安止。第二禅等世间、出世间诸禅定，虽已离寻，却因初禅定使诸盖远离而稳固，也同样稳固地住于止所缘或涅槃所缘，与初禅定的定力相等，所以依相似之喻，也称为安止。
အဋ္ဌကထာဝေါဟာရ = အဋ္ဌကထာ၏ အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သည် ဟူပေ။ (မူလဋီ-၁-၁ဝ၁။) ၂။ အဘယ်သူတို့သည် ဝင်စားနိုင်ကြကုန်သနည်း။
因此，把一切世间、出世间禅都称为安止，是义注的用语。（《根本复注》1-101。）二、谁能入果定？
၃။ အဘယ်သူတို့သည် မဝင်စားနိုင်ကြကုန်သနည်း။
三、谁不能入果定？
ဤသို့မေးမူ --- လောကီစျာန်ကို ရရှိသော ပုထုဇန်၊ လောကီစျာန်ကို မရရှိသော ပုထုဇန်ဟူသော ပုထုဇန် အားလုံးတို့သည် ထိုမဂ်ဖိုလ်ကို မရအပ်သေးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် မဝင်စားနိုင်ကုန်။ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်အားလုံး တို့ကား ထိုထိုမဂ်ဖိုလ်ကို ရထားပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ဝင်စားနိုင်ကြကုန်၏။ ထိုသို့ ဝင်စားရာ၌ လောကီစျာန်များ၌ အထက်အထက် စျာန်ကို ရရှိထားသော သူတို့သည် အောက်အောက် စျာန်ကိုလည်း ဝင်စားကုန်သကဲ့သို့ကား မဟုတ်ကြကုန်။ အထက်ဖြစ်သော သကဒါဂါမ်စသော အရိယပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အောက်ဖြစ်သော သောတာပတ္တိ ဖိုလ်စသည်ကို မဝင်စားကြကုန်။ အကြောင်းမူ --- သကဒါဂါမ်စသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်မျိုး အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွား- ခြင်းဖြင့် အောက်အောက်သော ဖလသမာပတ်တို့၏ ငြိမ်းပြီးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် တစ်ဖန် မဖြစ်ခြင်းသဘော ရှိသည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားခြင်းကြောင့်တည်း။ အောက်ဖြစ်သော သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်စသည်တို့သည်လည်း
所有凡夫，无论已得或未得世间禅，都因尚未证得道果而不能入果定；一切圣者则因已经证得各自的道果而能入果定。不过，这不同于世间禅：得上位禅者还可以入下位禅，上位圣者却不会进入下位果定。一来者等已经达到更高圣位，较低的预流果定等已经止息、不再生起；而预流者等较低圣者也不能进入尚未证得的一来果定等——
အထက်ဖြစ်သော သကဒါဂါမိဖိုလ် စသည်ကို မဝင်စားနိုင်ကြကုန်၊ မရရှိသေးသောကြောင့် ဖြစ်၏။ အလျော် အားဖြင့် ဆိုရမူ ----- ၁။ သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်သည် သောတာပတ္တိဖလသမာပတ်ကို၊ ၂။ သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် သကဒါဂါမိဖလသမာပတ်ကို၊ ၃။ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အနာဂါမိဖလသမာပတ်ကို၊ ၄။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် အရဟတ္တဖလသမာပတ်ကို ----- အသီးအသီး ဝင်စားနိုင်၏၊ မိမိ မိမိ၏ ရရှိထားရာ ဆိုင်ရာ ဆိုင်ရာ အရိယဖိုလ်ကိုသာလျှင် = ဖလသမာ- ပတ်ကိုသာလျှင် ဝင်စားနိုင်ကြကုန်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၁-၃၄၂။)
——所以，各自只能进入自己已经证得的相应圣果：预流者入预流果定；一来者入一来果定；不来者入不来果定；阿罗汉入阿罗汉果定。（《清净之道》2-341—342。）
原书第 524 页
၄။ အဘယ်ကြောင့် ဝင်စားကြကုန်သနည်း။
四、为何入果定？
ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထံ = မျက်မှောက်သော ကိုယ်၏အဖြစ်၌ ချမ်းသာစွာနေခြင်း အကျိုးငှာ ဝင်စားကြကုန် ၏။ မျက်မြင်ဖြစ်သော ခန္ဓာကိုယ် အတ္တဘော၌ပင်လျှင် = မျက်မှောက်ဘဝ၌ပင်လျှင် ပူပန်စေတတ် ထက်ဝန်း- ကျင်မှ လောင်တတ်သော ကိလေသာဟူသောမီး ငြိမ်းသဖြင့် ငြိမ်သက်ချမ်းမြေ့သော နေထိုင်ခြင်းဖြင့် နေထိုင်- ခြင်း အကျိုးငှာ ဝင်စားကြကုန်၏ဟူပေ။ လောကဥပမာအားဖြင့် စကြဝတေးမင်းသည် မင်း၏ ချမ်းသာကို ခံစား သကဲ့သို့ ဤဥပမာအတူ အရိယာသခင် အရှင်မြတ်တို့သည် ရာဂစသော ကိလေသာအညစ်အကြေးတို့မှ ကင်းဝေး ဖြူစင် မြင့်မြတ်သော လောကုတ္တရာဖိုလ်ချမ်းသာကို = နိဗ္ဗာန်၏ သန္တိသုခ အငြိမ်းဓာတ်ချမ်းသာကို ခံစားကုန်အံ့ ဟု အချိန်ကာလကို ပိုင်းခြားခြင်းကို ပြု၍ အလိုရှိတိုင်းသော ခဏ၌ ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားကြကုန်၏။
为了现法乐住而入果定，也就是在现前这一生中，由于能灼烧、逼迫的烦恼之火已经止息，得以安住于寂静安乐。世间的转轮王享受王者之乐；同样，圣者为了受用远离贪等烦恼垢、清净崇高的出世间果乐，也就是涅槃寂静界之乐，会先限定时间，再随愿于任何时候入果定。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၂။)
（《清净之道》2-342。）
၅။ ဝင်စားပုံ ၆။ တည်တံ့ပုံ ၇။ ထပုံ
五、入定方法；六、住定方法；七、出定方法
နှစ်မျိုးကုန်သော အကြောင်းတို့ဖြင့် ထိုဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားခြင်းသည် ဖြစ်၏။
依两种因缘，可以进入果定。
၁။ နိဗ္ဗာန်မှ အခြားတစ်ပါးသော အာရုံကို နှလုံးမသွင်းခြင်း၊ ၂။ နိဗ္ဗာန်ကိုသာ နှလုံးသွင်းခြင်း ----- ဤအကြောင်း နှစ်မျိုးတို့ဖြင့် ဝင်စားခြင်းသည် ဖြစ်၏။
入果定的两种因缘是：一、不作意涅槃以外的任何所缘；二、只作意涅槃。依这两种因缘而入定。
ဒွေ ခေါ အာဝုသော ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ သမာပတ္တိယာ သဗ္ဗနိမိတ္တာနဉ္စ အမနသိ- ကာရော၊ အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာ မနသိကာရော။ (မ-၁-၃၇ဝ-၃၇၁။) ငါ့ရှင် ကောဋ္ဌိက …သင်္ခါရနိမိတ်ကင်းသော နိဗ္ဗာန်လျှင် အာရုံရှိသော စေတောဝိမုတ္တိဟု ဆိုအပ်သော ဖလသမာပတ်ကို တစ်နည်း -- အနိစ္စာနုပဿနာကို အဦးပြုသဖြင့် ဝင်စားအပ်သော စေတောဝိမုတ္တိဟု ဆိုအပ်- သော ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားဖို့ရန် အကြောင်းတရားတို့ကားနှစ်မျိုးတို့တည်း။ အလုံးစုံသော သင်္ခါရနိမိတ် တို့ကို အပြစ်ကို မြင်ပြီး၍ စွန့်လွှတ်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် မဆင်ခြင်ခြင်း နှလုံးမသွင်းခြင်းလည်းကောင်း၊ အလုံးစုံသော သင်္ခါရနိမိတ်မှ ကင်းဆိတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အနိမိတ္တအမည်ရသော အသင်္ခတဓာတ် နိဗ္ဗာန် တရားတော်မြတ်ကို ဖလသမာပတ်၏ ဖိုလ်စိတ်နှင့် အတူတကွဖြစ်သော မနသိကာရစေတသိက်ဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်း ဖလသမာပတ်ဖြစ်သော ဖိုလ်စိတ်၌ ထားခြင်းလည်းကောင်း - ဤနှစ်မျိုးတို့တည်း။
巴利《大方广经》原文（缅文字体）：“ဒွေ ခေါ အာဝုသော ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ သမာပတ္တိယာ သဗ္ဗနိမိတ္တာနဉ္စ အမနသိ- ကာရော၊ အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာ မနသိကာရော။ (မ-၁-၃၇ဝ-၃၇၁။)”译：贤友拘絺罗，进入以离诸行相之涅槃为所缘的无相心解脱，也就是以无常随观为先导而进入的果定，有两种因缘：不作意一切行相；作意无相的无为界。前者是因为已经见到一切行相的过患而将它们舍弃；后者则是以与果心俱生的作意心所，作意远离一切行相、名为无相的无为界涅槃，把涅槃置于果定果心之中。
(မ-၁-၃၇ဝ-၃၇၁ - မဟာဝေဒလဒသုတ္တန်။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၂။)
（《中部》1-370—371，《大方广经》；《清净之道》2-342。）
ဤ၌ နိဗ္ဗာန်ကို နှလုံးသွင်းခြင်းဟု အကြောင်းတစ်ခုကိုပင်ဆိုလျှင် လိုရင်းကိစ္စ ပြီးကောင်းပြီ ဖြစ်ပါလျက် နိဗ္ဗာန်မှ အခြားတစ်ပါးသော အာရုံကို နှလုံးမသွင်းခြင်းဟူသော အကြောင်းတစ်မျိုးကို အကျယ်ပွား၍ ဆိုရ- ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။
这里只说“作意涅槃”一个因缘，本已足以表达要义；之所以还详列“不作意涅槃以外的所缘”，理由如下。
ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္စျတ္တံ သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ စျာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ (မ-၁-၈၉။) ဝိတက်ဝိစာရတို့၏ ငြိမ်းခြင်းကြောင့် မိမိ၏ ကိုယ်တွင်း အဇ္စျတ္တသန္တာန်၌ စိတ်ကို ကြည်လင်စေတတ်သော စိတ်၏ မြင့်မြတ်သော တည်ကြည်မှု သမာဓိကို ဖြစ်စေတတ်သော ဝိတက်လည်း မရှိသော ဝိစာရလည်း မရှိ- သော ပထမစျာန်သမာဓိကြောင့် ဖြစ်သော သို့မဟုတ် သမ္ပယုတ်သမာဓိကြောင့် ဖြစ်သော နှစ်သက်ခြင်း ပီတိ ချမ်းသာခြင်း သုခရှိသော ဒုတိယစျာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏။ (မ-၁-၈၉။)
巴利《中部》原文（缅文字体）：“ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္စျတ္တံ သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ စျာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ (မ-၁-၈၉။)”译：由于寻、伺止息，内心净信，心成一趣，无寻无伺，由定所生，具喜与乐，成就并住于第二禅。（《中部》1-89。）
原书第 525 页
ပညာဘာဝနာ၏ အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင် ဘုရားရှင်သည် လောကီစျာန်တို့ကို ဟောကြားတော်မူရာ၌ အထက်ပါ ပါဠိတော်၌ကဲ့သို့ ပီတိ သုခ ဧက- ဂ္ဂတာဟူသော စျာန်အင်္ဂါ သုံးပါးနှင့် ပြည့်စုံလျှင် ဒုတိယစျာန်ကို ရရှိမှုသည် ပြီးစီးကောင်းပါလျက် ဝိတက် ဝိစာရ တို့၏ ငြိမ်းခြင်းကြောင့် = ဝိတက် ဝိစာရတို့ကို ကျော်လွှား လွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်ဟု ပယ်အပ်သော စျာန်အင်္ဂါ တို့ကိုပါ ထည့်သွင်း၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့၏။
佛陀讲说世间禅时，尽管喜、乐、一境性三禅支具足就足以成就第二禅，仍如上引经文那样，把应舍的寻、伺也列入，说明“由于寻、伺止息”，即已经超越寻与伺。
လောကီစျာန်တို့ကို ရရှိခြင်းကို ထိုထို ဆိုင်ရာစျာန်နှင့် သမ္ပယောဂအင်္ဂါ = ယှဥ်သော စျာန်အင်္ဂါနှင့် ပြည့်စုံ- သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ပြီးကောင်းပါလျက် ပယ်သင့်ပယ်ထိုက်သော စျာန်အင်္ဂါကို ကျော်လွှားလွန်မြောက်နိုင်ပါမှ ထိုထိုစျာန်ကို ရအပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ပယ်အပ်သော စျာန်အင်္ဂါကို အဦးပြုသဖြင့် ဟောကြားတော်မူသကဲ့သို့ ထို့အတူ ဖလသမာပတ်ကိုလည်း နိဗ္ဗာန်ကို နှလုံးသွင်းမှုဖြင့် ပြီးသည်ဖြစ်လျက် နိဗ္ဗာန်မှတစ်ပါးသော အခြားသော အာရုံတို့ကို နှလုံးမသွင်းမှုကိုလည်း ဆိုအပ်ပေသည်၊ အကြောင်းကား --- အလုံးစုံသော သင်္ခါရတို့မှ ဆုတ်နစ်သော စိတ်ရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ပြီးခြင်းကြောင့်တည်း။ ထိုကြောင့် နိဗ္ဗာန်မှတစ်ပါး အခြားသောအာရုံတို့ကို နှလုံး မသွင်းခြင်း အကြောင်းကိုလည်း ဆိုအပ်ပေသည်။ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်စသော ဉာဏ်အဆက်ဆက် အဆင့်ဆင့်၏ အစွမ်းဖြင့် အလုံးစုံသော သင်္ခါရမှ အချင်းခပ်သိမ်း ငြီးငွေ့၍ သင်္ခါရတို့၌ တပ်မက်ခြင်းကင်းသော စိတ်ရှိသော
世间诸禅虽可由具足相应禅支而说明，但必须先超越应舍禅支，才能证得相应禅。因此，佛陀先说应舍禅支。同理，入果定虽可由作意涅槃而成就，仍须说明不作意涅槃以外的所缘，因为心必须从一切诸行退离。由生灭智等一系列观智，对一切诸行彻底厌离、心不再贪著诸行的——
အရိယာသခင်အား ထိုအလုံးစုံသော သင်္ခါရမှ ထွက်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန်လျှင် အာရုံရှိသော ဖိုလ်စိတ်သည် ဖြစ်- ပေါ်လာပေသည်။ ထိုသို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်သော ဖိုလ်စိတ်ကိုလည်း နိဗ္ဗာန်မှ အခြားတစ်ပါးသော အာရုံကို နှလုံးမသွင်းခြင်းကြောင့် နိဗ္ဗာန်ကိုသာလျှင် နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာ၏ဟု ဆိုသင့်လှပေ သတည်း ဟူလိုသည်။ (မဟာဋီ-၂-၅၁၇။) ဝင်စားပုံ အစီအစဥ် ----- ဖလသမာပတ် ဝင်စားပုံ အစီအရင်ကား ဤသို့တည်း။ ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားလိုသော အရိယသာဝကသည် ဆိတ်ငြိမ်ရာအရပ်သို့ ချဥ်းကပ်လျက် အထူးထူးသော အာရုံမှ ဖဲခွာ၍ တစ်ယောက်တည်းသာ ကိန်းအောင်းလျက် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်မှစ၍ အနုလောမဉာဏ်သို့တိုင်အောင် ကိုးပါးသော ဝိပဿနာဉာဏ်တို့၏အစွမ်းဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့ကို လက္ခဏာယာဥ်တင်လျက် ဝိပဿနာ ရှုအပ်ကုန်၏။ ထိုသို့ ရှုသဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ဘင်္ဂဉာဏ် ဘယဉာဏ်စသော အစဥ်အတိုင်းသော ဝိပဿနာဉာဏ်
——圣者，才会生起以脱离一切诸行的涅槃为所缘之果心。因此，应当同时说：果心由不作意涅槃以外的所缘，并且只作意涅槃而生。（《大复注》2-517。）入定次第——希望进入果定的圣弟子来到寂静处，远离种种所缘而独处；从生灭智直到随顺智，依九种观智把诸行提到三相上修观。这样依次生起生灭智、坏灭智、怖畏现起智等观智以后——
ရှိသော ထိုအရိယသာဝက၏ သန္တာန်၌ သင်္ခါရတရားလျှင် အာရုံရှိသော ဝေါဒါန်ဟု ရအပ်သော အမည်ရှိသော ဂေါတြဘုဉာဏ်၏ အခြားမဲ့၌ ဖလသမာပတ်၏ အစွမ်းဖြင့် နိရောဓသစ္စာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်အာရုံ၌ စိတ်သည် အပ္ပနာစျာန်၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်၏။ ဤသို့ အစဥ်အတိုင်း ရှုအပ်သော အနုပုဗ္ဗဝိပဿနာ၏ အစွမ်းဖြင့် ဖလသ- မာပတ်ကို ဝင်စားရာ၌ ဖလသမာပတ်သို့ စိတ်ညွတ်ကိုင်းရှိုင်းသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်အားလည်း အရိယဖိုလ်သည်သာလျှင် ဖြစ်၏၊ အရိယမဂ်သည် မဖြစ်ပေ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၂။) သင်္ခါရတရားလျှင် အာရုံရှိသော ဂေါတြဘု ----- အဘယ်ကြောင့် ဤဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားရာ၌ ဂေါတြဘုဉာဏ်သည် အရိယမဂ်ဉာဏ်၏ ရှေ့သွားဖြစ်သော ဂေါတြဘုဉာဏ်ကဲ့သို့ နိဗ္ဗာန်လျှင် အာရုံရှိသည် မဖြစ် သနည်းဟူမူ -- အရိယဖိုလ်တရားတို့၏ အရိယမဂ်တရားတို့ကဲ့သို့ သံသရာဝဋ်မှ ထွက်မြောက်စေတတ်သော သံသရာဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်း နိယျာနိက တရားကောင်း မဟုတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ယင်းဂေါတြဘု
——在这位圣弟子的相续中，紧接着以诸行为所缘、名为净化的种姓智，心便依果定之力，以安止禅缘取灭谛涅槃而生。由于以次第观进入果定时，心已倾向果定，因此即使是有学，也只生起圣果，不生起更高圣道。（《清净之道》2-342。）以诸行为所缘的种姓——为什么进入果定时的种姓智不像圣道前的种姓智那样以涅槃为所缘？因为圣果不像圣道那样是引出轮回的出离法；所以这时的种姓智——
သည် သင်္ခါရတရားလျှင် အာရုံရှိသည် ဖြစ်၍ နိဗ္ဗာန်လျှင် အာရုံရှိသည် မဖြစ်ဟူပေ။ မှန်ပေသည် ----- အရိယ မဂ်တရားတို့သည်သာလျှင် သံသရာဝဋ်မှ ထွက်မြောက်စေတတ်သော သံသရာဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်း နိယျာနိက တရားကောင်း စင်စစ် ဧကန် ဖြစ်ကြကုန်၏။ သာဓကမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်၏။
——以诸行为所缘，而不以涅槃为所缘。只有四圣道智才是真正引出轮回、不摄于轮回的出离法。圣典的依据如下。
ကတမေ ဓမ္မာ နိယျာနိကာ၊ စတ္တာရော မဂ္ဂါ အပရိယာပန္နာ။ (အဘိ-၁-၂၅၄-၂၉၈။)
巴利《法集论》原文（缅文字体）：“ကတမေ ဓမ္မာ နိယျာနိကာ၊ စတ္တာရော မဂ္ဂါ အပရိယာပန္နာ။ (အဘိ-၁-၂၅၄-၂၉၈။)”
原书第 526 页
အဘယ်တရားတို့သည် သံသရာဝဋ်မှ ထွက်မြောက်စေတတ်သော သံသရာဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်း နိယျာနိက တရားကောင်းတို့ စင်စစ် မည်ကြကုန်သနည်း။ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ၌ အကျုံးမဝင်ကုန်သော လေးပါး ကုန်သော အရိယမဂ်ဉာဏ်တို့တည်း။ (အဘိ-၁-၂၅၄-၂၉၈။) ဤစကားတော်ကို ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူ၏၊ ထိုသို့ အရိယဖိုလ်တရား၏ အရိယမဂ်တရား ကဲ့သို့ သံသရာဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်း နိယျာနိကတရားကောင်း မဟုတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် စင်စစ် ဧကန်အားဖြင့် နိယျာနိကသဘောရှိသော၊ နိမိတ္တ ပဝတ္တ နှစ်ပါးသော အဖို့မှ ထသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်သော အရိယမဂ်ဉာဏ်၏ အနန္တရပစ္စည်း အကြောင်းတရားဖြစ်၍ဖြစ်သော ဂေါတြဘုဉာဏ်သည် သင်္ခါရနိမိတ်မှ ထသည် သာလျှင် ဖြစ်သင့်၏။ ထိုကြောင့် ထိုအရိယမဂ်၏ ရှေ့သွားဖြစ်သော ဂေါတြဘုဉာဏ်၏ နိဗ္ဗာန်လျှင် အာရုံ ရှိသည်၏အဖြစ်သည် သင့်သည်သာဖြစ်၏။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့်ဆိုရမူ အရိယမဂ်၏ ပွားစေအပ်ပြီးသည်၏
译：什么法是能引出轮回的出离法？是不摄于轮回的四圣道智。（《阿毗达磨》1-254、298。）佛陀如此教说。圣道智确实具有出离性质，从相与转起两方面出起；在圣道之前、作为其无间缘的种姓智也必须从行相出起，所以圣道前的种姓智以涅槃为所缘是适当的。反过来说，由圣道所培育——
အဖြစ်ကြောင့် ထိုအရိယမဂ်၏ အကျိုးဝိပါက်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော၊ ကိလေသာတို့ကို သမုစ္ဆေ- ဒပ္ပဟာန်ဖြင့် အကြွင်းမဲ့ မပယ်သတ်နိုင်ခြင်း မဖြတ်နိုင်ခြင်းကြောင့် နိယျာနိကမဟုတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဝုဋ္ဌာနသဘော မရှိကြကုန်သော၊ ဖိုလ်ဉာဏ်တို့၏ ရှေ့သွားဖြစ်သော ဝေါဒါန်ဟု ရအပ်သော အမည်ရှိသော ဂေါတြဘုဉာဏ်၏ တစ်ရံတစ်ဆစ်မျှသော်လည်း နိဗ္ဗာန်လျှင် အာရုံရှိသည်၏ အဖြစ်သည် မဖြစ်သင့်ပေ။ အ- ကြောင်းကား --- နှစ်မျိုးသော မဂ္ဂဝီထိ ဖလသမာပတ္တိဝီထိတို့၌ အနုလောမဉာဏ်တို့၏ မတူသော အခြင်းအရာ ရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။
——而成为圣道异熟的果智，不能以正断无余断除烦恼，也不具有出起性质，并非出离法。因此，在果智之前、名为净化的种姓智，无论如何都不应以涅槃为所缘。这是因为道心路与果定心路中的随顺智性质不同。
ထင်ရှားစေအံ့ ----- အရိယမဂ္ဂဝီထိ၌ အနုလောမဉာဏ်တို့သည် မဖောက်မခွဲအပ်ဖူးကုန်သော ရုန့်ရင်း ကြမ်းတမ်းသော ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသော လောဘအတုံးအခဲ ဒေါသအတုံးအခဲ မောဟအတုံးအခဲ စသည်တို့ကို အလွန်အကဲနှင့် တကွ ဖောက်ခွဲခြင်းကြောင့် လောကီဝိပဿနာဉာဏ်တို့တွင် အလွန်အကဲ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ကုန်လျက် အရိယမဂ်ဉာဏ်အား လျော်ကုန်သည် ဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏။ သို့သော် ဖလသမာပတ္တိ ဝီထိ၌ကား ထိုအနုလောမဉာဏ်တို့သည် ထိုထိုအရိယမဂ်ဖြင့် ထိုထို ဆိုင်ရာကိလေသာတို့၏ အကြွင်းမဲ့ ပယ်- သတ်အပ် ဖြတ်အပ်ပြီးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ထိုဖလသမာပတ္တိဝီထိ၌ ကိလေသာကို ခွာခြင်း၌ ကြောင့်ကြဗျာ- ပါရ ကင်းကုန်သည်ဖြစ်၍ သက်သက် အရိယပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဖလသမာပတ်ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံသည်၏ အဖြစ်၏ ပရိကမ်မျှတို့သည်သာ ဖြစ်ကုန်၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏။ ထိုကြောင့် ထိုအရိယဖိုလ်၏ ရှေ့သွားဖြစ်ကြကုန်သော
具体说，在圣道心路中，随顺智要穿破过去从未穿破的粗重贪块、瞋块、痴块等，到达世间观智的顶点，随顺圣道智而生。果定心路中的随顺智则不同：相应烦恼已经被各自圣道无余断除，所以它们不再负有断烦恼的任务，只作为圣者受用果定安乐的遍作而生。因此，在圣果之前的——
အနုလောမဉာဏ်တို့၏ တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းကြောင့် ဝုဋ္ဌာန၏ ဖြစ်သင့်ခြင်းသည် မရှိနိုင်ပြီ။ ''အကြင် သို့သော အကြောင်းကြောင့် ထိုအရိယဖိုလ်၏ ရှေ့သွားဖြစ်ကြကုန်သော အနုလောမဉာဏ်တို့တွင် အဆုံးဖြစ်သော အနုလောမဉာဏ်သည် သင်္ခါရနိမိတ်မှ ထခြင်းကြောင့် နိဗ္ဗာန်လျှင် အာရုံရှိသည် ဖြစ်လေရာ၏၊ ထိုသို့ သဘော ရှိသော ဝုဋ္ဌာန၏ ဖြစ်သင့်ခြင်းသည် မရှိနိုင်ပြီ'' ဟူလိုသည်။ ဤသို့သော အကြောင်းကြောင့် ''မိမိ၏ ဖလ သမာပတ် ချမ်းသာကို သုံးဆောင်ခြင်းငှာ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့ကို လက္ခဏာ- ယာဥ် တင်လျက် သုံးသပ်သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိပဿနာဉာဏ်အစဥ်ဖြင့် အရိယဖိုလ်သည်သာလျှင် ဖြစ်- ပေါ်လာ၏၊ အရိယမဂ်သည် မဖြစ်'' ဟူသော ဤအဋ္ဌကထာစကားသည်လည်း ပြီးစီးပြည့်စုံသည် ဖြစ်ပေသည်။
——这些随顺智，不可能因任何理由具有出起作用；也就是说，最后的随顺智不会因从行相出起而取涅槃为所缘。由此，义注所说“有学为了受用自己的果定安乐，从生灭智等开始，把诸行提到三相上依次修观，最后只生起圣果而不生圣道”，完全成立。
ထိုကြောင့် သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်အား ''အရိယဖိုလ်သည်သာလျှင် ဖြစ်၏၊ အရိယမဂ်သည် မဖြစ်''ဟု အဋ္ဌကထာက မိန့်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ (မဟာဋီ-၂-၅၁၈-၅၁၉။)
所以义注说：有学只生起圣果，不生起圣道。（《大复注》2-518—519。）
ဖလသမာပတ် ----- နိရောဓသစ္စာ နိဗ္ဗာန်အာရုံ၌ အပ္ပနာစျာန်၏ အစွမ်းအားဖြင့် အကြင်အကြင်
果定——依安止禅缘取灭谛涅槃，在预先限定的——
ပိုင်းခြားအပ်သော ပိုင်းခြားထားသော အချိန်ကာလပတ်လုံး အခြားအပြတ်မရှိ အကြားအပြတ်မရှိ တစ်စပ်တည်း ဖိုလ်စိတ်၏သာလျှင် ဆက်တိုက်ဖြစ်ခြင်းသည် ဝင်စားခြင်းသည် ဖလသမာပတ် မည်၏။ (မဟာဋီ-၂-၅၁၉။)
——一段时间内，没有间断地连续生起果心，称为进入果定。（《大复注》2-519。）
原书第 527 页
ပညာဘာဝနာ၏ အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင် ဖလသမာပတ်၌ ညွတ်ကိုင်းရှိုင်းမှု ----- သင်္ခါရတရားတို့ကို လက္ခဏာယာဥ် တင်လျက် အစဥ်အတိုင်း ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်မှ စ၍ အနုလောမဉာဏ်သို့ တိုင်အောင် ရှုနေသော အနုပဗ္ဗဝိပဿနာတို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဖလ သမာပတ်ကို ဝင်စား ခြင်းသည် အကယ်၍ ဖြစ်ငြားအံ့၊ ထိုသို့ အစဥ်အတိုင်းဖြစ်သော အနုပုဗ္ဗဝိပဿနာနည်းဖြင့် သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်အား အထက်မဂ်သည်လည်း ဖြစ်သင့်ရာ၏ဟူသော မေးစိစစ်ခြင်း၏ ဖြစ်သင့်မှုကို ရည်ရွယ်၍ ''ဖလသမာပတ္တိနိန္နတာယ = ဖလသမာပတ်သို့ စိတ်ညွတ်ကိုင်းရှိုင်းသည်၏အဖြစ်ကြောင့် သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်အားလည်း အရိယဖိုလ်သည်သာလျှင် ဖြစ်၏၊ အရိယမဂ်သည် မဖြစ်''ဟု အဋ္ဌကထာက မိန့်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုစကားရပ်ဖြင့် အရိယမဂ်ကို ဆောင်တတ် ဖြစ်စေတတ်သော ဝိပဿနာစာရ = ဝိပဿနာဉာဏ်၏ ဖြစ်ခြင်းကား တစ်မျိုးတခြား တစ်ပါးသာတည်း၊ ဖလသမာပတ်ကို ဆောင်တတ် ဖြစ်စေတတ်သော ဝိပဿနာစာရ = ဝိပဿနာဉာဏ်၏
趋向果定——如果说，以次第观从生灭智直到随顺智，把诸行提到三相上修观，便能进入果定，那么有学依这种次第观，岂不也可能生起更高圣道？针对这一疑问，义注说：“由于心趋向果定，有学也只生起圣果，不生圣道。”这表明：能导向圣道的观智转起是一种，能导向果定的观智转起则是另一种——
ဖြစ်ခြင်းကား တစ်မျိုးတခြား တစ်ပါးသာတည်းဟု ညွှန်ပြပေသည်။ (မဟာဋီ-၂-၅၁၈-၅၁၉။) ကေစိဝါဒကို ချေပချက် ----- အချို့သော အဘယဂိရိဂိုဏ်းဆရာတို့ကား ''သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်သည် သောတာပတ္တိဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားအံ့ဟု ဝိပဿနာကို ဖြစ်စေခဲ့သော် သကဒါဂါမ် ဖြစ်၏၊ သကဒါဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း သကဒါဂါမိဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားအံ့ဟု ဝိပဿနာကို ဖြစ်စေခဲ့သော် အနာဂါမ် ဖြစ်၏'' ဟု ဤသို့ ဆိုကြကုန်၏။ ထိုဆရာတို့ကို ဤသို့ ဆိုထိုက်လှ၏ --- ''ဤသို့ ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားအံ့ဟု ဝိပဿ- နာဉာဏ်ကို ဖြစ်စေလျက် သောတာပန်သည် သကဒါဂါမ်၊ သကဒါဂါမ်သည် အနာဂါမ်ဖြစ်သည်ရှိသော် အနာ- ဂါမ်သည် ရဟန္တာ ဖြစ်လတ္တံ့၊ ရဟန္တာသည် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဖြစ်လတ္တံ့၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည်လည်း သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓ ဖြစ်လတ္တံ့'' ဟု ဆိုသင့် ဆိုထိုက်လှပေသည်။ ထိုကြောင့် ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားလိုသော ဦးတည်ချက်ဖြင့် ဝိပဿနာကို ဖြစ်စေသည်ရှိသော် အရိယဖိုလ်မှ တစ်ပါးသော တစ်စုံတစ်ခုသော အကျိုးသည် မရှိပေ။ ထိုအယူမညီ အဘယ
——二者并不相同。（《大复注》2-518—519。）驳斥某些人的主张——有些无畏山派论师主张：“预流者为了入预流果定而修观，会成为一来者；一来者为了入一来果定而修观，会成为不来者。”应反问他们：照此说来，不来者就会成为阿罗汉，阿罗汉会成为独觉佛，独觉佛还会成为一切知佛。其实，为入果定而修观，不会产生圣果以外的结果。无畏山派论师的这种说法——
ဂိရိဝါသီဆရာတို့၏ စကားကို ----- ဒသ ဂေါတြဘုဓမ္မာ ဝိပဿနာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ (ပဋိသံ-၆၅။) = ဆယ်ပါးကုန်သော ဂေါတြဘုဓမ္မတို့သည် ဝိပဿနာ၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။ (ပဋိသံ-၆၅။) ဤသို့ အရိယမဂ် အကျိုးရှိသော ဝိပဿနာ၊ အရိယဖိုလ် အကျိုးရှိသော ဝိပဿနာကို အသီးအခြားပြု၍ ဟောကြားထားတော်မူအပ်သော ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိ၏ အစွမ်းဖြင့်ပင်လျှင် ပယ်ရှားအပ်၏။ ဤသို့သော အကြောင်း ကြောင့်လည်း ထိုဆရာတို့၏ စကားကို မယူအပ်။ အသင့်အလျော်ကို ဆိုရမူ -- ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားလိုသည့် သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်အားလည်း ဖလသမာပတ်၌ပင် ညွတ်ကိုင်းရှိုင်းသော စိတ်ဓာတ် ရှိနေသောကြောင့် အရိယဖိုလ်သည် သာလျှင် ဖြစ်၍ အရိယမဂ်သည် မဖြစ်ဟူသော ဤဆိုအပ်ပြီးသော သဘောတရားကိုသာလျှင် မှတ်ယူပါလေ။
——应依《无碍解道》予以排除。巴利原文（缅文字体）：“ဒသ ဂေါတြဘုဓမ္မာ ဝိပဿနာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ (ပဋိသံ-၆၅။)”译：“十种种姓法依毗婆舍那而生。”（《无碍解道》65。）这部巴利圣典分别说有以圣道为果的毗婆舍那，以及以圣果为果的毗婆舍那。因此，不应接受他们的主张。正确理解应是：希望入果定的有学，因心只趋向果定，所以只生起圣果，不生圣道。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၂။)
（《清净之道》2-342。）
တစ်ဖန် အကယ်၍ ဤအရိယသာဝကသည် ပထမစျာန်နှင့် ယှဥ်သော အရိယမဂ်ကို ရရှိထားခဲ့သည် ဖြစ်အံ့၊ ထိုအရိယသာဝက၏ ထိုဖလသမာပတ်အတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော အရိယဖိုလ်သည်လည်း ပထမစျာန် နှင့် ယှဥ်သော အရိယဖိုလ်သာလျှင် ဖြစ်ပေသည်။ အကယ်၍ ဒုတိယစျာန်စသည်တို့တွင် တစ်ပါးပါးနှင့် ယှဥ်သော အရိယမဂ်ကို ရရှိခဲ့သည် ဖြစ်အံ့၊ ထိုဖလသမာပတ်၏ အတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော အရိယဖိုလ်သည်လည်း ဒုတိယစျာန် စသည်တို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးသော စျာန်နှင့် ယှဥ်သော အရိယဖိုလ်သည်သာလျှင် ဖြစ်ပေသည်။ ဤသို့- လျှင် ရှေးဦးစွာ ထိုဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားခြင်းသည် ဖြစ်ပေသည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၂။) ဖလဉ္စဿာတိအာဒိ မဟဂ္ဂတဝိပါကာနံ ဝိယ လောကုတ္တရဝိပါကာနဉ္စ ကုသလသရိက္ခတာဒဿနံ။
如果这位圣弟子证得的是与初禅相应的圣道，那么在果定中生起的圣果，也只与初禅相应；若证得与第二禅等某一种禅相应的圣道，果定中生起的圣果，也与相应的第二禅等禅相应。果定的进入就是这样。（《清净之道》2-342。）巴利《大复注》原文（缅文字体）：“တစ်ဖန် အကယ်၍ ဤအရိယသာဝကသည် ပထမစျာန်နှင့် ယှဥ်သော အရိယမဂ်ကို ရရှိထားခဲ့သည် ဖြစ်အံ့၊ ထိုအရိယသာဝက၏ ထိုဖလသမာပတ်အတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော အရိယဖိုလ်သည်လည်း ပထမစျာန် နှင့် ယှဥ်သော အရိယဖိုလ်သာလျှင် ဖြစ်ပေသည်။ အကယ်၍ ဒုတိယစျာန်စသည်တို့တွင် တစ်ပါးပါးနှင့် ယှဥ်သော အရိယမဂ်ကို ရရှိခဲ့သည် ဖြစ်အံ့၊ ထိုဖလသမာပတ်၏ အတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော အရိယဖိုလ်သည်လည်း ဒုတိယစျာန် စသည်တို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးသော စျာန်နှင့် ယှဥ်သော အရိယဖိုလ်သည်သာလျှင် ဖြစ်ပေသည်။ ဤသို့- လျှင် ရှေးဦးစွာ ထိုဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားခြင်းသည် ဖြစ်ပေသည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၂။) ဖလဉ္စဿာတိအာဒိ မဟဂ္ဂတဝိပါကာနံ ဝိယ လောကုတ္တရဝိပါကာနဉ္စ ကုသလသရိက္ခတာဒဿနံ။”
စျာနတော သရိက္ခတာဒဿနေနေဝစေတ္ထ ဗောဇ္စျင်္ဂ-မဂ္ဂင်္ဂဝသေနာပိ သရိက္ခတာ ဒဿိတာယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
巴利原文续（缅文字体）：“စျာနတော သရိက္ခတာဒဿနေနေဝစေတ္ထ ဗောဇ္စျင်္ဂ-မဂ္ဂင်္ဂဝသေနာပိ သရိက္ခတာ ဒဿိတာယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။”
(မဟာဋီ-၂-၅၁၉။)
（《大复注》2-519。）
原书第 528 页
ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာစကားရပ်သည်ကား မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်တို့ကဲ့သို့ လောကုတ္တရာဝိပါက်တို့၏လည်း ကုသိုလ်နှင့် တူသည်၏အဖြစ်ကို ပြသော စကားတည်း။ ဤဖလသမာပတ်အရာ၌ အရိယမဂ်နှင့် အရိယဖိုလ်တို့၏ စျာန်အားဖြင့် တူသည်၏အဖြစ်ကို ပြခြင်းဖြင့်ပင်လျှင် ဗောဇ္စျင် မဂ္ဂင်တို့၏ အစွမ်းအားဖြင့်လည်း တူသည်၏ အဖြစ်ကို ပြအပ်ပြီးသည်သာလျှင် ဖြစ်သည်ဟု သိရှိပါလေ။ (မဟာဋီ-၂-၅၁၉။)
上引复注说明：如同大行异熟与相应善法相似，出世间异熟也与相应善法相似。这里既已显示圣道与圣果在禅那方面相同，也就显示二者在觉支与道支方面同样相同。（《大复注》2-519。）
အသိစိတ် မချုပ်ပါ
心识并未灭尽
ဤဖလသမာပတ်သည် အသိစိတ် ချုပ်သော သမာပတ် ဖြစ်လေသလောဟု မေးရန် ရှိ၏၊ အသိစိတ် ချုပ်သော သမာပတ် မဟုတ်ကြောင်းကို ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင်က ဟောကြားထားတော်မူခဲ့၏။ အရှင်အာနန္ဒာ ကိုယ်တော်မြတ်က ဘုရားရှင်အား ဤသို့ လျှောက်ထားတော်မူခဲ့၏။
有人可能问：果定是不是一种心识止息的等至？佛陀亲自教说，果定并非心识止息的等至。阿难尊者曾这样请问世尊。
အရှင်ဘုရား …ရဟန်းအား မြေ၌ မြေဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ၊ ရေ၌ ရေဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ၊ မီး၌ မီးဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ၊ လေ၌ လေဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ၊ အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်တည်ရာ၌ အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်တည်ရာဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ၊ အဆုံးမရှိသော ဝိညာဏ်တည်ရာ၌ အဆုံးမရှိသော ဝိညာဏ်တည်ရာဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ၊ တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိဟူသော တည်ရာ၌ တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိဟူသော တည်ရာဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ၊ သညာရှိသည်လည်း မဟုတ် သညာမရှိသည်လည်း မဟုတ်ဟူသော တည်ရာ၌ သညာရှိသည်လည်း မဟုတ် သညာမရှိသည်လည်း မဟုတ်ဟူသော တည်ရာဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ၊ ဤ လောက၌ ဤလောကဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ၊ တစ်ပါးသော လောက၌ တစ်ပါးသော လောကဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ၊ ထိုသို့ပင် ဖြစ်သော်လည်း သညာရှိသူကား ဖြစ်ရာ၏ဟူသော သဘောရှိသည့် တည်ကြည်မှု 'သမာဓိ'ကို ရခြင်းသည် အဘယ်သို့လျှင် ဖြစ်နိုင်ရာပါသနည်းဟု လျှောက်ထား၏။ (အံ-၃-၂၆၂-၂၆၃။)
“尊者，比丘不在地上想‘地’，不在水上想‘水’，不在火上想‘火’，不在风上想‘风’；不在空无边处想‘空无边处’，不在识无边处想‘识无边处’，不在无所有处想‘无所有处’，不在非想非非想处想‘非想非非想处’；不在此世想‘此世’，不在他世想‘他世’，然而仍然有想。怎样才能获得这样的定？”（《增支部》3-262—263。）
ထိုအခါဘုရားရှင်က အောက်ပါအတိုင်း ဖြေကြားတော်မူ၏။ ----- ဣဓာနန္ဒ ဘိက္ခု ဧဝံ သညီ ဟောတိ ''ဧတံ သန္တံ ဧတံ ပဏီတံ၊ ယဒိဒံ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိ- ပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှာက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာန''န္တိ။ ဧဝံ ခေါ အာနန္ဒ သိယာ ဘိက္ခုနော တထာရူပေါ သမာဓိပဋိလာဘော၊ ယထာ နေဝ ပထဝိယံ ပထဝီသညီ အဿ၊ န အာပသ္မိံ အာပေါသညီ အဿ၊ န တေဇသ္မိ တေဇောသညီ အဿ၊ န ဝါယသ္မိံ ဝါယောသညီ အဿ၊ န အာကာသာနဉ္စာယတနေ အာကာသာနဉ္စာယတန- သညီ အဿ၊ န ဝိညာဏဉ္စာယတနေ ဝိညာဏဉ္စာယတနသညီ အဿ၊ န အာကိဉ္စညာယတနေ အာကိဉ္စ- ညာယတနသညီ အဿ၊ န နေဝသညာနာသညာယတနေ နေဝသညာနာသညာယတနသညီ အဿ၊ န ဣဓလောကေ ဣဓလောကသညီ အဿ၊ န ပရလောကေ ပရလောကသညီ အဿ။ သညီ စ ပန အဿာတိ။
世尊回答如下。巴利原文（缅文字体）：“ထိုအခါဘုရားရှင်က အောက်ပါအတိုင်း ဖြေကြားတော်မူ၏။ ----- ဣဓာနန္ဒ ဘိက္ခု ဧဝံ သညီ ဟောတိ ''ဧတံ သန္တံ ဧတံ ပဏီတံ၊ ယဒိဒံ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိ- ပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှာက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာန''န္တိ။ ဧဝံ ခေါ အာနန္ဒ သိယာ ဘိက္ခုနော တထာရူပေါ သမာဓိပဋိလာဘော၊ ယထာ နေဝ ပထဝိယံ ပထဝီသညီ အဿ၊ န အာပသ္မိံ အာပေါသညီ အဿ၊ န တေဇသ္မိ တေဇောသညီ အဿ၊ န ဝါယသ္မိံ ဝါယောသညီ အဿ၊ န အာကာသာနဉ္စာယတနေ အာကာသာနဉ္စာယတန- သညီ အဿ၊ န ဝိညာဏဉ္စာယတနေ ဝိညာဏဉ္စာယတနသညီ အဿ၊ န အာကိဉ္စညာယတနေ အာကိဉ္စ- ညာယတနသညီ အဿ၊ န နေဝသညာနာသညာယတနေ နေဝသညာနာသညာယတနသညီ အဿ၊ န ဣဓလောကေ ဣဓလောကသညီ အဿ၊ န ပရလောကေ ပရလောကသညီ အဿ။ သညီ စ ပန အဿာတိ။”
(အံ-၃-၂၆၃။)
（《增支部》3-263。）
အာနန္ဒာ …ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ''သင်္ခါရအားလုံး ငြိမ်းရာ ဥပဓိအားလုံးကို စွန့်ရာ တဏှာကုန်ရာ တပ်မက်ခြင်း ကင်းရာ တပ်မက်ခြင်း ချုပ်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် ငြိမ်သက်၏၊ ထိုနိဗ္ဗာန်သည် မွန်မြတ်၏''ဟု အမှတ်ရှိသူ ဖြစ်၏။ အာနန္ဒာ …ဤသို့လျှင် ရဟန်းအား မြေ၌ မြေဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ၊ ရေ၌ ရေဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ။ မီး၌ မီးဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ။ လေ၌ လေဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ၊ အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်တည်ရာ၌ အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်တည်ရာဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ၊ အဆုံး မရှိသော ဝိညာဏ်တည်ရာ၌ အဆုံးမရှိသော ဝိညာဏ်တည်ရာဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ။ တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိ ဟူသော တည်ရာ၌ တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိဟူသော တည်ရာဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ၊ သညာရှိသည်လည်း မဟုတ်
译：“阿难，在此，比丘这样想：‘此是寂静，此是胜妙；也就是一切诸行止息、舍弃一切依著、爱尽、离贪、灭、涅槃。’阿难，比丘可以获得这样的定：他不在地上想‘地’，不在水上想‘水’，不在火上想‘火’，不在风上想‘风’；不在空无边处想‘空无边处’，不在识无边处想‘识无边处’，不在无所有处想‘无所有处’，不在非想——
原书第 529 页
ပညာဘာဝနာ၏ အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင် သညာမရှိသည်လည်း မဟုတ်ဟူသော တည်ရာ၌ သညာရှိသည်လည်း မဟုတ် သညာမရှိသည်လည်း မဟုတ် ဟူသော တည်ရာဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ၊ ဤလောက၌ ဤလောကဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ၊ တစ်ပါးသော လောက၌ တစ်ပါးသော လောကဟု အမှတ်ရှိသူ မဖြစ်ရာ၊ ထိုသို့ပင် ဖြစ်သော်လည်း သညာရှိသူကား ဖြစ်ရာ၏ ဟူသော သဘောရှိသည့် တည်ကြည်မှု 'သမာဓိ'ကို ရခြင်းသည် ဖြစ်ရာ၏ဟု မိန့်တော်မူ၏။ (အံ-၃-၂၆၃။) အသင်သူတော်ကောင်း နားလည်နိုင်ရန် အနည်းငယ် ထပ်မံ၍ ရှင်းလင်း တင်ပြပါရစေ။ ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးသည် ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းကို အနန္တစကြဝဠာသို့တိုင်အောင် ဖြန့်ကြက်လျက် ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပထမစျာန်ကို ဝင်စား၏။ ယင်းပထမစျာန်နာမ်တရားတို့ကား ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အမှတ်သညာ ရှိသော ပထဝီ = မြေ၌ ပထဝီ = မြေဟု အမှတ်သညာ ရှိသော နာမ်တရားစု- တို့တည်း။ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ယင်းပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော စျာန်နာမ်တရားတို့ကို လက္ခဏာရေး
——非非想处想‘非想非非想处’；不在此世想‘此世’，不在他世想‘他世’，然而仍然有想。”（《增支部》3-263。）再略作说明：瑜伽行者把地遍扩展到无边世界，进入以地遍为所缘的初禅。初禅名法以地遍为所缘，具有地遍之想，也就是在地上想“地”。他把这些地遍禅名法提到三相上——
သုံးတန် တင်ကာ ဝိပဿနာရှုလျက် ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စား၏။ ယင်းဖိုလ်စိတ်ကား ပထဝီကသိုဏ်းကို အာရုံ မပြု၊ နိဗ္ဗာန်ကိုသာ အာရုံပြု၏၊ မြေ၌ မြေဟု အမှတ်မရှိ၊ နိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်၌သာ အမှတ်သညာနှင့် ယှဥ်- သော တည်ကြည်သော သမာဓိသည် ဖြစ်နေ၏။ ဒုတိယစျာန် တတိယစျာန် စတုတ္ထစျာန်တို့ကို ဝင်စား၍ ယင်း စျာန်နာမ်တရားတို့ကို ဝိပဿနာရှု၍ ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားရာ၌လည်း နည်းတူမှတ်ပါ။ တစ်ဖန် ယင်းပထဝီ ကသိုဏ်း၌ အာကာသကို တစ်ဖက်သတ် နှလုံးသွင်း၍ အာကာသကို မြင်ခဲ့သော် အာကာသကိုသာ နှလုံး သွင်းလျက် ယင်းအာကာသကို အနန္တစကြဝဠာသို့ တိုင်အောင် ဖြန့်ကြက်လျက် အာကာသာနဉ္စာယတနစျာန် သမာပတ်ကို ဝင်စား၏။ အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်တည်ရာ၌ အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်တည်ရာဟု အမှတ် ရှိသူ ဖြစ်၏။ တစ်ဖန် ယင်းအာကာသာနဉ္စာယတနစျာန်နာမ်တရားစုကို လက္ခဏာယာဥ်တင်ကာ ဝိပဿနာရှု- လျက် ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စား၏၊ ယင်းဖလသမာပတ်နာမ်တရားစုသည် နိဗ္ဗာန်ကိုသာ အာရုံပြု၏၊ ကောင်းကင်
——修观而进入果定。果心不缘地遍，只缘涅槃；所以不在地上想“地”，而只有与涅槃之想相应的稳固定。进入第二、第三、第四禅，再观照相应禅名法而入果定，也应同样理解。又，他从地遍的一侧作意空间，见到空间以后，只作意空间，把它扩展到无边世界而进入空无边处禅定；此时是在空无边处想“空无边处”。随后，他把空无边处禅名法提到三相上修观而入果定；果定名法只缘涅槃，不缘空间——
ပညတ်ကို အာရုံ မပြု၊ အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်တည်ရာ၌ အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်တည်ရာဟု အမှတ် ရှိသူ မဖြစ်လေရာ။
——概念，所以不在空无边处想“空无边处”。
တစ်ဖန် ယင်းအဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်အာရုံလျှင် တည်ရာရှိသော အာကာသာနဉ္စာယတနစျာန်စိတ် ဝိညာဏ်ကို အာရုံပြု၍ ဝိညာဏဉ္စာယတနစျာန်သမာပတ်ကို ဝင်စား၏၊ အာကာသာနဉ္စာယတနဝိညာဏ်လျှင် တည်ရာအာရုံရှိသော စျာန်သမာပတ်တည်း၊ အဆုံးမရှိသော ဝိညာဏ်တည်ရာ၌ အဆုံးမရှိသော ဝိညာဏ်တည်- ရာဟု အမှတ်ရှိသူတည်း။ တစ်ဖန် ယင်းဝိညာဏဉ္စာယတန စျာန်နာမ်တရားတို့ကို လက္ခဏာယာဥ် တင်ကာ ဝိပဿနာရှုလျက် ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စား၏။ ယင်းဖလသမာပတ် နာမ်တရားစုတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကိုသာ အာရုံ ပြုကြ၏၊ အာကာသာနဉ္စာယတနဝိညာဏ် = အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်ပညတ်လျှင် တည်ရာအာရုံ ရှိသော ဝိညာဏ်ကို အာရုံ မပြုကြပေ။ အဆုံးမရှိသော ဝိညာဏ်တည်ရာ၌ အဆုံးမရှိသော ဝိညာဏ်တည်ရာဟု အမှတ် မရှိသူ ဖြစ်၏။
又，他缘取住于无边空间所缘上的空无边处禅识，进入识无边处禅定；此定以空无边处识为所缘，所以是在识无边处想“识无边处”。随后把识无边处禅名法提到三相上修观而入果定；果定名法只缘涅槃，不缘空无边处识，因此不在识无边处想“识无边处”。
တစ်ဖန် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝိညာဏဉ္စာယတနစျာန် ဖြစ်နေခိုက်ဝယ် အာကာသာနဉ္စာယတန ဝိညာဏ်၏ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် အနေအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိမှုကို အာရုံပြု၍ ''နတ္ထိ ကိဉ္စိ = ဘာမျှ မရှိ''ဟု ရှုလျက် အာကိဉ္စညာယတနစျာန်သမာပတ်ကို ဝင်စား၏၊ ယင်းသမာပတ်ကား အာကာသာနဉ္စာယတနဝိညာဏ်၏ မရှိခြင်း နတ္ထိဘောပညတ်ကို အာရုံပြု၏။ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိဟူသော တည်ရာ၌ တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိဟူသော တည်ရာဟု အမှတ်ရှိသူ ဖြစ်၏။ တစ်ဖန် ယင်းအာကိဉ္စညာယတနစျာန်နာမ်တရားတို့ကို လက္ခဏာ ယာဥ် တင်ကာ ဝိပဿနာရှုလျက် ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စား၏၊ ယင်း ဖလသမာပတ်နာမ်တရားစုသည် နိဗ္ဗာန်ကို- သာ အာရုံပြု၏၊ တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိသော တည်ရာ၌ တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိသော တည်ရာဟု အမှတ်မရှိသူ ဖြစ်၏။
又，在识无边处禅生起时，他缘取空无边处识依生、住、灭而不再显现，观“无所有”，进入无所有处禅定。此定缘取空无边处识的不存在，即无所有概念；所以是在无所有处想“无所有处”。随后把无所有处禅名法提到三相上修观而入果定；果定名法只缘涅槃，所以不在无所有处想“无所有处”。
原书第 530 页
တစ်ဖန် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် အာကာသာနဉ္စာယတနဝိညာဏ်၏ မရှိခြင်း နတ္ထိဘောပညတ်၌ ငြိမ်- ဝပ်စွာ ကပ်၍ တည်နေသော ယင်းအာကိဉ္စညာယတနစျာန်စိတ်ကိုပင် အရှုခံအာရုံထား၍ ''ဤဝိညာဏ်သည် ငြိမ်သက်၏၊ ဤဝိညာဏ်သည် မွန်မြတ်၏''ဟု ရှုလျက် နေဝသညာနာသညာယတနစျန်သမာပတ်ကို ဝင်စား၏။
又，他以安稳住于空无边处识不存在这一无所有概念上的无所有处禅心为观照所缘，观“此识寂静、此识胜妙”，而进入非想非非想处禅定。
နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ်ဟူသည် ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသော သညာကား မရှိ၊ အလွန့်အလွန် သိမ်မွေ့ နူးညံ့သော သညာသာရှိသဖြင့် သညာရှိသည်လည်း မဟုတ် သညာမရှိသည်လည်း မဟုတ်သော သမာပတ်တည်း။
所谓非想非非想处定，是没有粗重之想、只有极其微细柔和之想，因此既不能说有想，也不能说无想的等至。
ဤ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် သညာရှိသည်လည်း မဟုတ် သညာမရှိသည်လည်း မဟုတ်ဟူသော တည်ရာ၌ သညာရှိသည်လည်း မဟုတ် သညာမရှိသည်လည်း မဟုတ်ဟူသော တည်ရာဟု အမှတ်ရှိသူတည်း။ ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်သည် ယင်း နေဝသညာနာသညာယတနစျာန်သမာပတ် နာမ်တရားစုကို လက္ခဏာယာဥ် တင်ကာ ဝိပဿ- နာရှုလျက် ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စား၏။ ယင်း ဖလသမာပတ်နာမ်တရားစုကား နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြု၏။ ယောဂါ- ဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် သညာရှိသည်လည်း မဟုတ် သညာမရှိသည်လည်း မဟုတ်ဟူသော တည်ရာ၌ (= နေဝသညာ နာသညာယတန နာမ်တရားစု၌) သညာရှိသည်လည်း မဟုတ် သညာမရှိသည်လည်း မဟုတ်သော တည်ရာဟု အမှတ်မရှိသူ ဖြစ်လေ၏။ သို့သော် သညာရှိသူကား ဖြစ်ရာ၏။ အာပေါကသိုဏ်း တေဇောကသိုဏ်း ဝါယော ကသိုဏ်း စသည်တို့၌လည်း နည်းတူ သဘောပေါက်ပါလေ။ ဤကား အထက်ပါ ပါဠိတော်၏ အကျဥ်းချုပ်တည်း။
这位瑜伽行者在非想非非想处想“非想非非想处”。他把非想非非想处禅定名法提到三相上修观而入果定；果定名法缘取涅槃，所以不在非想非非想处名法上想“非想非非想处”，然而仍然有想。水遍、火遍、风遍等也应同样理解。以上只是前引巴利的略释。
ယခုအခါ၌ အထက်ပါ ပါဠိတော်၏ ဆိုလိုရင်းကို ဖွင့်ဆိုသော အဋ္ဌကထာအဖွင့်ကို ဆက်လက်၍ တင်ပြ အပ်ပါသည်။
下面继续引述义注对这段巴利的解释。
သညီ စ ပန အဿာတိ အထ စ ပနဿ သမာပတ္တိ သဝိတက္ကသမာပတ္တိယေဝ အဿာတိ ဝုစ္စတိ။
巴利《增支部义注》原文（缅文字体）：“သညီ စ ပန အဿာတိ အထ စ ပနဿ သမာပတ္တိ သဝိတက္ကသမာပတ္တိယေဝ အဿာတိ ဝုစ္စတိ။”
ဧတံ သန္တံ ဧတံ ပဏီတန္တိ သန္တံ သန္တန္တိ အပ္ပေတွာ နိသိန္နဿ ဒိဝသမ္ပိ စိတ္တုပ္ပါဒေါ ''သန္တံ သန္တ''န္တွေဝ ပဝတ္တတိ၊ ပဏီတံ ပဏီတန္တိ အပ္ပေတွာ နိသိန္နဿ ဒိဝသမ္ပိ စိတ္တုပ္ပါဒေါ ''ပဏီတံ ပဏီတ''န္တွေဝ ပဝတ္တတိ။ ယဒိဒံ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိ နိဗ္ဗာနံ နိဗ္ဗာနန္တိ အပ္ပေတွာ နိသိန္နဿ ဒိဝသမ္ပိ စိတ္တုပ္ပါဒေါ ''နိဗ္ဗာနံ နိဗ္ဗာန''န္တွေဝ ပဝ- တ္တတီတိ သဗ္ဗမ္ပေတံ ဖလသမာပတ္တိသမာဓိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ပ။ သစိတ္တကာ မေ သာ သမာပတ္တိ အဟောသိ။
巴利原文续（缅文字体）：“ဧတံ သန္တံ ဧတံ ပဏီတန္တိ သန္တံ သန္တန္တိ အပ္ပေတွာ နိသိန္နဿ ဒိဝသမ္ပိ စိတ္တုပ္ပါဒေါ ''သန္တံ သန္တ''န္တွေဝ ပဝတ္တတိ၊ ပဏီတံ ပဏီတန္တိ အပ္ပေတွာ နိသိန္နဿ ဒိဝသမ္ပိ စိတ္တုပ္ပါဒေါ ''ပဏီတံ ပဏီတ''န္တွေဝ ပဝတ္တတိ။ ယဒိဒံ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိ နိဗ္ဗာနံ နိဗ္ဗာနန္တိ အပ္ပေတွာ နိသိန္နဿ ဒိဝသမ္ပိ စိတ္တုပ္ပါဒေါ ''နိဗ္ဗာနံ နိဗ္ဗာန''န္တွေဝ ပဝ- တ္တတီတိ သဗ္ဗမ္ပေတံ ဖလသမာပတ္တိသမာဓိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ပ။ သစိတ္တကာ မေ သာ သမာပတ္တိ အဟောသိ။”
(အံ-ဋ္ဌ-၃-၂၈၈။)
（《增支部义注》3-288。）
ဤ ဖလသမာပတ်ကား သညာရှိသော သမာပတ် ဖြစ်၏၊ စိတ်ရှိသော သစိတ္တက သမာပတ် ဖြစ်၏။
果定是有想的等至，是有心定。
''ဧတံ သန္တံ ဧတံ သန္တံ = ဤနိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်သည် ငြိမ်းအေး၏၊ ဤနိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်သည် ငြိမ်း- အေး၏။''ဟု နှလုံးသွင်းကာ အပ္ပနာဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်စေ၍ ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားလျက် ထိုင်နေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ တစ်နေ့ပတ်လုံးသော်လည်း ''သန္တ သန္တ''ဟူ၍ပင်လျှင် ဖိုလ်စိတ်စေတသိက် အစဥ်သည် ဖြစ်ပေါ်၍ နေ၏။ ''ပဏီတ ပဏီတ = မွန်မြတ်၏ မွန်မြတ်၏''ဟု နှလုံးသွင်းကာ အပ္ပနာဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်စေ၍ ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားလျက် ထိုင်နေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ တစ်နေ့ပတ်လုံး သော်လည်း ဖိုလ်စိတ်စေတသိက်အစဥ်သည် ''ပဏီတ ပဏီတ''ဟူ၍သာလျှင် ဖြစ်ပေါ်နေ၏။ ''နိဗ္ဗာန် နိဗ္ဗာန်''ဟူ၍ နှလုံးသွင်းကာ အပ္ပနာဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်စေ၍ ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားလျက် ထိုင်နေသော ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ တစ်နေ့ပတ်လုံးသော်လည်း ဖိုလ်စိတ်စေတသိက် အစဥ်သည် ''နိဗ္ဗာန် နိဗ္ဗာန်''ဟူ၍သာလျှင်
瑜伽行者作意“此涅槃寂静，此涅槃寂静”，令心抵达果安止而入果定，其相续中即使一整天都连续生起“寂静、寂静”的果心、心所；作意“胜妙、胜妙”而入果定，也一整天连续生起“胜妙、胜妙”的果心、心所；作意“涅槃、涅槃”而入果定，也一整天连续生起“涅槃、涅槃”的——
ဖြစ်ပေါ်နေ၏။ ဤစကားရပ်အားလုံးကို ဖလသမာပတ္တိသမာဓိကို ရည်ရွယ်တော်မူ၍ ဘုရားရှင်သည် ဟောကြား တော်မူ၏။ ဤဖလသမာပတ်ကား စိတ်ရှိသော စိတ်မချုပ်သော သစိတ္တက သမာပတ် ဖြစ်လေပြီ။
——果心、心所。佛陀这些话都是针对果定之定而说。由此可知，果定是有心、心不止息的有心定。
(အံ-ဋ္ဌ-၃-၂၈၈။)
（《增支部义注》3-288。）
ဤပါဠိတော် အဋ္ဌကထာတို့နှင့်အညီ ဖလသမာပတ်ဟူသည် အသိစိတ်ချုပ်ငြိမ်းသော သမာပတ်မျိုးကား မဟုတ်ပေ။ အသိစိတ်ချုပ်ငြိမ်းသော သမာပတ်ကား နိရောဓသမာပတ်သာ ဖြစ်သည်။ အောက်ပါ အဋ္ဌကထာ အဖွင့်ကို ဖတ်ရှုကြည့်ပါ။
依这些巴利与义注，果定不是心识止息的等至；心识止息的等至只有灭尽定。请看下面的义注解释。
原书第 531 页
ပညာဘာဝနာ၏ အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင် ကသ္မာ သမာပဇ္ဇန္တီတိ သင်္ခါရာနံ ပဝတ္တိဘေဒေ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အစိတ္တကာ ဟုတွာ ''နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ ပတွာ သုခံ ဝိဟရိဿာမာ''တိ သမာပဇ္ဇန္တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၇။) နိဗ္ဗာနံ ပတွာတိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနံ ပတွာ ဝိယ။ (မဟာဋီ-၂-၅၂၆။) သမာပတ်ရှစ်ပါးကို ရရှိတော်မူကြသည့် အနာဂါမ် ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့သည် နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စား- တော်မူနိုင်ကြ၏။ အဘယ်ကြောင့် နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားတော်မူကြကုန်သနည်းဟူမူ သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း၌ အမြဲလိုလို မြင်တွေ့နေရသဖြင့် ငြီးငွေ့တော်မူကြ၍ မျက်မြင်လောက ပစ္စက္ခ အတ္တဘော၌ ပင်လျှင် စိတ်စေတသိက် မရှိကုန်သည်ဖြစ်၍ သညာ-ဝေဒနာတို့နှင့် တကွသော စိတ်စေတသိက်တို့၏ ချုပ်ရာ ဖြစ်သော အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာနဓာတ်သို့ ရောက်ကုန်သကဲ့သို့ ဆင်းရဲကင်းသည်ဖြစ်၍ ချမ်းချမ်းသာသာ နေကုန်-
巴利《清净之道》与《大复注》原文（缅文字体）：“ကသ္မာ သမာပဇ္ဇန္တီတိ သင်္ခါရာနံ ပဝတ္တိဘေဒေ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အစိတ္တကာ ဟုတွာ ''နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ ပတွာ သုခံ ဝိဟရိဿာမာ''တိ သမာပဇ္ဇန္တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၇။) နိဗ္ဗာနံ ပတွာတိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနံ ပတွာ ဝိယ။ (မဟာဋီ-၂-၅၂၆။)”译：已经获得八种等至的不来者与阿罗汉能够进入灭尽定。他们由于反复见到诸行生灭而厌离，便作意：‘就在现前这一生中成为无心者，仿佛抵达无余依涅槃界，止息包括想、受在内的心与心所，远离苦而安乐住。’所以进入灭尽定——
အံ့ဟု ဤသို့ နှလုံးသွင်းသောကြောင့် နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားတော်မူကြကုန်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၇။) အဋ္ဌ သမာပတ္တိလာဘိနော ပန အနာဂါမိနော၊ ခီဏာသဝါ စ သမာပဇ္ဇန္တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၄။) ဤ စိတ်စေတသိက်တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းမှု (စိတ္တဇရုပ်တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းမှု) နိရောဓသမာပတ်ကား လောကီစျာန် သမာပတ် (၈)ပါးတို့ကို ရရှိတော်မူကြသည့် အနာဂါမ်နှင့် ရဟန္တာအရှင်မြတ်ကြီးတို့သာ ဝင်စား၍ ရနိုင်သော သမာပတ်တစ်မျိုး ဖြစ်၏။
——（《清净之道》2-347。）巴利原文（缅文字体）：“အဋ္ဌ သမာပတ္တိလာဘိနော ပန အနာဂါမိနော၊ ခီဏာသဝါ စ သမာပဇ္ဇန္တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၄။)”这种止息心、心所〔以及心生色〕的灭尽定，只有已经获得八种世间禅等至的不来者与阿罗汉才能进入。
အကယ်၍ အသင်သူတော်ကောင်းသည် လောကီစျာန်သမာပတ် (၈)ပါးကိုလည်း မရရှိသေးသည် ဖြစ်အံ့၊ အနာဂါမ် ရဟန္တာလည်း မဖြစ်သေးသည် ဖြစ်အံ့၊ အသင်သူတော်ကောင်း၏သန္တာန်၌ အသိစိတ် ချုပ်ငြိမ်းနေသော သမာပတ် တစ်မျိုးသည် ဖြစ်နိုင်၏ မဖြစ်နိုင်၏ဟူသော အချက်ကို စဥ်းစားသင့်လှပေသည်။ အကြောင်းမူ ----- ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၄။) ၌ ----- ၁။ ပုထုဇန်အားလုံးတို့သည်လည်းကောင်း၊ ၂။ သောတာပန်အားလုံးတို့သည်လည်းကောင်း၊ ၃။ သကဒါဂါမ်အားလုံးတို့သည်လည်းကောင်း၊ ၄။ စျာန်အစေး ခန်းခြောက်နေသည့် အနာဂါမ်အားလုံးတို့သည်လည်းကောင်း၊ ၅။ စျာန်အစေး ခန်းခြောက်နေသည့် ရဟန္တာအားလုံးတို့သည်လည်းကောင်း ----- နိရောဓသမာပတ်ကို မဝင်စားနိုင်ကြောင်းကို ဖွင့်ဆိုထားပေသည်။ ယခုတစ်ဖန် ဆက်လက်၍ ဖလသမာပတ် အကြောင်းကို ဆက်လက် တင်ပြအပ်ပါသည်။
如果修行者尚未获得八种世间禅等至，也还不是不来者或阿罗汉，就应当认真思考：自己的相续中是否可能出现心识完全止息的等至。《清净之道》2-344明确说明，下列五类人不能入灭尽定：一、一切凡夫；二、一切预流者；三、一切一来者；四、未得禅的不来者；五、未得禅的阿罗汉。下面回到果定。
အရှည်တည်တံ့ရန် အကြောင်း သုံးမျိုး
使果定长久持续的三种因缘
တယော ခေါ အာဝုသော ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဌိတိယာ သဗ္ဗနိမိတ္တာနဉ္စ အမနသိ- ကာရော၊ အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာ မနသိကာရော၊ ပုဗ္ဗေ စ အဘိသင်္ခါရော။ (မ-၁-၃၇၁။) ငါ့ရှင် ကောဋ္ဌိက …သင်္ခါရနိမိတ်ကင်းသော နိဗ္ဗာန်လျှင် အာရုံရှိသော စေတောဝိမုတ္တိဟု ဆိုအပ်သော ဖလသမာပတ်၏၊ တစ်နည်း အနိစ္စာနုပဿနာကို အဦးပြုသဖြင့် ဝင်စားအပ်သော စေတောဝိမုတ္တိဟုဆိုအပ်သော ဖလသမာပတ်၏ ဖိုလ်စိတ်အစဥ် ပဗန္ဓအားဖြင့် ကြာမြင့်စွာ တည်တံ့ခြင်းငှာ အကြောင်းတရားတို့သည် သုံးမျိုးတို့ တည်း။
巴利《大方广经》原文（缅文字体）：“တယော ခေါ အာဝုသော ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဌိတိယာ သဗ္ဗနိမိတ္တာနဉ္စ အမနသိ- ကာရော၊ အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာ မနသိကာရော၊ ပုဗ္ဗေ စ အဘိသင်္ခါရော။ (မ-၁-၃၇၁။)”译：贤友拘絺罗，使以离诸行相之涅槃为所缘的无相心解脱，也就是以无常随观为先导而入的果定，其果心相续得以长久持续，有三种因缘。
原书第 532 页
၁။ အလုံးစုံသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့ကို = သင်္ခါရတရားတို့ကို နှလုံးမသွင်းခြင်း၊ ၂။ သင်္ခါရနိမိတ် ကင်းဆိတ်ခြင်းကြောင့် အနိမိတ္တ အမည်ရသော အသင်္ခတဓာတ် နိဗ္ဗာန်ကို နှလုံးသွင်းခြင်း နှလုံးမူခြင်း၊ ၃။ ဖလသမာပတ်ဝင်စားသည်မှ ရှေးအဖို့၌ = ဖလသမာပတ် မဝင်စားမီ လသည်လည်းကောင်း နေသည် လည်းကောင်း (နာရီသည်လည်းကောင်း) ဤမျှလောက်သော အရပ်သို့ ရောက်လတ်သော် ဖလသမာပတ်မှ ထအံ့ဟု ကာလ အပိုင်းအခြားကို ယူသည်၏ အစွမ်းဖြင့် စိတ်ကို ပြုပြင်ခြင်း ----- ဤသုံးမျိုးကုန်သော အကြောင်းတို့ဖြင့် ဖိုလ်စိတ်အစဥ် ပဗန္ဓအားဖြင့် ကြာမြင်စွာ တည်တံ့ခြင်းသည် ဖြစ်၏။
这三种因缘是：一、不作意一切行相，也就是不作意诸行；二、作意因离诸行相而名为无相的无为界涅槃；三、入果定以前先作准备，限定时间，例如：当月亮、太阳〔或时钟〕到达某一位置时，就从果定出定。依这三种因缘，果心相续能长久持续。
(မ-၁-၃၇၁။)
（《中部》1-371。）
ပုဗ္ဗေ စ အဘိသင်္ခါရ ----- ထိုသုံးမျိုးတို့တွင် ပုဗ္ဗေ စ အဘိသင်္ခါရဟူသည် ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားသည်မှ ရှေး၌ ဖလသမာပတ်ကို မဝင်စားမီ ''လသည်လည်းကောင်း နေသည်လည်းကောင်း ဤမျှသော အရပ်ဌာနသို့ ရောက်လတ်သော် ဖလသမာပတ်မှ ထအံ့''ဟု အချိန်ကာလကို ပိုင်းခြားခြင်းသည် အဘိသင်္ခါရ မည်၏။ မှန်ပေ- သည် ----- ဤမည်သော ကာလ၌ ဖလသမာပတ်မှ ထအံ့ဟု ဤသို့ ပိုင်းခြားအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ထို ဖလသမာပတ်၏ အကြင်မျှလောက်သော ကာလပတ်လုံး ထိုပိုင်းခြားအပ်သော အချိန်ကာလသည် မရောက်ရှိ လာသေး၊ ထိုမျှလောက်သော ကာလပတ်လုံး ထိုဖလသမာပတ်၏ အစဥ်မပြတ် ပဗန္ဓအားဖြင့် တည်တံ့ခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် ထိုဖလသမာပတ်၏ ကြာရှည်စွာ တည်တံ့ခြင်းသည် ဖြစ်၏ဟု မှတ်သားပါလေ။
预先作准备——三种因缘中的“预先作准备”，是指入果定以前限定时间：“当月亮或太阳到达某一位置时，我就从果定出定。”由于已经限定“在某时出定”，只要预定的时间还没到，果定便以不中断的相续持续；果定就是这样长久持续的。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၃။)
（《清净之道》2-343。）
ဖလသမာပတ်မှ ထနိုင်ခြင်း၏ အကြောင်း နှစ်မျိုး
从果定出定的两种因缘
ဒွေ ခေါ အာဝုသော ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာနာယ သဗ္ဗနိမိတ္တာနဉ္စ မနသိကာရော၊ အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာ အမနသိကာရော။ (မ-၁-၃၇၁။) ငါ့ရှင် ကောဋ္ဌိက …အနိမိတ္တမည်သော စေတောဝိမုတ္တိ = ဖလသမာပတ်မှ ထခြင်း၏ အကြောင်း တရားတို့သည် နှစ်မျိုးတို့တည်း။
巴利《大方广经》原文（缅文字体）：“ဒွေ ခေါ အာဝုသော ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာနာယ သဗ္ဗနိမိတ္တာနဉ္စ မနသိကာရော၊ အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာ အမနသိကာရော။ (မ-၁-၃၇၁။)”译：贤友拘絺罗，从名为无相心解脱的果定出定，有两种因缘。
၁။ အလုံးစုံသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့ကို နှလုံးသွင်းခြင်းလည်းကောင်း၊ ၂။ သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှ ကင်းဆိတ်ခြင်းကြောင့် အနိမိတ္တ အမည်ရသော အသင်္ခတဓာတ်ကို နှလုံးမသွင်းခြင်း- ကြောင့်လည်းကောင်း --- ဤနှစ်မျိုးတို့တည်းဟု ဟောကြားတော်မူခြင်းကြောင့် ထိုဖလသမာပတ်မှ နှစ်မျိုးကုန်သော အခြင်းအရာ- တို့ဖြင့် ထခြင်းသည် ဖြစ်၏။ (မ-၁-၃၇၁။) ထိုပါဠိတော်၌ သဗ္ဗနိမိတ္တာနံအရ အလုံးစုံသော နိမိတ်ဟူသည် အလုံးစုံသော ရုပ်နိမိတ် ဝေဒနာနိမိတ် သညာနိမိတ် သင်္ခါရနိမိတ် ဝိညာဏနိမိတ်တို့တည်း။ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုနိမိတ်အားလုံးတို့ကို တစ်ပေါင်း- တည်း တစ်ပြိုင်နက်တည်း အကယ်၍ကား နှလုံးမသွင်းနိုင်ပေ။ သို့သော် သဗ္ဗသင်္ဂါဟိက = အလုံးစုံကို အကြွင်း အကျန် မရှိ ကုန်စင်အောင် သိမ်းကျုံးယူသည်၏ အစွမ်းဖြင့် ဤသဗ္ဗနိမိတ္တာနံဟူသော စကားကို ဟောကြားတော် မူခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ အလုံးစုံသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့ကို တစ်ပေါင်းတည်း တစ်ပြိုင်နက်တည်း နှလုံးသွင်းခြင်း၏
这两种因缘是：一、作意一切行相；二、不作意因为远离诸行相而名为无相的无为界。依这两种因缘，从果定出定。（《中部》1-371。）经文中的“一切相”，是色相、受相、想相、行相与识相。瑜伽行者不可能同时作意所有这些行相；经文说“一切相”，是依总摄无余一切的意思。既不可能同时作意一切行相——
မဖြစ်သင့်သောကြောင့် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဘဝင်၏ အာရုံဖြစ်သော ကံ-ကမ္မနိမိတ်-ဂတိနိမိတ်ဟူသော သုံး မျိုးသော အာရုံတို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးသော အာရုံကို ဘဝင်စိတ်နှင့် ယှဥ်သော မနသိကာရစေတသိက်ဖြင့် နှလုံး
——圣弟子便以与有分心俱生的作意心所，作意有分所缘三种所缘——业、业相、趣相——中的任何一种，而从果定——
原书第 533 页
ပညာဘာဝနာ၏ အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင် သွင်းသော အရိယသာဝကအား ဖလသမာပတ်မှ ထခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် ထိုဖလသမာပတ်မှ ထခြင်းကို သိရှိပါလေ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၃။)
——出定。应当这样理解从果定出定。（《清净之道》2-343。）
၈။ ဖိုလ်၏ အခြားမဲ့၌ အဘယ်တရားသည် ဖြစ်ပေါ်လာသနည်း
八、圣果之后无间生起什么法？
၉။ ဖိုလ်သည်လည်း အဘယ်တရား၏ အခြားမဲ့၌ ဖြစ်သနည်း
九、圣果又在什么法之后无间生起？
၁။ ရှေးရှေးသော ဖိုလ်စိတ်၏ အခြားမဲ့၌ နောက်နောက်သော ဖိုလ်စိတ်သည်သာလျှင်မူလည်း ဖြစ်၏။
圣果之后无间生起的法有二：一、在前一果心之后，只有后一果心无间生起。
၂။ အလုံးစုံသော ဖိုလ်စိတ်တို့၏ နောက်ဆုံးဖြစ်သော ဖိုလ်စိတ်၏ အခြားမဲ့၌ ဘဝင်သည်မူလည်း ဖြစ်၏။
另一种是：在最后一个果心之后，有分心无间生起。
တစ်ဖန် အရိယဖိုလ်သည်လည်း ----- ၁။ အရိယမဂ်၏ အခြားမဲ့၌ဖြစ်သော အရိယဖိုလ်လည်း ရှိ၏၊ ၂။ အရိယဖိုလ်၏ အခြားမဲ့၌ဖြစ်သော အရိယဖိုလ်လည်း ရှိ၏။
圣果本身则有四种无间生起：一、在圣道之后无间生起的圣果；二、在圣果之后无间生起的圣果；
၃။ အနုလုံမည်သော ဂေါတြဘု၏ အခြားမဲ့၌ဖြစ်သော အရိယဖိုလ်လည်း ရှိ၏။
第三种，是在名为随顺的种姓之后无间生起的圣果；
၄။ နေဝသညာနာသညာယတန ကုသိုလ် ကြိယာ၏ အခြားမဲ့၌ဖြစ်သော အရိယဖိုလ်လည်း ရှိ၏။
第四种，是在非想非非想处善速行或唯作速行之后无间生起的圣果。
၁။ ထိုတွင် မဂ္ဂဝီထိ၌ အရိယမဂ်၏ အခြားမဲ့၌ဖြစ်သော အဦးဆုံးဖြစ်သော အရိယဖိုလ်သည် ဖြစ်၏။
第一种：在圣道心路中，第一个圣果在圣道之后无间生起。
၂။ မဂ္ဂဝီထိ၌သော်လည်းကောင်း ဖလသမာပတ္တိဝီထိ၌သော်လည်းကောင်း ရှေးရှေးသော အရိယဖိုလ်၏ အခြားမဲ့၌ဖြစ်သော နောက်နောက်သော အရိယဖိုလ်သည် အရိယဖိုလ်၏ အခြားမဲ့၌ဖြစ်သော အရိယဖိုလ် ဖြစ်၏။
第二种：无论在圣道心路还是果定心路，后面的圣果在前面的圣果之后无间生起，这就是在圣果之后无间生起的圣果。
၃။ ဖလသမာပတ္တိဝီထိတို့၌ ရှေးဦးခေါင်ဆုံးဖြစ်သော အစဆုံး အရိယဖိုလ်သည် အနုလုံမည်သော ဂေါတြဘု၏ အခြားမဲ့၌ ဖြစ်၏။
第三种：在果定心路中，第一个圣果在名为随顺的种姓之后无间生起。
ဤ ဖလသမာပတ္တိ ဝီထိတို့၌ အနုလုံကို ဂေါတြဘုဟူ၍ သိရှိပါလေ။ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်၌ ဤသို့ ဟောကြားထားတော်မူ၏။ ----- အရဟတော အနုလောမံ ဖလသမာပတ္တိယာ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ သေက္ခာနံ အနုလောမံ ဖလ- သမာပတ္တိယာ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၁၃၈။) ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏ အနုလုံသည် အရဟတ္တဖိုလ် ဖလသမာပတ်အား အနန္တရပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။
在果定心路中，应把随顺称为种姓。《发趣论》这样教说。巴利原文（缅文字体）：“အရဟတော အနုလောမံ ဖလသမာပတ္တိယာ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ သေက္ခာနံ အနုလောမံ ဖလ- သမာပတ္တိယာ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၁၃၈။)”译：“阿罗汉的随顺，以无间缘力资助阿罗汉果定。
သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်၏ အနုလုံသည် ဖလသမာပတ်အား အနန္တရပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ (ပဋ္ဌာန-၁-၁၃၈။) ၄။ အကြင် အနာဂါမိဖိုလ် သို့မဟုတ် အရဟတ္တဖိုလ်ဖြင့် အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ် သို့မဟုတ် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏ နိရောဓ သမာပတ်မှ ထခြင်းသည် ဖြစ်၏၊ ထို နိရောဓသမာပတ်မှ ထခြင်း ဝုဋ္ဌာနအဖြစ်ဖြင့် ဆိုအပ်သော အနာဂါမိဖိုလ် သို့မဟုတ် အရဟတ္တဖိုလ်သည် နေဝသညာနာသညာယတနကုသိုလ် သို့မဟုတ် ကြိယာဇော၏ အခြားမဲ့၌ ဖြစ်၏။
有学的随顺，以无间缘力资助果定。”（《发趣论》1-138。）四、不来者或阿罗汉从灭尽定出定时，以不来果或阿罗汉果作为出定；这种果在非想非非想处善速行或唯作速行之后无间生起。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၃။)
（《清净之道》2-343。）
သမာပတ် ရှစ်ပါးကို ရရှိတော်မူသော အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားလိုခဲ့သော် ယုဂနဒ္ဓနည်းဖြင့် ပထမစျာန်မှသည် ဝိညာဏဉ္စာယတနစျာန်သို့ တိုင်အောင် သမထဝိပဿနာကို ပွားများရ၏၊ အာကိဉ္စညာယတနစျာန်ကို ဝင်စားပြီး၍ ယင်းစျာန်မှထ၍ ပုဗ္ဗကိစ္စ လေးပါးတို့ကို ပြုရ၏၊ ထိုနောင် နေဝသညာ- နာသညာယတနစျာန်သမာပတ်ကို ဝင်စားရ၏။ ထိုနောင် တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် နှစ်ကြိမ်သော နေဝသညာနာသ- ညာယတနစျာန်တို့ ဖြစ်ပြီးနောက် စိတ်မရှိ ဖြစ်သွား၏ = နိရောဓသမာပတ်သို့ ဆိုက်ရောက်သွား၏။ အချိန်
已经获得八种等至的不来者若要入灭尽定，须依止观双运法，从初禅直到识无边处禅修习止与观；进入无所有处禅，出定后完成四种前行；随后进入非想非非想处禅定。非想非非想处禅生起一次或两次以后，心便不再生起，也就是进入灭尽定。到了预定——
原书第 534 页
ကာလစေ့၍ နိရောဓသမာပတ်မှ ထသောအခါ အနာဂါမိဖိုလ်ဇော တစ်ကြိမ် ကျ၏။ နေဝသညာနာသညာ- ယတန ကုသိုလ်ဇော၏ နောင်၌ဖြစ်သော အနာဂါမိဖိုလ်ဇောတည်း။ အကယ်၍ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် နိရောဓ သမာပတ်ကို ဝင်စားသည် ဖြစ်အံ့ အလားတူပင် ပြုကျင့်ရ၏။ ထူးခြားသည်မှာ ရဟန္တာအရှင်မြတ်၏ သန္တာန်၌ ကြိယာဇောများသာ ဖြစ်နိုင်ကြ၏။ ထိုကြောင့် ရဟန္တာအရှင်မြတ်၏ သန္တာန်၌ နေဝသညာနာသညာယတနကြိယာ ဇော၏ အခြားမဲ့၌ အရဟတ္တဖိုလ်ဇော ကျ၏ဟု မှတ်ပါ။
——时间而从灭尽定出定时，不来果速行生起一次；它紧接在非想非非想处善速行之后生起。阿罗汉入灭尽定也以同样方法修习；差别只在阿罗汉相续中只能生起唯作速行，所以阿罗汉果速行紧接在非想非非想处唯作速行之后生起。
အချိန်ကာလ ကွာခြားမှု ----- အနာဂါမ် သို့မဟုတ် ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့သည် ခုနစ်ရက် ပိုင်းခြား၍ နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားသည် ဖြစ်အံ့၊ နိရောဓသမာပတ်သို့ မဆိုက်မီ ဖြစ်ပေါ်သွားသော နေဝသညာနာသညာ ယတနဇောနှင့် နိရောဓသမာပတ်မှ ထသောအခါ အစဦးစွာ ဖြစ်သော အနာဂါမိဖိုလ်ဇော သို့မဟုတ် အရဟတ္တ ဖိုလ်ဇောတို့သည် ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး အချိန်ကာလ ဝေးကွာမှုရှိနေ၏။ နိရောဓသမာပတ်အတွင်း၌ စိတ်စေတသိက် စိတ္တဇရုပ်တို့သည် လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းနေကြ၏။ ကမ္မဇရုပ် ဥတုဇရုပ် အာဟာရဇရုပ်တို့သာ ဆက်လက်ဖြစ်နေကြ၏။
时间间隔的差别——不来者或阿罗汉若预定七天而入灭尽定，入定前的非想非非想处速行，与出定时最先生起的不来果或阿罗汉果速行，相隔整整七天。灭尽定中，心、心所与心生色完全止息，只有业生色、时节生色与食生色继续生起。
ထိုသို့ နေဝသညာနာသညာယတနဇောနှင့် အရိယဖိုလ်ဇောတို့၏ ခုနစ်ရက်လွန်ခြင်း ရှိသော်လည်း ဇာတ် မတူသော ရုပ်တရားဖြင့် (= ကမ္မဇရုပ် ဥတုဇရုပ် အာဟာရဇရုပ်ဖြင့်) အခြားအဆီးရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ထို ဇာတ်မတူသော ရုပ်တရားဖြင့် ခြားဆီးထားသော်လည်း ခြားဆီးသည် မမည်ရကား နေဝသညာနာသညာယတန စျာန်ကို ဝင်စားပြီးနောက် နိရောဓသမာပတ်သို့ ဆိုက်ရောက်၍ တစ်ဖန် နိရောဓသမာပတ်မှ ထသောအခါ ခုနစ်ရက်လောက်ပင် ကြာသော်လည်း အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်အား အနာဂါမိဖိုလ်ဇော အရဟန္တပုဂ္ဂိုလ်အား အရဟတ္တ ဖိုလ်ဇော ကျ၏။ ယင်းဖိုလ်ဇောသည် နေဝသညာနာသညာယတနဇော၏ အခြားမဲ့၌ဖြစ်သော ဖိုလ်ဇော မည်၏။
尽管非想非非想处速行与圣果速行相隔七天，中间隔着性质不同的色法——业生色、时节生色与食生色——但异类色法不构成同类名法之间的间隔。因此，进入非想非非想处禅以后再入灭尽定，即使七天后才出定，不来者仍生起不来果速行，阿罗汉仍生起阿罗汉果速行；这种果速行称为在非想非非想处速行之后无间生起的果速行。
ထိုအထက်ပါ ဖိုလ်ဇောအမျိုးမျိုးတို့တွင် မဂ္ဂဝီထိ၌ဖြစ်သော ဖိုလ်ဇောကို ထား၍ ကြွင်းသော အလုံးစုံသော အရိယဖိုလ်သည် ဖလသမာပတ်၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်သော အရိယဖိုလ် မည်၏။ မဂ္ဂဝီထိ၌သော်လည်းကောင်း ဖလသမာပတ္တိဝီထိ၌သော်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော၊ ကိလေသာ အပူဓာတ်၏ အချင်းခပ်သိမ်း ငြိမ်းအေးလေပြီးသော မသေရာ အမြိုက်နိဗ္ဗာန်လျှင် အာရုံရှိသော၊ မတင့်တယ်စရာ ကိလေသာ အညစ်အကြေး မရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် တင့်တယ်လှသော၊ တဏှာဟူသော လောကာမိသကို ထွေးအန်ပြီး- သော၊ အငြိမ်းကြီးငြိမ်း အအေးကြီးအေးသည့် သန္တိသုခအစစ် အဖြစ်ကြီးဖြစ်သော၊ မွန်မြတ်သော အရိယမဂ်၏ အကျိုးဖြစ်သော အရိယဖိုလ်သည် မသေရာ အမြိုက်ဆေးဖြင့် ရောစပ်ထားအပ်သော ပျားကဲ့သို့ မှန်ကန်သော သဘောတည်းဟူသော အဆီသြဇာဓာတ်နှင့် ပြည့်စုံသော စင်ကြယ်လှသော သာယာအပ်သော၊ မဟဂ္ဂုတ်ကုသိုလ် လောကုတ္တရာကုသိုလ်တို့ထက် အလွန်လျှင် သာယာအပ် ချိုမြိန်ကောင်းမြတ်သော အရသာရှိသော၊ မဂ်ချမ်းသာ
上述各种果速行中，除圣道心路里的果速行以外，其余圣果都称为依果定而生的圣果。无论在圣道心路或果定心路中生起，圣果都以不死甘露涅槃为所缘：它已经彻底冷却烦恼热，因没有烦恼垢而极其庄严，吐弃了称为世间利养的爱，真正寂静、清凉；它是殊胜圣道之果，犹如掺入甘露的蜜，充满真实法味的精华，清净悦意；其味胜过大行善与出世间善，又因果乐比道乐更加寂静清凉，所以——
ထက်လည်း ဖိုလ်ချမ်းသာသည် သာလွန်၍ ငြိမ်သက်အေးမြသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အမွန်မြတ်ဆုံး ဖြစ်သော၊ အကြင် အသာဆုံး အမြတ်ဆုံးသော အနုတ္တရသုခဖြင့် အချင်းခပ်သိမ်း ခြောက်သွေ့သည်၏ အဖြစ်မှ ကင်းသဖြင့် စွတ်စိုလျက် ရှိ၏။
——是最殊胜的；它以无上乐润泽一切，毫不枯槁。
အရိယာသခင် အရှင်ကောင်း အရှင်မြတ်တို့သည်သာ သုံးဆောင်ခံစားထိုက်သဖြင့် အရိယာသခင် အရှင်- မြတ်တို့၏သာ ဥစ္စာဖြစ်သော ထိုသာမညဖိုလ်၏ ရသဓာတ်ရည် အဆီအနှစ်ဖြစ်၍ ဖြစ်သော၊ မိမိထက် အလွန် အကဲမရှိ အကောင်းဆုံး အသာဆုံး အမြတ်ဆုံး အရသာဖြစ်သော ထိုသို့သော ဖိုလ်ချမ်းသာကို ပညာရှိ ယောဂါ- ဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝိပဿနာဘာဝနာကို ပွား၍ ကြိုးပမ်းခဲ့သော် ရရှိနိုင်ပေ၏။ ထို့ကြောင့် အရိယဖိုလ်၏ ဤအတု မရှိ အကောင်းဆုံး အသာဆုံး အမြတ်ဆုံး အရသာကို သုံးဆောင်ခံစားရခြင်းသည် ဤသာသနာတော်၌ ဝိပဿနာ ဘာဝနာ၏ အကျိုးအာနိသင်ဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်ပါပေသတည်း။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၃-၃၄၄။)
这种果乐只有诸圣者才堪受用，是圣者专有的财富；它是沙门果法味的精髓，是无与伦比、最上、最美妙的滋味。具慧的瑜伽行者若精进修习毗婆舍那，便能获得这种果乐。因此，得以受用圣果这无可比拟的最上法味，正是佛陀教法中毗婆舍那修习的一项功德与利益。（《清净之道》2-343—344。）
原书第 535 页
ဝိပဿနာ သုံးမျိုး
三种毗婆舍那
ဝိပဿနာ ပနေသာ တိဝိဓာ ဟောတိ သင်္ခါရပရိဂဏှနကဝိပဿနာ၊ ဖလသမာပတ္တိဝိပဿနာ၊ နိရောဓ- သမာပတ္တိ ဝိပဿနာတိ။ တတ္ထ သင်္ခါရပရိဂဏှနကဝိပဿနာ မန္ဒာ ဝါ ဟောတု တိက္ခာ ဝါ၊ မဂ္ဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ ဟောတိယေဝ။ ဖလသမာပတ္တိဝိပဿနာ တိက္ခာဝ ဝဋ္ဋတိ မဂ္ဂဘာဝနာသဒိသာ။ နိရောဓသမာပတ္တိ ဝိပဿနာ ပန နာတိမန္ဒနာတိတိက္ခာ ဝဋ္ဋတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၇-၃၄၈။) ဤ ဝိပဿနာသည် ----- ၁။ သင်္ခါရတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းတတ်သော ဝိပဿနာ၊ ၂။ ဖလသမာပတ်ကို ဆောင်တတ်သော ဝိပဿနာ၊ ၃။ နိရောဓသမာပတ်ကို ဆောင်တတ်သော ဝိပဿနာဟု ----- ဤသို့လျှင် သုံးမျိုး ရှိပေသည်။
巴利《清净之道》原文（缅文字体）：“ဝိပဿနာ ပနေသာ တိဝိဓာ ဟောတိ သင်္ခါရပရိဂဏှနကဝိပဿနာ၊ ဖလသမာပတ္တိဝိပဿနာ၊ နိရောဓ- သမာပတ္တိ ဝိပဿနာတိ။ တတ္ထ သင်္ခါရပရိဂဏှနကဝိပဿနာ မန္ဒာ ဝါ ဟောတု တိက္ခာ ဝါ၊ မဂ္ဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ ဟောတိယေဝ။ ဖလသမာပတ္တိဝိပဿနာ တိက္ခာဝ ဝဋ္ဋတိ မဂ္ဂဘာဝနာသဒိသာ။ နိရောဓသမာပတ္တိ ဝိပဿနာ ပန နာတိမန္ဒနာတိတိက္ခာ ဝဋ္ဋတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၇-၃၄၈။)”译：毗婆舍那有三种：一、摄受诸行的毗婆舍那；二、导向果定的毗婆舍那；三、导向灭尽定的毗婆舍那。
၁။ ထိုသုံးမျိုးတို့တွင် သင်္ခါရတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းတတ်သော သင်္ခါရပရိဂဏှနကဝိပဿနာသည် နုံ့သည် မူလည်း ဖြစ်ချင်ဖြစ်ပါစေ၊ ထက်သည်မူလည်း ဖြစ်ချင်ဖြစ်ပါစေ အရိယမဂ်၏ နီးစွာသော အကြောင်းတရားသည် ဖြစ်သည်သာလျှင်တည်း။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၇။) အကယ်၍ ဝိပဿနာသည် နုံ့သည်ဖြစ်မူ နှေးသော အဘိညာဥ်ရှိသော ဒန္ဓာဘိညမဂ်ကို ပြီးစီးစေနိုင်၏။
一、在这三种之中，摄受诸行的毗婆舍那无论迟钝还是锐利，都是圣道的近因。（《清净之道》2-347。）如果毗婆舍那迟钝，便能成就证悟迟缓的道；
အကယ်၍ ဝိပဿနာသည် ထက်သည်ဖြစ်မူ လျင်မြန်သော အဘိညာဥ်ရှိသော ခိပ္ပါဘိညမဂ်ကို ပြီးစီးစေနိုင်၏။
如果毗婆舍那锐利，便能成就证悟迅速的道。
ဤကား ဝိပဿနာ၏ နုံ့သည်၏အဖြစ် ထက်သည်၏အဖြစ်၌ ထူးခြားမှုတည်း။ စင်စစ်မှာမူ ဝိပဿနာလက္ခဏာသို့ ရောက်ရှိနေသော ဝိပဿနာမှန်က အရိယမဂ်၏ အကြောင်းတရားသည် ဖြစ်သည်သာလျှင်တည်းဟု မှတ်ပါ။
这就是毗婆舍那迟钝或锐利所造成的差别。其实，凡真正达到毗婆舍那特相的毗婆舍那，无一不是圣道之因，应当如此理解。
(မဟာဋီ-၂-၅၂၆။)
（《大复注》2-526。）
၂။ ဖလသမာပတ်ကို ဆောင်တတ်သော ဖလသမာပတ္တိဝိပဿနာကား ထက်မြက်သော တိက္ခဝိပဿနာသည် သာလျှင် ဖြစ်သင့်ပေသည်။ ထိုဝိပဿနာသည် သင်္ခါရတရားလျှင် အာရုံရှိသည် မှန်သော်လည်း အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့မှ ဆုတ်နစ်ပြန်လည်သော အခြင်းအရာအားဖြင့်သာလျှင် ဖြစ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ အရိယ မဂ်ကဲ့သို့ သင်္ခါရတရားတို့၏ ကင်းဆိတ်ရာ ဝိသင်္ခါရ နိဗ္ဗာန်အာရုံ၌ ဖြစ်သော အရိယဖိုလ်၏ အကြောင်းတရား ဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေသည်။ အရိယမဂ်ကို ပွားစေခြင်း မဂ္ဂဘာဝနာနှင့် တူညီပေသည်။
二、导向果定的果定毗婆舍那，应当是锐利的毗婆舍那。它虽以诸行为所缘，却是以从一切诸行退离的方式生起；又像圣道一样，它是圣果之因，而圣果以远离诸行的无为涅槃为所缘。因此，这种毗婆舍那与修习圣道相似。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၈။ မဟာဋီ-၂-၅၂၆-၅၂၇။)
（《清净之道》2-348；《大复注》2-526—527。）
၃။ နိရောဓသမာပတ္တိဝိပဿနာကား မနုံ့လွန်း မထက်လွန်းမူကား သင့်သည်သာ ဖြစ်ပေသည်။
三、导向灭尽定的毗婆舍那，应当不太迟钝、也不太锐利，而是强度适中。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃၄၈။)
（《清净之道》2-348。）
အလွန်နုံ့သော ဝိပဿနာသည် သမထ လွန်ကဲသည်ဖြစ်၍ သင်္ခါရတရားတို့ကို ချုပ်စေခြင်း၌ မစွမ်းနိုင်- သည်ဖြစ်ရကား သမထလျှင်အပြီးအဆုံးရှိသည် ဖြစ်တတ်၏။ အလွန်ထက်မြက်သော ဝိပဿနာသည်ကား ဉာဏ် လွန်ကဲသည်ဖြစ်၍ အလွန်အကဲနှင့်တကွ သင်္ခါရတရားတို့၌ အပြစ်ကို မြင်ခြင်းကြောင့် ဖလသမာပတ်လျှင် အပြီးအဆုံး ရှိသည် ဖြစ်တတ်၏။ ထို့ကြောင့် ''နိရောဓသမာပတ္တိဝိပဿနာကား မနုံ့လွန်း မထက်လွန်းမူကား သင့်သည်သာ ဖြစ်ပေသည်''ဟု အဋ္ဌကထာက ဖွင့်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ (မဟာဋီ-၂-၅၂၇။) ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာ၏ သတ်မှတ်ချက်အရ ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားလိုသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ် သည် ဝိပဿနာဉာဏ်ကို ထက်မြက်စူးရှသည့် တိက္ခဝိပဿနာဉာဏ်ဖြစ်အောင် အထူးပင် ကြိုးပမ်းရမည် ဖြစ်- ပေသည်။
极其迟钝的毗婆舍那，由于止过强而无力使诸行止息，往往只终于止；极其锐利的毗婆舍那，则因慧过强、过度见到诸行的过患，往往终于果定。因此，义注才解释说：‘导向灭尽定的毗婆舍那，应当不太迟钝、也不太锐利，而是强度适中。’（《大复注》2-527。）依照上述义注的界定，希望进入果定的瑜伽行者，必须格外努力，使毗婆舍那智成为锐利、敏锐的毗婆舍那智。
原书第 536 页
အကယ်၍ ဖလသမာပတ်အလို့ငှာ ရည်ရွယ်ချက်မရှိဘဲ အထက်မဂ် အထက်ဖိုလ်အလို့ငှာ မကုန်သေးသော ကိလေသာများကို ကုန်ရန် အလို့ငှာဟူသော ရည်ရွယ်မှန်းထားချက် ဦးတည်ချက်ဖြင့် ဝိပဿနာကို ဖြစ်စေခဲ့မူကား ရှေးတွင် ရေးသားတင်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ထိုဝိပဿနာသည် အထက်မဂ် အထက်ဖိုလ်ကို ရခြင်း၏ အားကြီးသော မှီရာ ဥပနိဿယ အကြောင်းတရားသာ ဖြစ်မည် ဖြစ်ပေသတည်း။ ဤတွင်ရွေ့ကား ----- သဗ္ဗံ ဘိက္ခဝေ အနဘိဇာနံ အပရိဇာနံ အဝိရာဇယံ အပ္ပဇဟံ အဘဗ္ဗော ဒုက္ခက္ခယာယ။ ပ ။ သဗ္ဗံ စ ခေါ ဘိက္ခဝေ အဘိဇာနံ ပရိဇာနံ ဝိရာဇယံ ပဇဟံ ဘဗ္ဗော ဒုက္ခက္ခယာယ။ (သံ-၂-၂၄၉-၂၅ဝ။) ရဟန်းတို့ …အလုံးစုံသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်တရား နာမ်တရားကို ဉာတပရိညာ ပညာဖြင့် ထိုး- ထွင်း၍ မသိပါဘဲ၊ တီရဏပရိညာ ပညာဖြင့် ပိုင်းခြား၍ မသိပါဘဲ၊ ထိုအလုံးစုံသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့၏ အပေါ်၌ တွယ်တာ မက်မောလျက်ရှိသော တဏှာကို ပဟာနပရိညာ ပညာဖြင့် ကင်းပြတ်
如果修习毗婆舍那不是为了进入果定，而是为了证得上位道果、断尽尚未断除的烦恼，那么，如前文所述，这种毗婆舍那确实会成为证得上位道果的强力亲依止缘。这里应当引述：巴利《相应部》原文（缅文字体）：“သဗ္ဗံ ဘိက္ခဝေ အနဘိဇာနံ အပရိဇာနံ အဝိရာဇယံ အပ္ပဇဟံ အဘဗ္ဗော ဒုက္ခက္ခယာယ။ ပ ။ သဗ္ဗံ စ ခေါ ဘိက္ခဝေ အဘိဇာနံ ပရိဇာနံ ဝိရာဇယံ ပဇဟံ ဘဗ္ဗော ဒုက္ခက္ခယာယ။ (သံ-၂-၂၄၉-၂၅ဝ။)”译：‘诸比丘，对于一切五取蕴色名，若不以知遍知慧洞彻知，不以审察遍知慧审察知，也不以断遍知慧修行到断除、止息对于——
ရုပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းအောင် မကျင့်နိုင်ပါဘဲ မပယ်စွန့်နိုင်ပါဘဲ ဒုက္ခကုန်ခြင်းငှာ မထိုက်။ ပ ။
——这一切五取蕴色名所生的贪著之爱，未能舍断，便不能尽苦。……
ရဟန်းတို့ …စင်စစ်မှာမူ အလုံးစုံသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်တရား နာမ်တရားကို ဉာတပရိညာ ပညာဖြင့် ထိုးထွင်း၍ သိသည်ရှိသော်၊ တီရဏပရိညာ ပညာဖြင့် ပိုင်းခြား၍ သိသည်ရှိသော်၊ ထိုအလုံးစုံသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့အပေါ်၌ တွယ်တာ မက်မောလျက်ရှိသော တဏှာကို ပဟာနပရိ- ညာ ပညာဖြင့် ကင်းပြတ်ရုပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းအောင် ကျင့်နိုင်ခဲ့သော် ပယ်စွန့်နိုင်ခဲ့သော် ဒုက္ခကုန်ခြင်းငှာ ထိုက်၏။
诸比丘，反之，若以知遍知慧洞彻知一切五取蕴色名，以审察遍知慧审察知，又以断遍知慧修行到断除、止息对于这一切五取蕴色名所生的贪著之爱，并将其舍断，便能够尽苦。’
ဤသို့ စသော ဘုရားရှင်၏ မုခပါဌ်တော်များကို ဦးထိပ်ရွက် ပန်ဆင်လျက် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ ဒုက္ခ အဝဝတို့၏ ကုန်ဆုံးရာ ဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ရန် အလို့ငှာ နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ = နိဗ္ဗာန် ရောက်ကြောင်း ကျင့်စဥ် အမည်ရသော အလုံးစုံသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို ပရိညာ ပညာ သုံးပါးတို့ဖြင့် ပိုင်းပိုင်းခြားခြား သိအောင် ကျင့်ပုံ ကျင့်စဥ် အလုံးစုံသည် ပြီးဆုံးပြီ ဖြစ်ပေသည်။
顶戴奉行佛陀上述亲口教言，为了现证一切轮回苦终尽的涅槃，以三种遍知慧分别了知一切五取蕴色名的全部修行方法——也就是名为 nibbānagāminī-paṭipadā 的《趣向涅槃之道》——至此已经完整说明。
ဘုရားရှင်၏ တိုက်တွန်းချက် ဥယျောဇဥ်
佛陀的劝勉
ရဟန်းတို့ …မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်မဆို ဤသတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့ကို ခုနစ်နှစ်တို့ပတ်လုံး ဤငါဘုရားရှင် ဟောပြထားသော နည်းအတိုင်း ပွားများအားထုတ်ငြားအံ့၊ ထိုသို့ ပွားများအားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား မျက်မှောက် ဘဝ၌ပင် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ဖြစ်စေ၊ ဥပါဒါန် အကြွင်းရှိသေးလျှင် အနာဂါမိဖိုလ်ကို ဖြစ်စေ - ဤဖိုလ်နှစ်ပါး တို့တွင် တစ်ပါးပါးသော ဖိုလ်ကို အမှန်ရပေမည်ဟု အလိုရှိအပ်ပေ၏။
‘诸比丘，任何人若依我所教的方法，修习这四念处满七年，便可期望他在现法中证得二果之一：或证阿罗汉果；若仍有取蕴余存，则证不来果。
ရဟန်းတို့ …ခုနစ်နှစ်ကို ထားဘိဦး၊ ရဟန်းတို့ …မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်မဆို ဤသတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့ကို ခြောက်နှစ်တို့ပတ်လုံး ဤငါဘုရားရှင် ဟောပြထားသော နည်းအတိုင်း ပွားများအားထုတ်ငြားအံ့။ ပ ။ ငါးနှစ်တို့ ပတ်လုံး။ လေးနှစ်တို့ပတ်လုံး။ သုံးနှစ်တို့ပတ်လုံး။ နှစ်နှစ်တို့ပတ်လုံး။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး။
诸比丘，且置七年；任何人若依我所教的方法，修习这四念处满六年……五年……四年……三年……两年……一年。
ရဟန်းတို့ …တစ်နှစ်ကို ထားဘိဦး၊ ရဟန်းတို့ …မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်မဆို ဤသတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့ကို ခုနစ်လတို့ပတ်လုံး ဤငါဘုရားရှင် ဟောပြထားသော နည်းအတိုင်း ပွားများအားထုတ်ငြားအံ့၊ ထိုသို့ ပွားများ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား မျက်မှောက်ဘဝ၌ပင်လျှင် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ဖြစ်စေ၊ ဥပါဒါန် အကြွင်းရှိသေးလျှင် အနာဂါမိဖိုလ်ကို ဖြစ်စေ - ဤဖိုလ်နှစ်ပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးသော ဖိုလ်ကို အမှန်ရပေမည်ဟု အလိုရှိအပ်ပေ၏။
诸比丘，且置一年；任何人若依我所教的方法，修习这四念处满七个月，便可期望他在现法中证得二果之一：或证阿罗汉果；若仍有取蕴余存，则证不来果。
ရဟန်းတို့ …ခုနစ်လကို ထားဘိဦး၊ ရဟန်းတို့ …မည်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်မဆို ဤသတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့ကို ခြောက်လတို့ပတ်လုံး ဤငါဘုရားရှင် ဟောပြထားသော နည်းအတိုင်း ပွားများအားထုတ်ငြားအံ့။ ပ ။ ငါးလတို့
诸比丘，且置七个月；任何人若依我所教的方法，修习这四念处满六个月……五个月——
原书第 537 页
ပညာဘာဝနာ၏ အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင် ပတ်လုံး။ လေးလတို့ပတ်လုံး။ သုံးလတို့ပတ်လုံး။ နှစ်လတို့ပတ်လုံး။ တစ်လပတ်လုံး။ လခွဲပတ်လုံး။
——四个月……三个月……两个月……一个月……半个月。
ရဟန်းတို့ …လခွဲကို ထားဘိဦး၊ ရဟန်းတို့ …မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်မဆို ဤသတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့ကို ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး ဤငါဘုရားရှင် ဟောပြထားသော နည်းအတိုင်း ပွားများအားထုတ်ငြားအံ့။ ထိုသို့ ပွားများ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား မျက်မှောက်ဘဝ၌ပင် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ဖြစ်စေ၊ ဥပါဒါန် အကြွင်းရှိသေးလျှင် အနာ- ဂါမိဖိုလ်ကို ဖြစ်စေ - ဤဖိုလ်နှစ်ပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးသော ဖိုလ်ကို အမှန်ရပေမည်ဟု အလိုရှိအပ်၏။
诸比丘，且置半个月；任何人若依我所教的方法，修习这四念处满七天，便可期望他在现法中证得二果之一：或证阿罗汉果；若仍有取蕴余存，则证不来果。’
(မ-၁-၉ဝ။)
（《中部》1-90。）
〔 သဗ္ဗမ္ပိ စေတံ မဇ္စျိမဿေဝ နေယျပုဂ္ဂလဿ ဝသေန ဝုတ္တံ။ တိက္ခပညံ ပန သန္ဓာယ ''ပါတော အနုသိဋ္ဌော သာယံ ဝိသေသံ အဓိဂမိဿတိ၊ သာယံ အနုသိဋ္ဌော ပါတော ဝိသေသံ အဓိဂမိဿတီ''တိ ဝုတ္တံ။
巴利《中部义注》原文（缅文字体）：“〔 သဗ္ဗမ္ပိ စေတံ မဇ္စျိမဿေဝ နေယျပုဂ္ဂလဿ ဝသေန ဝုတ္တံ။ တိက္ခပညံ ပန သန္ဓာယ ''ပါတော အနုသိဋ္ဌော သာယံ ဝိသေသံ အဓိဂမိဿတိ၊ သာယံ အနုသိဋ္ဌော ပါတော ဝိသေသံ အဓိဂမိဿတီ''တိ ဝုတ္တံ။”
(မ-ဋ္ဌ-၁-၃ဝ၅။)
（《中部义注》1-305。）
ခုနစ်နှစ်ကို အလွန်ဆုံးထား၍ ခုနစ်ရက်ကို အစောဆုံးထား၍ သတ်မှတ်ဖော်ပြထားအပ်သော အထက်ပါ ဘုရားရှင်၏ စကားတော်အားလုံးသည် ဉာဏ်အလယ်အလတ်စား ရှိသော ကျွတ်ထိုက်သော နေယျပုဂ္ဂိုလ်၏ အစွမ်းဖြင့်သာလျှင် မိန့်ဆိုတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်သော တိက္ခပညဝါ ပုဂ္ဂိုလ်ကိုကား --- ''နံနက်၌ ဆုံးမသော် ညချမ်းအခါ၌ မဂ်ဖိုလ်တရားထူးကို ရရှိ ရောက်ရှိလတ္တံ့၊ ညချမ်းအခါ၌ ဆုံးမခဲ့သော် နံနက်အခါ၌ မဂ်ဖိုလ်တရားထူးကို ရရှိ ရောက်ရှိလတ္တံ့၊''ဟု (မ-၂-၃ဝဝ။) ဗောဓိရာဇကုမာရသုတ္တန်၌ ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင် ဟောကြားထားတော်မူခဲ့၏။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၃ဝ၅။) 〕 '' ရဟန်းတို့ …ဤခရီးလမ်းသည် သတ္တဝါတို့၏ စိတ်ဓာတ် စင်ကြယ်ရန် စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း ငိုကြွေးခြင်းတို့ကို ကျော်လွှားလွန်မြောက်ရန် အရိယမဂ်ကို ရရှိရန် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် တစ်ကြောင်းတည်းသော ခရီးလမ်း ဖြစ်၏။ ယင်းသည့် ခရီးလမ်းကား ဤသတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့ပင်တည်း''ဟု ဤသို့သော အကြင်သတိပဋ္ဌာန်တရား
〔义注解释：上面佛陀把最长说为七年、最短说为七天，是针对慧力中等、堪受引导者而说。对于慧力锐利的人，佛陀在《菩提王子经》中亲自说：‘早晨受教，傍晚就会证得殊胜道果；傍晚受教，次晨就会证得殊胜道果。’（《中部》2-300；《中部义注》1-305。）〕佛陀又说：‘诸比丘，这是一条单一之道，能使有情清净，超越忧愁与悲泣，证得圣道，现证涅槃；这条道就是四念处。’我宣说四念处时，正是以能获得——
ကြေညာချက်ကို ငါဘုရားသည် မိန့်ဆိုတော်မူခဲ့၏၊ ဤကြေညာချက်ကို ဤအနာဂါမိဖိုလ် အရဟတ္တဖိုလ်ဟူသော အကျိုးနှစ်ပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးကို အမှန်ရရှိနိုင်ခြင်းကို ရည်ရွယ်တော်မူ၍ ငါဘုရား မိန့်ဆိုတော်မူခြင်းပင် ဖြစ်၏။
——不来果或阿罗汉果二种利益之一为意趣而宣说。
(မ-၁-၉ဝ-၉၁။)
（《中部》1-90—91。）
အာနာပါနဿတိ၏ အကျိုးဂုဏ်အင်အာနိသင်
入出息念的功德与利益
ရဟန်းတို့ …အာနာပါနဿတိကို ပွားများလေ့လာသည်ရှိသော် သတိပဋ္ဌာန် လေးပါးတို့ကို ပြည့်စေ ကုန်၏၊ သတိပဋ္ဌာန် လေးပါးတို့ကို ပွားများလေ့လာကုန်သည်ရှိသော် ဗောဇ္စျင် ခုနစ်ပါးတို့ကို ပြည့်စေကုန်၏၊ ဗောဇ္စျင် ခုနစ်ပါးတို့ကို ပွားများလေ့လာကုန်သည်ရှိသော် အရဟတ္တမဂ် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ပြည့်စေကုန်၏။
‘诸比丘，若修习、多修习入出息念，便能圆满四念处；若修习、多修习四念处，便能圆满七觉支；若修习、多修习七觉支，便能圆满阿罗汉道与阿罗汉果。’
(မ-၃-၁၂၄။)
（《中部》3-124。）
ရာဟုလာ …ဤသို့ (၁၆)မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဟောတော်မူခဲ့သောနည်းဖြင့် ပွားစေအပ်သော ဤသို့ (၁၆)မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဟောတော်မူအပ်ခဲ့သောနည်းဖြင့် ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာ ပြုအပ်သော အာနာပါနဿတိဖြင့် အဆုံး၌ ဖြစ်ကုန်သော အကြင် အဿာသပဿာသတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထို အဿာသပဿာသတို့သည်လည်း ထင်ထင်ရှားရှား သိအပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍သာလျှင် ချုပ်ကုန်၏၊ ထင်ထင်ရှားရှား မသိအပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ကား မချုပ်ကြလေကုန်။ (မ-၂-၈၉။) ထိုစရိမက = အဆုံးစွန်၌ ဖြစ်ကုန်သော အဿာသ ပဿာသဟူရာ၌ အဿာသ ပဿာသချုပ်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် စရိမက သုံးမျိုး ရှိ၏။
‘罗睺罗，依这十六种方式修习、反复修习入出息念时，在生命末端生起的入息与出息，只有在被清楚觉知的情况下才会止息；不清楚觉知就不会止息。’（《中部》2-89。）这里所谓在最末端生起的入息与出息，就其止息而言，有三种‘最后息’：
၁။ ဘဝစရိမက = ဘဝ၏အစွမ်းဖြင့် အဆုံးစွန်၌ ဖြစ်ကုန်သော အဿာသပဿာသ၊
一、有之最后息（bhavacarimaka）：就诸有而言，处于最末端的入息与出息；
原书第 538 页
၂။ စျာနစရိမက = စျာန်၏အစွမ်းဖြင့် အဆုံးစွန်၌ ဖြစ်ကုန်သော အဿာသပဿာသ၊ ၃။ စုတိစရိမက = စုတိခဏ၏ အစွမ်းဖြင့် အဆုံးစွန်၌ ဖြစ်ကုန်သော အဿာသပဿာသ --- ဤသို့လျှင် စရိမက သုံးမျိုး ရှိ၏။ ဘဝတို့တွင် ကာမဘဝ၌သာ အဿာသပဿာသတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ရူပဘဝ အရူပဘဝတို့၌ မဖြစ်ကုန်၊ ထိုကြောင့် ထိုအဿာသပဿာသတို့သည် ဘဝစရိမက မည်ကုန်၏။ စျာန် တို့တွင် ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန် တတိယစျာန်ဟူသော ရှေးစျာန်သုံးပါးအပေါင်း၌သာ အဿာသပဿာသတို့- သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ စတုတ္ထစျာန်၌ မဖြစ်ကုန်၊ ထိုကြောင့် ထိုအဿာသပဿာသတို့သည် စျာနစရိမက မည်ကုန်၏၊ စုတိစိတ်မှ ပြန်၍ ရေတွက်သော် (၁၆)ချက်မြောက်သော တစ်နည်း (၁၇)ချက်မြောက်သော စိတ်နှင့် အတူတကွ အကြင် အဿာသပဿာသတို့သည် ဖြစ်ကြကုန်၏ စုတိစိတ်နှင့် အတူတကွ ချုပ်ကုန်၏၊ ဤစုတိစိတ်နှင့် အတူ တကွ ချုပ်ကုန်သော အဿာသပဿာသတို့သည် စုတိစရိမက မည်ကုန်၏။ ဤစုတိစရိမက အဿာသပဿာသ
二、禅之最后息（jhānacarimaka）：就诸禅而言，处于最末端的入息与出息；三、死之最后息（cuticarimaka）：就死心刹那而言，处于最末端的入息与出息。三种最后息就是这样。在诸有之中，入息与出息只在欲有生起，不在色有与无色有生起，所以称为‘有之最后息’。在诸禅之中，入息与出息只在初禅、第二禅、第三禅这前三禅生起，不在第四禅生起，所以称为‘禅之最后息’。从死心向前倒数，与第十六个心——另一说为第十七个心——同时生起，并与死心同时止息的入息与出息，称为‘死之最后息’。这里说明入出息念修习的利益时，所谓最后息——
တို့ကို ဤအာနာပါနဿတိဘာဝနာ၏ အကျိုးအာနိသင်ကို ပြဆိုရာ၌ စရိမကဟူ၍ အလိုရှိအပ်ကုန်၏။
——所指的正是死之最后息。
ဤအာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာန်းကို အဖန်တလဲလဲ လုံ့လသဲလျက် ကြိုးစားအားထုတ်လျက်ရှိသော ယောဂါ- ဝစရ ရဟန်းတော်၏ သန္တာန်၌ အာနာပါနအာရုံကို ကောင်းစွာ ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူနိုင်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် စုတိစိတ်၏ ရှေး၌ (၁၆)ချက်မြောက်သော သို့မဟုတ် (၁၇)ချက်မြောက်သော စိတ်၏ ဖြစ်ဆဲ ဥပါဒ်ခဏ၌ ယင်း အဿာသပဿာသတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ဥပါဒ်ကို ဆင်ခြင်လိုက်သည်ရှိသော် ယင်းအဿာသပဿာသတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ဥပါဒ်သည်လည်း ထင်ရှားနေ၏၊ တည်မှု ဌီကာလကို ဆင်ခြင်လိုက်သည်ရှိသော် ယင်းအဿာသပဿာသတို့၏ တည်မှု ဌီကာလသည်လည်း ထင်ရှားလျက်ပင် ရှိ၏၊ ပျက်မှု ဘင်ကို ဆင်ခြင်လိုက်သည်ရှိသော် ယင်းအဿာသ ပဿာသတို့၏ ပျက်မှု ဘင်သည်လည်း ထင်ရှားလျက်ပင် ရှိ၏။
反复精勤修习入出息念业处的瑜伽行者比丘，能以智善加辨别入出息所缘。因此，他以观智观察死心之前倒数第十六个或第十七个心生起时，与之同时生起的入息与出息：观察其生起刹那，入出息的生起便清楚显现；观察其住时，入出息的住也清楚显现；观察其坏灭，入出息的坏灭也清楚显现。
မှန်ပေသည် -- ဤအာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းမှ အခြားတစ်ပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပွားများ၍ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ရှိသော ရဟန်းတော်သည် အသက်ရှင်သော ခဏ၏ အပိုင်းအခြား သက်တမ်း အချိန်ကာလကို ပိုင်းခြား နိုင်သည်လည်း ရှိ၏၊ မပိုင်းခြားနိုင်သည်လည်း ရှိ၏။ (၁၆)မျိုးသော တည်ရာဝတ္ထုရှိသော ဤအာနာပါနဿတိကို (၁၆)မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် စုံလင်အောင် ပွားများအားထုတ်ပြီး၍ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်ပြီးသော ရဟန္တာအရှင်မြတ်အဖို့ကား အသက်ရှင်သော ခဏ၏ အပိုင်းအခြား သက်တမ်း အချိန်ကာလကို ပိုင်းခြားနိုင်- သည်သာလျှင်ဖြစ်၏။ ထိုရဟန်းတော်သည် ''ယခုအခါ၌ ဤမျှလောက်သော ကာလပတ်လုံး ငါ၏ အာယုသင်္ခါရ တို့သည် ဖြစ်ကုန်လတ္တံ့၊ ဤမျှလောက်သော ကာလထက် အလွန် မဖြစ်ကုန်လတ္တံ့''ဟု ဤသို့ သိရှိ၍ မိမိ၏ ဓမ္မတာသဘောအတိုင်းသာလျှင် မိမိ၏ အလိုဆန္ဒအတိုင်းသာလျှင် ကိုယ်လက်သုတ်သင်ခြင်း၊ သင်းပိုင်ဝတ်ခြင်း၊
确实，经由入出息念以外的其他业处修习而证得阿罗汉果的比丘，可能能够、也可能不能准确限定自己的寿命；而依十六种所依处、以十六种方式完整修习入出息念，并证得阿罗汉果的阿罗汉，则一定能准确限定自己的寿命。他知道：‘从现在起，我的寿行还会持续这么久，超过这一时限就不再持续。’于是依其自然情形与自己的意愿，沐浴、穿好下衣——
ကိုယ်ဝတ်ရုံခြင်း အစရှိကုန်သော ကိစ္စအားလုံးတို့ကို ပြုလုပ်ပြီးနောက် မျက်လုံးတော်တို့ကို မှိတ်လေ၏။ ကောဋ- ပဗ္ဗတတောင်ကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော တိဿမထေရ်၊ သင်းဝင်ပင်ကြီးရှိသော မဟာကရဉ္ဇိယ ကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော မဟာတိဿမထေရ်၊ ဒေဝပုတ္တတိုင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော ပိဏ္ဍ- ပါတိကတိဿမထေရ်၊ စိတ္တလတောင်ကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော ညီတော် နောင်တော် မထေရ် နှစ်ပါး --- ဤမထေရ်မြတ်ကြီးတို့ကား စံထားထိုက်ကုန်သော အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာနိက မထေရ်မြတ်ကြီးတို့တည်း။
——与上衣等，办妥一切事务以后闭上双眼。住各得山寺的帝须长老、住大迦兰支耶寺的摩诃帝须长老、住天子大园的乞食者帝须长老，以及住制多罗山寺的两位兄弟长老，都是值得作为典范的入出息念业处长老。
ဝတ္ထုတစ်ခု ----- နှစ်ဦးသော ညီနောင် မထေရ်တို့တွင် တစ်ဦးသော မထေရ်သည် တစ်ခုသော လပြည့် ဥပုသ်နေ့၌ ပါတိမောက်ကို ပြဆိုပြီးဆုံးစေပြီး၍ ရဟန်းတော်အပေါင်းခြံရံလျက် မိမိနေရာအရပ်သို့ ကြွတော်မူ၍ စင်္ကြံ၌ ရပ်တည်တော်မူလျက် ----- လဆန်းပက္ခ ညဥ့်ဦးယာမ် အချိန်၌ ဝန်းကျင်ပတ်ချာ အရပ်ဆယ်မျက်နှာမှ သွန်းလောင်းအပ်သော နို့ရည်အယဥ်ရှိသကဲ့သို့သော ကောင်းကင်အပြင်ကိုလည်းကောင်း ငွေပြားနှင့်တူသော သဲဖြင့် ဖြန့်ခင်းထားအပ်သော မြေအရပ်ကိုလည်းကောင်း တွေ့မြင်ရ၍ ''ဤအချိန်အခါကာလသည်လည်းကောင်း
一则故事——两位兄弟长老中的一位，在一个望日布萨诵戒结束以后，由众比丘围绕着返回自己的住处，站在经行道上。初夜时分，他看到十方天空仿佛流注着牛奶般光明，地面铺着如银片一般的细沙，便凝望月光，心想：‘这一时节与——
原书第 539 页
ပညာဘာဝနာ၏ အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင် ဤအရပ်ဒေသသည်လည်းကောင်း မွေ့လျော်ဖွယ် ရှိစွတကား၊ ငါ၏ စင်ကြယ်သော အလိုအဇ္စျာသယဓာတ်နှင့် တူညီနေပေ၏၊ ဤခန္ဓဒုက္ခ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးကို အဘယ်မျှကြာအောင် ထမ်းဆောင်ထားရဦးမည်နည်း''ဟု ဤ သို့လျှင် လရောင်ကို တစိန်းစိန်းကြည့်လျက် မိမိ၏ အာယုသင်္ခါရတို့ကို စူးစမ်းမြော်တင်း၍ ကြည့်ရှုလတ်လေ- သော် အာယုသင်္ခါရတို့ကား ကုန်လေပြီဟု စူးစမ်းဆင်ခြင် သိမြင်ပြီး၍ ရဟန်းသံဃာကို ဤသို့ မိန့်ဆိုတော်မူ၏။
——这一地方真令人喜悦，与我清净的内在意愿相契。我还要背负这五蕴苦聚的重担多久呢？’他由此审察自己的寿行，知道寿行即将穷尽，便对比丘僧团这样说道。
''ငါ့ရှင်တို့ …သင်တို့သည် အဘယ်သို့သော ဣရိယာပုထ်ဖြင့် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကုန်သော ရဟန်းတို့ကို မြင်ဖူး ပါကုန်သနည်း'' -- ဤသို့ မေးတော်မူလိုက်၏။
‘贤友们，你们曾见过比丘以哪一种威仪般涅槃？’长老这样问道。
ထိုရဟန်းအပေါင်းတို့တွင် အချို့သော ရဟန်းတို့က ''အရှင်ဘုရား …တပည့်တော်တို့သည် နေရာ၌ ထိုင်ကုန်လျက်ပင်လျှင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကုန်သော မထေရ်တို့ကို ဖူးမြော်ဖူးပါကုန်၏''ဟု လျှောက်ထားကြ၏။
众比丘中，有人答道：‘尊者，我们曾见过长老坐在座位上般涅槃。’
အချို့သော ရဟန်းတို့က ''ကောင်းကင်၌ ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေကာ ထိုင်ကုန်လျက် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကုန်သော မထေရ်မြတ်ကြီးတို့ကို ဖူးမြင်လိုက်ဖူးပါကုန်၏''ဟု လျှောက်ထားကြကုန်၏။ ထိုအခါ မထေရ်မြတ်ကြီးက ဤသို့ အမိန့်ရှိတော်မူ၏။
另一些比丘答道：‘尊者，我们也曾见过大长老在空中结跏趺坐而般涅槃。’这时，大长老说道：
''ငါ့ရှင်တို့ …ငါသည် ယခုအခါ၌ သင်တို့ကို စင်္ကြံခတ်လျက်သာလျှင် = စင်္ကြံလျှောက်နေတုန်းမှာပင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသည်ကို ပြပေအံ့'' ----- ဤသို့ မိန့်ကြားတော်မူလိုက်၏။ ထိုနောင် မထေရ်မြတ်ကြီးသည် စင်္ကြံတစ်နေရာ၌ ဖီလာကန့်လန့် အရေး အကြောင်းတစ်ခုကို သားတော်မူလိုက်၏ = မျဥ်းသားလိုက်၏။ ထိုသို့ မျဥ်းသားပြီးနောက် ----- ''ငါ့ရှင်တို့ …ငါသည် ဤမှာဘက် စင်္ကြံစွန်းမှ ထိုမှာဘက် စင်္ကြံစွန်းသို့သွား၍ တစ်ဖန် ပြန်လှည့်လာခဲ့- သော် ဤမျဥ်းသားထားသော အရေးအကြောင်းသို့ ရောက်ရှိသောအခါ၌ပင်လျှင် ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုတော်မူပေအံ့'' - ဤသို့ပြောဆို၍ စင်္ကြံသို့ သက်၍ ထိုမှာဘက် စင်္ကြံသို့ လျှောက်သွား၍ တစ်ဖန်ပြန်လှည့်လာခဲ့သည်ရှိသော် တစ်ဘက်သော ခြေဖြင့် မျဥ်းသားထားသော အရေးအကြောင်းကို နင်းမိသော ခဏ၌သာလျှင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူလေ၏။
‘贤友们，现在我要让你们看看，我只以经行威仪而般涅槃。’说罢，大长老在经行道的一处横画一条线，然后说道：‘贤友们，我从经行道这一端走到另一端，再转身走回来；当我正好走到这条线时，就会般涅槃。’说完，他走到经行道另一端，再转身返回；当一只脚刚好踏在线上时，便般涅槃了。
ထိုသို့ (၁၆)မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ပွားများထားအပ်သော အာနာပါနဿတိ၏ ပရိနိဗ္ဗာန်စံသည့်တိုင်အောင် ကြီးကျယ်ဖွံ့ဖြိုး များမြတ်သော အကျိုးရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ပညာရှိ သူတော်- ကောင်းသည် စင်စစ်ဧကန် အမှန်အားဖြင့် (နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ အမည်ရသော ဤကျမ်း၌ ပါဠိတော် အဋ္ဌ- ကထာ ဋီကာ အရပ်ရပ်တို့ကို အစဥ်မှီးလျက် ရေးသားဖွင့်ဆိုအပ်ခဲ့သည့်အတိုင်း) တစ်ပါးမက များပြားသော အကျိုးအာနိသင် ရှိသော အာနာပါနဿတိကို နေ့ရောညဥ့်ပါ ဘယ်ခါမလပ် အခါခပ်သိမ်း သမထဝိပဿနာ ဘာဝနာအမှု၌ မမေ့မလျော့ခြင်း အပ္ပမာဒတရား လက်ကိုင်ထားလျက် အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ပွားများအား- ထုတ်လေရာသတည်း။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈၃-၂၈၄။ မဟာဋီ-၁-၃၄၆။) ဝိပဿနာပိုင်း ပြီး၏။
如此，依十六种方式圆满修习的入出息念，具有广大殊胜的利益，直至能于般涅槃时清楚了知。因此，希望成就第八种圣者——阿罗汉——的具慧善士，应当依本书《趣向涅槃之道》所引巴利、义注与复注的教说，日夜恒常以不放逸为依止，在止观修习中反复修习具有众多功德与利益的入出息念。（《清净之道》1-283—284；《大复注》1-346。）观禅篇终。
သာသနာတော်သက္ကရာဇ် -၂၅၃၈ - ခု၊ ဖားအောက်တောရဆရာတော် ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၅၆ - ခု - နတ်တော်လပြည့်နေ့၊ စိတ္တလတောင်ကျောင်း ခရစ်သက္ကရာဇ် - ၁၉၉၄ - ခု - ဒီဇင်ဘာ - ၁၇ - ရက်နေ့၊ ဖားအောက်တောရ နံနက် (၁ဝ)နာရီ မိနစ် (၄ဝ)တွင် ပြီးသည်။
佛历二五三八年；缅历一三五六年那陀月望日；公元一九九四年十二月十七日上午十时四十分完成。帕奥禅师，于制多罗山寺（帕奥禅林）。