道非道智见清净释:生灭智章(之六)

《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版

观禅篇 · 原书第 245–266 页 · 198 个翻译单元

缅文为主本的机器规范化候选文本,尚未逐页人工校勘;中文全卷标记为「待义审」,缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。

原书第 245 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း ဖြစ်ကုန်ပြီးသော သင်္ခါရတရားတို့သည် အရှည်မတည် ချက်တစ်ဖြုတ် ချုပ်ပျက်ကုန်သတတ်''ဟု အမြဲ အသစ် အသစ်တို့သည်သာလျှင် ဖြစ်ကုန်၍ သင်္ခါရတရားတို့သည် ထင်လာပေကုန်၏။ အမြဲ အသစ်အသစ်တို့သာ ဖြစ်ကုန်၍ ထင်လာကုန်သည် မဟုတ်သေး၊ စင်စစ်မှာမူ နေခြည်ထိပျောက် နှင်းရည်ပေါက်ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရေပြွက်ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရေပေါ်၌ တောင်ဝှေးတုတ်ချောင်းဖြင့် သားလိုက်သော အရေးအသားကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ ပွတ်ဆောက်ဖျားပေါ်၌ တင်ထားလိုက်သော မုန်ညင်းစေ့ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ လျှပ်စစ်ပြက်သကဲ့သို့ လည်းကောင်း = လျှပ်စစ် လျှပ်ပန်းနွယ်ကဲ့သို့လည်းကောင်း သက်တမ်းအားဖြင့် တိုတောင်းလှစွာသော အချိန် ကာလမျှသာ တည်ခြင်း ရှိကုန်၏ ဟူ၍လည်း ထင်လာကုန်၏။
——既已生起的诸行却不久住,转瞬即告止息、坏灭。’他看见的诸行,总是只有不断新生者在生起。不仅如此,他还会看见:它们的寿命极其短暂,只住极短的时间;犹如朝露遇日即消,犹如水泡,犹如以杖在水面划出的痕迹,犹如置于锥尖的芥子,也犹如电光一闪。
သည်မျှသာမကသေး၊ မျက်လှည့်ပမာ၊ တံလှပ်ပမာ၊ အိပ်မက်ပမာ၊ ထင်းမီးစကိုကိုင်၍ ပတ်ပတ်လည်- အောင် လှည့်အပ်သော မီးစက်မီးဝိုင်းပမာ၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ မြူးတူးပျော်ပါး ကစားလိုသော အလိုဆန္ဒဖြင့် မြို့ကဲ့သို့ ကောင်းကင်၌ ထင်စေအပ်သော = တည်ထောင်ဖန်ဆင်းအပ်သော နတ်မြို့ပမာ၊ ရေမြှုပ်စိုင်ပမာ၊ ငှက်ပျောတုံး ပမာ- အစရှိသည်တို့ကဲ့သို့ အနှစ်ကင်းကုန်သည်ဖြစ်၍ အနှစ်မဲ့ကုန်၏ - ဟုလည်း ထင်လာကုန်၏။
还不止于此,他又会看见:诸行犹如幻术、阳焰、梦境、旋动火把所成的火轮,犹如乾闼婆天人因嬉戏之意在空中幻现建造的天城,又如泡沫团、芭蕉干等;全都没有坚实的核心,空无实质。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၈-၂၆၉။)
(《清净道论》2-268—269。)
တရုဏ ဝိပဿနာဉာဏ်
初步观智
ဧတ္တာဝတာနေန ''ဝယဓမ္မမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နဉ္စ ဝယံ ဥပေတီ''တိ ဣမိနာ အာကာရေန သမပညာသ- လက္ခဏာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတံ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနံ နာမ တရုဏဝိပဿနာဉာဏံ အဓိဂတံ ဟောတိ။ ယဿာဓိဂမာ အာရဒ္ဓဝိပဿကောတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၉။) ဤမျှ အတိုင်းအရှည် ရှိသော သင်္ခါရတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း = ဥဒယဗ္ဗယကို ဝိပဿနာဘာဝနာဉာဏ်- ဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်သည့် တိုင်အောင်သော ဘာဝနာ အစီအရင်ဖြင့် ဤယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်သည် ''သင်္ခါရတရား မှန်သမျှသည် ပျက်ခြင်းသဘောတရား ရှိသည် ဖြစ်၍သာလျှင် ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ဖြစ်ပြီး၍လည်း မိမိ၏ သဘောဓမ္မတာအားဖြင့် ပျက်ခြင်းသို့သာလျှင် ကပ်ရောက်သွား၏''ဟု ဤသို့သော အခြင်း အရာအားဖြင့် အမျှ (၅ဝ)သော လက္ခဏာတို့ကို ထိုးထွင်းသိမြင်ပြီး၍ တည်နေသော ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာ မည်သော နုနယ်သော တရုဏဝိပဿနာဉာဏ်သည် ရအပ်ပြီး ဖြစ်ပေသည်။ ယင်း ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏ်ကို
巴利《清净道论》原文(缅文字体):‘ဧတ္တာဝတာနေန ''ဝယဓမ္မမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နဉ္စ ဝယံ ဥပေတီ''တိ ဣမိနာ အာကာရေန သမပညာသ- လက္ခဏာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတံ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနံ နာမ တရုဏဝိပဿနာဉာဏံ အဓိဂတံ ဟောတိ။ ယဿာဓိဂမာ အာရဒ္ဓဝိပဿကောတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၉။)’译:‘至此,依“唯有以坏灭为法者生起,已生者趋向坏灭”这一行相,通达五十种相而安住的生灭随观,便名为已经证得的初步观智;证得它的人,称为正在精勤修观者。’依上述次第,以观修智亲自现前、透彻知见诸行的生起与坏灭,到了这样的程度,这位瑜伽行者便以‘一切行法都唯有具有坏灭之性才会生起;生起以后,又依其自身法性唯趋向坏灭’这样的行相,通达五十种相而安住,证得名为生灭随观的初步观智。由于证得了这种生灭随观智——
ရရှိခြင်းကြောင့် အာရဒ္ဓဝိပဿက = အားထုတ်အပ်သော ဝိပဿနာ ရှိသော = အားထုတ်ဆဲ ဝိပဿနာ ရှိသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်ဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်းသို့ ရောက်ရှိလာပေသည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၉။)
——他便被称为正在精勤修观者(āraddha-vipassaka),也就是已经发起而仍在精勤修习毗婆舍那的瑜伽行者。(《清净道论》2-269。)
သစ္စကအမေး - ဘုရားရှင်အဖြေ
萨遮迦问与佛陀答
ကိတ္တာဝတာ စ နု ခေါ ဘောတော ဂေါတမဿ သာဝကော သာသနကရော ဟောတိ သြဝါဒပတိကရော၊ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော ဝိဂတကထံကထော ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော အပရပ္ပစ္စယော သတ္ထုသာသနေ ဝိဟရတီတိ။ ဣဓ အဂ္ဂိဝေဿန မမ သာဝကော ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ သြဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ၊ သဗ္ဗံ ရူပံ ''နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ''တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ။ ယာ ကာစိ ဝေဒနာ။ ပ ။ ယာ ကာစိ သညာ။ ပ ။ ယေ ကေစိ သင်္ခါရာ။ ပ ။ ယံ ကိဉ္စိ ဝိညာဏံ။ ပ ။ ။ ဧတ္တာဝတာ ခေါ အဂ္ဂိဝေဿန မမ သာဝကော သာသနကရော ဟောတိ သြဝါဒပတိကရော၊ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော ဝိဂတကထံကထော ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော အပရပ္ပစ္စယော သတ္ထုသာသနေ ဝိဟရတီတိ။ (မ-၁-၂၉၇။ စူဠသစ္စကသုတ္တန်။)
巴利《小萨遮迦经》原文(缅文字体):‘ကိတ္တာဝတာ စ နု ခေါ ဘောတော ဂေါတမဿ သာဝကော သာသနကရော ဟောတိ သြဝါဒပတိကရော၊ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော ဝိဂတကထံကထော ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော အပရပ္ပစ္စယော သတ္ထုသာသနေ ဝိဟရတီတိ။ ဣဓ အဂ္ဂိဝေဿန မမ သာဝကော ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ သြဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ၊ သဗ္ဗံ ရူပံ ''နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ''တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ။ ယာ ကာစိ ဝေဒနာ။ ပ ။ ယာ ကာစိ သညာ။ ပ ။ ယေ ကေစိ သင်္ခါရာ။ ပ ။ ယံ ကိဉ္စိ ဝိညာဏံ။ ပ ။ ။ ဧတ္တာဝတာ ခေါ အဂ္ဂိဝေဿန မမ သာဝကော သာသနကရော ဟောတိ သြဝါဒပတိကရော၊ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော ဝိဂတကထံကထော ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော အပရပ္ပစ္စယော သတ္ထုသာသနေ ဝိဟရတီတိ။ (မ-၁-၂၉၇။ စူဠသစ္စကသုတ္တန်။)’译:‘〔萨遮迦问:〕尊者乔答摩的弟子,要到何种程度才算遵行教法、实行教诫,已经超越疑惑、断除犹疑,得到无畏,不依他缘而住于导师的教法中?〔佛陀答:〕阿耆毗舍那,在此,我的弟子对于任何色,无论过去、未来、现在,内或外,粗或细,劣或胜,远或近;对这一切色,都以正慧如实观见:“这不是我的,这不是我,这不是我的自我。”对于任何受……任何想……任何诸行……任何识,也同样如实观见。阿耆毗舍那,到这样的程度,我的弟子便是遵行教法、实行教诫者;他已经超越疑惑、断除犹疑,得到无畏,不依他缘而住于导师的教法中。’(《中部》1-297,《小萨遮迦经》。)
原书第 246 页
သမ္မပ္ပညာယ ပဿတီတိ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ သုဋ္ဌု ပဿတိ။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၁၉၇။) သမ္မ။ ပ ။ ပဿတီတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိပဿနာဉာဏေန သမ္မသနဝသေန၊ မဂ္ဂက္ခဏေ အဘိသမယဝသေန သုဋ္ဌု အတ္တပစ္စက္ခေန ဉာဏေန ပဿတိ။ (သံ-ဋီ-၂-၁၈၁။) သစ္စက-အမေး ----- အဘယ်မျှသော အတိုင်းအရှည်ဖြင့် အရှင်ဂေါတမ၏ တပည့်သာဝကသည် အဆုံး အမကို လိုက်နာသူ ညွှန်ကြားချက်ကို လိုက်နာသူ ဖြစ်သနည်း၊ ယုံမှားခြင်းကို လွန်မြောက်လျက် သို့လော သို့လော တွေးတောခြင်း ကင်းလျက် ရဲရင့်ခြင်း (= ရဲရင့်သောဉာဏ်) သို့ရောက်လျက် သူတစ်ပါးကို ကိုယ်းစား ယုံကြည်ရန် မလိုတော့သည်ဖြစ်၍ မြတ်စွာဘုရားသာသနာတော်၌ နေပါသနည်း - ဟု မေး၏။
巴利《相应部义注》原文(缅文字体):‘သမ္မပ္ပညာယ ပဿတီတိ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ သုဋ္ဌု ပဿတိ။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၁၉၇။)’译:‘所谓“以正慧观见”,是连同毗婆舍那慧与道慧而善观见。’巴利《相应部复注》原文(缅文字体):‘သမ္မ။ ပ ။ ပဿတီတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိပဿနာဉာဏေန သမ္မသနဝသေန၊ မဂ္ဂက္ခဏေ အဘိသမယဝသေန သုဋ္ဌု အတ္တပစ္စက္ခေန ဉာဏေန ပဿတိ။ (သံ-ဋီ-၂-၁၈၁။)’译:‘所谓“以正慧观见”,是指在前分阶段以观智作思惟而善观见,在道刹那则以现观而由自己的亲证现见智善观见。’萨遮迦问道:‘尊者乔答摩的弟子,要到何种程度才算遵行教法、实行教诫,已经超越疑惑、断除犹疑,达到无畏——即无畏之智——不再须依靠、信从他人,而住于世尊的教法中?’
ဘုရားရှင့်-အဖြေ ----- အဂ္ဂိဝေဿန …ဤသာသနာတော်၌ ငါ၏ တပည့်သာဝကသည် ----- ၁။ အတွင်း (= အဇ္ဈတ္တ)၌ ဖြစ်သည်ဖြစ်စေ၊ ၂။ အပ (= ဗဟိဒ္ဓ)၌ ဖြစ်သည်ဖြစ်စေ၊ ၃။ ရုန့်ရင်းသည်ဖြစ်စေ၊ ၄။ သိမ်မွေ့သည်ဖြစ်စေ၊ ၅။ ယုတ်သည်ဖြစ်စေ၊ ၆။ မြတ်သည်ဖြစ်စေ၊ ၇။ အဝေး၌ (တည်သည်) ဖြစ်စေ၊ ၈။ အနီး၌ (တည်သည်) ဖြစ်စေ၊ ၉။၁ဝ။၁၁။ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော ရုပ်အားလုံးကို -- ''ဤရုပ်သည် ငါပိုင် မဟုတ်၊ ဤရုပ်သည် ငါ မဟုတ်၊ ဤရုပ်သည် ငါ့ကိုယ် = အတ္တ မဟုတ်'' - ဟု ဤသို့လျှင် ဤရုပ်ကို အမှန်အတိုင်း (ဝိပဿနာပညာ မဂ်ပညာဟူသော) ကောင်းသောပညာဖြင့် ရှုမြင်၏။
佛陀答道:‘阿耆毗舍那,在此,我的弟子对于一切色——无论一、内,二、外,三、粗,四、细,五、劣,六、胜,七、远,八、近,九、过去,十、未来,十一、现在——都以观慧、道慧这一正慧,如实观见:“此色不是我的,此色不是我,此色不是我的自我。”’
ခံစားခြင်း = ဝေဒနာကို။ ပ ။
对于一切受,也同样如实观见……
မှတ်သားခြင်း = သညာကို ။ ပ ။
对于一切想,也同样如实观见……
ပြုပြင်စီရင်မှု = သင်္ခါရတို့ကို။ ပ ။
对于一切行,也同样如实观见……
အထူးသိမှု = ဝိညာဏ်အားလုံးကို။ ပ ။ ရှုမြင်၏။
对于一切识,也同样如实观见。
အဂ္ဂိဝေဿန …ဤမျှသော အတိုင်းအရှည်ဖြင့် ငါ၏ တပည့်သာဝကသည် အဆုံးအမကို လိုက်နာသူ ညွှန်ကြားချက်ကို လိုက်နာသူဖြစ်၏၊ ယုံမှားခြင်းကို လွန်မြောက်လျက် သို့လော သို့လော တွေးတောခြင်းကင်းလျက် ရဲရင့်ခြင်း ဉာဏ်သို့ ရောက်လျက် သူတစ်ပါးကို ကိုယ်းစားယုံကြည်ရန် မလိုတော့သည်ဖြစ်၍ မြတ်စွာဘုရားသာသ- နာတော်၌ နေ၏ဟု မိန့်တော်မူ၏။ (မ-၁-၂၉၇။ မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော်မြန်မာပြန်-၃ဝ၅။ စူဠသစ္စကသုတ္တန်။) 〔မှတ်ချက် -- အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စတော ဝဝတ္ထေတီတိအာဒိနာ နယေန အတီတတ္တိကဿေဝ စ ဝသေန သမ္မသနဿ ဝုတ္တတ္တာ အဇ္ဈတ္တာဒိဘေဒံ အနာမသိတွာပိ အတီတတ္တိကဿေဝ ဝသေန ပရိစ္ဆိန္ဒိ- တွာပိ အနိစ္စာဒိတော သမ္မသနံ ကာတဗ္ဗမေဝ။ (ပဋိသံ-ဋ္ဌ-၁-၂၃၃။) -- အထက်ပါ မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော် မြန်မာပြန်မှာ ဤ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂအဋ္ဌကထာအဖွင့်နှင့် အညီပင် ဖြစ်သည်။〕〕〕 ယသ္မာ ပနေတ္ထ ပဿတီတိ ဝုတ္တတ္တာ သေက္ခဘူမိ ဒဿိတာ။ တသ္မာ ဥတ္တရိ အသေက္ခဘူမိ ပုစ္ဆန္တော
佛陀接着说:‘阿耆毗舍那,到这样的程度,我的弟子便是遵行教法、实行教诫者;他已经超越疑惑、断除犹疑,达到无畏,不再须依靠、信从他人,而住于世尊的教法中。’(《中部》1-297;《根本五十经篇》缅译第305页;《小萨遮迦经》。)〔注:巴利《无碍解道义注》原文(缅文字体):‘အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စတော ဝဝတ္ထေတီတိအာဒိနာ နယေန အတီတတ္တိကဿေဝ စ ဝသေန သမ္မသနဿ ဝုတ္တတ္တာ အဇ္ဈတ္တာဒိဘေဒံ အနာမသိတွာပိ အတီတတ္တိကဿေဝ ဝသေန ပရိစ္ဆိန္ဒိ- တွာပိ အနိစ္စာဒိတော သမ္မသနံ ကာတဗ္ဗမေဝ။ (ပဋိသံ-ဋ္ဌ-၁-၂၃၃။)’译:‘既然经文依“分别过去、未来、现在为无常”等方式,只从过去等三时而说思惟,那么即使不另触及内等差别,也仍须单依过去等三时加以界定,观为无常等。’上引《根本五十经篇》缅译,正与这段《无碍解道义注》的解释相符。〕巴利《中部义注》原文上段(缅文字体):‘ယသ္မာ ပနေတ္ထ ပဿတီတိ ဝုတ္တတ္တာ သေက္ခဘူမိ ဒဿိတာ။ တသ္မာ ဥတ္တရိ အသေက္ခဘူမိ ပုစ္ဆန္တော’
ဒုတိယံ ပဥှံ ပုစ္ဆိ၊ တမ္ပိဿ ဘဂဝါ ဗျာကာသိ။ (မ-ဋ္ဌ-၂-၁၈၂။)
巴利引文续(缅文字体):‘ဒုတိယံ ပဥှံ ပုစ္ဆိ၊ တမ္ပိဿ ဘဂဝါ ဗျာကာသိ။ (မ-ဋ္ဌ-၂-၁၈၂။)’合译:‘由于这里说“观见”,便显示了有学地。因此,为了进一步询问无学地,他又提出第二个问题;世尊也为他解答。’(《中部义注》2-182。)
原书第 247 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း ဤ အထက်ပါ အဖြေမှာ -- ပဿတိ = ရှုမြင်၏ဟု ဟောကြားထားတော်မူသည့်အတွက် သေက္ခဘုံကို ညွှန်ပြလျက်ရှိ၏။ ထိုကြောင့် အထက် အသေက္ခဘုံကို မေးလျှောက်လို၍ ဒုတိယပြဿနာကို ဆက်လက်၍ မေးမြန်းပြန်၏၊ ဘုရားရှင်ကလည်း အဖြေပေးတော်မူ၏။ ယင်းဒုတိယ အမေးအဖြေမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်၏။
上述答语因为说的是‘观见’,所以显示的是有学地。因此,萨遮迦为了进一步询问无学地,又提出第二个问题,世尊也为他解答。这第二组问答如下。
ကိတ္တာဝတာ ပန ဘော ဂေါတမ ဘိက္ခု အရဟံ ဟောတိ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော သြဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တောတိ။
巴利《小萨遮迦经》原文(缅文字体):‘ကိတ္တာဝတာ ပန ဘော ဂေါတမ ဘိက္ခု အရဟံ ဟောတိ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော သြဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တောတိ။’译:‘尊者乔答摩,比丘要到何种程度,才是漏尽、梵行已立、所作已办、重担已卸、己利已达、有结已尽、以正智解脱的阿罗汉?’
ဣဓ အဂ္ဂိဝေဿန ဘိက္ခု ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ သြဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ၊ သဗ္ဗံ ရူပံ ''နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ''တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော ဟောတိ။ ယာ ကာစိ ဝေဒနာ။ ပ ။
巴利引文续(缅文字体):‘ဣဓ အဂ္ဂိဝေဿန ဘိက္ခု ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ သြဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ၊ သဗ္ဗံ ရူပံ ''နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ''တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ အနုပါဒါ ဝိမုတ္တော ဟောတိ။ ယာ ကာစိ ဝေဒနာ။ ပ ။’译:‘阿耆毗舍那,在此,比丘对于任何色,无论过去、未来、现在,内或外,粗或细,劣或胜,远或近;如实以正慧观见一切色:“这不是我的,这不是我,这不是我的自我”,便不取而解脱。对于任何受,也是如此……’
ယာ ကာစိ သညာ။ ပ ။ ယေ ကေစိ သင်္ခါရာ။ ပ ။ ယံ ကိဉ္စိ ဝိညာဏံ။ ပ ။
巴利引文续(缅文字体):‘ယာ ကာစိ သညာ။ ပ ။ ယေ ကေစိ သင်္ခါရာ။ ပ ။ ယံ ကိဉ္စိ ဝိညာဏံ။ ပ ။’译:‘对于任何想……任何诸行……任何识,也同样不取而解脱……’
ဧတ္တာဝတာ ခေါ အဂ္ဂိဝေဿန ဘိက္ခု အရဟံ ဟောတိ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော သြဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တော။ (မ-၁-၂၉၈။) သစ္စက-အမေး -- အရှင်ဂေါတမ အဘယ်မျှသော အတိုင်းအရှည်ဖြင့် ရဟန်းသည် အာသဝေါကုန်ပြီး- သော မဂ်အကျင့်ကို ကျင့်သုံးပြီးသော ပြုဖွယ်ကိစ္စကို ပြုကျင့်ပြီးသော ဝန်ကို ချထားပြီးသော မိမိ (အရဟတ္တဖို်လ်) အကျိုးစီးပွားသို့ ရောက်ပြီးသော ဘဝကို နှောင်ဖွဲ့ခြင်း = သံယောဇဥ် ကုန်ခန်းပြီးသော ကောင်းစွာ သိ၍ လွတ်မြောက်ပြီးသော ရဟန္တာဖြစ်ပါသနည်းဟု မေး၏။
巴利引文续(缅文字体):‘ဧတ္တာဝတာ ခေါ အဂ္ဂိဝေဿန ဘိက္ခု အရဟံ ဟောတိ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော သြဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တော။ (မ-၁-၂၉၈။)’译:‘阿耆毗舍那,到这样的程度,比丘便是漏尽、梵行已立、所作已办、重担已卸、己利已达、有结已尽、以正智解脱的阿罗汉。’(《中部》1-298。)萨遮迦问道:‘尊者乔答摩,比丘要到何种程度,才是诸漏已尽、梵行已立、所作已办、重担已卸、已经到达自己的利益——阿罗汉果——有结已尽、以正智解脱的阿罗汉?’
ဘုရားရှင့်-အဖြေ -- အဂ္ဂိဝေဿန …ဤ သာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် -- ၁။ အတွင်း = (အဇ္ဈတ္တ)၌ ဖြစ်သည်ဖြစ်စေ၊ ၂။ အပ = (ဗဟိဒ္ဓ)၌ ဖြစ်သည်ဖြစ်စေ၊ ၃။ ရုန့်ရင်းသည်ဖြစ်စေ၊ ၄။ သိမ်မွေ့သည်ဖြစ်စေ၊ ၅။ ယုတ်သည်ဖြစ်စေ၊ ၆။ မြတ်သည်ဖြစ်စေ၊ ၇။ အဝေး၌ (တည်သည်) ဖြစ်စေ၊ ၈။ အနီး၌ (တည်သည်) ဖြစ်စေ၊ ၉။၁ဝ။၁၁။ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော ရုပ်အားလုံးကို -- ''ဤရုပ်သည် ငါ့ဟာ မဟုတ်၊ ဤရုပ်သည် ငါ မဟုတ်၊ ဤရုပ်သည် ငါ့ကိုယ် မဟုတ်'' - ဟု ဤသို့ ဤရုပ်ကို အမှန်အတိုင်း (ဝိပဿနာပညာ မဂ်ပညာဟူသော) ကောင်းသောပညာဖြင့် ရှုမြင်၍ မစွဲလမ်းဘဲ လွတ်မြောက်၏။
佛陀答道:‘阿耆毗舍那,在此,比丘对于一切色——无论一、内,二、外,三、粗,四、细,五、劣,六、胜,七、远,八、近,九、过去,十、未来,十一、现在——都以观慧、道慧这一正慧如实观见:“此色不是我的,此色不是我,此色不是我的自我”,并且不取而解脱。’
ခံစားခြင်း = ဝေဒနာကို။ ပ ။
对于一切受,也是如此……
မှတ်သားခြင်း = သညာကို ။ ပ ။
对于一切想,也是如此……
ပြုပြင်စီရင်မှု = သင်္ခါရတို့ကို။ ပ ။
对于一切行,也是如此……
အထူးသိမှု = ဝိညာဏ်အားလုံးကို။ ပ ။
对于一切识,也是如此……
原书第 248 页
အဂ္ဂိဝေဿန …ဤမျှသော အတိုင်းအရှည်ဖြင့် ရဟန်းသည် အာသဝေါကုန်ပြီးသော မဂ်အကျင့်ကို ကျင့်သုံးပြီးသော ပြုဖွယ်ကိစ္စကို ပြုကျင့်ပြီးသော ဝန်ကိုချထားပြီးသော မိမိ (အရဟတ္တဖိုလ်) အကျိုးစီးပွားသို့ ရရောက်ပြီးသော ဘဝကို နှောင်ဖွဲ့ခြင်း = သံယောဇဥ် ကုန်ခန်းပြီးသော ကောင်းစွာသိ၍ လွတ်မြောက်ပြီးသော ရဟန္တာဖြစ်၏ဟု မိန့်တော်မူ၏။ (မ-၁-၂၉၈။ မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော် မြန်မာပြန်-၃ဝ၅-၃ဝ၆။) ဤ ဒေသနာတော်တွင် ဘုရားရှင်၏ ညွှန်ကြားထားတော်မူသည့် ရှုကွက်နှင့်အညီ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် သေက္ခဘုံသို့ ရောက်ရှိရေးအတွက်လည်းကောင်း၊ အသေက္ခဘုံသို့ ရောက်ရှိရေးအတွက်လည်းကောင်း၊ တစ်နည်း သေက္ခအရိယာ သူတော်ကောင်း ဖြစ်ရေးအတွက် လည်းကောင်း၊ အသေက္ခရဟန္တာသူတော်ကောင်း ဖြစ်ရေး အတွက်လည်းကောင်း ---- အဇ္ဈတ္တဖြစ်စေ၊ ဗဟိဒ္ဓဖြစ်စေ၊ သြဠာရိကဖြစ်စေ၊ သုခုမဖြစ်စေ၊ ဟီနဖြစ်စေ၊ ပဏီတဖြစ်စေ၊ ဒူရဖြစ်စေ၊ သန္တိကဖြစ်စေ၊ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် ဖြစ်သည့် ရုပ်အားလုံးကို၊ ဝေဒနာအားလုံးကို၊
佛陀接着说:‘阿耆毗舍那,到这样的程度,比丘便是诸漏已尽、梵行已立、所作已办、重担已卸、已经到达自己的利益——阿罗汉果——有结已尽、以正智解脱的阿罗汉。’(《中部》1-298;《根本五十经篇》缅译第305—306页。)依这段教说,瑜伽行者为了到达有学地与无学地——换言之,为了成为有学圣者以及无学阿罗汉圣者——就必须依照佛陀所指示的观法,对所有内或外、粗或细、劣或胜、远或近、过去、未来、现在的色与受——
သညာအားလုံးကို၊ သင်္ခါရအားလုံးကို၊ ဝိညာဏ်အားလုံးကို --- ''နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ'' ဟု = အနိစ္စဟု ဒုက္ခဟု အနတ္တဟု ရှုရမည်သာ ဖြစ်ပေသည်။
——想、行、识,都观为‘这不是我的,这不是我,这不是我的自我’,也就是观为无常、苦、无我。
ဤညွှန်ကြားချက်များနှင့်အညီ အသင်သူတော်ကောင်းသည်လည်း ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏ် ရင့်သန်- ရေးအတွက် -- ၁။ ရံခါ ရုပ်တရားကို၊ ၂။ ရံခါ နာမ်တရားကို၊ ၃။ ရံခါ အဇ္ဈတ္တ ခန္ဓာငါးပါးကို၊ ၄။ ရံခါ ဗဟိဒ္ဓ ခန္ဓာငါးပါးကို၊ ၅။ ရံခါ အတိတ် ခန္ဓာငါးပါးကို၊ ၆။ ရံခါ အနာဂတ် ခန္ဓာငါးပါးကို၊ ၇။ ရံခါ ပစ္စုပ္ပန် ခန္ဓာငါးပါးကို၊ ၈။ ရံခါ အကြောင်းတရားကို၊ ၉။ ရံခါ အကျိုးတရားကို တစ်လှည့်စီ လှည့်လည်၍ -- ၁ဝ။ ရံခါ အနိစ္စလက္ခဏာကို၊ ၁၁။ ရံခါ ဒုက္ခလက္ခဏာကို၊ ၁၂။ ရံခါ အနတ္တလက္ခဏာကို တစ်လှည့်စီ တင်၍ တွင်တွင်ကြီးသာ ဝိပဿနာ ရှုပါလေ။ ရှေးတွင် ရေးသား တင်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ကာယာနုပဿနာ၊ ဝေဒနာနုပဿနာ၊ စိတ္တာနုပဿနာ၊ ဓမ္မာနုပဿနာ နည်းတို့- ဖြင့်လည်း တစ်လှည့်စီ လှည့်လည်၍ ဝိပဿနာရှုပါလေ။
贤善者也应依这些指示,为使生灭随观智趋于成熟而反复轮流修观:一、时而观色法;二、时而观名法;三、时而观内五蕴;四、时而观外五蕴;五、时而观过去五蕴;六、时而观未来五蕴;七、时而观现在五蕴;八、时而观因法;九、时而观果法。又应轮流把三相提到这些所缘上:十、时而观无常相;十一、时而观苦相;十二、时而观无我相,如此一再强力修习毗婆舍那。还应如前所述,以身随观、受随观、心随观、法随观四种方法轮流修观。
သတိပဋ္ဌာန်ကျင့်စဥ် - တတိယဆင့်
念处修习第三阶段
ဤနုနယ်သော တရုဏဝိပဿနာသို့ တိုင်အောင် တင်ပြခဲ့သော စကားအစဥ် တရားအယဥ်တို့ဖြင့် ---- ၁။ အာနာပါနဿတိသမာဓိကို စတုတ္ထစျာန်သို့ တိုင်အောင် ရှုပွားပုံ ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် ကျင့်စဥ် ပထမဆင့်ကိုလည်းကောင်း၊ ၂။ အဇ္ဈတ္တ၌ ကာယ-ဝေဒနာ-စိတ္တ-ဓမ္မတည်းဟူသော ခန္ဓာငါးပါး၊ ဗဟိဒ္ဓ၌ ကာယ-ဝေဒနာ-စိတ္တ-ဓမ္မ တည်းဟူသော ခန္ဓာငါးပါး၊ ဤသို့လျှင် အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ နှစ်မျိုးလုံး၌ ကာယ-ဝေဒနာ-စိတ္တ-ဓမ္မ-အမည်
上述一路说明到初步观智为止的教法次第,已经分别在入出息念定篇、色业处篇与名业处篇中说明:一、把入出息念定修习至第四禅的身随观念处修习第一阶段;二、在内相续摄取名为身、受、心、法的五蕴,在外相续也摄取名为身、受、心、法的五蕴,也就是在内外两种相续中,摄取名为身、受、心、法——
原书第 249 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း ရသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးတို့ကို သိမ်းဆည်းပုံ သတိပဋ္ဌာန်ကျင့်စဥ် ဒုတိယဆင့်ကိုလည်းကောင်း၊ အာနာပါနဿတိသမာဓိပိုင်း၊ ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းတို့တွင် ရေးသားတင်ပြခဲ့ပြီးလေပြီ။
——的五取蕴之念处修习第二阶段。
ယခုအခါ သတိပဋ္ဌာန်ကျင့်စဥ် တတိယဆင့်ကို ရေးသားတင်ပြနေဆဲ ဖြစ်၏။ ထိုတတိယဆင့်တွင် -- (က) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း၊ (ခ) သမ္မသနဉာဏ်ပိုင်း၊ (ဂ) ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ပိုင်းဟု အပိုင်းကြီး သုံးပိုင်း ပါဝင်၏၊ ယင်းတတိယဆင့်ကို ညွှန်ကြားထားတော်မူသော ဒေသနာတော်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်၏။ -- ၃။ သမုဒယဓမ္မာနုပဿီဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ၊ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ၊ သမုဒယဝယဓမ္မာ- နုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ။ (မ-၁-၇၁။) သမုဒယဓမ္မာနုပဿီဝါ ဝေဒနာသု ဝိဟရတိ၊ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဝေဒနာသု ဝိဟရတိ၊ သမုဒယဝယ- ဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဝေဒနာသု ဝိဟရတိ။ (မ-၁-၇၅။) သမုဒယဓမ္မာနုပဿီဝါ စိတ္တသ္မိံ ဝိဟရတိ၊ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ စိတ္တသ္မိံ ဝိဟရတိ၊ သမုဒယဝယဓမ္မာ- နုပဿီ ဝါ စိတ္တသ္မိံ ဝိဟရတိ။ (မ-၁-၇၆။) သမုဒယဓမ္မာနုပဿီဝါ ဓမ္မေသု ဝိဟရတိ၊ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဓမ္မေသု ဝိဟရတိ၊ သမုဒယဝယဓမ္မာ- နုပဿီ ဝါ ဓမ္မေသု ဝိဟရတိ။ (မ-၁-၇၇-၇၈။)
现在仍在说明念处修习第三阶段。第三阶段包括三个大篇:甲、缘起篇;乙、思惟智篇;丙、生灭智篇。指示如何完成第三阶段的教说如下。巴利《中部》经文(缅文字体):‘၃။ သမုဒယဓမ္မာနုပဿီဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ၊ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ၊ သမုဒယဝယဓမ္မာ- နုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ။ (မ-၁-၇၁။) သမုဒယဓမ္မာနုပဿီဝါ ဝေဒနာသု ဝိဟရတိ၊ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဝေဒနာသု ဝိဟရတိ၊ သမုဒယဝယ- ဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဝေဒနာသု ဝိဟရတိ။ (မ-၁-၇၅။) သမုဒယဓမ္မာနုပဿီဝါ စိတ္တသ္မိံ ဝိဟရတိ၊ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ စိတ္တသ္မိံ ဝိဟရတိ၊ သမုဒယဝယဓမ္မာ- နုပဿီ ဝါ စိတ္တသ္မိံ ဝိဟရတိ။ (မ-၁-၇၆။) သမုဒယဓမ္မာနုပဿီဝါ ဓမ္မေသု ဝိဟရတိ၊ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဓမ္မေသု ဝိဟရတိ၊ သမုဒယဝယဓမ္မာ- နုပဿီ ဝါ ဓမ္မေသု ဝိဟရတိ။ (မ-၁-၇၇-၇၈။)’译:‘三、或于身随观生法而住,或于身随观灭法而住,或于身随观生灭法而住。(《中部》1-71。)或于诸受随观生法而住,或于诸受随观灭法而住,或于诸受随观生灭法而住。(《中部》1-75。)或于心随观生法而住,或于心随观灭法而住,或于心随观生灭法而住。(《中部》1-76。)或于诸法随观生法而住,或于诸法随观灭法而住,或于诸法随观生灭法而住。(《中部》1-77—78。)’
ဤဒေသနာတော်တို့ကား-ကာယ-ဝေဒနာ-စိတ္တ-ဓမ္မ အမည်ရသော သတိ၏ ကပ်၍တည်ရာ အာရုံဓမ္မ တို့၌ -- ၁။ ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ၂။ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘော၊ ၃။ ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောတို့ကို -- အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုပွားသုံးသပ်ရန် ညွှန်ကြားထားတော်မူသော ဒေသနာတော်များပင် ဖြစ်ကြ၏။
这些教说指示:对于作为念所安住之所缘、名为身、受、心、法的诸法,应当反复、一再修观与审察:一、生起之因与生起本身;二、止息之因与止息本身;三、生起之因与生起本身,以及止息之因与止息本身。
ဤဒေသနာတော်များနှင့်အညီ နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ အမည်ရှိသော ဤကျမ်း၌လည်း --- သတိပဋ္ဌာန်ကျင့်စဥ် တတိယဆင့်သို့ တိုင်အောင်သော ကျင့်စဥ် အရပ်ရပ်တို့ကို ရေးသားတင်ပြခဲ့လေပြီ။ နိဗ္ဗာန်ကို လိုလားတောင့်တ- သော သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် ပွားများ အားထုတ်တော်မူနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
本书《趣向涅槃之道》也依这些教说,已经说明了念处修习第三阶段以前的种种修法。愿一切渴求涅槃的贤善者,都能勤勉努力、修习实践。
ဤတရုဏဝိပဿနာပိုင်းတွင် ဥပက္ကိလေသတရား (၁ဝ)ပါးတို့ ဖြစ်တတ်ကြောင်းကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာတွင် ရေးသားဖွင့်ဆိုထားပေသည်။ ယင်းဥပက္ကိလေသတရား အကြောင်းကို ဆက်လက်၍ ရေးသားတင်ပြပေအံ့။ --
《清净道论义注》说明,在这初步观阶段会生起十种观随烦恼。下面继续说明这些观随烦恼。
ဝိပဿနုပက္ကိလေသ (၁ဝ) ပါး
十种观随烦恼
ထိုနောင် ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဟု ဆိုအပ်သော ဤ တရုဏဝိပဿနာ၏ အစွမ်းဖြင့် အားထုတ်ဆဲ ဝိပဿနာရှိသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌သာလျှင် ဝိပဿနာကို ညစ်ညူးစေတတ်ကုန်သော ဥပက္ကိလေသ တရား (၁ဝ)မျိုးတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် ဆိုရမူ ဝိပဿနုပက္ကိလေသတရားတို့သည် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် ပဋိဝေဓသို့ ဆိုက်ရောက်ပြီးသော အရိယသာဝက၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ သီလပျက်စီး- ခြင်းစသော တစ်စုံတစ်ခုသော ပျက်ပြားနေသော အကျင့်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ ဝိပဿနာ ဘာဝနာကို အားထုတ်ပါသော်လည်း ဘာဝနာလုပ်ငန်း၏ စပ်ကြားကာလ လမ်းခုလတ် တစ်နေရာ၌ စိတ်ဓာတ်များ တွန့်ဆုတ်၍ စွန့်ပစ်ချထားအပ်သော ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်းရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ သီလစသည် ပြည့်စုံပါသော်လည်း ပျင်းရိလျက် ဝိပဿနာဘာဝနာကို အားမထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း
此后,只有在依称为生灭随观的初步观之力,仍在精勤修观的瑜伽行者相续中,才会生起十种能够染污毗婆舍那的观随烦恼。反过来说,它们不会生起于:一、已经以道智、果智到达通达领域的圣弟子;二、戒破等行持已经毁坏者;三、虽曾修习毗婆舍那,却在修习中途心志退缩而放下观业处者;四、虽具足戒等,却因懈怠而不修习毗婆舍那者——
原书第 250 页
မဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်။ အလျော်အားဖြင့် ဆိုရမူ -- ကောင်းမွန်မှန်ကန်သော ဘုရားဟောဒေသနာတော်နှင့် ညီညွတ်သော ကျင့်စဥ်ရှိသော ရှေ့လုံ့လ နောက်လုံ့လစပ်၍ ကောင်းသောလုံ့လဖြင့် ဝိပဿနာဉာဏဘာဝနာကို မပြတ်အားထုတ်သော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်သို့ တိုင်အောင် အားထုတ်ဆဲ ဝိပဿနာ ရှိသော အာစာရကုလပုတ္တ = အမျိုးကောင်းသား၏ သန္တာန်၌ကား ဧကန် ဖြစ်ကုန်သည်သာတည်း။ မဖြစ်ကုန်သည်ကား မဟုတ်ကုန်။ (အကယ်၍ မဖြစ်ကုန်ခဲ့သော် မဂ်ဟုတ်သည် မဟုတ်သည်ကို ပိုင်းခြားသိတတ်သော မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏ်သည်ပင်လျှင် မဖြစ်သင့်- တော့သောကြောင့် ဖြစ်၏။) (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၉။) ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာစကားရပ်၌ ပဋိဝေဓနယ်သို့ ဆိုက်ရောက်ပြီးသော အရိယသာဝက သူတော်- ကောင်း၏ သန္တာန်၌ ဥပက္ကိလေသတရားများသည် မဖြစ်ကုန်ဟူသော စကားမှာ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသနည်း အရ အကောင်းဆုံးကို ညွှန်ပြသည့်အနေဖြင့် အလွန်ဆုံးကို သတ်မှတ်၍ ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်
——的相续中。反之,对于行持契合佛陀正教、前后精进相续、以善妙精进不断修习观智、仍精勤修观直至生灭智的善家子,这些观随烦恼必定会生起,并非不会生起。〔如果完全不生起,能够分别道与非道的道非道智也就不应生起。〕(《清净道论》2-269。)上引义注说,观随烦恼不生于已经到达通达领域的圣弟子;这是依“至上显示”的方法,以最殊胜者为极限而说。至于坏灭随观智——
ဘယာနုပဿနာဉာဏ် အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်သော နုနယ်သော တရုဏဝိပဿနာ၏ အစွမ်းဖြင့် အားထုတ်ဆဲ ဝိပဿနာရှိသော အာရဒ္ဓဝိပဿက ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သန္တာန်၌လည်း မဖြစ်နိုင်ကုန်၊ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ- ဉာဏ်စသည်ဖြင့် ခေါ်ဆိုအပ်သော အားကောင်းမောင်းသန်၍ သန်မာ အားရှိသော ဗလဝဝိပဿနာ၏ အစွမ်း- ဖြင့်လည်း အားထုတ်ဆဲ ဝိပဿနာရှိသော အာရဒ္ဓဝိပဿကပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သန္တာန်၌လည်း မဖြစ်နိုင်ကြကုန်။
——怖畏随观智、过患随观智等阶段,观随烦恼也不可能生起于依这些尚属初步观的观智而精勤修观者;从厌离随观智等开始,观已强而有力,观随烦恼也不可能生起于依这种强力观而精勤修观者。
ထိုကြောင့် အထက်ပါ အဋ္ဌကထာစကားရပ်ကို ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသနည်းဟု မှတ်ပါ။ (မဟာဋီ-၂-၄၂၇။) ယင်းဥပက္ကိလေသတရားတို့မှာ သြဘာသ၊ ဉာဏ၊ ပီတိ၊ ပဿဒ္ဓိ၊ သုခ၊ အဓိမောက္ခ၊ ပဂ္ဂဟ၊ ဥပဋ္ဌာန၊ ဥပေက္ခာ၊ နိကန္တိ ဟု (၁ဝ)မျိုး ရှိပေ၏။
因此,应知上引义注是依“至上显示”而说。(《大复注》2-427。)这十种观随烦恼是:光明、智、喜、轻安、乐、胜解、策励、现起、舍、欲求。
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်၌ ဟောကြားထားတော်မူပုံ
《无碍解道》的开示
အနိစ္စတော မနသိကရောတော သြဘာသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ''သြဘာသော ဓမ္မော''တိ သြဘာသံ အာဝဇ္ဇတိ၊ တတော ဝိက္ခေပေါ ဥဒ္ဓစ္စံ။ တေန ဥဒ္ဓစ္စေန ဝိဂ္ဂဟိတမာနသော အနိစ္စတော ဥပဋ္ဌာနံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ။
巴利《无碍解道》原文(缅文字体):‘အနိစ္စတော မနသိကရောတော သြဘာသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ''သြဘာသော ဓမ္မော''တိ သြဘာသံ အာဝဇ္ဇတိ၊ တတော ဝိက္ခေပေါ ဥဒ္ဓစ္စံ။ တေန ဥဒ္ဓစ္စေန ဝိဂ္ဂဟိတမာနသော အနိစ္စတော ဥပဋ္ဌာနံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ။’译:‘作意为无常者,光明生起;他转向光明,认为:“光明是法。”由此发生散乱与掉举。心被掉举扰乱,便不能如实了知显现为无常的所缘——’
ဒုက္ခတော။ အနတ္တတော ဥပဋ္ဌာနံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ။
巴利引文续(缅文字体):‘ဒုက္ခတော။ အနတ္တတော ဥပဋ္ဌာနံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ။’译:‘——也不能如实了知显现为苦或无我的所缘。’
အနိစ္စတော မနသိကရောတော ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ပ။ ပီတိ။ ပဿဒ္ဓိ။ သုခံ။ အဓိမောက္ခော။ ပဂ္ဂဟော။
巴利引文续(缅文字体):‘အနိစ္စတော မနသိကရောတော ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ပ။ ပီတိ။ ပဿဒ္ဓိ။ သုခံ။ အဓိမောက္ခော။ ပဂ္ဂဟော။’译:‘作意为无常者,智生起……喜、轻安、乐、胜解、策励——’
ဥပဋ္ဌာနံ။ ဥပေက္ခာ။ နိကန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ''နိကန္တိ ဓမ္မော''တိ နိကန္တိံ အာဝဇ္ဇတိ၊ တတော ဝိက္ခေပေါ ဥဒ္ဓစ္စံ။ တေန ဥဒ္ဓစ္စေန ဝိဂ္ဂဟိတမာနသော အနိစ္စတော ဥပဋ္ဌာနံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ။ ဒုက္ခတော။ အနတ္တတော ဥပဋ္ဌာနံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ။ (ပဋိသံ-၂၉၁။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၉။) သြဘာသာဒီသု ''အရိယဓမ္မော''တိ ပဝတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စံ ဝိက္ခေပေါ ဓမ္မုဒ္ဓစ္စံ၊ တေန ဓမ္မုဒ္ဓစ္စေန ဝိပဿနာဝီထိတော ဥက္ကမနေန ဝိရူပံ ဂဟိတံ ပဝတ္တိတံ မာနသံ ဓမ္မုဒ္ဓစ္စဝိဂ္ဂဟိတမာနသံ။ သြဘာသော ဓမ္မောတိ ကာရဏူပစာ- ရေနာဟ။ ဤဒိသံ သြဘာသံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော မမ အရိယမဂ္ဂေါတိ အတ္ထော။ သြဘာသံ အာဝဇ္ဇတိ ''နိဗ္ဗာန''န္တိ ဝါ ''မဂ္ဂေါ''တိ ဝါ ''ဖလ'' န္တိ ဝါ။ နိဗ္ဗာနန္တိ ဂဏှန္တော တတ္ထ ပဝတ္တဓမ္မေ မဂ္ဂဖလဘာဝေန ဂဏှာတိ။ ဉာဏာဒိကေ ပန မဂ္ဂဖလဘာဝေနေဝ ဂဏှာတိ။ ပ။ တတ္ထ အနိစ္စ။ ပ။ နပ္ပဇာနာတိ ''မဂ္ဂံ ပတ္တောသ္မီ''တိ သညာယ အနိစ္စတာ-
巴利引文续(缅文字体):‘ဥပဋ္ဌာနံ။ ဥပေက္ခာ။ နိကန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ''နိကန္တိ ဓမ္မော''တိ နိကန္တိံ အာဝဇ္ဇတိ၊ တတော ဝိက္ခေပေါ ဥဒ္ဓစ္စံ။ တေန ဥဒ္ဓစ္စေန ဝိဂ္ဂဟိတမာနသော အနိစ္စတော ဥပဋ္ဌာနံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ။ ဒုက္ခတော။ အနတ္တတော ဥပဋ္ဌာနံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ။ (ပဋိသံ-၂၉၁။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၉။)’译:‘——现起、舍、欲求也生起。他转向欲求,认为:“欲求是法。”由此发生散乱与掉举。心被掉举扰乱,便不能如实了知显现为无常、苦或无我的所缘。’巴利《大复注》原文上段(缅文字体):‘သြဘာသာဒီသု ''အရိယဓမ္မော''တိ ပဝတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စံ ဝိက္ခေပေါ ဓမ္မုဒ္ဓစ္စံ၊ တေန ဓမ္မုဒ္ဓစ္စေန ဝိပဿနာဝီထိတော ဥက္ကမနေန ဝိရူပံ ဂဟိတံ ပဝတ္တိတံ မာနသံ ဓမ္မုဒ္ဓစ္စဝိဂ္ဂဟိတမာနသံ။ သြဘာသော ဓမ္မောတိ ကာရဏူပစာ- ရေနာဟ။ ဤဒိသံ သြဘာသံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော မမ အရိယမဂ္ဂေါတိ အတ္ထော။ သြဘာသံ အာဝဇ္ဇတိ ''နိဗ္ဗာန''န္တိ ဝါ ''မဂ္ဂေါ''တိ ဝါ ''ဖလ'' န္တိ ဝါ။ နိဗ္ဗာနန္တိ ဂဏှန္တော တတ္ထ ပဝတ္တဓမ္မေ မဂ္ဂဖလဘာဝေန ဂဏှာတိ။ ဉာဏာဒိကေ ပန မဂ္ဂဖလဘာဝေနေဝ ဂဏှာတိ။ ပ။ တတ္ထ အနိစ္စ။ ပ။ နပ္ပဇာနာတိ ''မဂ္ဂံ ပတ္တောသ္မီ''တိ သညာယ အနိစ္စတာ-’译:‘对于光明等,以“这是圣法”而转起的掉举散乱,称为法掉举。由于以这种法掉举越出观行之路,心错误地执取、转起,故称为被法掉举扰乱之心。所谓“光明是法”,是以因作果的借称;意思是,放射这种光明的法是我的圣道。他转向光明,把它作意为涅槃、道或果。若执为涅槃,便把依那光明而转起的诸法执为道果;智等则直接执为道果。……于彼,不能了知无常……因为生起“我已经得道”之想,不再以无常等——’
ဒိဝသေန မနသိကာရဿေဝ အဘာဝတော။ (မဟာဋီ-၂-၄၂၇-၄၂၈။) သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စဟု ရှုပွားနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်ဝယ် ယင်းသို့ အနိစ္စဟု ရှုပွား- နေသော ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အာနုဘော်ကြောင့် သြဘာသ = အရောင်အလင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ သင်္ခါရ တရားတို့ကို ဒုက္ခဟု ရှုပွားနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်ဝယ် ယင်းသို့ ဒုက္ခဟု ရှုပွားနေသော ဝိပဿနာ
巴利引文续(缅文字体):‘ဒိဝသေန မနသိကာရဿေဝ အဘာဝတော။ (မဟာဋီ-၂-၄၂၇-၄၂၈။)’合译:‘——作意。’对于正在观诸行为无常的瑜伽行者,依其无常观智的威力,光明生起;对于正在观诸行为苦的瑜伽行者,依其苦观——
原书第 251 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း ဉာဏ်၏ အာနုဘော်ကြောင့် သြဘာသ = အရောင်အလင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ သင်္ခါရတရားတို့ကို အနတ္တဟု ရှုပွားနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်ဝယ် ယင်းသို့ အနတ္တဟု ရှုပွားနေသော ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အာနု- ဘော်ကြောင့် သြဘာသ = အရောင်အလင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ''ဤသို့သော အရောင်အလင်းကို လွှတ်သော အရောင်အလင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသော တရားသည် ငါလိုချင်တောင့်တအပ်သော အရိယမဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်တရား တည်း''ဟု သြဘာသ = အရောင်အလင်းကို နှလုံးသွင်း၏။ ထိုဝိပဿနာဉာဏ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ထို အရောင်အလင်းကို အရိယမဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ဟု နှလုံးသွင်းခြင်းဟူသော စိတ်ပျံ့လွင့်မှုကား ဥဒ္ဓစ္စ မည်၏။ ထိုဥဒ္ဓစ္စ သည် သင်္ခါရတရားတို့၏အနိစ္စအချက် ဒုက္ခအချက် အနတ္တအချက်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အနိစ္စဟု ဒုက္ခဟု အနတ္တဟု ရှုနေသော ဝိပဿနာ လမ်းရိုး လမ်းဟောင်းကြီးမှ ဖဲခွာသွားပြီ ဖြစ်၏။ သင်္ခါရတရားတို့ကို
——智的威力,光明生起;对于正在观诸行为无我的瑜伽行者,依其无我观智的威力,光明也生起。他转向这种光明,认为:“能够发出、产生这种光明的法,正是我所欲求的圣道、圣果与涅槃。”这样把观智所生的光明作意为圣道、圣果、涅槃的心散乱,称为掉举。这种掉举已经偏离以智照见诸行的无常、苦、无我,并观为无常、苦、无我的既定观行正道,因为他已不再对诸行——
အနိစ္စစသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် နှလုံးသွင်းမှု မရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။ သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စစသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် နှလုံးမသွင်းတော့ဘဲ ဝိပဿနာဉာဏ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အရောင်အလင်းကိုသာလျှင် အရိယဓမ္မ အရိယာသူတော်ကောင်းတို့၏ တရားစစ် တရားမှန်ဟု နှလုံးသွင်းနေ၏။ ထိုသို့ နှလုံးသွင်းနေသော ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဝိပဿနာလမ်းရိုးလမ်းဟောင်းကြီးမှ ဖဲခွာသွားသဖြင့် ဖောက်ပြန်စွာ စွဲယူအပ် ဖြစ်စေအပ်သော စိတ် ရှိသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်ဟု ခေါ်ဆို၏။ ထိုသို့ဖောက်ပြန်စွာ စွဲယူအပ် ဖြစ်စေအပ်သော စိတ်ရှိသော ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်သည် ''မဂ်ဆိုက်ပြီ'' ဟူသော အမှတ်သညာဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စစသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် နှလုံး သွင်းမှု၏ပင်လျှင် အလျှင်းမရှိတော့ခြင်းကြောင့် အနိစ္စအားဖြင့် ထင်လာသော သင်္ခါရအာရုံကို အနိစ္စဟု မဖောက် မပြန် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိ။ ဒုက္ခအားဖြင့် ထင်လာသော သင်္ခါရအာရုံကို ဒုက္ခဟု မဖောက်မပြန် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ
——以无常等作意,而只把观智所生的光明作意为圣者之法、圣者真正的法。由于偏离既定观道,这种瑜伽行者被称为“心被错误执取、错误引转者”。又由于生起“已经得道”之想,使他完全不再以无常等作意诸行,所以不能把显现为无常的行所缘如实知为无常,也不能把显现为苦的行所缘如实知为苦——
မသိ။ အနတ္တအားဖြင့် ထင်လာသော သင်္ခါရအာရုံကို အနတ္တဟု မဖောက်မပြန် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိ။ ထိုသို့ မသိမှုသည်ပင် ဝိပဿနာလမ်းခရီးမှ လွဲချော်သွားပြီ ဖြစ်သည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၉။ မဟာဋီ-၂-၄၂၇-၄၂၈။) ဤကဲ့သို့ သဘောရှိသော သြဘာသ = အရောင်အလင်းကို လွှတ်နေသော ထွက်စေသော တရားသည် ငါ၏ အရိယမဂ်တည်း၊ ငါ၏ အရိယဖိုလ်တည်းဟု စွဲယူ၏။ သြဘာသ = အရောင်အလင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟု စွဲယူ၏။
——不能把显现为无我的行所缘如实知为无我。这种不知,正是已经偏离观行之路。(《清净道论》2-269;《大复注》2-427—428。)他执取说:发出这种光明的法,是我的圣道、我的圣果;又把光明本身执为涅槃。
သြဘာသ = အရောင်အလင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟု စွဲယူသည်ရှိသော် ထိုသြဘာသ = အရောင်အလင်း၌ အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်နေကြကုန်သော တရားတို့ကို အရိယမဂ်တရား၊ အရိယဖိုလ်တရား၏ အဖြစ်ဖြင့် စွဲယူ၏။ ဉာဏ်စသော အခြားအခြားသော ဥပက္ကိလေသတရားတို့ကိုကား အရိယမဂ် အရိယဖိုလ် အဖြစ်ဖြင့်သာလျှင် စွဲယူ၏။ နိဗ္ဗာန် ဟုကား မစွဲယူ။ (မဟာဋီ-၂-၄၂၇-၄၂၈။)
若把光明执为涅槃,他便把以该光明为所缘而生起的诸法,执为圣道法与圣果法。至于智等其他观随烦恼,则只执为圣道、圣果,并不执为涅槃。(《大复注》2-427—428。)
၁။ သြဘာသ = အရောင်အလင်း
一、光明
ပဉ္စဝေါကာရဘုံဝယ် ပဝတ္တိအခါ၌ ဟဒယဝတ္ထုကို မှီ၍ ဖြစ်ပေါ်နေသော စိတ်တိုင်း စိတ်တိုင်းသည် စိတ္တဇ သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်၏။ ဝိပဿနာစိတ်များသည်လည်း ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကိုပင် မှီတွယ်၍ ဖြစ်ပေါ်နေသော စိတ်များပင် ဖြစ်ကြရကား စိတ္တဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်များကို ဖြစ်စေနိုင်သော စိတ်များပင် ဖြစ်ကြ၏။
在五蕴有的转起期间,每一个依心所依处而生起的心,都能产生心生食素八法色。诸观心也依心所依处色而生,因此同样能够产生心生食素八法色。
ဝိပဿနာဘာဝနာစိတ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ္တဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် ရုပ်ကလာပ်တိုင်း ရုပ် ကလာပ်တိုင်း၌ ဝဏ္ဏဓာတ် = ရူပါရုံ ပါဝင်လျက်ရှိ၏။ ယင်း ရူပါရုံ = ဝဏ္ဏဓာတ်ကား အလွန် တောက်ပလျက်ရှိ၏။
观修心所生的心生食素八法色中,每一色聚都含有颜色界——色所缘。这种色所缘,即颜色界,极为明亮。
ဝိပဿနာ ဘာဝနာစိတ် တစ်ခု တစ်ခုသည် စိတ္တဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ်ပေါင်းများစွာကို ဖြစ်စေနိုင်၏။ စက္ကန့်ပိုင်း မိနစ်ပိုင်းအတွင်း၌ ဝိပဿနာဘာဝနာစိတ်ပေါင်းလည်း များစွာပင် ဖြစ်နိုင်၏။ စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်ပေါင်းလည်း အလွန့်အလွန် များပြားစွာပင် ဖြစ်နိုင်၏။ ရုပ်ကလာပ်တစ်ခု၏အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိသော ဝဏ္ဏဓာတ် = ရူပါရုံ၏ အရောင်အလင်းနှင့် အခြားရုပ်ကလာပ်တစ်ခု၏ အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိသော ဝဏ္ဏဓာတ် = ရူပါရုံ၏ အရောင်
每一个观修心都能产生许多心生食素八法色聚;在数秒、数分钟之内,也能生起许多观修心,因此会有极其众多的心生色聚。一个色聚中颜色界——色所缘的光,与另一色聚中颜色界——色所缘的——
原书第 252 页
အလင်းတို့သည် အလွန်နီးကပ်စွာ ပွတ်ချုပ် ထိခိုက်လျက် ဖြစ်ပေါ်လာကြ၏။ ထိုကြောင့်၊ ထင်းမီးစ တစ်ခုကို ကိုင်၍ဝှေ့ရမ်းလိုက်ဘိသကဲ့သို့၊ ယင်းရုပ်ကလာပ်တို့တွင် ပါဝင်သော ဝဏ္ဏဓာတ် = ရူပါရုံ၏ အရောင်အလင်းတို့ကို တစ်ဆက်တည်းဟု ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်က ထင်ရ၏။
——光,极其紧密地相续接触而生起。因此,如同手持一端火种挥舞一般,瑜伽行者会把这些色聚中颜色界——色所缘的光,看成连续的一片。
တစ်ဖန် ယင်းဝိပဿနာဘာဝနာစိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်တိုင်းတွင် တေဇောဓာတ် = ဥတုလည်း ပါဝင်၏။ ယင်းတေဇောဓာတ် = ဥတုကလည်း ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ် အသစ် အသစ်ကို ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အာနုဘော်က ကြီးလျှင် ကြီးသလို များစွာ ဖြစ်စေနိုင်ပြန်၏။ ယင်းဥတုသမုဋ္ဌာန်ရုပ်တို့ကို သသန္တတိပတိတ-ဥတုသမုဋ္ဌာနရူပ = မိမိ၏ ရုပ်သန္တတိအစဥ်၌ ကျရောက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသော ဥတုသမုဋ္ဌာန် ရုပ်များဟု ခေါ်၏။ ယင်းဥတုသမုဋ္ဌာန် ရုပ်ကလာပ်တိုင်းတွင်လည်း ဝဏ္ဏဓာတ် = ရူပါရုံ ပါဝင်၏။ ယင်းရူပါရုံ- သည်လည်း ဉာဏ်အာနုဘော် ကြီးလျှင် ကြီးသလို အလွန်တောက်ပ၏။
此外,每一个由观修心所生的心生色聚中,都含有火界——时节。观智的威力有多强,该火界——时节便能相应地产生许多新的时节生食素八法色聚。这些时节所生色称为“落在自身色相续中的时节所生色”。每一个时节生色聚中也含有颜色界——色所缘;观智威力越强,这些色所缘也越明亮。
ဤဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ကဲ့သို့သော ဝိပဿနာဘာဝနာစိတ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ္တဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်- တို့တွင် ပါဝင်သော အလွန်တောက်ပသော ဝဏ္ဏဓာတ် = ရူပါရုံ၏ အရောင်အလင်းကိုလည်းကောင်း၊ မိမိ၏ ရုပ်သန္တတိ အစဥ်၌ ကျရောက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသော ယင်းစိတ္တဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် ပါဝင်သော တေဇောဓာတ် = ဥတုကြောင့် ဉာဏ်အာနုဘော် ကြီးလျှင် ကြီးသလို ဆင့်ကဲဆင့်ကဲ ထပ်ကာထပ်ကာ အဆက်မပြတ် အထပ်ထပ် ဖြစ်ပေါ်နေသော ဥတုသမုဋ္ဌာန်ရုပ်တို့တွင် ပါဝင်သော အလွန်တောက်ပသော ဝဏ္ဏဓာတ် = ရူပါရုံ၏ အရောင် အလင်းကိုလည်းကောင်း ဝိပဿနောဘာသ = ဝိပဿနာဉာဏ်ရောင်ဟု ခေါ်ဆိုပေသည်။ ဥပက္ကိလေသာ လောကဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။
由生灭智这样的观修心所生的心生食素八法色中,极其明亮的颜色界——色所缘之光;以及落在自身色相续中的这些心生食素八法色所含火界——时节,依观智威力一代一代、连续不断地产生时节所生色,而其中极其明亮的颜色界——色所缘之光:这两类光都称为“观之光明”,即观智之光,也称为“观染光”。
ထိုအရောင်အလင်း နှစ်မျိုးတို့တွင် ဝိပဿနာစိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော စိတ္တဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် ပါဝင် သော ဝဏ္ဏဓာတ် = ရူပါရုံ၏ အရောင်အလင်းသည်ကား ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌သာလျှင် ပြိုးပြိုးပြက် တလက်လက် တောက်ပလျက် တည်နေ၏။ ယင်းဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် ပါဝင်တည်ရှိသော ဝဏ္ဏဓာတ် = ရူပါရုံ၏ အလွန်တောက်ပသော အရောင်အလင်းသည်ကား ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ကိုယ်တွင်း၌ သာမက ခန္ဓာကိုယ်ကို လွှတ်၍ ဉာဏ်၏ အာနုဘော်အားလျော်စွာ ဝန်းကျင်ပတ်ချာ အရပ် (၁ဝ)မျက်နှာသို့တိုင်- အောင် ပျံ့နှံ့၍ တည်၏။ (ဝိပဿနာစိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်တိုင်းတွင် ပါဝင်သော တေဇောဓာတ် = ဥတုတိုင်းက ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေ၏။ ယင်း ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် ပါဝင်သော တေဇောဓာတ် = ဥတုကလည်း အခြားအခြားသော ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေပြန်၏။ ဤနည်းဖြင့် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အာနုဘော်က ကြီးလျှင်လည်း ကြီးသလို၊ သေးလျှင်လည်း သေး-
这两种光中,观心所生心生食素八法色所含颜色界——色所缘之光,只在瑜伽行者身体内部闪耀发亮;时节生食素八法色所含极明亮颜色界——色所缘之光,则不仅在身体内部,还会离开身体,随观智威力向周围十方扩散。〔每一个观心所生心生色聚中的火界——时节,都会产生新的时节生食素八法聚;这些时节生聚中的火界——时节,又会产生其他新的时节生食素八法聚。这样,随观智威力或强或弱,色聚一代接一代——
သလို ဘုတ်အဆက်ဆက် ရိုက်ခတ်လျက် အထပ်ထပ် ဖြစ်နေ၏။ ထိုဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့သည် အဇ္ဈတ္တတွင် သာမက ဗဟိဒ္ဓသို့တိုင်အောင် ဘုတ်အဆက်ဆက် ရိုက်ခတ်လျက် = ရုပ်ကလာပ်တစ်ခုတွင် ပါဝင်တည်ရှိသော တေဇောဓာတ်က နောက်ထပ် ရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုလျက် ဖြစ်ပေါ်နေ- ကြ၏။ ယင်းရုပ်ကလာပ်တို့ ပျံ့နှံ့သည်နှင့်အမျှ ယင်းရုပ်ကလာပ်တို့၏ ဝဏ္ဏဓာတ် = ရူပါရုံ၏ အရောင်သည်လည်း ဝန်းကျင်ပတ်ချာ အရပ်ဆယ်မျက်နှာသို့ တိုင်အောင် ပျံ့နှံ့၍ တည်၏။) ထိုသြဘာသ = အရောင်အလင်းသည် ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်အားသာလျှင် ထင်ရှား၏။ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုအရောင်အလင်းဖြင့် တွေ့ထိမိရာ အရပ်၌ တည်ရှိသော ရူပါရုံအပေါင်းကိုလည်း တွေ့မြင်နိုင်၏။ ထိုသို့ တွေ့မြင်လေသော် စက္ခု- ဝိညာဏ်ဖြင့်ပင် တွေ့မြင်လေသလော၊ သို့မဟုတ် မနောဝိညာဏ်ဖြင့်ပင် တွေ့မြင်လေသလော ----- ဤသို့
——辗转撞击而反复生起。这些时节生食素八法色不仅在内相续中,也一路撞击到外在;也就是说,一个色聚中的火界不断资助新的色聚生起。色聚扩散到哪里,其中颜色界——色所缘之光也就向周围十方扩散到哪里。〕这种光明只会显现于该瑜伽行者自己的智。他也能借此看见光明所及之处的一切色所缘。至于这种看见,究竟是由眼识看见,还是由意识看见——
စူးစမ်းဆင်ခြင်ကြည့်သင့်ပေသည်ဟု ဆရာမြတ်တို့ မိန့်ဆိုတော်မူကြကုန်၏။ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဏ်ကို ရရှိတော် မူကြကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သန္တာန်၌ကဲ့သို့ ထိုရူပါရုံအပေါင်းသည် (= ပန်းအမျိုးမျိုးစသော ရူပါရုံအပေါင်းသည်)
——诸大德说,应当对此加以审察。就像证得天眼通者一样,那一切色所缘〔花朵等各种色所缘〕——
原书第 253 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း မနောဝိညာဏ်ဖြင့်သာလျှင် သိမြင်အပ်သော တရားဖြစ်၏ဟု ယူခဲ့သော် သင့်သကဲ့သို့ ထင်ပေသည်။
——似应理解为唯由意识所知见之法。
(မဟာဋီ-၂-၄၂၈-၄၂၉။)
(《大复注》2-428—429。)
ထိုဝိပဿနာ သြဘာသ = အရောင်အလင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ရှိသော် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ''ငါ့အား ဤအခါမှ ရှေး၌ ဤသို့သဘောရှိသော အရောင်အလင်းသည် မဖြစ်ဖူးလေစွတကား၊ မချွတ်ဧကန်ပင် ငါသည် အရိယမဂ်သို့ ဆိုက်ရောက်သည် ဖြစ်လတ်ပြီ၊ အရိယဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်သည် ဖြစ်လတ်ပြီ''- ဤသို့လျှင် အရိယမဂ် မဟုတ်သော သြဘာသကိုပင်လျှင် အရိယမဂ်ဟူ၍ အရိယဖိုလ်မဟုတ်သော သြဘာသကိုပင်လျှင် အရိယဖိုလ်ဟူ၍ စွဲယူ၏။ အရိယမဂ် မဟုတ်သည်ကို အရိယမဂ်ဟူ၍ အရိယဖိုလ် မဟုတ်သည်ကို အရိယဖိုလ် ဟူ၍ စွဲယူသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဝိပဿနာလမ်းရိုးသည် လွဲချော်သွားပြီ ဖြစ်၏။ (ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်- သည် 'ငါ အရိယမဂ်သို့ ဆိုက်ရောက်ပေပြီ'ဟု ရနိုးခြင်းဖြင့် ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်းကို စွန့်လွှတ်လိုက်သောကြောင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ဝိပဿနာသည် ဝိပဿနာလမ်းရိုးလမ်းမှန်မှ ဖဲတက်သွားသည် လမ်းချော်သွားသည် မည်၏။
当这种观之光明生起时,瑜伽行者会想:“从前我从未生起过这样性质的光明;我必定已经到达圣道、圣果。”于是,他把不是圣道的光明执为圣道,把不是圣果的光明执为圣果。如此执取者的观行正道已经偏离。〔因为他想到“我已经到达圣道”而放下观业处,所以他的观已经离开正确的观道,走上歧路。
တစ်နည်း -- ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဝိပဿနာသည် ထိုသို့ မဂ်ရပြီဟု ထင်မှတ်ခြင်းကြောင့်ပင်လျှင် ဝိပဿနာ လမ်းရိုးလမ်းမှန်မှ ဖဲတက်သွားသည် မည်ပေသည်။) ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိ၏ ဝိပဿနာဟူသော မူလ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို လွှတ်လိုက်၍ သြဘာသ = အရောင်အလင်းကိုသာလျှင် သာယာလျက် ထိုင်နေ၏။ (လမ်းမှား လမ်းလွဲသို့ ရောက်ရှိနေခြင်း ဖြစ်၏။) (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇ဝ။ မဟာဋီ-၂-၄၂၉။) 〔မှတ်ချက် ----- န ဝတ မေ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဧဝရူပေါ သြဘာသော ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗော = ငါ့အား ဤအခါမှ ရှေး၌ ဤသို့သဘောရှိသော အရောင်အလင်းသည် မဖြစ်ဖူးလေစွတကား -- ဤသို့ ဖွင့်ဆိုထားသော အဋ္ဌကထာ စကားရပ်၌ အယူအဆ မလွဲမှားမိဖို့ရန် သတိပြုပါ၊ ဤသို့ သဘောရှိသော အရောင်အလင်းမျိုးသည် ရှေးက မဖြစ်ဖူးသေးဟုသာ ဆိုသည်။ ဤမှ ရှေး၌ အရောင်အလင်း လုံးဝ မဖြစ်ဖူးသေးဟုကား မဆိုပေ။ ဤ ဥဒယ- ဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏ်ပိုင်းသို့ ရောက်ရှိပါမှ အရောင်အလင်းသည် စ၍ ဖြစ်ပေါ်သည်ကား မဟုတ်ပေ။ သမထ-
换句话说,正因误以为已经得道,他的观便离开了正确的观道。〕这位瑜伽行者舍弃本来的观业处,只一味欣乐于光明而坐着,已经走上错路。(《清净道论》2-270;《大复注》2-429。)〔注:巴利义注原文(缅文字体):‘န ဝတ မေ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဧဝရူပေါ သြဘာသော ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗော’译:‘我从前从未生起过这样性质的光明。’对于这句义注,须小心不作错误理解:它只说“从前未曾有过这种性质的光明”,并不是说以前完全没有光。光明也并非到生灭随观智阶段才第一次出现;早从止修中接近近行定的——
ပိုင်း ဥပစာရသမာဓိနှင့် နီးကပ်နေသော ပရိကမ္မသမာဓိပိုင်းမှ စ၍ သမထဘာဝနာ တစ်လျှောက် ဝိပဿနာ ဘာဝနာတစ်လျှောက်လုံး၌ အရောင်အလင်းကား ရှိသည်သာ ဖြစ်သည်။ ရှေး အာနာပါနဿတိသမာဓိပိုင်း- တွင်လည်း ရှင်းလင်းတင်ပြခဲ့လေပြီ။〕 ထိုသြဘာသ = အရောင်အလင်းသည် အချို့သော ယောဂါဝစရ ရဟန်းတော်အား ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေလျက် ထိုင်နေရာ အရပ်မျှကိုသာလျှင် ထွန်းလင်းလျက် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ အချို့သော ယောဂါဝစရ ရဟန်းတော်အား တရားထိုင်နေသည့် တိုက်ခန်း အတွင်းကို ထွန်းလင်းစေလျက် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ အချို့သော ယောဂါဝစရ ရဟန်း- တော်အား တရားထိုင်နေသည့် တိုက်ခန်း၏ ပြင်ပကိုလည်း ထွန်းလင်းလျက် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ အချို့သော ယောဂါ- ဝစရရဟန်းတော်အား ကျောင်းတိုက် တစ်ခုလုံးကို။ တစ်ဂါဝုတ် အရပ်ကို။ ယူဇနာခွဲ အရပ်ကို။ တစ်ယူဇနာ အရပ်ကို။ နှစ်ယူဇနာ အရပ်ကို။ သုံးယူဇနာ အရပ်ကို။ ပ။ အချို့သော ယောဂါဝစရ ရဟန်းတော်အား မြေအပြင်မှ
——遍作定阶段起,贯穿整个止修与观修过程,光明一直都存在;前面入出息念定篇也已经清楚说明。〕对于有些禅修比丘,这种光明只照亮盘腿而坐之处;有些照亮禅房内部;有些还照到禅房之外;有些照亮整座寺院,或一伽乌多、半由旬、一由旬、二由旬、三由旬……有些则从地面一直——
အကနိဋ္ဌဗြဟ္မာပြည် အရပ်သို့ တိုင်အောင် တစ်ခဲနက်သော အရောင်အလင်းကို ပြုလျက် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ သမ္မာ သမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ ဝိပဿနာဉာဏ်တော်မြတ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အရောင်အလင်းတော်သည်ကား တစ်သောင်းသော လောကဓာတ်ကို ထွန်းလင်းစေလျက် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်တော်မူခဲ့လေပြီ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇ဝ။) ဤသို့လျှင် ထိုသြဘာသ = အရောင်အလင်း၏ နည်းသည်၏ အဖြစ် ကြီးမားကျယ်ပြန့်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် မတူထူးခြား ကွဲပြားသည်၏ အဖြစ်၌ ဤဆိုလတ္တံ့သည်ကား ဝတ္ထုသက်သေတည်း။
——照到色究竟天,形成一整片光明。至于正自觉佛陀,其殊胜观智所生的光明曾遍照一万个世界。(《清净道论》2-270。)这种光明有小有大、范围或窄或广,差异不一;以下故事便是例证。
သီဟိုဠ်ကျွန်း စိတ္တလတောင်ကျောင်းတိုက်၌ စင်္ကြံ ပတ်ပတ်လည် လှည့်ထားသော ကျောင်းဆောင် တစ်ခု ရှိ၏။ အတွင်း အိပ်ခန်းဆောင်ကိုလည်း ကာရံထား၏။ အိပ်ခန်းဆောင်ကို လှည့်ပတ်ထားသော စင်္ကြံကိုလည်း
斯里兰卡吉多罗山寺中,有一座僧房,周围环绕着经行道;内有卧房,卧房外围的经行道也——
原书第 254 页
ကာရံထား၏။ နံရံအကာ နှစ်ထပ်ရှိသော ယင်းကျောင်းဆောင် အတွင်း၌ မထေရ်ကြီး နှစ်ဦးတို့သည် သီတင်း သုံးတော်မူကြကုန်၏။ မထေရ်မြတ်ကြီး နှစ်ပါးတို့ သြဘာသ = အရောင်အလင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ဆွေးနွေးမိသော ထိုနေ့သည်လည်း လကွယ်ပက္ခ ဥပုသ်နေ့ ဖြစ်၏။ အရပ်မျက်နှာတို့ကို မိုးတိမ်လွှာဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားအပ်ကုန်၏။
——筑有围墙。这座有两重围墙的僧房内住着两位大长老。两位长老谈论光明的那一天,正值黑月布萨日,四方都被云层遮蔽。
ညဥ့်အဖို့၌ အင်္ဂါလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော အမိုက်မှောင်သည် ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိ၏။ ထိုအခါ၌ တစ်ဦးသော သီတင်းငယ် မထေရ်က ----- ''အရှင်ဘုရား …တပည့်တော်အား ယခုအခါ၌ စေတီရင်ပြင်တော်ဝယ် မြတ်သော နေရာထက်၌ ညနေချမ်းအခါက ခင်းကျင်းပူဇော်ထားအပ်ကုန်သော ငါးပါးသော အဆင်းရှိကုန်သော ပန်းတို့သည် ထင်နေ- ပါကုန်၏''ဟု လျှောက်ထား၏။ (သန့်ရှင်းသော ဝိပဿနာဉာဏ် ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား သြဘာသ အရောင် အလင်းဖြင့် ပျံ့နှံ့ရာ အရပ်၌ အဆင်းရူပါရုံ အပေါင်းသည် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဏ်ကို ရရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်အားကဲ့သို့ ထင်လာကုန်၏။ ----- မဟာဋီ-၂-၄၂၉။) ထိုမထေရ်ငယ်ကို မဟာထေရ်ကြီးက ----- ''ငါ့ရှင် …သင်သည် မအံ့သြလောက်သည်ကို ဆိုဘိ၏၊ ငါ့အားမူကား ယခုအခါ၌ မဟာသမုဒ္ဒရာဝယ် ယူဇနာအရပ်၌ တည်ရှိကြကုန်သော ငါးလိပ်တို့သည် ထင်လာကုန်၏'' ဟု ဆို၏။
夜间出现具足四支的黑暗。此时,较年轻的长老禀告:“尊者,现在我看见塔院的殊胜处,傍晚供奉的五色花朵。”〔对于观智清净者,光明遍及之处的一切色所缘,都会如同证得天眼通者一般显现。(《大复注》2-429。)〕大长老回答:“贤友,你说的并不稀奇;现在我甚至看见大海中一由旬处的鱼鳖。”
ဤကား သြဘာသ၏ ထူးထွေကွဲပြားမှု ရှိပုံ ဝတ္ထုတည်း။ ရှည်မြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး ချွတ်ယွင်း၍ ပြောဆိုသည်၌ ဝတ္ထုမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။ ----- ဤသြဘာသကို မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ဟု ထင်မှားမှုသည် ယေဘုယျအားဖြင့် သမထယာနိကလမ်းဖြင့် ဝိပဿနာ ဉာဏ်ကို ရရှိသော ယောဂါဝစရ ရဟန်းတော်၏ သန္တာန်၌ အဖြစ်များ၏။ ဤကဲ့သို့သော အရောင်အလင်းကို လွှတ်နေသော ဖြစ်ပေါ်စေသော ဉာဏ်သည် အရိယမဂ်ဖိုလ်တည်းဟု ရနိုးခြင်းကို အဓိမာနဟု ခေါ်ဆို၏။ သမထ ယာနိကလမ်းမှ ဝိပဿနာသို့ ကူးလာပြီးနောက် ဝိပဿနာဉာဏ်ကို ရရှိသောအခါ ယင်းကဲ့သို့ အဓိမာန ဖြစ်နေ- သော ယောဂါဝစရ ရဟန်းတော်သည် စျာန်သမာပတ်ဖြင့် ခွာထားအပ်ပြီးကုန်သော ကိလေသာတို့၏ မဖြစ်ပေါ်- ခြင်းကြောင့် ''ငါရဟန္တာ''ဟူ၍ စိတ်ကို ဖြစ်စေ၏။ ဥစ္စဝါလိကအရပ်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော မဟာနာဂမထေရ် ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဟံကနကအရပ်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော မဟာဒတ္တမထေရ်ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ စိတ္တလ-
这就是说明光明差异的故事。长期以来,因为传说有误,故事的原貌如下。一般而言,经由止乘而获得观智的禅修比丘,最容易把这种光明误认成道、果、涅槃。把产生这种光明的智误认为圣道、圣果,称为增上慢。止乘者转入毗婆舍那并获得观智以后,若生起这种增上慢,便因禅那等至长期镇伏的烦恼未现起,而生起“我是阿罗汉”的念头。应知住在 Uccavālika 的摩诃那伽大长老、住在 Haṅkanaka 的摩诃达多长老,以及住在吉多罗——
တောင်ကျောင်းတိုက် နိင်္ကပေဏ္ဏကမည်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော စူဠသုမနထေရ် ကဲ့သို့လည်းကောင်း မှတ်ပါ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇ဝ။)
——山寺 Niṅkapeṇṇaka 业处僧房的朱拉须摩那长老,都是这样的例子。(《清净道论》2-270。)
မဟာနာဂမထေရ်
摩诃那伽大长老
တလင်္ဂရ အရပ်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်လေးပါးသို့ ရောက်ရှိတော်မူသော ဓမ္မဒိန္နာ အမည်ရှိတော်မူသော ရဟန္တာမထေရ်မြတ်ကြီး တစ်ပါးသည် များစွာသော ရဟန်းသံဃာတော်အား အဆုံးအမ သြဝါဒပေးလျက် သီတင်းသုံးတော်မူ၏။ ထိုဓမ္မဒိန္န မထေရ်သည် မိမိ၏ နေ့သန့်စင်တော်မူရာ အရပ်၌ နေထိုင်၍ ''အသို့နည်း ့့ ငါတို့၏ ဆရာတစ်ဆူ ဖြစ်တော်မူသော ဥစ္စဝါလိကအရပ်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော မဟာနာဂ မထေရ်၏ ရဟန်းအဖြစ်ကို ပြုလုပ်ပေးတတ်သော ရဟန်းကိစ္စသည် အပြီးအဆုံးသို့ ရောက်ရှိလေပြီလော၊ အပြီး အဆုံးသို့ မရောက်ရှိသေးလေသလော'' ----- ဤသို့ ဆင်ခြင်လတ်သော် = အဘိညာဏ်ဝင်စား၍ ကြည့်တော် မူလတ်သော် ထိုမဟာနာဂ မထေရ်မြတ်ကြီး၏ ပုထုဇန်သာ ဖြစ်နေသေးသည်ကို တွေ့မြင်၍ ''ငါသည် မသွားခဲ့- သည်ရှိသော် ငါ၏ ဆရာသမားသည် ပုထုဇန်၏ အဖြစ်ဖြင့်သာလျှင် သေခြင်းကို ပြုတော်မူပေလတ္တံ့''---- ဤသို့-
住在 Talaṅgara、已经证得四无碍解智的阿罗汉达摩提那长老,教诫众多比丘僧而住。一天,他在日间住处想:“住在 Uccavālika、作为我们导师的摩诃那伽大长老,他应作的沙门义务,究竟已经完成,还是尚未完成?”他入神通定观察,看见摩诃那伽大长老仍是凡夫,便想:“如果我不去,我的导师恐怕会以凡夫身份去世。”于是——
原书第 255 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း လည်း သိရှိ၍ အဘိညာဏ်တန်ခိုးဖြင့် ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်၍ နေ့သန့်စင်ရာ အရပ်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော မဟာနာဂ မထေရ်၏ အနီး၌ သက်ဆင်း၍ ဆရာသမားအား ရှိခိုး၍ ဝတ်ကြီး ဝတ်ငယ်ကို ပြု၍ သင့်တင့် လျောက်ပတ်သော အရပ်၌ ထိုင်၍ သီတင်းသုံးတော်မူလိုက်၏။ ထိုနောင် ဆရာတပည့်တို့ အချီအချ စကားပြော- ဆိုကြသည်မှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။ ----- ဆရာ ----- ငါ့ရှင် ဓမ္မဒိန္န …အခါမဟုတ်သည်၌ အဘယ်ကြောင့် လာရှိပါသနည်း။
——他以神通飞上天空,降落在摩诃那伽大长老日间住处附近,礼敬导师、履行弟子义务,在适当处坐下。随后师徒问答如下。导师:“贤友达摩提那,为何在不适宜的时刻前来?”
တပည့် ----- အရှင်ဘုရား …ပြဿနာကို လျှောက်ထားမေးမြန်းလို၍ လာပါသည် ဘုရား။
弟子:“尊者,我想来请问一些问题。”
ဆရာ ----- ငါ့ရှင် ဓမ္မဒိန္န …မေးလေလော့၊ သိကုန်သည်ရှိသော် ဖြေဆိုပါကုန်အံ့။
导师:“贤友达摩提那,问吧;知道的,我会回答。”
ဤသို့ မိန့်ဆိုလတ်သော် ပြဿနာပေါင်း တစ်ထောင်ကို မေးမြန်းလျှောက်ထား၏။ မဟာနာဂ မထေရ်- မြတ်ကြီးကလည်း မေးတိုင်း မေးတိုင်းသော ပြဿနာကို မငြိမယှက်မူ၍သာလျှင် လျင်မြန်စွာ ဖြေကြားတော်မူ၏။
导师这样说后,达摩提那长老便请问一千个问题;摩诃那伽大长老对所问的每一个问题,都毫无迟滞地迅速作答。
တပည့် ----- အရှင်ဘုရား …အရှင်ဘုရားတို့၏ဉာဏ်တော်သည် အလွန်ထက်မြက်တော်မူပါပေစွ၊ ဘယ်သော အခါ၌ အရှင်ဘုရားတို့သည် ဤအရိယမဂ်ဖြင့်လာသော ပဋိသမ္ဘိဒါတရားကို ရအပ်ပါပေသနည်း။
弟子:“尊者,您的智慧极其敏锐。您何时证得由圣道而来的无碍解法?”
(မဟာနာဂ မထေရ်၏ အလိုအတိုင်း မေးခြင်း ဖြစ်သည်။)
〔这是顺着摩诃那伽大长老自己的想法而问。〕
ဆရာ ----- ငါ့ရှင် ဓမ္မဒိန္န …ဤနေ့မှ ရေတွက်သော် လွန်ခဲ့သော အနှစ်ခြောက်ဆယ်ကာလ၌ ရအပ်ခဲ့ပါ၏။
导师:“贤友达摩提那,从今天倒数,是六十年前证得的。”
တပည့် ----- အရှင်ဘုရား …အရှင်ဘုရားတို့သည် အဘိညာဏ်သမာဓိကို သုံးဆောင်နိုင်ပါကုန်၏လော။
弟子:“尊者,您能入神通定、运用神通吗?”
ဆရာ ----- ငါ့ရှင် ဓမ္မဒိန္န …ဤအဘိညာဏ်သမာဓိကို သုံးဆောင်ခြင်းသည်ဝန်လေးဖွယ် မဟုတ်ပါ။
导师:“贤友达摩提那,运用这种神通定对我并不困难。”
တပည့် ----- အရှင်ဘုရား … ထိုသို့ ဝန်မလေးပါလျှင် ဆင်တစ်ကောင် ဖန်ဆင်းတော်မူပါကုန်ဘုရား။
弟子:“尊者,既然不困难,请变化出一头象。”
မဟာနာဂ မထေရ်မြတ်ကြီးသည် ငွေတောင်နှင့်တူသည့် ကိုယ်လုံးဖြူသော ဆင်ကြီးကို ဖန်ဆင်းတော် မူ၏။
摩诃那伽大长老变化出一头身体雪白、宛如银山的大象。
တပည့် ----- အရှင်ဘုရား … ယခုအခါ၌ ဤဆင်ဖြူတော်သည် မတုန်မလှုပ် ထားအပ်သော နားရွက်ရှိသည်
弟子:“尊者,现在请让这头白象双耳纹丝不动——
ဖြစ်၍၊ ထောင်ထားအပ်သော အမြီးရှိသည်ဖြစ်၍၊ နှာမောင်းကို ခံတွင်း၌ ထည့်၍ ကြောက်မက်-
——尾巴竖起,把象鼻伸入口中,并发出可怕的鹭鸣般吼声——
ဖွယ်သော ကြိုးကြာသံကို ပြုလျက် အရှင်ဘုရားတို့၏ အထံသို့ ရှေးရှုပြေးလာသော အခြင်းအရာဖြင့်
——以这种形态向尊者奔驰而来——
ထိုဆင်ကို တန်ခိုးဖြင့် ပြုတော်မူပါ။
——请以神通变化成这样的象。”
မဟာနာဂမထေရ်ကြီးသည် ထိုဓမ္မဒိန္နာ မထေရ် လျှောက်ထားသည်အတိုင်းပင် ဖန်ဆင်းတော်မူလိုက်၏။
摩诃那伽大长老完全依照达摩提那长老所说的形态作了变化。
လျင်မြန်သော အဟုန်ဖြင့် ပြေးလာသော ဆင်ပြောင်ကြီး၏ ကြောက်မက်ဖွယ်ဖြစ်သော အမူအရာကို တွေ့မြင်ရ၍ ကြောက်သဖြင့် ထ၍ ပြေးခြင်းငှာ အားထုတ်တော်မူ၏။ ထိုမဟာနာဂ မထေရ်မြတ်ကြီးကို ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ- သော တပည့်ဖြစ်သူ ဓမ္မဒိန္နာ မထေရ်က လက်ကို ဆန့်ကာ သင်္ကန်းစွန်း၌ ကိုင်၍''အရှင်ဘုရား ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား ရွံရှာထိတ်လန့်ခြင်းမည်သည် ဖြစ်သေးသလော''ဟု မေးမြန်းတော်မူ၏။
看见壮年大象以迅猛之势奔来、形态可怖,摩诃那伽大长老心生恐惧,起身欲逃。阿罗汉弟子达摩提那长老伸手抓住他的袈裟一角,问:“尊者,阿罗汉还会生起惊惧恐怖吗?”
ထို မဟာနာဂ မထေရ်သည် ထိုအချိန်အခါ ကာလ၌ မိမိ ပုထုဇန် ဖြစ်မှန်းကို သိရှိ၍ ''ငါ့ရှင် ဓမ္မဒိန္န ငါ့ရှင်သည် ငါ၏ ကိုးကွယ်အားထားရာ ဖြစ်ပါလော့''ဟုဆို၍ ခြေရင်း၌ ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်တော်မူ၏။
摩诃那伽大长老这才知道自己仍是凡夫,蹲坐在达摩提那长老脚下说:“贤友达摩提那,请作我的依止。”
''အရှင်ဘုရား …အရှင်ဘုရားတို့၏ ကိုးကွယ်အားထားရာ ဖြစ်စေရမည်ဟု နှလုံးပိုက်လျက်သာလျှင် တပည့်တော်သည် လာရောက်ခဲ့ပါ၏၊ စိုးရိမ်တော် မမူပါလင့်'' ဟု လျှောက်ထား၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကို ဟောကြား ပေးတော်မူ၏။
达摩提那长老禀告:“尊者,我正是怀着要来作您依止的心而来;请勿忧虑。”随后为他开示业处。
原书第 256 页
မဟာနာဂမထေရ်မြတ်ကြီးသည် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ယူဆောင်၍ စင်္ကြံသို့ တက်၍ နှလုံးသွင်းတော်မူရာ သုံးကြိမ်- မြောက် ခြေလှမ်း၌ အမြတ်ဆုံးဖိုလ်ဟုဆိုအပ်သော အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်တော်မူ၏။ မဟာနာဂ မထေရ်- မြတ်ကြီးကား ဒေါသစရိုက် ထူပြောတော်မူ၏။ ဤသို့ သဘောရှိကုန်သော ရဟန်းတော်တို့သည် သြဘာသ အမည်ရသော ဝိပဿနာအရောင်အလင်း၌ တုန်လှုပ်ကုန်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇ဝ-၂၇၁။)
摩诃那伽大长老受持业处,登上经行道作意,在第三步时便到达称为最上果的阿罗汉果。摩诃那伽大长老的瞋行性格很重;像他这样的比丘,容易被称为“光明”的观之光明所动摇。(《清净道论》2-270—271。)
၂။ ဉာဏ = ဝိပဿနာဉာဏ်
二、智(观智)
ဥပက္ကိလေသတွင် ပါဝင်သော ဉာဏ = ဉာဏ်ဟူသည် ဝိပဿနာဉာဏ်ပင်တည်း။ ရုပ်တရား နာမ်တရား- တို့ကို ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = အကြောင်းတရားအားဖြင့် ဖြစ်-ပျက်ကို ရှုခြင်း၊ ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = ခဏအားဖြင့် ဖြစ်-ပျက်ကို ရှုခြင်း - ဤသို့စသော နည်းဖြင့် လက္ခဏာယာဥ်ကိုတင်၍ နှိုင်းချိန်လျက် စူးစမ်းလျက် ဝိပဿနာရှုနေသော ထိုဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ကို အပြီးအဆုံးသို့ ရောက်စေသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်အား ပစ်လွှတ် လိုက်သော သိကြားမင်း၏ ဝရဇိန်လက်နက်ကဲ့သို့ မပျက်သော အဟုန်ရှိသော ထက်မြက်သော တန်ခိုးရှိသော သွေးအပ်သည်ဖြစ်၍ အလွန်ထက်မြက်သော အလွန်သန့်ရှင်းသော ဝိပဿနာဉာဏ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်၏။
所谓属于观随烦恼的‘智’,就是观智。瑜伽行者依因缘观见色名法的生灭,依刹那观见色名法的生灭等;这样把三相提到诸法上,比较、审察而修观。当他令生灭智到达究竟时,会生起极其锐利、极其清净的观智;它势不可挡,锋锐有力,如因陀罗投出的金刚杵一般,又如磨利的针一样尖锐。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၁။)
(《清净道论》2-271。)
၃။ ပီတိ = ဝိပဿနာပီတိ
三、喜(观喜)
ပီတိဟူသည် ဝိပဿနာစိတ်နှင့် ယှဥ်သော ပီတိတည်း။ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ ထိုအချိန် အခါ၌ ခုဒ္ဒိကာပီတိ၊ ခဏိကာပီတိ၊ သြက္ကန္တိကာပီတိ ဥဗ္ဗေဂါပီတိ ဖရဏာပီတိ ဟူသော ငါးမျိုးသော ပီတိသည် တစ်ကိုယ်လုံးကို ပြည့်စေလျက် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၂။) ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏ်သည် လမ်းမှန်သွားလတ်သော် ဤပီတိ ငါးမျိုးတို့သည် အစဥ်အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်- လာတတ်သောကြောင့် ဤပီတိ ငါးမျိုးတို့ ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်းကို အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်နေသော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်နှင့် အတူတကွမူကား ဖရဏာပီတိ တစ်မျိုး သာလျှင် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ပေသည်။ ဥပစာရသမာဓိ အခိုက်အတန့် အပ္ပနာသမာဓိ အခိုက်အတန့်မှ တစ်ပါးသော အခါ၌လည်း ဖရဏာပီတိသည် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်သာလျှင်တည်း။ ထိုကြောင့် ''ပီတိသည် တစ်ကိုယ်လုံးကို ပြည့်စေလျက် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်၏''ဟု အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ (မဟာဋီ-၂-
所谓喜,是与观心相应的喜。当时,在这位瑜伽行者的相续中,小喜、刹那喜、继起喜、踊跃喜、遍满喜这五种喜,能够遍满全身而生起。(《清净道论》2-272。)由于生灭随观智沿正确道路进展时,这五种喜能依次生起,义注师便如此解释这五种喜的生起。可是,与到达顶峰的生灭智同时生起时,只有遍满喜这一种;而且除了近行定和安止定的刹那以外,遍满喜也能生起。因此义注师说:‘喜遍满全身而生起。’(《大复注》2——
၄၃ဝ။) ယင်းဝိပဿနာပီတိနှင့်ယှဥ်သော မွန်မြတ်သော ဝိပဿနာစိတ်ကြောင့် မွန်မြတ်သော ပဏီတ စိတ္တဇရုပ်- တို့၏ တစ်ကိုယ်လုံးအပြည့် အနှံ့အပြား ပြည့်စေလျက် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို အထူးရည်ညွှန်းထားသည်ဟု မှတ်ပါ။
——430。)应知这里特别是指:与观喜相应的殊胜观心所生之精妙心生色,生起而遍满全身。
၄။ ပဿဒ္ဓိ = ဝိပဿနာပဿဒ္ဓိ
四、轻安(观轻安)
ပဿဒ္ဓိဟူသည် ဝိပဿနာစိတ်နှင့်ယှဥ်သော ပဿဒ္ဓိတည်း။ ထိုအချိန်အခါ၌ ညဥ့်သန့်စင်ရာ နေရာ၌ လည်းကောင်း၊ နေ့သန့်စင်ရာ နေရာ၌လည်းကောင်း ဝိပဿနာဘာဝနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းလျက် ထိုင်နေသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်အား ကိုယ်စိတ်တို့၏ ပူပန်ခြင်းသည် မဖြစ်တော့ပေ။ လေးလံမှုသည် မဖြစ်တော့ပေ။
所谓轻安,是与观心相应的轻安。那时,瑜伽行者无论在夜间净处还是日间净处坐禅、持续修习观业处,身心都不再焦躁,也不再沉重。
ကြမ်းတမ်းခက်မာသည်၏ အဖြစ်သည် မဖြစ်တော့ပေ။ ဝိပဿနာ ဘာဝနာမှု၌ မခံ့ညားမှုသည် မဖြစ်တော့ပေ။
身心不再粗硬,对观修也不再不堪任。
အလျော်အားဖြင့်ဆိုရမူ ထို ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်တို့သည် ငြိမ်းအေးကုန်သည် ပေါ့ပါးကုန်သည် နူးညံ့ကုန်- သည် ဝိပဿနာဘာဝနာမှု၌ ခံ့ညားကုန်သည် အလွန်စင်ကြယ်သန့်ရှင်းကုန်သည် ဖြောင့်မတ်ကုန်သည်သာလျှင် ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤပဿဒ္ဓိ လဟုတာ မုဒုတာ ကမ္မညတာ ပါဂုညတာ ဥဇုကတာ
相应地说,这位瑜伽行者的诸心寂静、轻快、柔软,在观修中堪任,极为清净、练达而且正直。他的身心由轻安、轻快性、柔软性、适业性、练达性、正直性这些心所所资助——
原书第 257 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း စေတသိက်တို့ဖြင့် ချီးမြှောက်အပ်သော ကိုယ်-စိတ် ရှိသည်ဖြစ်၍ ထိုဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ဖြစ်သောကာလ၌ ကာမ- ဂုဏ် ခံစားသူ လူတို့၏ ဥစ္စာ မဟုတ်သော၊ ကာမဂုဏ် ခံစားသူ လူတို့ ခံစားခြင်းငှာ လျောက်ပတ်သော ကာမ ချမ်းသာသုခ၌ မွေ့လျော်ခြင်းကို လွန်သည်ဖြစ်၍ အမာနုသီ မည်သော မွေ့လျော်ခြင်းကို ခံစားရပေ၏။
——这些心所如此资助他的身心,所以生灭智生起时,他能体验名为‘超人之乐’的喜悦;它不是享受欲乐的世人所有,也超越世人所适宜享受的欲乐之乐。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၂။)
(《清净道论》2-272。)
တတ္ထ ကာယဂ္ဂဟဏေန ရူပကာယဿာပိ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ န ဝေဒနာဒိက္ခန္ဓတ္တယဿေဝ။ ကာယ- ပဿဒ္ဓိအာဒယော ဟိ ရူပကာယဿာပိ ဒရထာဒိနိမ္မဒ္ဒိကာတိ။ (မဟာဋီ-၂-၄၃ဝ။) ကာယပဿဒ္ဓိ စိတ္တပဿဒ္ဓိ၊ ကာယလဟုတာ စိတ္တလဟုတာ၊ ကာယမုဒုတာ စိတ္တမုဒုတာ၊ ကာယကမ္မ- ညတာ စိတ္တကမ္မညတာ၊ ကာယပါဂုညတာ စိတ္တပါဂုညတာ၊ ကာယုဇုကတာ စိတ္တုဇုကတာ ----- ယုဂဠ = အစုံ စေတသိက် (၆)မျိုးတို့သည် အချင်းချင်း မကွေမကွာ ယှဥ်လေ့ ရှိကြကုန်၏။ ထိုကြောင့် ပဿဒ္ဓိ ဖြစ်လတ်သော် လဟုတာ စသော စေတသိက်တို့သည်လည်း ဖြစ်ကြကုန်သည်သာတည်း။ ထိုကြောင့် ထိုစေတသိက်တို့၏ ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းကိစ္စရပ်ကို ဖော်ပြခြင်းကို ပဓာနပြုသဖြင့် ထိုအလုံးစုံသော ယုဂဠစေတသိက်တို့ကိုလည်း ပြလိုသည်ဖြစ်၍ ''ကိုယ်-စိတ်တို့၏ ပူပန်ခြင်းသည် မဖြစ်တော့ပေ၊ လေးလံမှုသည် မဖြစ်တော့ပေ။'' ဤသို့စသည်ဖြင့် အဋ္ဌကထာ ဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုသွားတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
巴利《大复注》原文(缅文字体):‘တတ္ထ ကာယဂ္ဂဟဏေန ရူပကာယဿာပိ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ န ဝေဒနာဒိက္ခန္ဓတ္တယဿေဝ။ ကာယ- ပဿဒ္ဓိအာဒယော ဟိ ရူပကာယဿာပိ ဒရထာဒိနိမ္မဒ္ဒိကာတိ။ (မဟာဋီ-၂-၄၃ဝ။)’译:‘这里以“身”一词,也应理解为摄取色身;不应只理解为受等三蕴。因为身轻安等也能镇伏色身的焦躁等。’心所轻安与心轻安、心所轻快性与心轻快性、心所柔软性与心柔软性、心所适业性与心适业性、心所练达性与心练达性、心所正直性与心正直性,这六对心所总是成对相应。因此,轻安生起时,轻快性等心所也必然生起。义注师为了突出显示各心所各自的作用,并借此显示全部六对心所,才解释说:‘身心不再焦躁,也不再沉重’等等。
ထိုကာယပဿဒ္ဓိ စသည်တို့၌ ကာယ-သဒ္ဒါဖြင့် ရူပကာယ = ရုပ်တရားအပေါင်းကိုလည်း သိမ်းကျုံး ယူရ- ခြင်းကို သိရှိပါလေ။ ဝေဒနာစသော နာမ်ခန္ဓာသုံးပါးကိုသာလျှင် ကောက်ယူရခြင်းကို သိအပ်သည် မဟုတ်ပေ။
在心所轻安等法中,应知‘身’一词也总摄色身,即色法之聚;不应只理解为受等三个名蕴。
မှန်ပေသည် ----- ကာယပဿဒ္ဓိစသော စေတသိက်တို့သည် ရူပကာယ၏လည်း ပူပန်ခြင်းစသည်ကို နင်းနယ် ချေမှုန်းတတ်ကုန်၏ဟု သိရှိပါလေ။ အဘယ်ကြောင့် ကိုယ်စိတ်တို့သည် ငြိမ်းအေးကုန်သည်သာလျှင် ပေါ့ပါး- ကုန်သည်သာလျှင် နူးညံ့ကုန်သည်သာလျှင် ဝိပဿနာဘာဝနာမှု၌ ခံ့ညားကုန်သည်သာလျှင် အလွန်စင်ကြယ် သန့်ရှင်းကုန်သည်သာလျှင် ဖြောင့်မတ်ကုန်သည်သာလျှင် ဖြစ်ကုန်သနည်းဟူမူ - ကိုယ်-စိတ်တို့၏ ----- ၁။ မငြိမ်းအေးမှု၏ အကြောင်းရင်းစစ် ဖြစ်သော ဥဒ္ဓစ္စစသော ကိလေသာ၊ ၂။ မပေါ့ပါးမှု၏ အကြောင်းရင်းစစ် ဖြစ်သော ထိနမိဒ္ဓစသော ကိလေသာ၊ ၃။ မနူးညံ့မှု၏ အကြောင်းရင်းစစ် ဖြစ်သော ဒိဋ္ဌိမာနစသော ကိလေသာ၊ ၄။ ဝိပဿနာဘာဝနာမှု၌ မခံ့ညားမှု၏ အကြောင်းရင်းစစ် ဖြစ်သော ကြွင်းသော နီဝရဏတရား (ကာမစ္ဆန္ဒ- ဗျာပါဒစသည့် နီဝရဏတရား)၊ ၅။ ဝိပဿနာဘာဝနာမှု၌ မကျွမ်းကျင် မလိမ္မာခြင်း မစင်ကြယ် မသန့်ရှင်းခြင်း၏ အကြောင်းရင်းစစ် ဖြစ်သော
确实,心所轻安等心所也能镇伏色身的焦躁等。身心之所以寂静、轻快、柔软,在观修中堪任,极为清净、练达而正直,是因为观心生起时,能够排除下列令心染污之法:一、作为身心不寂静之根源的掉举等烦恼;二、作为不轻快之根源的昏沉睡眠等烦恼;三、作为不柔软之根源的见、慢等烦恼;四、作为在观修中不堪任之根源的其余诸盖〔欲贪、嗔恚等〕;五、作为观修不熟练、不清净之根源的——
မယုံကြည်ခြင်း အဿဒ္ဓိယစသော ကိလေသာ၊ ၆။ မဖြောင့်မတ်ခြင်း ကွေ့ကောက်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းစစ်ဖြစ်သော မာယာ-သာဌေယျစသော ကိလေသာ- ဤသို့စသော စိတ်ဓာတ်ညစ်နွမ်းကြောင်း သံကိလေသဓမ္မတို့ကို ပယ်ဖျောက်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် ထိုအခါ၌ ဝိပဿနာစိတ္တုပ္ပါဒ်၏ ဖြစ်ပေါ်နေခြင်းကြောင့် ''ကိုယ်-စိတ်တို့၏ ပူပန်မှုသည် မဖြစ်တော့ပေ၊ လေးလံမှုသည် မဖြစ်တော့ပေ'' ဤသို့စသည်ဖြင့် အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုတော်မူခြင်း ဖြစ်ပေ၏။ (မဟာဋီ-၂-၄၃ဝ။) ဤ အမာနုသီ အမည်ရသော ဝိပဿနာ၌ မွေ့လျော်ပျော်ပိုက် နှစ်ခြိုက်မှုမျိုးကိုပင် ရည်ရွယ်၍ ဤသို့ ဟောကြားထားတော်မူ၏။ -----
——无信等烦恼;六、作为不正直、弯曲之根源的诳与虚伪等烦恼。因为观心生起时能排除这些令心染污之法,义注师才解释说:‘身心不再焦躁,也不再沉重’等等。(《大复注》2-430。)佛陀正是针对这种在观修中名为‘超人之乐’的喜悦、欣乐与爱乐而作如下开示。
原书第 258 页
သုညာဂါရံ ပဝိဋ္ဌဿ၊ သန္တစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော။
巴利《法句》原文第一偈上半(缅文字体):‘သုညာဂါရံ ပဝိဋ္ဌဿ၊ သန္တစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော။’译:‘比丘进入空闲处,心得寂静——’
အမာနုသီ ရတိ ဟောတိ၊ သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတော။
巴利引文续(缅文字体):‘အမာနုသီ ရတိ ဟောတိ၊ သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတော။’译:‘——正确观诸法,便得超人之乐。’
ယတော ယတော သမ္မသတိ၊ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ။
巴利引文续(缅文字体):‘ယတော ယတော သမ္မသတိ၊ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ။’译:‘每当他审察诸蕴的生灭——’
လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ၊ အမတံ တံ ဝိဇာနတံ။ (ခု-၁-၆၇။)
巴利引文续(缅文字体):‘လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ၊ အမတံ တံ ဝိဇာနတံ။ (ခု-၁-၆၇။)’译:‘——便获得喜悦;对于如此了知者,这便是不死。’(《小部》1-67。)
သုညာဂါရံ = ဆိတ်ငြိမ်ရာ ကျောင်းသို့၊ ဝါ၊ နိစ္စနိမိတ် သုခနိမိတ် အတ္တနိမိတ် သုဘနိမိတ်တို့မှ ကင်းဆိတ်ရာ ဖြစ်သော၊ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ချမ်းသာသုခ၏ မှီရာဖြစ်သော ဝိပဿနာသို့။ ပဝိဋ္ဌဿ = ဝင်ရောက်လာ- ပြီးသော။ သန္တစိတ္တဿ = တည်ကြည်ငြိမ်သက် မလောက်လက်သော စိတ်ရှိသော။ သမ္မာ = ကောင်းမွန်မှန်- ကန်စွာ အသင့်အားဖြင့်။ ဓမ္မံ = ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားစုကို။ ဝိပဿတော = ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာ စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်လျက်ရှိသော။ ဘိက္ခုနော = ယောဂါဝစရ ရဟန်းတော်အား။ အမာနုသီ = အားထုတ်အပ်သော ဝိပဿနာ မရှိသော လူသာမန်တို့၏ အရာမဟုတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အမာနုသီ အမည် ရသော။ ရတိ = ဝိပဿနာဘာဝနာ၌ မွေ့လျော်ပျော်ပိုက် နှစ်ခြိုက်ခြင်း ဝိပဿနာရတိသည်။ ဟောတိ = ဖြစ်ပေါ်၍ လာပေ၏။
suññāgāraṃ:空闲精舍;或指远离常相、乐相、我相、净相,并作为瑜伽行者安乐所依的观。paviṭṭhassa:已进入。santacittassa:心安定、寂静而不躁动。sammā:正确、恰当地。dhammaṃ:色名诸行法。vipassato:依生灭随观等修观、审察。bhikkhuno:对瑜伽行比丘。amānusī:并非没有修习观的凡夫所有,故名‘超人’。rati:在观修中的喜悦、欣乐与爱乐,即观之乐。hoti:生起。
ယတော ယတော = အကြင်အကြင် ရုပ်အဖို့ နာမ်အဖို့မှ (ရုပ်ကို ဦးတည်၍ နာမ်ကို ဦးတည်၍)။ ခန္ဓာနံ = ခန္ဓာငါးပါးတို့၏။ ဥဒယဗ္ဗယံ = ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း ဥဒယဗ္ဗယသဘောကို။ သမ္မသတိ = လက္ခဏာယာဥ်တင်ကာ ရှုပွားသုံးသပ်၏။ တတော တတော = ထိုထို သုံးသပ်တိုင်းသော ရုပ်နာမ် အဖို့အစုမှ။ ပီတိပါမောဇ္ဇံ = နှစ်သက် ဝမ်းမြောက်ခြင်း ပီတိပါမောဇ္ဇတရားကို။ လဘတိ = ရရှိပေ၏။ တံ = ထိုနှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်း ပီတိပါမောဇ္ဇ တရားသည်။ ဝိဇာနတံ = ဝိဇာနန္တာနံ = အဖြစ်အပျက်ကို သိမြင်ကုန်သော ပညာရှိတို့၏။ အမတံ = အမြိုက်နိဗ္ဗာန် အဆုံးရှိသောကြောင့် အမြိုက်တရားပါပေတည်း။ (ပြည်-ဝိသုဒ္ဓိမဂ်-နိဿယ-၅-၁၈၂-၁၈၃။) ဤသို့လျှင် ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်အား ဤနတ်လူတို့ ခံစားခြင်းငှာ လျောက်ပတ်သော ကာမဂုဏ်ချမ်းသာ၌ မွေ့လျော်ပျော်ပိုက် နှစ်ခြိုက်ခြင်းကို ကျော်လွန်သည်ဖြစ်၍ အမာနုသီအမည်ရသော ဝိပဿနာ၌ မွေ့လျော်
yato yato:从任何色分或名分〔以色或名为导向〕。khandhānaṃ:五蕴的。udayabbayaṃ:生起与坏灭的性质。sammasati:把三相提到其上而观修、审察。tato tato:从每一所审察的色名部分。pītipāmojjaṃ:喜与悦。labhati:获得。taṃ:这种喜悦之法。vijānataṃ,即 vijānantānaṃ:对于如实知见生灭的智者。amataṃ:以不死涅槃为究竟,故是不死法。(《缅译清净道论依文》5-182—183。)如此,这位瑜伽行者成就了名为‘超人之乐’、超越诸天与世人所适宜享受之欲乐的观之喜悦——
ပျော်ပိုက် နှစ်ခြိုက်ခြင်း ဝိပဿနာရတိကို ပြီးစီးစေလျက် လဟုတာ စသော စေတသိက်တို့နှင့် ယှဥ်တွဲကာ ပဿဒ္ဓိတရားသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
——欣乐与爱乐;随即,轻安与轻快性等心所相应而生起。
၅။ သုခ = ဝိပဿနာသုခ
五、乐(观乐)
သုခဟူသည် ဝိပဿနာစိတ်နှင့်ယှဥ်သော စေတသိကသုခတည်း။ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်အား ဥဒယဗ္ဗယာ- နုပဿနာဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံနေသော ထိုအချိန်အခါ၌ တစ်ကိုယ်လုံးကို စွတ်စိုစေလျက် အလွန်မွန်မြတ်သော ဝိပဿနာသုခသည် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၂။) ဝိပဿနာ သုခနှင့် ယှဥ်သော စိတ်ကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အလွန်မွန်မြတ်သော အတိပဏီတ စိတ္တဇရုပ်- တို့ဖြင့် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ အလုံးစုံသော ကိုယ်ကာယသည် တွေ့ထိအပ် ပျံ့နှံ့အပ်သည်လည်း ဖြစ်၏၊ ထက်ဝန်း- ကျင်မှ ပွားစေအပ်သည်လည်း ဖြစ်၏။ ထိုအလွန်မွန်မြတ်သော အတိပဏီတ စိတ္တဇရုပ်တို့၏ တစ်ကိုယ်လုံးသို့ အနှံ့အပြား တွေ့ထိနေခြင်း ထက်ဝန်းကျင် ပွားနေခြင်းကိုပင် ''တစ်ကိုယ်လုံးကို စွတ်စိုစေလျက် အလွန်မွန်မြတ်- သော ဝိပဿနာသုခသည် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်၏''ဟု အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုတော်မူခြင်းဖြစ်သည်။
所谓乐,是与观心相应的心所乐。当这位瑜伽行者具足生灭随观智时,极其殊胜的观乐能够浸润全身而生起。(《清净道论》2-272。)与观乐相应之心所生的极精妙心生色,遍触并周遍增长于瑜伽行者全身。义注师正是针对这种极精妙心生色遍触全身、周遍增长的情形,解释说:‘极其殊胜的观乐浸润全身而生起。’
(မဟာဋီ-၂-၄၃၁။)
(《大复注》2-431。)
原书第 259 页
၆။ အဓိမောက္ခ = သဒ္ဓါဓိမောက္ခ
六、胜解(信胜解)
အဓိမောက္ခဟူသည် ပရမတ္ထတရားကိုယ် အနက်သဘောအားဖြင့် သဒ္ဓါ-စေတသိက်တည်း။ (ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိတော်၌ လာရှိသော ယေဝါပနက-စေတသိက် အမျိုးအစားများတွင် ပါဝင်သော အဓိမောက္ခစေတသိက် မဟုတ် ဟူလိုသည်။) မှန်ပေသည် ----- ထိုအချိန်အခါ၌ ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် ယှဥ်သည်သာလျှင် ဖြစ်သော ထို ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်စေတသိက်တို့ကို အလွန်အကဲ ကြည်လင်စေတတ်သည် ဖြစ်၍ဖြစ်သော သန်မြန်သော ခွန်အားရှိသော သဒ္ဓါ-စေတသိက်သည် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၂။) ထိုသဒ္ဓါ-တရားဟူသည် ဤဝိပဿနာအရာ၌ အထူးသဖြင့် ဤဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ပိုင်း၌ ကံ၏အကျိုးကို သော်လည်းကောင်း ရတနာသုံးပါးကိုသော်လည်းကောင်း ယုံကြည်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ကား မဟုတ်၊ စင်စစ်သော်ကား စိတ်ကို နောက်ကျုစေတတ်သော ကိလေသာအညစ်အကြေး ကင်းသဖြင့် ဝိပဿနာ- ဉာဏ်နှင့် ယှဥ်ဖက် သမ္ပယုတ်တရားတို့၏ အလွန်အကဲ ကြည်လင်မှုဖြစ်ရန် အကြောင်းရင်းဖြစ်သော သဒ္ဓါတရား
从胜义法体的意思说,这里的胜解就是信心所。〔意思是:这里并非指巴利《法集论》所列‘或任何其他法’一类心所中的胜解心所。〕确实,当时会生起强而有力的信心所;它只与观智相应,并能令这位瑜伽行者的心与心所极为澄净。(《清净道论》2-272。)在观修,尤其在这生灭智阶段,这种信并不是由于信受业果或三宝而生起;实际上,它是因为离开令心混浊的烦恼垢,而能使观智及其相应法极为澄净的信——
ပင်တည်း။ ယင်းသဒ္ဓါတရားကိုပင် ဤ၌ အဓိမောက္ခဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၁။)
——这里正把这种信称为‘胜解’。(《大复注》2-431。)
၇။ ပဂ္ဂဟ = ဝိပဿနာဝီရိယ
七、策励(观精进)
ပဂ္ဂဟဟူသည် ဝီရိယတည်း။ မှန်ပေသည် ----- ထိုအချိန်အခါဝယ် ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် ယှဥ်သည်သာလျှင် ဖြစ်သော မလျော့လွန်း မတင်းလွန်းသော ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့်တကွသော သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ဆိုင်ရာဝိပဿနာဉာဏ်၏ အာရုံမှ လျှောကျ မသွားရအောင် ကောင်းစွာ ချီးပင့်ထား- တတ်သော ဝီရိယသည် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၂။) ရှေး၌ ဖြစ်ခဲ့သော ဘာဝနာ၏ စွမ်းအားဖြင့်ပြီးသော အညီအမျှဖြစ်သော ဝီရိယသည် ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် တကွသော မိမိနှင့် ယှဥ်ဖက်သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ညစ်ညူးကြောင်း သံကိလေသ အဖို့ဖြစ်သော ပျင်းရိခြင်းမှ ချီးမြှောက် မြှင့်တင်ပေးတတ်သောကြောင့် ပဂ္ဂဟ မည်၏။ ထိုကြောင့် ''ပဂ္ဂဟ-ဟူသည် ဝီရိယတည်း'' - ဤသို့ စသော စကားကို အဋ္ဌကထာက ဖွင့်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၁။)
所谓策励,就是精进。确实,当时会在这位瑜伽行者的相续中生起观精进:它只与观智相应,不太松也不太紧,能善加扶持观智及其相应法,使其不从各自观智的所缘退落。(《清净道论》2-272。)过去修习的力量已经成就这种均衡精进;它能把观智及其相应法从作为染污一分的懈怠中托举、提升,所以称为‘策励’。义注正因此解释说:‘所谓策励,就是精进。’(《大复注》2-431。)
၈။ ဥပဋ္ဌာန = ဝိပဿနာသတိ
八、现起(观之念)
ဥပဋ္ဌာနဟူသည် သတိပင်တည်း။ မှန်ပေသည် ----- ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်ဝယ် ဝိပဿနာ- ဉာဏ်နှင့် ယှဥ်သည်သာလျှင် ဖြစ်သော သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ စသော သဘာဝကို ကောင်းစွာ မှတ်သားခြင်းဖြင့် သင်္ခါရအာရုံ၌ မြဲစွာကပ်၍ တည်သော၊ ဆန့်ကျင်ဘက် နီဝရဏစသော အညစ်အကြေး ကင်းခြင်းကြောင့် ထိုဆန့်ကျင်ဘက်တရားသည် မလှုပ်မရှားစေအပ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် မြဲစွာတည်သော၊ ထိုသို့ မြဲစွာတည်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်သာလျှင် စိုက်ထူထားအပ်သော ကျောက်စာတိုင်ကဲ့သို့ မတုန်မလှုပ်သော၊ မတုန်မလှုပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်သာလျှင် မြင့်မိုရ်တောင်မင်းနှင့် တူသော သတိသည် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်၏။
所谓现起,就是念。确实,当时会生起与观智相应的念:它善加忆持诸行无常、苦、无我等性质,因而牢固地黏住所缘诸行而安住;又因远离与它相对的诸盖等烦恼,不被这些相对法动摇,故安住得牢固;正因安住牢固,它如竖立的石柱一样不动摇;正因不动摇,又如须弥山王一般。
ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် အကြင်အကြင် မိမိဉာဏ်အား ရှေးရှုထင်သော ရုပ်နာမ်ဟူသော အရာဌာနကို ဆင်- ခြင်၏၊ နှလုံးသို့ ကောင်းစွာဆောင်၏၊ နှလုံးသွင်း၏၊ နှလုံး၌ထား၏၊ အသီးအသီး ရှု၏၊ ထိုထို ရုပ်နာမ်ဟူသော အရာဌာနသည် ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သတိအား သက်ဝင်၍ သက်ဝင်၍ ----- ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဏ်၏ အရံဌာနခွဲဖြစ်သော ယထာကမ္မူပဂဉာဏ်အား တစ်ပါးသော လောကသည် ထင်လာသကဲ့သို့ ---- ထင်လာ၏။
这位瑜伽行者思惟任何显现于自己智前的色名处所,善加引入心中、作意、置于心中并逐一观照;每一处色名法便会一次又一次深入其念而显现,如同另一世界显现于作为天眼智分支的随业趣智前。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၂။)
(《清净道论》2-272。)
原书第 260 页
ယဒဂ္ဂေန ဟိ သတိ အာရမ္မဏံ သြက္ခန္ဒိတွာ ဥပတိဋ္ဌတိ၊ တဒဂ္ဂေန အာရမ္မဏမ္ပိဿ သြက္ခန္ဒိတွာ ဥပတိဋ္ဌတီတိ ဝုစ္စတိ။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၁-၄၃၂။) အကြင်အကြင်အဖို့ အစုအားဖြင့် သတိသည် သင်္ခါရအာရုံသို့ သက်ဝင်၍ ကပ်၍ တည်၏၊ ထိုထို အဖို့အစု အားဖြင့် သင်္ခါရအာရုံသည်လည်း ထိုသတိအား သက်ဝင်၍ ကပ်၍ တည်၏ ထင်၏ဟု ဆိုအပ်ပေသည်။
巴利《大复注》原文(缅文字体):‘ယဒဂ္ဂေန ဟိ သတိ အာရမ္မဏံ သြက္ခန္ဒိတွာ ဥပတိဋ္ဌတိ၊ တဒဂ္ဂေန အာရမ္မဏမ္ပိဿ သြက္ခန္ဒိတွာ ဥပတိဋ္ဌတီတိ ဝုစ္စတိ။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၁-၄၃၂။)’译:‘念以何种部分切入所缘而安住,即可说所缘也以该部分切入而安住于念前。’换言之,念以任何部分切入诸行所缘并贴近安住,就说诸行所缘也以该部分切入、贴近并显现于念前。
(မဟာဋီ-၂-၄၃၁-၄၃၂။)
(《大复注》2-431—432。)
ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာဋီကာတို့၏ ဖွင့်ဆိုထားတော်မူသည့်အတိုင်း ပြောဆိုရပါမူ ----- ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်သည် အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ဟူသော ကာလသုံးပါး၊ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓဟူသော သန္တာန်နှစ်ပါး အတွင်း၌ တည်ရှိသော သင်္ခါရတရား မှန်သမျှကို အလိုရှိသလို လွယ်လွယ်ကူကူ မပင်မပန်း ရှုချင်သလို ရှုနိုင်၏၊ ရှုချင်တိုင်း ရှုနိုင်၏၊ ရှုတိုင်းလည်း ထိုသင်္ခါရ အာရုံသည် ထင်လျက် လင်းလျက် ရှင်းလျက်သာ ရှိနေ၏ဟု သိနိုင်ပေသည်။
依上述义注与复注的解释来说,瑜伽行者能够随意、轻易、不费力地观一切存在于过去、未来、现在三时及内、外二相续中的诸行;他想观什么便能观什么,每次观时,诸行所缘都显现得清楚、明亮、分明。
ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး၏ သန္တာန်၌ စံချိန်မှီ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်သည် ရှိ၏ မရှိ၏ကို သိနိုင်သည့် မှတ်ကျောက် တစ်ခုပင်တည်း။
这正是一块试金石,可用来判断一位瑜伽行者的相续中是否具备达到标准的生灭智。
၉။ ဥပေက္ခာ = ဝိပဿနုပေက္ခာ + အာဝဇ္ဇနုပေက္ခာ
九、舍(观舍与转向舍)
အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ အခြင်းအရာအားဖြင့် စိစစ်စူးစမ်းအပ်ပြီးသော သင်္ခါရအာရုံရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ အခြင်းအရာအားဖြင့် စိစစ်စူးစမ်းခြင်း၌ အလယ်အလတ် လျစ်လျူရှုသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်တည်သော တတြမဇ္ဈတ္တတာ-စေတသိက်ဟူသော ဝိပဿနုပေက္ခာသည်လည်းကောင်း၊ သင်္ခါရတရား- တို့ကို အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ အခြင်းအရာအားဖြင့် စိစစ်စူးစမ်းခြင်း၌ အညီအမျှ လျစ်လျူရှုသည်၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် မနောဒွါရိက ဝိပဿနာဇောဝီထိ စိတ်အစဥ်တွင် ပါဝင်သော မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်နှင့် ယှဥ်သော စေတနာဟူသော အာဝဇ္ဇနုပေက္ခာသည်လည်းကောင်း ဥပေက္ခာမည်၏။ မှန်ပေသည် ----- ထိုဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ဖြစ်နေသည့် အချိန်အခါ၌ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်ဝယ် အလုံးစုံသော ကာလသုံးပါး သန္တာန်နှစ်ပါး အတွင်း၌ တည်ရှိသော သင်္ခါရတရားမှန်သမျှတို့၌ လျစ်လျူရှုသည်ဖြစ်၍ ဖြစ်သော တတြမဇ္ဈတ္တတာ-စေတသိက်
由于所缘诸行已经依无常、苦、无我的方式审察,所谓观舍,就是在如此审察诸行时中立而住的中舍性心所。所谓转向舍,则是与意门转向心相应的思心所;它依平衡中舍的方式审察诸行为无常、苦、无我,所以生起于意门观速行心路中。这两者都称为‘舍’。确实,生灭智生起时,这位瑜伽行者的相续中,会生起称为中舍性心所的观舍;它中舍地对待存在于三时二相续中的一切诸行——
ဟူသော ဝိပဿနုပေက္ခာသည်လည်း သန်မြန်သော ခွန်အားရှိသည် ဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ မနောဒွါရ၌ မနော- ဒွါရာဝဇ္ဇန်းနှင့် ယှဥ်သော စေတနာဟူသော အာဝဇ္ဇနုပေက္ခာသည်လည်း သန်မြန်သော ခွန်အားရှိသည်ဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ မှန်ပေသည် --- ထိုထိုရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားစု၏ အနိစ္စအချက် ဒုက္ခအချက် အနတ္တအချက်ကို စိစစ်စူးစမ်းဆင်ခြင်သော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ထိုအာဝဇ္ဇနုပေက္ခာသည် သိကြားမင်းသည် ပစ်လွှတ်အပ်သော ဝရဇိန်လက်နက်ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ခြောက်သွေ့နေသော ဖက်ထုပ်ဖက်ပုံ အတွင်း၌ ပြေးဝင်သွားသော မီးရဲရဲ တောက်သော စဥ်းသွားကဲ့သို့လည်းကောင်း ရဲရင့်သည် ဖြစ်၍ ထက်မြက်စူးရှသည် ဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
——并且强而有力。意门心路中,也会生起称为思心所、与意门转向相应的转向舍,而且同样强而有力。确实,这位瑜伽行者的转向舍审察色名诸行的无常、苦、无我;它勇健、锐利而尖锐地生起,如因陀罗投出的金刚杵,又如炽红的箭镞冲入干枯叶堆。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၃။)
(《清净道论》2-273。)
သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း ဥဒယဗ္ဗယတို့၏ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်ဝယ် အလွန်ထင်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း = ဥဒယဗ္ဗယကို ရှုခြင်း၌ လျစ်လျူဖြစ်သော တတြမဇ္ဈတ္တု- ပေက္ခာသည် ဤ၌ ဝိပဿနုပေက္ခာ မည်သတည်း။ ထိုဥဒယဗ္ဗယတို့သည်ကား ကာလသုံးပါး သန္တာန်နှစ်ပါး အတွင်း၌ တည်ရှိသော ခပ်သိမ်းဥဿုံ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့၏ ဥဒယဗ္ဗယတို့ပင်တည်းဟု နှလုံးပိုက်တော် မူ၍ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း ဥဒယဗ္ဗယတို့၌ လျစ်လျူရှုခြင်း တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာဟု မဆိုမူ၍ ခပ်သိမ်းသော သင်္ခါရ တရားတို့၌ လျစ်လျူရှုခြင်း ဖြစ်၍ဖြစ်သော တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာဟု အဋ္ဌကထာက ဖွင့်ဆိုတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
由于诸行的生灭在瑜伽行者智中极其明显,在观诸行生灭时保持中舍的中舍性舍,便在这里称为观舍。义注考虑到这些生灭正是一切存在于三时二相续中诸行的生灭,所以不说‘对生灭中舍的中舍性舍’,而解释为‘对一切诸行中舍的中舍性舍’。
(မဟာဋီ-၂-၄၃၂။)
(《大复注》2-432。)
原书第 261 页
အာဝဇ္ဇန်း၏ ထက်မြက်မှု
转向的敏锐性
မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းနှင့် ယှဥ်သော စေတနာဟူသော အာဝဇ္ဇနုပေက္ခာ၏ သိကြားမင်း၏ ဝရဇိန်လက်နက်နှင့် တူသည်၏အဖြစ်၊ လောလောပူ ရဲရဲတောက်သော စဥ်းသွားမြားနှင့် တူသည်၏ အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း၊ ရဲရင့် ထက်မြက်သည်၏ အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်မြတ်၏ ရှေ့သွားဖြစ်သော မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းကဲ့သို့ ထိုမနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းသို့ အစဥ်လိုက်သော ထိုမနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း၏ နောင်၌ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိပဿနာ- ဉာဏ်၏ သိကြားမင်းသည် ပစ်လွှတ်အပ်သော ဝရဇိန်လက်နက်နှင့် တူစွာ လောလော ပူရဲရဲတောက်သော စဥ်းသွား- မြားနှင့် တူစွာ ရဲရင့်ထက်မြက်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်သောကြောင့်ဟု မှတ်ပါ။ (ဝိပဿနာဉာဏ်က ထက်မြက်စူးရှသောကြောင့် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ ရှေး၌ဖြစ်သော မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းနှင့် ယှဥ်သော စေတနာဟူသော အာဝဇ္ဇနုပေက္ခာသည်လည်း ထက်မြက်စူးရှသည် ဟူလို။) (မဟာဋီ-၂-၄၃၂။)
与意门转向相应的思心所——转向舍——之所以像因陀罗的金刚杵,也像炽热燃烧的箭镞,并且勇健锐利,是因为紧随该意门转向而生的观智,也如同走在一切知智之前的意门转向那样,以宛如因陀罗投出的金刚杵、宛如炽热燃烧的箭镞之方式勇健锐利。〔意思是:因为观智锐利,所以生于观智之前、与意门转向相应的思心所——转向舍——也锐利。〕(《大复注》2-432。)
၁ဝ။ နိကန္တိ = ဝိပဿနာနိကန္တိ
十、欲求(观欲求)
နိကန္တိဟူသည် ဝိပဿနာ၌ အလိုရှိသော ငဲ့ကွက်တပ်မက်သော နိကန္တိတည်း။ ဝိပဿနာကို အလိုရှိသော ငဲ့ကွက်တွယ်တာမှုတည်း။ ဝိပဿနာ၏ တင့်တယ်စမ္ပာယ်ကြောင်း ဖြစ်ကုန်သော သြဘာသ = အရောင်အလင်း စသည်တို့သည် ထိုဝိပဿနာ၏ အဆင်းတန်ဆာကဲ့သို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ဤသို့ သြဘာသ စသည်တို့ဖြင့် တန်ဆာ ဆင်အပ်သော ဝိပဿနာ၌ ငဲ့ကွက်ခြင်းကိုပြုလျက် သိမ်မွေ့သည်လည်းဖြစ်သော ငြိမ်သက်သော အခြင်းအရာ ရှိသည်လည်းဖြစ်သော နိကန္တိသည် ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်ဝယ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ယင်းနိကန္တိကို ကိလေ- သာဟူ၍ပင် သိမ်းဆည်းခြင်းငှာ မတတ်ကောင်း မတတ်နိုင် ဖြစ်တတ်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၃။) ထိုနိကန္တိ၏ ထိုသို့ သိမ်မွေ့သည်၏ အဖြစ် ငြိမ်သက်သော အခြင်းအရာရှိသည်၏ အဖြစ်သည် ဘာဝနာ၏ အလွန်အကဲနှင့်တကွ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် = ဝိပဿနာဘာဝနာ၏ အလွန်အကဲ အားကောင်းလာသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထိုသို့ဖြစ်၍ နိကန္တိ၏ ကိလေသာ၏ အဖြစ်ကိုလည်း သိနိုင်ခဲသည် ဖြစ်သတည်း။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၂။)
所谓欲求,是对观的微细欲求与顾恋贪著,也就是想要观、顾恋观。光明等令观庄严美妙,犹如观的装饰;对这样被光明等装饰的观生起顾恋时,一种极细微、行相寂静的欲求便会在瑜伽行者相续中生起。他甚至不能把这种欲求判定为烦恼。(《清净道论》2-273。)这种欲求之所以如此细微而行相寂静,是因为观修已经极为强盛;正因如此,它的烦恼性质也很难被识别。(《大复注》2-432。)
သြဘာသ = အရောင်အလင်း၌ကဲ့သို့ပင် ဤပြဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ဉာဏ်စသည်တို့တွင် တစ်ခုခုဖြစ်လတ်သော် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ''စင်စစ် ငါ့အား ဤအခါမှ ရှေး၌ ဤသို့သဘောရှိသော ဉာဏ်သည် မဖြစ်ဖူးစွတကား။
如同光明一样,上述智等任何一项生起时,瑜伽行者都会想:‘从前我确实从未生起过这样性质的智——’
ဤသို့သဘောရှိသော ပီတိသည်။ပ။ ပဿဒ္ဓိသည်။ သုခသည်။ အဓိမောက္ခသည်။ ပဂ္ဂဟသည်။ ဥပဋ္ဌာနသည်။
‘——也从未有过这样的喜……这样的轻安、乐、胜解、策励与现起——’
ဥပေက္ခာသည်။ နိကန္တိသည် မဖြစ်ဖူးစွတကား၊ မချွတ်ဧကန် အမှန်ပင် ငါသည် အရိယာမဂ်သို့ ဆိုက်ရောက်ပြီ ဖြစ်၏၊ အရိယာဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်ပြီ ဖြစ်၏''ဟု အရိယာမဂ် မဟုတ်သည်ကို အရိယာမဂ်ဟု အရိယာဖိုလ် မဟုတ်သည်ကို အရိယာဖိုလ်ဟု စွဲယူသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဝိပဿနာသည် ဝိပဿနာခရီးလမ်းရိုးမှ ဘေးသို့ ဖဲသွားသည် ချော်ကျသွားသည် မည်ပေသည်။ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိ၏ ဝိပဿနာဘာဝနာ ဟူသော မူလကမ္မဋ္ဌာန်းကို လွှတ်လိုက်၍ မရှုတော့ဘဲ ဝိပဿနာဉာဏ်ကိုသာလျှင်။ပ။ ပီတိ။ ပဿဒ္ဓိ။ သုခ။
‘——舍与欲求;我必定已经到达圣道、到达圣果。’这样把非圣道执为圣道、把非圣果执为圣果,他的观便偏离、滑出原本的观行正道。这位瑜伽行者放下自己原来的观业处,不再观照,只耽著于观智……喜、轻安与乐——
အဓိမောက္ခ။ ပဂ္ဂဟ။ ဥပဋ္ဌာန။ ဥပေက္ခာ။ နိကန္တိကိုသာလျှင် သာယာလျက် ထိုင်နေပေ၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၃။) ဤအထက်ပါစကားရပ်ဝယ် ---- ဉာဏစသည်တို့တွင် တစ်ပါးပါး ဖြစ်လတ်သော် - ဟူသော စကားကို ''တစ်ပါးပါး ဖြစ်လတ်သော် ငါ မဂ်သို့ ဆိုက်ရောက်ပြီ'' စသည်ဖြင့် စွဲယူခြင်းကို ပြခြင်းငှာသာလျှင် ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
——胜解、策励、现起、舍与欲求而坐着。(《清净道论》2-273。)上文所谓‘智等任何一项生起时’,只是为了显示:任何一项生起时,都可能发生‘我已经到达圣道’等执取。
တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ဖြစ်သောကြောင့် ဆိုသည်ကား မဟုတ်။ မှန်ပေသည် ----- နိကန္တိမှ တစ်ပါးသော (၉)ပါးသော ဥပက္ကိလေသတို့သည် တစ်ခုသော စိတ္တက္ခဏ၌သော်လည်း ပြိုင်တူဖြစ်နိုင်ကြကုန်၏။ အရိယမဂ်တရား အရိယဖိုလ်တရား စသည်ဖြင့် ဆင်ခြင်မှုသည်ကား အသီးအသီး တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ၌သာ ဖြစ်သည်။
这并不是说九项各自分开生起。确实,除了欲求以外的九种观随烦恼,可以在同一心刹那同时生起;至于把它们思量为圣道、圣果等,则只会对各项分别发生。
原书第 262 页
တစ်ဖန် ''ဤမှ ရှေး၌ ငါ၏ သန္တာန်ဝယ် ဤသို့သဘောရှိသော နိကန္တိသည် မဖြစ်ဖူးပေ'' ဟူသော စကားကို ဓမ္မသဘောကို ထင်ရှားအောင် ပြသည်၏ အစွမ်းဖြင့်သာ အဋ္ဌကထာက ဖွင့်ဆိုအပ်ပေသည်။ ထိုအခါ၌ ယောဂါ- ဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်ဝယ် ထိုသို့ဆိုအပ်ပြီးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် စိတ်ဖြစ်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဆိုသည်ကား မဟုတ်ပေ၊ မှန်ပေသည် ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုနိကန္တိဖြစ်ချိန်အခါ၌ နိကန္တိဟူ၍ပင် မသိပေ၊ အကယ်၍ နိကန္တိဟူ၍ သိငြားအံ့ ထိုသို့ နိကန္တိဟူ၍ သိခဲ့သော် ယင်းနိကန္တိလျှင် အာရုံရှိသော''ငါ မဂ်သို့ ဆိုက်ရောက်ပြီ'' ဤသို့စသော စွဲယူခြင်း၏ မဖြစ်သင့်ခြင်းသည်သာလျှင် ဖြစ်၏။ (= နိကန္တိဟု သိသော် နိကန္တိကို မဂ်ဟု ဖိုလ်ဟု နိဗ္ဗာန်ဟု မစွဲယူမိလေရာ၊နိကန္တိကို နိကန္တိဟု မသိသဖြင့်သာ နိကန္တိကို မဂ်ဟု ဖိုလ်ဟု နိဗ္ဗာန်ဟု စွဲယူမိခြင်း စွဲယူ မှားခြင်း ဖြစ်သည် ဟူလိုသည်။) ထိုကြောင့် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်ဝယ် ဤသို့သာ ဖြစ်လေရာ၏။ -----
又,义注所说‘从前我的相续中从未生起过这样性质的欲求’,只是为了显明法的性质,并不是说欲求生起时,瑜伽行者的心真的如此想。因为欲求生起时,他甚至不知道那是欲求;如果他已经知道它是欲求,就不应再以欲求为所缘,生起‘我已经到达圣道’等执取。〔也就是说,如果知道欲求只是欲求,就不会把欲求执为道、果或涅槃;正因为不知道欲求是欲求,才会把它误执为道、果或涅槃。〕所以,他的相续中只会生起如下想法。
န ဝတ မေ ဧဝရူပါ ဘာဝနာဘိရတိ ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗာ၊ အဒ္ဓါ မဂ္ဂပ္ပတ္တောမှိ။
巴利《大复注》原文(缅文字体):‘န ဝတ မေ ဧဝရူပါ ဘာဝနာဘိရတိ ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗာ၊ အဒ္ဓါ မဂ္ဂပ္ပတ္တောမှိ။’
= '' ငါ့အား ဤသို့သဘောရှိသော ဘာဝနာ၌ မွေ့လျော်ခြင်းသည် စင်စစ် မဖြစ်ဖူးသေးပေ၊ မချွတ်ဧကန် အမှန်ပင် ငါသည် အရိယမဂ်သို့ ဆိုက်ရောက်ပြီ ဖြစ်၏။'' ဤသို့သော စိတ်အကြံသာ ဖြစ်လေရာ၏။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၂။)
译:‘我从前确实从未生起过这样性质的禅修之喜悦;我必定已经到达圣道。’他只会生起这样的想法。(《大复注》2-432。)
ဥပက္ကိလေသနှင့် ဥပက္ကိလေသဝတ္ထု
观随烦恼与观随烦恼所依
ဤ (၁ဝ)ပါးတို့တွင် သြဘာသ အစ ဥပေက္ခာ အဆုံးရှိသော (၉)ပါးသော တရားတို့ကို မုချအားဖြင့် ဥပက္ကိလေသ အစစ်ဖြစ်သော တဏှာ-မာန-ဒိဋ္ဌိတို့၏ စွဲမှီ၍ ဖြစ်ရာဌာန အကြောင်းတရား ဖြစ်သည့်အတွက်- ကြောင့် ဥပက္ကိလေသဟူ၍ ဆိုအပ်ကုန်၏၊ သဘာဝအားဖြင့် အကုသိုလ်ဖြစ်သောကြောင့် ဆိုအပ်သည်ကား မဟုတ်ကုန်။ အထူးကား နိကန္တိသည် အကုသိုလ်တရား စင်စစ် ဖြစ်သောကြောင့် ဥပက္ကိလေသလည်း မည်၏။
在这十项中,从光明到舍的九法,是爱、慢、见这些真正观随烦恼所执著、依止而生的处所与因缘,所以称为‘观随烦恼’;并不是因为它们自性不善而得此名。特别是,欲求的自性确实是不善法,所以它也称为观随烦恼。
တဏှာ-မာန-ဒိဋ္ဌိဟူသော ဥပက္ကိလေသ၏ တည်ရာဖြစ်သောကြောင့် ဥပက္ကိလေသဝတ္ထုလည်း မည်၏။
欲求又是爱、慢、见这些观随烦恼的所依,所以也称为‘观随烦恼所依’。
စွဲလမ်းမှုကို ဂါဟဟု ဆို၏။ စွဲလမ်းမှုဂါဟတို့ကို မသုံးသပ်မူ၍ စွဲလမ်းမှုဂါဟတို့၏ တည်ရာဝတ္ထုဖြစ်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်သာလျှင် ဤဥပက္ကိလေသတို့သည် (၁ဝ)ပါး ဖြစ်ကြကုန်၏။ စွဲလမ်းမှုဂါဟ၏ အစွမ်းဖြင့် ခွဲဝေလိုက် သော် အမျှ (၃ဝ)တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဖြစ်ပုံကား ဤသို့တည်း။ ----- ''ငါ၏ = အတ္တ၏ အရောင်အလင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာပြီ'' --- ဤသို့စွဲယူသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ ဒိဋ္ဌိဂါဟ = ဒိဋ္ဌိစွဲ ဖြစ်၏။ (၁)။
所谓执取,称为 gāha。若不从执取本身分析,而只依作为执取所依之事来分,这些观随烦恼便有十种;若依执取来分,则共有三十种。情形如下:‘我的光明,也就是我的自我之光,已经生起了。’在这样执取的瑜伽行者相续中,生起见执(diṭṭhi-gāha)。(一)
''စင်စစ် နှစ်သက်ဖွယ်သော စိတ်နှလုံးကို တိုးပွားစေတတ်သော အရောင်အလင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာပြီ။'' ဤသို့ စွဲယူသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ မာနဂါဟ = မာနစွဲ ဖြစ်၏။ (နှစ်လိုဖွယ်ဟု စွဲယူခြင်းကို ပဓာနပြုသဖြင့် မိမိကိုယ်ကို အမြတ် စသည်အားဖြင့် ထားတတ်သောကြောင့် = ''ငါ သိပ်တော်၏ သူများထက် သာ၏'' စသည်ဖြင့် စွဲယူတတ်သောကြောင့် ယင်းသို့ စွဲယူမှုကို မာနစွဲ ဖြစ်ကြောင်းကို အဋ္ဌကထာက ဖွင့်ဆိုတော် မူခြင်း ဖြစ်သည်။) (၂)။
‘确实生起了可爱、能令心增长的光明。’在这样执取的瑜伽行者相续中,生起慢执(māna-gāha)。〔这里以执为可爱为主;由于他会因此把自己安置为优胜等,如想‘我真了不起,比别人强’,义注便解释这种执取是慢执。〕(二)
သြဘာသ အရောင်အလင်းကို ချစ်မြတ်နိုးသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်အား တဏှာစွဲ ဖြစ်၏။ (၃)။
对于热爱光明的瑜伽行者,会生起爱执(taṇhā-gāha)。(三)
ဤသို့လျှင် သြဘာသ၌ ဒိဋ္ဌိ-မာန-တဏှာ ဟူသော သုံးပါးကုန်သော စွဲယူတတ်သော ဂါဟတရားတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။ ကြွင်းသော ဉာဏ်-ပီတိစသော (၉)ပါးကုန်သော တရားတို့၌လည်း ထို့အတူ သုံးပါးစီပင် ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် စွဲလမ်းတတ်သော ဒိဋ္ဌိမာန တဏှာတို့၏ အစွမ်းဖြင့် အမျှသုံးဆယ်ကုန်သော ဥပက္ကိ-
如此,依光明会生起见、慢、爱三种执取法;依其余智、喜等九法,也各自同样生起三种。这样,依能执著的见、慢、爱,共有三十种观随烦——
原书第 263 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း လေသတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဂါဟ = ဒိဋ္ဌိစွဲစသည်ဖြင့် မှတ်အပ်ကုန်သော ဥပက္ကိလေသတို့၏ အစွမ်းဖြင့် မလိမ္မာသော ထင်လင်းသောဉာဏ် မရှိသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် သြဘာသ စသည်တို့ကြောင့် တုန်လှုပ်- တတ်၏၊ ပျံ့လွင့်တတ်၏။ သြဘာသစသည်တို့တွင် တစ်ပါးပါးကို ----- ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ။
——恼。不善巧、缺乏明净智的瑜伽行者,被这些称为见执等的观随烦恼所影响,便会因光明等而动摇、散乱;他反复把光明等其中任何一种观为巴利原句(缅文字体):‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ။’
= ဤသည်ကား ငါ့ဟာတည်း၊ ဤသည်ကား ငါဖြစ်၏၊ ဤသည်ကား ငါ၏ အတ္တတည်း။
即:‘这是我的;这是我;这是我的自我。’
ဤသို့ အဖန်တလဲလဲ ရှုတတ်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၃-၂၇၄။)
他就这样反复观取。(《清净道论》2-273—274。)
အရိယမဂ် ဟုတ်သည် မဟုတ်သည်ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း
辨别圣道与非圣道
အလျော်အားဖြင့် ဆိုရမူကား ကမ္မဋ္ဌာန်း၌ ကျွမ်းကျင်ခြင်းနှင့် ယှဥ်ခြင်းကြောင့် ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းခြင်း၌ လိမ္မာသော၊ ရင့်ကျက်သော ဉာဏ်ရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့် မှည့်ရင့်သော ပညာရှိသော၊ အာဂုံပါဠိ နှံ့သိလိမ္မာသော၊ ဥပက္ကိလေသတို့၌ အပြစ်၊ ထိုဥပက္ကိလေသတို့ကို သုတ်သင်ခြင်း၌ အကျိုးကို သိသော ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် သြဘာသစသည်တို့သည် ဖြစ်လာလတ်ကုန်သော် ''ကမ္မဋ္ဌာန်း ပေးလိုက်သော ငါ၏ ဆရာသည် ကမ္မဋ္ဌာန်းပေးသော ကာလ၌ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ဖြစ်သော အခါဝယ် အကြင် သြဘာသစသည်ကို ဖြစ်တတ်၏ဟူ၍ မှာတော်မူအပ်၏။ ငါ့အားစင်စစ် ထိုငါ့ဆရာ မှာလိုက်သော သဘောရှိသော ဤဝိုးဝိုးဝင်းဝင်း ထွန်းလင်းသော အရောင်အလင်း သြဘာသသည် ဖြစ်ပေါ်လာလတ်ပြီ၊ ထိုဆရာ မှာလိုက်သော သဘောရှိသော ဤသြဘာသသည် ----- ၁။ ဖြစ်ပြီးလျှင် ပျက်တတ်သော မမြဲသော အနိစ္စ တရားတည်း။
如实说来,瑜伽行者因为具足业处善巧而善于修习业处,因为智已经成熟而具成熟之慧,通晓背诵的巴利,并且具足这样的慧:能知观随烦恼的过患,也能知清除观随烦恼的利益。当光明等生起时,他想到:‘授予我业处的老师曾在传授业处时嘱咐:生灭智生起时会出现光明等。如今,具有老师所说性质、明亮照耀的光明果真在我这里生起了。这种具有老师所说性质的光明:一、生起以后便会坏灭,是无常法。’
၂။ အကြောင်းတရားတို့သည် ပြုပြင်အပ်သော သင်္ခတ တရားတည်း။
二、由诸因造作,是有为法。
၃။ အကြောင်းတရားတို့ကို စွဲ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ပဋိစ္စသမုပ္ပန္န တရားတည်း။
三、依诸因而生起,是缘生法。
၄။ ကုန်ခြင်းသဘော ရှိသော ခယဓမ္မတည်း။
四、具有灭尽的性质,是尽法。
၅။ ပျက်ခြင်းသဘော ရှိသော ဝယဓမ္မတည်း။
五、具有坏灭的性质,是坏法。
၆။ ကင်းပြတ်ခြင်း = ချုပ်ခြင်းသဘောရှိသော ဝိရာဂဓမ္မတည်း။
六、具有离去、止息的性质,是离贪法。
၇။ ချုပ်ပျက်ခြင်း သဘောရှိသော နိရောဓဓမ္မတည်း။
七、具有止息、坏灭的性质,是灭法。
ဤသို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့်မူလည်း ထိုသြဘာသကို ပညာဖြင့် ပိုင်းခြား၏၊ အဖန်တလဲလဲ စုံစမ်း ဆင်ခြင်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၄။) ရှုပုံစနစ်မှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ အသင်သူတော်ကောင်းသည် ဒုက္ခသစ္စာ သမုဒယသစ္စာ အမည်ရသော ပရမတ် သင်္ခါရတရားတို့ကိုသာ လက္ခဏာယာဥ်ကိုတင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုကောင်းသည်ဟူသော အချက်ကို မမေ့ပါနှင့်။
他也依这七种方式,以慧分别光明,一再审察思惟。(《清净道论》2-274。)观修的方法如下:贤善者,请不要忘记,只有称为苦谛与集谛的胜义行法,才可把三相提到其上而修观。
သြဘာသဟူသည် အထက်တွင် အကြိမ်ကြိမ် ရှင်းပြခဲ့သည့်အတိုင်း အဇ္စျတ္တ၌ စိတ္တဇသြဇဋ္ဌမကရုပ် ဥတုဇ သြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့၏၊ ဗဟိဒ္ဓ၌ ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့၏ အပေါင်းအစုမျှသာ ဖြစ်၏။ ထိုသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် ပါဝင်သော ဝဏ္ဏဓာတ် = ရူပါရုံ၏ လွန်လွန်ကဲကဲ တောက်ပမှုသာ ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် ထိုသြဘာသ၌ ဓာတ်ကြီး လေးပါးကို မြင်အောင် စိုက်ရှုပါ။ ဤအဆင့်သို့ တိုင်အောင် ဝိပဿနာ ဘာဝနာကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းထားပြီးသော အသင်သူတော်ကောင်းတို့အဖို့ ယင်းသြဘာသ၌ တည်ရှိသော ဓာတ်ကြီး(၄)ပါးကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် စိုက်ရှု- လိုက်ပါက မကြာမီ ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကို တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။ ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို စိုက်၍ ရှုနေသော်လည်း ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်နေသော်လည်း ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကို လွယ်လွယ်ကူကူ မတွေ့မြင်ခဲ့သော် ယင်းဓာတ်ကြီး
所谓光明,如前面反复说明,只是内在心生食素八法聚与时节生食素八法聚,以及外在时节生食素八法聚的集合;它只是这些食素八法聚中的颜色界——色所缘——极其明亮。故应专注光明中的四大。修习观禅业处已经达到这一阶段的贤善者,只要以智专注光明中的四大,不久便能看见色聚微粒;即使已经专注、以智看见四大,却仍不能轻易看见色聚微粒,就对这四大——
原书第 264 页
(၄)ပါးတို့၏ အစိုင်အခဲ၌ အာကာသဓာတ်ကို မြင်အောင် ထိုးစိုက်၍ ရှုလိုက်ပါက ရုပ်ကလာပ် အမှုန်များကို တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။ ယင်းရုပ်ကလာပ်တို့မှာ စိတ္တဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်၊ ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်း သြဇဋ္ဌမက ရုပ်တို့ကို ပရမတ်သို့ ဆိုက်အောင် ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ ရှုပါ၊ ဓာတ်ခွဲပါ။ ယင်းရုပ်ပရမတ် တရားတို့ကိုသာ အနိစ္စဟု ရှုပါ။ သင်္ခတဟု။ပ။ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဓမ္မ။ ခယဓမ္မ။ ဝယဓမ္မ။ ဝိရာဂဓမ္မ။ နိရောဓဓမ္မဟု အသီးအသီး ရှုပါ။ သြဘာသ = အရောင်အလင်း အတုံးလိုက် အခဲလိုက် အတိုင်းကား သန္တတိပညတ်၊ သမူဟ ပညတ်၊ သဏ္ဌာနပညတ် စသည့်ပညတ်တို့ မကွာသေးသဖြင့် ပညတ်နယ်မှာသာ တည်ရှိနေသေးသော ဃန အတုံးအခဲ ဖြစ်၏။ ဃနမပြိုသေးသည့် ယင်းသြဘာသ အတုံးအခဲကိုကား ဝိပဿနာ မရှုကောင်း၊ ပရမတ်ကိုသာ ဝိပဿနာ ရှုကောင်း၏။ သတိရှိစေ။
——的坚实聚块刺入空界而观,便能看见色聚微粒。这些色聚只是心生食素八法聚与时节生食素八法聚。应以智把这些食素八法聚分析到胜义层次,逐一辨析其中的法;只把这些胜义色法观为无常,又分别观为有为、缘生、尽法、坏法、离贪法与灭法。至于整块、整团的光明,因为尚未离开相续概念、聚合概念、形状概念等,仍然只是处在概念领域、尚未破除密集的块状物;不能把这未破除密集的整块光明作为观的所缘,只有胜义法才可修观。务必留意。
တတ္ထ ပဌမနယေ အနိစ္စလက္ခဏဝိဘာဝနမေဝ ဒဿိတံ၊
巴利《大复注》原文上半(缅文字体):‘တတ္ထ ပဌမနယေ အနိစ္စလက္ခဏဝိဘာဝနမေဝ ဒဿိတံ၊’
တသ္မိံ သိဒ္ဓေ ဣတရမ္ပိ လက္ခဏဒွယံ သိဒ္ဓမေဝ ဟောတိ။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၃။)
同一引文续(缅文字体):‘တသ္မိံ သိဒ္ဓေ ဣတရမ္ပိ လက္ခဏဒွယံ သိဒ္ဓမေဝ ဟောတိ။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၃။)’译:‘其中,第一种方法只显示无常相;无常相成立时,其余二相也就成立。’
ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာတွင် သြဘာသကို ဝိပဿနာ ရှုရာ၌ နည်းနှစ်နည်း ဖွင့်ဆိုထားတော်မူ၏။ အထက်တွင် ရေးသားတင်ပြထားသော ဝိပဿနာရှုနည်းမှာ ပထမနည်းဖြစ်၏။ ယင်းပထမနည်း၌ အနိစ္စမှသည် နိရောဓဓမ္မသို့ တိုင်အောင် (၇)မျိုးသော ရှုကွက်မှာ အနိစ္စလက္ခဏာကိုသာလျှင် ထင်ထင်ရှားရှား ဖော်ပြခြင်းဖြစ်၏။ ထိုအနိစ္စ လက္ခဏာကို ရှုပွားမှုသည် ပြီးစီးခဲ့သော် ဒုက္ခလက္ခဏာ အနတ္တလက္ခဏာ နှစ်ပါးကို ရှုပွားမှုသည်လည်း ပြီးစီးတော့- သည်သာ ဖြစ်၏။
《清净道论》义注针对观照光明开示了两种方法。上文所述是第一种方法;在这第一种方法中,从无常到灭法的七种观法,只明确显示无常相。当无常相的修习已经完成时,苦相与无我相的修习也就随之完成。
သတိပြုရန် ----- ရှေးတွင် အကြိမ်ကြိမ် ရှင်းပြခဲ့သည့်အတိုင်း အနိစ္စလက္ခဏာကား မာနစွဲကို ဖြိုဖျက်၏။
注意——如前面反复说明,无常相能够破除慢执。
မာနစွဲကို တဒင်္ဂအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အကြွင်းမဲ့ သမုစ္ဆေဒအားဖြင့်လည်းကောင်း ဖြိုဖျက်ပြီးလျှင်ကား သင်္ခါရ တရားတို့၌ အနိစ္စလက္ခဏာကိုတင်ကာ ဝိပဿနာရှုပွားမှုသည်လည်း နေရာတကျ ပြီးစီးတော့၏။ ယင်းအနိစ္စာ- နုပဿနာဉာဏ်က မာနစွဲကို နေရာတကျ ဖြိုဖျက်နိုင်ရေး တဒင်္ဂသမုစ္ဆေဒအားဖြင့် ပယ်သတ်နိုင်ရေးမှာ ဒုက္ခာ- နုပဿနာဉာဏ် အနတ္တာနုပဿနာဉာဏ်တို့၏ အားကြီးသော မှီရာ ဥပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးမှု အားပေး ထောက်ပံ့မှုကို ရရှိပါမှသာလျှင် အနိစ္စာနုပဿနာဉာဏ်က မာနစွဲကို ဖြိုဖျက်နိုင်၏။ ဒုက္ခာနုပဿနာဉာဏ် အနတ္တာ- နုပဿနာဉာဏ်တို့၏ အားကြီးသော မှီရာ ဥပနိဿယသတ္တိဖြင့်ကျေးဇူးပြုပေးမှု အားပေးထောက်ပံ့မှု အရှိန်အဝါ သတ္တိထူးကြီးကို ဆက်ခံရသော အနိစ္စာနုပဿနာဉာဏ်သည် ထက်မြက်စူးရှလာ၏ ရဲရင့်လာ၏ သန့်ရှင်းလာ၏။
当慢执已经依彼分断、又以无余正断的方式被破除时,把无常相提到诸行上修观的工作才算适当完成。为了使无常随观智能够恰当地破除慢执,分别以彼分断与正断舍断慢执,它必须得到苦随观智与无我随观智以强力亲依止力所给予的资助和支持。只有得到苦随观智与无我随观智这种强力亲依止力的资助,并承接其殊胜势力,无常随观智才会变得锐利、勇健而清净。
ယင်းသို့ ထက်မြက်စူးရှ ရဲရင့်သန့်ရှင်းလာသော အနိစ္စာနုပဿနာဉာဏ်ကသာလျှင် မာနစွဲကို ဖြိုဖျက်နိုင်၏ ပယ်သတ်နိုင်၏။ ဒုက္ခာနုပဿနာဉာဏ် အနတ္တာနုပဿနာဉာဏ်တို့၏ အားကြီးသော မှီရာ ဥပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးမှု အရှိန်အဝါထူးကို မဆက်ခံရသော အနိစ္စာနုပဿနာဉာဏ်သည် ထက်မြက်စူးရှမှု ရဲရင့်မှု သန့်ရှင်းမှု မရှိပေ။ ယင်းကဲ့သို့ မထက်မြက် မစူးရှ မရဲရင့် မသန့်ရှင်းသော အနိစ္စာနုပဿနာဉာဏ်က မာနစွဲကို မဖြိုခွဲနိုင်ပေ။
只有这种变得锐利、勇健而清净的无常随观智,才能破除、舍断慢执。若没有承接苦随观智与无我随观智以强力亲依止力给予的殊胜资助,无常随观智便不锐利、不勇健、也不清净;这样的无常随观智不能破除慢执。
မာနစွဲကို ဖြိုခွဲနိုင်လောက်အောင် စွမ်းအင်သတ္တိ ပြည့်ဝလာသော အနိစ္စာနုပဿနာဉာဏ်သည် ဒုက္ခာနုပဿနာ- ဉာဏ် အနတ္တာနုပဿနာဉာဏ်တို့၏ အားကြီးသော မှီရာ ဥပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးမှု အရှိန်အဝါ သတ္တိထူးကြီးကို ဆက်ခံနေရသည်သာ ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် အနိစ္စဘာဝနာ၏ မာနစွဲကို ဖြိုဖျက်ခြင်း လုပ်ငန်းရပ် ပြီးစီးပါက သင်္ခါရတရားတို့ကို လက္ခဏာရေးသုံးတန်တင်ကာ ဝိပဿနာရှုပွားမှု ဘာဝနာလုပ်ငန်းရပ်သည်လည်း ပြီးစီးပြီးသာ ဖြစ်တော့သည်ဟု မဟာဋီကာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုတော်မူခြင်း ဖြစ်၏။
凡是力量已经充足到能够破除慢执的无常随观智,都必定正在承接苦随观智与无我随观智以强力亲依止力所给予的殊胜资助。因此,《大复注》师解释:当无常修习破除慢执的工作已经完成时,把无常、苦、无我三相提到诸行上修观的工作也就已经完成。
(မဟာဋီ-၂-၄၃၃+၄၁၆-ကြည့်။)
(参见《大复注》2-433、416。)
ဤဖွင့်ဆိုချက် ညွှန်ကြားချက်များနှင့်အညီ အသင်သူတော်ကောင်းသည် သြဘာသကို ပရမတ်သို့ဆိုက် ရောက်အောင် ရုပ်တရားတို့ကို သိမ်းဆည်းလျက် ယင်းသြဘာသ၏ သြဇာလျှင် ရှစ်ခုမြောက်ရှိသော သြဇဋ္ဌမက
依照以上解释与指导,贤善者应摄取光明中的色法,直达胜义层次;对于光明中食素为第八的食素八法聚所含——
原书第 265 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း ရုပ်တရားတို့ကို အနိစ္စလက္ခဏာယာဥ်တင်၍ ဝိပဿနာရှုရုံတွင်သာမက ဒုက္ခလက္ခဏာယာဥ်၊ အနတ္တလက္ခဏာ- ယာဥ်တို့ကိုလည်း တင်၍ ဝိပဿနာရှုပါ။ ယင်းသို့ ရှုစေလိုသည့်အတွက် အဋ္ဌကထာဆရာတော်က နောက်ထပ် တစ်နည်း ထပ်၍ ဖွင့်ဆိုတော်မူပြန်သည်။ ဒုတိယနည်းပင်တည်း။
——诸色法,不仅要把无常相提到其上修观,也要把苦相与无我相提到其上修观。为了使人这样观修,义注师又开示了另一种方法,这就是第二种方法。
တစ်နည်း ----- သြဘာသသည် အကယ်၍ အတ္တဖြစ်ငြားအံ့၊ အတ္တဟူ၍ စွဲယူခြင်းငှာ မှတ်ယူခြင်းငှာ ဖြစ်နိုင်ရာ၏၊ သို့သော် အနတ္တစင်စစ် ဖြစ်ပါလျက် ဤသြဘာသကို အတ္တဟူ၍ စွဲယူထားခြင်း ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ထိုသြဘာသသည် အလိုသို့ လိုက်တတ်သောသဘော မရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အနတ္တ မည်၏။ ရှေးက မရှိ ယခုမှ ရုတ်ခြည်းဖြစ်၍ အရှည်မတည် ပျက်စီးတတ်ရကား မရှိခြင်း အဘာဝသဘော ရှိသောကြောင့် အနိစ္စ မည်၏။ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းတို့သည် အဖန်တလဲလဲ နှိပ်စက်အပ်သည်၏ အဖြစ်တည်းဟူသော အနက်သဘော- ကြောင့် ဒုက္ခမည်၏။ ဤသို့သော စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ အလုံးစုံကို အရူပသတ္တက၌ ဖွင့်ဆိုအပ်ခဲ့သည့် နည်းအတိုင်း ချဲ့အပ်၏။ အလားတူပင် ကြွင်းသော (၉)ပါးသော ဥပက္ကိလေသတို့၌လည်း ချဲ့အပ်၏။
另一种方法——如果光明真是我,就可能把它执取、认定为我;然而,光明实际是无我,却被执取为我。因此,光明没有顺从意愿的性质,故称无我;先前没有而现在突然生起,不能长久存在,随即坏灭,具有归于无有的性质,故称无常;生与灭反复逼迫它,故称为苦。这样的观智生起以后,应依前面非色七法所解释的方法,把它扩展到一切法;对于其余九种观随烦恼,也应同样扩展。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၄။)
(《清净道论》2-274。)
ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာ၏ ညွှန်ကြားတော်မူချက်နှင့်အညီ အသင်သူတော်ကောင်းသည် သြဘာသ၌ တည်ရှိသော စိတ္တဇသြဇဋ္ဌမကရုပ် ၊ ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာလျက် ----- ၁။ နေတံ မမ = ဤရုပ်တရားသည် ငါ့ဟာ မဟုတ်။
依上述义注的指导,贤善者应以智分别光明中的心生食素八法聚与时节生食素八法聚,并作如下观照:一、巴利原句(缅文字体):‘နေတံ မမ’,即‘这色法不是我的。’
၂။ နေသောဟမသ္မိ = ဤရုပ်တရားသည် ငါ မဟုတ်။
二、巴利原句(缅文字体):‘နေသောဟမသ္မိ’,即‘这色法不是我。’
၃။ န မေသော အတ္တာ = ဤရုပ်တရားသည် ငါ၏အတ္တ မဟုတ်။
三、巴利原句(缅文字体):‘န မေသော အတ္တာ’,即‘这色法不是我的自我。’
ဤသို့ ဝိပဿနာ ရှုပါ။ တစ်နည်းဆိုရသော် ယင်းရုပ်တရားကို အနိစ္စဟု ရှုပါ။ ဒုက္ခဟု ရှုပါ။ အနတ္တဟု ရှုပါ။ ဉာဏ်မှစ၍ နိကန္တိတိုင်အောင်သော တရားတို့ကိုလည်း နည်းတူ ရှုပါ။
应当这样修观。换一种说法,应把这色法观为无常、观为苦、观为无我;对于从智直到欲求的九法,也应同样观照。
ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့လျှင် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် စုံစမ်းဆင်ခြင်၍ သြဘာသ အမည်ရသော ရုပ်တရားကိုလည်းကောင်း၊ ဉာဏ် ပီတိ ပဿဒ္ဓိ သုခ အဓိမောက္ခ ပဂ္ဂဟ ဥပဋ္ဌာန ဥပေက္ခာ နိကန္တိဟူသော ဥပက္ကိလေသတရားတို့ကိုလည်းကောင်း ----- နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ နမေသော အတ္တာ - ဟု ၊ တစ်နည်း အနိစ္စဟု ဒုက္ခဟု အနတ္တ - ဟု လက္ခဏာယာဥ် သုံးချက်ကို တစ်လှည့်စီ တင်နိုင်၍ တွင်တွင်ကြီး ဝိပဿနာ ရှုနိုင်သဖြင့် တွင်တွင်ကြီး ဝိပဿနာရှုနိုင်ရကား ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်ဓာတ်သည် သြဘာသ စသည်တို့- ကြောင့် တုန်လှုပ်မှု မရှိတော့ပေ။ စိတ်ပျံ့လွင့်မှု မရှိတော့ပေ။ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့ စိတ်ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ မရောက်ရှိသည်ဖြစ်၍ အမျှသုံးဆယ် အပြားရှိသောထိုဥပက္ကိလေသတည်းဟူသော အမြှေးအယှက်ကို သုတ်သင် ရှင်းလင်းနိုင်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၄။) သြဘာသစသည့် ဥပက္ကိလေသတရားကို ----- နေတံ မမ - ဟု အဖန်တလဲလဲ ရှုသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်-
这位瑜伽行者如此以观智审察思惟,把名为光明的色法,以及智、喜、轻安、乐、胜解、策励、现起、舍、欲求这些观随烦恼法,轮流提到三相上,反复作‘这不是我的;这不是我;这不是我的自我’之观,或观为无常、苦、无我。由于能够这样持续修观,他的心不再被光明等动摇,也不再散乱;因为不再陷入散乱,他便能清除称为观随烦恼、共有三十种的缠碍。(《清净道论》2-274。)对于光明等观随烦恼法反复观‘这不是我的’的瑜伽行者——
သည် တဏှာဂါဟ = ငါ့ဟာဟု စွဲယူသော တဏှာစွဲမှ စိတ်ကို စင်ကြယ်စေသည် မည်၏။ နေသောဟမသ္မိ -ဟု ရှုသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် မာနဂါဟ = ငါ-ငါဟု စွဲယူတတ်သော မာနစွဲမှ စိတ်ကို စင်ကြယ်စေသည် မည်၏။ န မေသော အတ္တာ - ဟု ရှုသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒိဋ္ဌိဂါဟ = အတ္တရှိ၏ဟု စွဲယူတတ်သော ဒိဋ္ဌိစွဲမှ စိတ်ကို စင်ကြယ်စေသည် မည်၏။ တစ်နည်း ----- ယင်း ဥပက္ကိလေသဓမ္မ အသီးအသီးကို အနိစ္စဟု ရှုသော် မာနစွဲမှ၊ ဒုက္ခဟု ရှုသော် တဏှာစွဲမှ၊ အနတ္တဟု ရှုသော် အတ္တဒိဋ္ဌိစွဲမှ စိတ်ကို စင်ကြယ်စေသည် မည်၏။
——称为从爱执中净化其心;这种爱执就是执取‘我的’。观‘这不是我’的瑜伽行者,称为从慢执中净化其心;这种慢执就是反复执取‘我、我’。观‘这不是我的自我’的瑜伽行者,称为从见执中净化其心;这种见执就是执取确有自我。换一种说法,把每一种观随烦恼法观为无常,便从慢执中净化其心;观为苦,便从爱执中净化其心;观为无我,便从我见之执中净化其心。
(မဟာဋီ-၂-၄၃၄။)
(《大复注》2-434。)
原书第 266 页
ထိုသို့ ဥပက္ကိလေသတည်းဟူသော အမြှေးအယှက်ကို သုတ်သင် ရှင်းလင်းနိုင်သည် ဖြစ်၍ သြဘာသ စသော တရားတို့ကား အရိယာမဂ်တရား မဟုတ်ကုန်၊ ဥပက္ကိလေသ အမြှေးအယှက်မှ လွတ်သော သင်္ခါရ တရားတို့၏ အဖြစ်-အပျက်ကို တွင်တွင်ရှုနေသော ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏ်၏ အစွမ်းဖြင့် ဝိပဿနာ ခရီး လမ်းမှန်ပေါ်သို့ မှန်မှန် သွားနေသော ဝိပဿနာဉာဏ်သည်သာလျှင် ဖြောင့်မှန်သော ခရီးတည်းဟု နိဗ္ဗာန်သို့ သွားရာ ခရီး ဟုတ်သည်ကိုလည်းကောင်း၊ ခရီး မဟုတ်သည်ကိုလည်းကောင်း ပိုင်းခြား မှတ်သား၏။ ထို ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ----- အယံ မဂ္ဂေါ၊ အယံ န မဂ္ဂေါ။
这样清除称为观随烦恼的缠碍以后,他便分别了知:光明等法并不是圣道;唯有凭借已经摆脱观随烦恼缠碍、反复观诸行生灭的生灭随观智,沿着正确观道正直前进的观智,才是导向涅槃的正道。由此,他辨别何者是道、何者不是道。在这位瑜伽行者的相续中,生起巴利原句(缅文字体):‘အယံ မဂ္ဂေါ၊ အယံ န မဂ္ဂေါ။’
ဤကား လမ်းခရီးမှန်တည်း၊ ဤကား လမ်းခရီးမှန် မဟုတ်။
即:‘这是正道;这不是正道。’
ဤသို့ လမ်းခရီးမှန် ဟုတ်သည်ကိုလည်းကောင်း၊ လမ်းခရီးမှန် မဟုတ်သည်ကိုလည်းကောင်း = မဂ် ဟုတ်သည်ကိုလည်းကောင်း၊ မဂ် မဟုတ်သည်ကိုလည်းကောင်း သိ၍ တည်သော ဉာဏ်သည် ----- မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏ- ဿနဝိသုဒ္ဓိ = မဂ် ဟုတ်သည် မဟုတ်သည်ကို သိတတ်သော မြင်တတ်သော ဉာဏ်၏ စင်ကြယ်ခြင်း မည်၏ဟု သိပါလေ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၄။)
应当知道,这种安住于了知何者是正道、何者不是正道的智,称为‘道非道智见清净’,也就是能知、能见何者是道、何者非道之智的清净。(《清净道论》2-274。)
အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင်
功德利益
ဤမဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိစခန်းသို့ တိုင်အောင် ဆိုက်ရောက်လာပြီးဖြစ်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် သစ္စာသုံးပါးကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း = ပိုင်းပိုင်းခြားခြား သိခြင်းကို ပြုအပ်ပြီး ဖြစ်ပေသည်။ အဘယ်သို့ ဖြစ်လေသနည်း။ ----- ၁။ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်အမြင်ကို ရအပ်သည်ရှိသော် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်ဖြင့် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ = အတ္တဒိဋ္ဌိတည်းဟူသော မိစ္ဆာအယူကို သုတ်သင်ခြင်း၌ ရှေးဦးစွာ နာမ်-ရုပ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား မှတ်သားခြင်းဖြင့် = ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းပိုင်းခြားခြား သိခြင်းဖြင့် ဒုက္ခသစ္စာကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား မှတ်သားခြင်းကို = ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းပိုင်းခြားခြား သိခြင်းကို ပြုပြီး ဖြစ်တော့၏။ အကြောင်းမူ ဒုက္ခသစ္စာ၌ အကျုံးဝင်သော နာမ်-ရုပ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား မှတ်သားခြင်း = ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းပိုင်းခြားခြား သိခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။
已经到达道非道智见清净这一阶段的瑜伽行者,已经完成了对三谛的分别与明确了知。怎样完成呢?一、当他获得见清净智见时,先以见清净智清除称为我见的有身见这种邪执;通过以智分别、明确了知名色,也就已经以智分别、明确了知苦谛,因为所分别、明确了知的名色全都摄于苦谛。
၂။ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်အမြင်ကို ရအပ်သည်ရှိသော် အကြောင်းပစ္စည်းတရားကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား ယူခြင်း သိမ်းဆည်းခြင်းဖြင့် သမုဒယသစ္စာကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းကို = ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းပိုင်းခြားခြား သိခြင်းကို ပြုအပ်ပြီး ဖြစ်တော့၏။
二、当他获得度疑清净智见时,通过以智分别取、摄取诸因缘法,也就已经以智分别、明确了知集谛。
၃။ ဤ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်အမြင်ကို ရအပ်သည် ရှိသော် အရိယမဂ်၏ အကြောင်းရင်းစစ် ဖြစ်သော ဝိပဿနာဉာဏ်ဟူသော လောကီမဂ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း = ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းပိုင်းခြားခြား သိခြင်းဖြင့် မဂ္ဂသစ္စာကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း = ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းပိုင်းခြားခြား သိခြင်းကို ပြုအပ်ပြီး ဖြစ်တော့၏။ ဤသို့လျှင် လောကီသာလျှင်ဖြစ်သော ဉာဏ်ဖြင့် ရှေးဦးစွာ သစ္စာသုံးပါးတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သား- ခြင်းကို = ပိုင်းပိုင်းခြားခြား သိခြင်းကို ပြုအပ်ပြီး ဖြစ်တော့၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၄-၂၇၅။) မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသ ပြီး၏။
三、当他获得道非道智见清净智见时,通过以智分别、明确了知观智这一真正导向圣道的世间道,也就已经以智分别、明确了知道谛。如此,他已经先以世间智分别、明确了知三谛。(《清净道论》2-274—275。)《道非道智见清净释》终。

本页是帕奥禅师缅文「五大册」第五册(趣向涅槃之道·第五册,书名暂定)的现代汉语全译本,非缩略版、非节译;译者 Dhammesanā。卷前、正文与原书索引均与缅文主本逐单元对照。主本为缅文原版,英译本只作参考,不参与定稿。