道非道智见清净释:思惟智章(之三)
《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版
观禅篇 · 原书第 58–81 页 · 224 个翻译单元
本页并入了原书的相邻小节:道非道智见清净释:思惟智章。
缅文为主本的机器规范化候选文本,尚未逐页人工校勘;中文全卷标记为「待义审」,缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 58 页
ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်၌ ရေးသားခဲ့သည့်အတိုင်း နည်းတူ မှတ်ပါ။ (၆)လိုင်းလုံး၌ ကုသိုလ်ဇောဝီထိ၊ အကုသိုလ်ဇောဝီထိများကို ကုန်စင်အောင် ရှုပါ။
应依受随观念处所述同样理解。六线中的善速行心路与不善速行心路都要无余观修。
အဇ္ဈတ္တ-ဗဟိဒ္ဓ --- အဇ္ဈတ္တ၌ ဝိပဿနာရှုသည့် ပုံစံအတိုင်း ဗဟိဒ္ဓ၌လည်း ပုံစံတူပင် ဝိပဿနာရှုပါ။
内在—外在——外在也依内在的观法,以同样方式修观。
ရံခါ အဇ္ဈတ္တ၊ ရံခါ ဗဟိဒ္ဓ တစ်လှည့်စီ ရှုပါ။ လက္ခဏာရေးသုံးတန်တွင်လည်း ရံခါ အနိစ္စ၊ ရံခါ ဒုက္ခ၊ ရံခါ အနတ္တ --- ဤသို့ လှည့်၍ တစ်လှည့်စီ ရှုပါ။
有时观内在,有时观外在,轮流而观;对三相也有时观无常,有时观苦,有时观无我,如此轮流观修。
အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်
过去、未来、现在
ပစ္စုပ္ပန်၌ ရှုကွက်အသားကျ၍ အားရမှု ကျေနပ်မှု အသင့်အတင့် ရရှိသောအခါ အတိတ်အဆက်ဆက်မှ- သည် ပစ္စုပ္ပန်၊ ပစ္စုပ္ပန်မှသည် အနာဂတ်အဆက်ဆက် ဆုံးသည့်တိုင်အောင် တိုးလျှိုပေါက် နည်းတူပင် ဝိပဿနာ ရှုပါလေ။ ဤသို့ ရှုရာ၌လည်း အဇ္ဈတ္တတစ်လှည့် ဗဟိဒ္ဓတစ်လှည့်၊ အနိစ္စတစ်လှည့် ဒုက္ခတစ်လှည့် အနတ္တတစ်- လှည့် လှည့်၍ ဝိပဿနာရှုပါလေ။
对现在法的观法已经熟练并得到适度满足以后,从一系列过去直到现在,再从现在直到一系列未来的尽头,以同样方式透彻修观。这样观时,也要轮流观内在、外在,并轮流观无常、苦、无我。
အသုဘ ဘာဝနာ
不净修习
အသုဘာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ရာဂဿ ပဟာနာယ။ (ဥဒါန-၁၂ဝ။) = ရာဂကို ပယ်ရှားရန်အတွက် အသုဘဘာဝနာကို ပွားများအားထုတ်ပါဟု ဘုရားရှင်သည် မေဃိယသုတ္တန် (ဥဒါန-၁၂ဝ။) ၌ တိုက်တွန်းထားတော်မူ၏။
巴利《弥醯经》引文(缅文字体):‘အသုဘာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ရာဂဿ ပဟာနာယ။ (ဥဒါန-၁၂ဝ။)’译:‘为了断除贪,应当修习不净。’佛陀在《弥醯经》(《自说》巴利120)中如是劝勉。
သမထပိုင်း အသုဘဘာဝနာ၊ ဝိပဿနာပိုင်း အသုဘဘာဝနာဟု အသုဘဘာဝနာကို ပွားများအားထုတ်ပုံ နှစ်မျိုးရှိ၏။ သမထပိုင်း အသုဘဘာဝနာ၌လည်း --- ၁။ ဗဟိဒ္ဓအလောင်းကို အာရုံယူ၍ အသုဘဘာဝနာ ရှုနည်း၊ ၂။ (၃၂)ကောဋ္ဌာသတို့ကို အာရုံယူ၍ အသုဘဘာဝနာ ရှုနည်း --- ဤသို့ ရှုနည်း နှစ်မျိုးလာရှိ၏။ သမထပိုင်း၌ ဗဟိဒ္ဓအလောင်းကို အာရုံယူ၍ အသုဘဘာဝနာကို ပွားများ- ခဲ့သော် ပထမစျာန်သမာဓိသို့ ဆိုက်၏။ ရှုပွားပုံကို သမထကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းတွင် ကြည့်ပါ။
不净修习有两种:止修阶段的不净修习与观修阶段的不净修习。止修阶段又有两种方法:一、取外在尸体为所缘修习不净;二、取三十二身分为所缘修习不净。止修时,若取外在尸体为所缘培育不净修习,可达到初禅定。修习方法请参见止业处篇。
တစ်ဖန် (၃၂)ကောဋ္ဌာသတို့ကို ပဋိကူလမနသိကာရအဖြစ်ဖြင့် နှလုံးသွင်းရန် မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန်တွင် (မ-၁-၇၂။) ဘုရားရှင်သည် ညွှန်ကြားထားတော်မူခဲ့၏။ ယင်းညွှန်ကြားထားတော်မူချက်မှာ (၃၂)ကောဋ္ဌာသ- တို့ကို အပ္ပနာစျာန်သမာဓိသို့ ဆိုက်အောင် ရှုပွားရန် အပ္ပနာကမ္မဋ္ဌာန်းအဖြစ် ဟောကြားထားတော်မူကြောင်းကို မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန်အဋ္ဌကထာ (မ-ဋ္ဌ-၁-၃ဝ၅။)တွင် ဖွင့်ဆိုထားတော်မူ၏။
此外,佛陀在《大念处经》(《中部》1-72)中指导,应把三十二身分作厌恶作意。《大念处经义注》(《中部义注》1-305)解释:这一指导是把三十二身分作为安止业处来修习,直至达到安止禅定。
သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာနှင့် မူလဋီကာ အဖွင့်
《迷惑冰消》义注与《根本复注》的解释
ဧတ္ထ ပန အတ္တနော ဇီဝမာနကသရီရေ ပဋိကူလန္တိ ပရိကမ္မံ ကရောန္တဿ အပ္ပနာပိ ဥပစာရမ္ပိ ဇာယတိ။
巴利《迷惑冰消》义注引文(缅文字体):‘ဧတ္ထ ပန အတ္တနော ဇီဝမာနကသရီရေ ပဋိကူလန္တိ ပရိကမ္မံ ကရောန္တဿ အပ္ပနာပိ ဥပစာရမ္ပိ ဇာယတိ။’译:‘这里,对于以自己的活身作“可厌”前行者,安止与近行都能生起。’
ပရဿ ဇီဝမာနက သရီရေ ပဋိကူလန္တိ မနသိကရောန္တဿ နေဝ အပ္ပနာ ဇာယတိ၊ န ဥပစာရံ။ နနု စ ဒသသု အသုဘေသု ဥဘယမ္ပေတံ ဇာယတီတိ။ အာမ ဇာယတိ။ တာနိ ဟိ အနုပါဒိန္နကပက္ခေ ဌိတာနိ၊ တသ္မာ တတ္ထ အပ္ပနာပိ ဥပစာရမ္ပိ ဇာယတိ။ ဣဒံ ပန ဥပါဒိန္နကပက္ခေ ဌိတံ၊ တေနေဝေတ္ထ ဥဘယမ္ပေတံ န ဇာယတိ။
巴利引文续(缅文字体):‘ပရဿ ဇီဝမာနက သရီရေ ပဋိကူလန္တိ မနသိကရောန္တဿ နေဝ အပ္ပနာ ဇာယတိ၊ န ဥပစာရံ။ နနု စ ဒသသု အသုဘေသု ဥဘယမ္ပေတံ ဇာယတီတိ။ အာမ ဇာယတိ။ တာနိ ဟိ အနုပါဒိန္နကပက္ခေ ဌိတာနိ၊ တသ္မာ တတ္ထ အပ္ပနာပိ ဥပစာရမ္ပိ ဇာယတိ။ ဣဒံ ပန ဥပါဒိန္နကပက္ခေ ဌိတံ၊ တေနေဝေတ္ထ ဥဘယမ္ပေတံ န ဇာယတိ။’译:‘对于把他人的活身作“可厌”而作意者,安止不生,近行也不生。难道对十种不净,二者不是都会生起吗?是的,都会生起;因为十种不净属于未被执受分,所以安止与近行都能在那里生起。可是,这三十二身分属于已被执受分,正因如此,二者都不在那里生起。’
အသုဘာနုပဿနာသင်္ခါတာ ပန ဝိပဿနာဘာဝနာ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣမသ္မိံ ပဗ္ဗေ ကိံ ကထိတန္တိ၊ သမထဝိပဿနာ ကထိတာ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၄၈။)
巴利引文续(缅文字体):‘အသုဘာနုပဿနာသင်္ခါတာ ပန ဝိပဿနာဘာဝနာ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣမသ္မိံ ပဗ္ဗေ ကိံ ကထိတန္တိ၊ သမထဝိပဿနာ ကထိတာ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၄၈။)’译:‘不过,应知可以有称为不净随观的观修。本品宣说了什么?宣说了止与观。’(《迷惑冰消》2-248。)
原书第 59 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း အနုပါဒိန္နကပက္ခေ ဌိတာနီတိ ဧတေန စေတိယပဗ္ဗတဝါသီ မဟာတိဿတ္ထေရော ဝိယ၊ သံဃရက္ခိတ- တ္ထေရုပဋ္ဌာကသာမဏေရော ဝိယ စ အနုပါဒိန္နကပက္ခေ ဌပေတွာ ဂဟေတုံ သက္ကောန္တဿ ဒသဝိဓာသုဘဝသေန ဇီဝမာနကသရီရေပိ ဥပဋ္ဌိတေ ဥပစာရပ္ပတ္တိ ဒဿိတာ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ''အတ္ထိဿ ကာယေ''တိ ပန သတ္တဝသေန ကေသာဒီသု ဂယှမာနေသု ယထာ ''ဣမသ္မိံ ကာယေ''တိ သတ္တ-ဂ္ဂဟဏရဟိတေ အဟံကာရဝတ္ထုမှိ ဝိဒ္ဓသ္တာဟံကာရေ သဒါ သန္နိဟိတေ ပါကဋေ စ အတ္တနော ကာယေ ဥပဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ န တထာ တတ္ထာတိ အပ္ပနံ အပ္ပတ္တာ အာဒီနဝါနုပဿနာဝ တတ္ထ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ''အသုဘာနုပဿနာသင်္ခါတာ ပန ဝိပဿနာဘာဝနာ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ''တိ။ (မူလဋီ-၂-၁၅၆။) သတ္တဂဟဏရဟိတေတိ သတ္တပညတ္တိမ္ပိ အနာမသိတွာ ဒေသိတတ္တာ ဝုတ္တံ။ သသန္တာနတာယ အဟံ- ကာရဝတ္ထုမှိ အပ္ပဟီနမာနဿ ပဟီနာကာရံ သန္ဓာယာဟ ''ဝိဒ္ဓသ္တာဟံကာရေ''တိ။ (အနုဋီ-၂-၁၅၇။)
巴利《根本复注》引文(缅文字体):‘အနုပါဒိန္နကပက္ခေ ဌိတာနီတိ ဧတေန စေတိယပဗ္ဗတဝါသီ မဟာတိဿတ္ထေရော ဝိယ၊ သံဃရက္ခိတ- တ္ထေရုပဋ္ဌာကသာမဏေရော ဝိယ စ အနုပါဒိန္နကပက္ခေ ဌပေတွာ ဂဟေတုံ သက္ကောန္တဿ ဒသဝိဓာသုဘဝသေန ဇီဝမာနကသရီရေပိ ဥပဋ္ဌိတေ ဥပစာရပ္ပတ္တိ ဒဿိတာ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ''အတ္ထိဿ ကာယေ''တိ ပန သတ္တဝသေန ကေသာဒီသု ဂယှမာနေသု ယထာ ''ဣမသ္မိံ ကာယေ''တိ သတ္တ-ဂ္ဂဟဏရဟိတေ အဟံကာရဝတ္ထုမှိ ဝိဒ္ဓသ္တာဟံကာရေ သဒါ သန္နိဟိတေ ပါကဋေ စ အတ္တနော ကာယေ ဥပဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ န တထာ တတ္ထာတိ အပ္ပနံ အပ္ပတ္တာ အာဒီနဝါနုပဿနာဝ တတ္ထ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ''အသုဘာနုပဿနာသင်္ခါတာ ပန ဝိပဿနာဘာဝနာ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ''တိ။ (မူလဋီ-၂-၁၅၆။)’译:‘由“属于未被执受分”这句话,应知:有人像制底山住摩诃帝须长老,又像侍奉僧护长老的沙弥,能把活身置于未被执受分而取;当活身依十种不净显现时,这就显示他能达到近行。至于以“其身中有”而依有情取头发等,与以“此身中”不作有情执取不同:自己的身体是我慢所依,而我慢之相已被破除;它始终近在眼前,能够明显显现,别人的身体却不如此。因此,对他身不能达到安止,那里只有过患随观。义注师正是依此意说:“不过,应知可以有称为不净随观的观修。”’(《根本复注》2-156。)巴利《随复注》续释(缅文字体):‘သတ္တဂဟဏရဟိတေတိ သတ္တပညတ္တိမ္ပိ အနာမသိတွာ ဒေသိတတ္တာ ဝုတ္တံ။ သသန္တာနတာယ အဟံ- ကာရဝတ္ထုမှိ အပ္ပဟီနမာနဿ ပဟီနာကာရံ သန္ဓာယာဟ ''ဝိဒ္ဓသ္တာဟံကာရေ''တိ။ (အနုဋီ-၂-၁၅၇။)’译:‘说“不作有情执取”,是因为开示时连有情概念也未触及。由于自己的相续是我慢所依,针对尚未断慢者暂时呈现的我慢已断之相,故说“我慢之相已被破除”。’(《随复注》2-157。)
ဤ မိမိ၏ကိုယ် သူတစ်ပါး၏ကိုယ်တို့တွင် မိမိ၏ အသက်ရှင်ဆဲဖြစ်သော ကိုယ်၌ ''ပဋိကူလ = ရွံရှာ- စက်ဆုပ်ဖွယ်''--- ဟူ၍ စီးဖြန်းခြင်း ပရိကမ်ကို ပြုသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ အပ္ပနာစျာန်သည်လည်းကောင်း၊ ဥပစာရစျာန်သည်လည်းကောင်း ဖြစ်နိုင်၏။ သူတစ်ပါး၏ အသက်ရှင်ဆဲဖြစ်သော ကိုယ်၌ ''ပဋိကူလ = ရွံရှာ- စက်ဆုပ်ဖွယ်'' ဟူ၍ စီးဖြန်းခြင်း ပရိကမ်ကို ပြုသော ထိုသို့ နှလုံးသွင်းသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ အပ္ပနာစျာန်သည်လည်း မဖြစ်နိုင်၊ ဥပစာရစျာန်သည်လည်း မဖြစ်နိုင်။ ယင်းသို့ ဖြစ်သော် အသုဘ (= ဗဟိဒ္ဓ အသုဘ)ဆယ်မျိုးတို့၌ ဤ အပ္ပနာစျာန်၊ ဥပစာရစျာန် နှစ်မျိုးလုံးသည်လည်း ဖြစ်နိုင်သည် မဟုတ်ပါလောဟု မေးရန်ရှိ၏။ ဖြစ်နိုင်သည်ကား မှန်၏။ သို့သော် ထိုအသုဘ (၁ဝ)မျိုးတို့သည် တဏှာဒိဋ္ဌိတို့သည် ကပ်ရောက်- အပ်သောကံသည် ''ငါ၏ အကျိုး''ဟု အကျိုး၏ အဖြစ်ဖြင့် မစွဲယူအပ်သော သက်မဲ့လောကအဖို့အစု၌ တည်-
在自己与他人的身体中,对于以自己的活身作‘可厌’而进行前行修习的人,安止禅与近行禅都能在其相续中生起;对于把他人的活身作‘可厌’而如此作意的瑜伽行者,安止禅不能生起,近行禅也不能生起。有人可能问:若是这样,难道对外在十种不净,安止禅与近行禅不是都能生起吗?确实都能生起;但那十种不净属于未被爱、见所依之业执作‘我的果’的无生命世间分——
ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုအသုဘ (၁ဝ)ပါးတို့၌ အပ္ပနာစျာန်သည်လည်းကောင်း၊ ဥပစာရစျာန်သည်လည်းကောင်း ဖြစ်နိုင်၏။ (၃၂)ကောဋ္ဌာသတို့ကို ပဋိကူလသဘောအားဖြင့် ရှုသည့် ဤအပိုင်း၌ကား ဗဟိဒ္ဓဖြစ်သော ဤ သူတစ်ပါး၏ (၃၂)ကောဋ္ဌာသသည် ''ငါ-ငါ့ဥစ္စာ''ဟု တဏှာဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် စွဲလမ်းအပ်သော သက်ရှိ ဥပါဒိန္နက အဖို့ အစု၌ တည်နေ၏။ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင် ဤ သူတစ်ပါးကိုယ်၌ အကျုံးဝင်သော (၃၂)ကောဋ္ဌာသ၌ အပ္ပနာစျာန် ဥပစာရစျာန် နှစ်မျိုးလုံးသည်လည်း မဖြစ်နိုင်။ သို့သော် အသုဘဘာဝနာဟု ဆိုအပ်သော ဝိပဿနာဘာဝနာ ကား ဖြစ်နိုင်၏ဟု သိရှိပါလေ။ ဤကာယာနုပဿနာအပိုင်းအခန်း၌ (၃၂)ကောဋ္ဌာသတို့နှင့် ပတ်သက်၍ မည်ကဲ့သို့သော ရှုပုံစနစ်ကို ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားတော်မူအပ်ပါသနည်းဟူမူ သမထရှုနည်း ဝိပဿနာ ရှုနည်း နှစ်မျိုးလုံးကိုပင် ဟောတော်မူအပ်၏ဟု ဖြေဆိုလေရာ၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၄၈။)
——所以安止禅与近行禅都能在十种不净中生起。可是,在以可厌性观三十二身分这一品中,他人的外在三十二身分属于被爱、见执著为‘我、我所有’的有生命已被执受分;因此,对属于他身的三十二身分,安止禅与近行禅都不能生起。不过,应知仍可有称为不净修习的观修。若问佛陀在身随观这一品中,对三十二身分宣说了什么修法,答案是:止修与观修两者都宣说了。(《迷惑冰消》2-248。)
အနုပါဒိန္နက ပက္ခ
未被执受分(anupādinnaka-pakkha)
အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဗဟိဒ္ဓဖြစ်သော အသုဘ (၁ဝ)မျိုးတို့၌ အပ္ပနာစျာန် ဥပစာရစျာန် နှစ်မျိုးလုံး ဖြစ်နိုင်ကြောင်းကို ဖွင့်ဆိုသွားတော်မူ၏။ ထိုအသုဘ (၁ဝ)မျိုးတို့သည် အနုပါဒိန္နကပက္ခ = တဏှာဒိဋ္ဌိတို့သည် ကပ်ရောက်အပ်သော ကံသည် ''ငါ၏ အကျိုး''ဟု အကျိုး၏အဖြစ်ဖြင့် မစွဲယူအပ်သော သက်မဲ့လောကအဖို့ အစု၌ တည်သောကြောင့် အပ္ပနာစျာန် ဥပစာရစျာန် နှစ်မျိုးလုံး ဖြစ်နိုင်ကြောင်းကိုလည်း ဖွင့်ဆိုသွားတော်မူ၏။
义注师解释:对外在十种不净,安止禅与近行禅都能生起。因为这十种不净属于未被执受分——它们处于未被爱、见所依之业执作‘我的果’的无生命世间分——所以安止禅与近行禅都能生起。
ထိုအသုဘ (၁ဝ)မျိုးတို့တွင် အဋ္ဌိက = အရိုးစုလည်း ပါဝင်လျက် ရှိ၏။
十种不净之中,也包括骨相,即一具骸骨。
တသ္မာ အဋ္ဌိကန္တိ ပဋိက္ကူလဝသေနေဝ သြလောကေတဗ္ဗံ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၁၈၆။) ''အဋ္ဌိကပဋိက္ကူလံ အဋ္ဌိကပဋိက္ကူလ''န္တိ မနသိကာရော ပဝတ္တေတဗ္ဗော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၁၈၆-၁၈၇။)
巴利《清净道论》引文(缅文字体):‘တသ္မာ အဋ္ဌိကန္တိ ပဋိက္ကူလဝသေနေဝ သြလောကေတဗ္ဗံ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၁၈၆။)’译:‘因此,应只依可厌的方式观察骸骨。’(《清净道论》1-186。)又说:‘''အဋ္ဌိကပဋိက္ကူလံ အဋ္ဌိကပဋိက္ကူလ''န္တိ မနသိကာရော ပဝတ္တေတဗ္ဗော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၁၈၆-၁၈၇။)’译:‘应当令“骸骨可厌,骸骨可厌”的作意持续现起。’(《清净道论》1-186—187。)
原书第 60 页
ယင်း အရိုးစုအသုဘ၏ ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ်သဘောကိုပင် အာရုံယူ၍ ''အဋ္ဌိက-ပဋိက္ကူလ = အရိုးစု-ရွံစရာ'' ဟု ရှုခဲ့သော်အပ္ပနာစျာန်၊ ဥပစာရစျာန်များကို ရနိုင်ကြောင်း ဖွင့်ဆိုထား၏။
这段解释表明:只取骸骨不净的可厌性为所缘,观作‘骸骨可厌’,便能获得安止禅与近行禅。
ဗဟိဒ္ဓသက်ရှိသတ္တဝါတို့၏ (၃၂)ကောဋ္ဌာသ အစုအဝေး၌လည်း အရိုးကောဋ္ဌာသ = အရိုးအစုအပုံ ပါဝင်လျက် ရှိ၏။ ယင်းအရိုးစုကား ဥပါဒိန္နကပက္ခ = တဏှာဒိဋ္ဌိတို့သည် ကပ်ရောက်အပ်သောကံသည် ''ငါ၏ အကျိုး''ဟု အကျိုး၏ အဖြစ်ဖြင့် စွဲယူအပ်သော သက်ရှိအဖို့အစု၌ တည်နေ၏။ ကြွင်းကောဋ္ဌာသတို့၌လည်း နည်းတူ မှတ်ပါ။
外在活着有情的三十二身分集合中,也包括骨这一身分,即骨的集合。然而,这具骸骨属于已被执受分——处于被爱、见所依之业执作‘我的果’的有生命分。其余身分也应同样理解。
အထက်ပါ အနုပါဒိန္နကပက္ခ = သက်မဲ့အဖို့အစု၌တည်နေသော အရိုးတို့၌ အပ္ပနာစျာန် ဥပစာရစျာန်များ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဖွင့်ဆိုထားသော ထိုစကားရပ်ဖြင့် စေတိယတောင်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော မဟာတိဿ မထေရ်မြတ်ကြီးကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သံဃရက္ခိတမထေရ်မြတ်ကြီး၏ အလုပ်အကျွေးဖြစ်သော သာမဏေကဲ့သို့ လည်းကောင်း ဥပါဒိန္နကအဖို့အစု၌ တည်နေသော သက်ရှိအရိုးစုကို အနုပါဒိန္နကပက္ခ သက်မဲ့အရိုးစု အဖို့အစု၌ ထား၍ = သက်မဲ့အရိုးစုအရာထား၍ ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်အဖို့ (၁ဝ)မျိုးအပြားရှိသော အသုဘ၏အဖြစ်ဖြင့် အသက်ရှင်ဆဲဖြစ်သော ကိုယ်၌လည်း ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် ပဋိကူလ သဘော = အသုဘသဘောသည် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ ထင်လာလတ်သော် ဥပစာရစျာန်သို့ ရောက်ခြင်း- ကို ညွှန်ပြအပ်၏ဟု သိထိုက်ပေ၏။ တစ်ဖန် --- ''အတ္ထိဿ ကာယေ''ဟူ၍ သတ္တဝါ၏အဖြစ်ဖြင့် ဆံပင်အစရှိသည်တို့ကို ယူအပ်ကုန်လတ်သော် ''ဣမသ္မိ
上文说,对属于未被执受分、无生命分的骨,安止禅与近行禅能够生起。由这句话应知:对于像制底山住摩诃帝须长老,或侍奉僧护长老的沙弥那样,能够把属于已被执受分的活骸骨置于未被执受分、当作无生命骸骨而以智分别取用的瑜伽行者,当活身依十种不净而在其智中显现为可厌、不净时,便显示其能够达到近行禅。又如巴利所说‘အတ္ထိဿ ကာယေ’(atthissa kāye,‘其身中有’),依有情而取头发等时;若说‘ဣမသ္မိ——
ကာယေ = ဤကိုယ်''ဟူ၍ သတ္တဝါဟု စွဲယူခြင်းမှကင်းသော၊ ငါဟု ပြုအပ်သော ကိုယ်၌ ဖျက်ဆီးအပ်ပြီးသော ငါဟု နှလုံးသွင်းခြင်းရှိသော (= ငါ၏ကိုယ်ဟု မဆိုသောကြောင့် ဖျက်ဆီးအပ်ပြီးသော ငါဟု ပြုခြင်းကင်းသော = ငါဟု နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းသော)၊ အခါခပ်သိမ်း မိမိယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၏အနီး၌ ကောင်းစွာ စုဝေး တည်နေသော၊ ထင်ရှားသည်လည်းဖြစ်သော၊ မိမိကာယ၌ ထင်လာခြင်းကဲ့သို့ ထို့အတူ ထိုသူတစ်ပါး၏ ကိုယ်- ကာယ၌ ထင်လာခြင်းသည် မဖြစ်ရကား အပ္ပနာစျာန်သို့ မရောက်သော အာဒီနဝါနုပဿနာ = ခန္ဓာအိမ်၏ အပြစ်အာဒီနဝကို အဖန်ဖန် ရှုတတ်သော အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏ်သည်သာလျှင် ထိုသူတစ်ပါး၏ ကိုယ်ကာယ၌ ဖြစ်နိုင်၏။ --- ဤသို့သော အဓိပ္ပါယ်သဘောအားဖြင့် ''အသုဘာနုပဿနာဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ဝိပဿနာ ဘာဝနာသည်ကား ဖြစ်နိုင်၏ဟု သိရှိပါလေ''ဟု အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုသွားတော်မူခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
——ကာယေ’(imasmiṃ kāye,‘此身中’),则不作有情执取:在作为‘我’之所依的身体上,破除作‘我’的心——因为不说‘我的身体’,所以破除我作、没有以‘我’作意——自己的身体始终近在瑜伽行者的智前,聚合清楚而明显;他人的身体却不能像自己的身体那样显现。因此,对他身不能达到安止,那里只能生起过患随观,即反复观见身屋过患的过患随观智。义注师正是依此意解释:‘不过,应知可以有称为不净随观的观修。’
(မူလဋီ-၂-၁၅၅-၁၅၆။)
(《根本复注》2-155—156。)
စေတိယပဗ္ဗတဝါသီ မဟာတိဿထေရ်
制底山住摩诃帝须长老
မဟာတိဿ မထေရ်မြတ်ကြီးသည် မိမိ သီတင်းသုံးတော်မူရာ စေတိယတောင်ကျောင်းမှ အနုရာဓမြို့တွင်း- သို့ ဆွမ်းခံကြွဝင်တော်မူလာ၏။ မထင်ရှားသော အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် အိမ်ရှင်ယောကျာ်းနှင့်အတူ စကား များပြီးနောက် နတ်သမီးကဲ့သို့ ကောင်းစွာ ဖီးလိမ်းပြုပြင် တန်ဆာဆင်ယင်ကာ ခပ်စောစောပင်လျှင် အနုရာဓမြို့မှ ထွက်ခဲ့၍ မိမိ၏ အမျိုးအိမ် = မိဘအိမ်သို့ ပြန်လာခဲ့၏။ လမ်းခုလတ်တစ်နေရာ၌ စေတိယတောင်ကျောင်းမှ အနုရာဓမြို့သို့ ဆွမ်းအလို့ငှာ ကြွလာတော်မူသော မဟာတိဿမထေရ်မြတ်ကြီးကို တွေ့မြင်လေသော် မထေရ်- မြတ်ကြီး၏ အပေါ်၌ ရာဂဖြင့် ဖောက်ပြန်သော စိတ်ထားရှိသည်ဖြစ်၍ ထိုအမျိုးသမီးက အသံထွက်အောင် ရယ်မောလိုက်၏။ ထိုအချိန်တွင် မဟာတိဿမထေရ်မြတ်ကြီးကား ကမ္မဋ္ဌာန်းကို နှလုံးသွင်းလျက် ကြွလာတော် မူခိုက်ဖြစ်၏။ ပထမစျာန်၏ ရှေးအဖို့၌ဖြစ်သော ပထမစျာန်သို့ ရောက်ကြောင်း ကမ္မဋ္ဌာန်းကို နှလုံးသွင်းခြင်း
摩诃帝须长老从所住的制底山寺前往阿耨罗陀城托钵。有一位身份不详的女子与丈夫争吵后,打扮装饰得如天女一般,一早离开阿耨罗陀城,返回娘家。她在半路遇见从制底山寺入城托钵的摩诃帝须长老,因对长老生起染欲而放声大笑。那时,摩诃帝须长老正一路作意业处。作为初禅前分、能导向初禅的业处作意——
ပုဗ္ဗဘာဂမနသိကာရကား အသံနှင့် ထိပ်တိုက် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်၏။ အသံသည် ဆူးငြောင့်ခလုတ် ဖြစ်၏။
——这种前分作意与声音正面相逆;声音是禅那的障碍。
原书第 61 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း ထို့ကြောင့် အသံသို့ အစဥ်လိုက်ခါ ဤတခိခိရယ်မောသော အသံကား အဘယ်အသံနည်းဟု ကြည့်လတ်သော် အသံထွက်အောင် ပြုံးရယ်နေသော ထိုအမျိုးသမီး၏ သွားရိုး၌ အဋ္ဌိကအသုဘသညာကို ရရှိတော်မူ၏။
因此,长老循声观察‘这咯咯笑声是什么声音’,便在露齿而笑的女子牙骨上获得了骸骨不净想。
အဋ္ဌိကကမ္မဋ္ဌာနံ ဟိ ထေရော တဒါ ပရိဟရတိ။ (မဟာဋီ-၁-၄၈။) ထိုအချိန်အခါ၌ မထေရ်မြတ်ကြီးသည် အဋ္ဌိကကမ္မဋ္ဌာန်း = အရိုးစုကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဆောင်လျက် ဆွမ်းခံကြွ- လာတော်မူဆဲဖြစ်၏။ (မဟာဋီ-၁-၄၈။) မထေရ်မြတ်ကြီးသည် အဋ္ဌိက အသုဘသညာကို ရရှိသည်ဖြစ်၍ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်သွားတော် မူ၏။ ထို့ကြောင့် ရှေးအဋ္ဌကထာဆရာတော်တို့က ဤသို့ မိန့်ဆိုတော်မူကြ၏။
巴利《大复注》引文(缅文字体):‘အဋ္ဌိကကမ္မဋ္ဌာနံ ဟိ ထေရော တဒါ ပရိဟရတိ။ (မဟာဋီ-၁-၄၈။)’译:‘当时,长老正随身修持骸骨业处。’(《大复注》1-48。)摩诃帝须长老正在托钵途中修持骸骨业处。他获得骸骨不净想以后,证得了阿罗汉果。因此,古代义注师说:
တဿာ ဒန္တဋ္ဌိကံ ဒိသွာ၊ ပုဗ္ဗသညံ အနုဿရိ။
巴利偈(缅文字体):‘တဿာ ဒန္တဋ္ဌိကံ ဒိသွာ၊ ပုဗ္ဗသညံ အနုဿရိ။’译:‘见到她的牙骨后,他忆起先前之想;’
တတ္ထေဝ သော ဌိတော ထေရော၊ အရဟတ္တံ အပါပုဏိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂ဝ။)
——‘တတ္ထေဝ သော ဌိတော ထေရော၊ အရဟတ္တံ အပါပုဏိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂ဝ။)’译:‘长老就站在原处,证得了阿罗汉果。’(《清净道论》1-20。)
မဟာတိဿမထေရ်မြတ်ကြီးသည် ထိုအမျိုးသမီး၏ သွားရိုးကို မြင်တော်မူသည်ဖြစ်၍ ရှေး၌ရအပ်ဖူးသော အဋ္ဌိကသညာကို နှလုံးသွင်းတော်မူ၏။ ထိုနေရာ၌ပင်လျှင် ရပ်တော်မူလျက် ထိုမထေရ်ကြီးသည် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်တော်မူခဲ့ပြီ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂ဝ။)
摩诃帝须长老见到那女子的牙骨,便作意自己从前已经获得的骸骨想;长老就站在原地证得了阿罗汉果。(《清净道论》1-20。)
အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်တော်မူပုံ
如何证得阿罗汉果
အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ ထေရော ကိရ တဿာ ဟသန္တိယာ ဒန္တဋ္ဌိဒဿနေနေဝ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာယ သုဘာဝိတတ္တာ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ၊ သာတိသယဉ္စ ဥပစာရဇ္ဈာနံ လဘိတွာ ယထာဌိတောဝ တတ္ထ ပထမဇ္ဈာနံ အဓိဂန္တွာ တံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎတွာ မဂ္ဂပရမ္ပရာယ အာသဝက္ခယံ ပါပုဏိ၊ ပုဗ္ဗသညံ အနုဿရီတိ ပုဗ္ဗကံ ယထာရဒ္ဓံ ကာလေန ကာလံ အနုယုဉ္ဇိယမာနံ အဋ္ဌိကကမ္မဋ္ဌာနံ အနုဿရိ သမန္နာဟရိ။
巴利《大复注》引文(缅文字体):‘အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ ထေရော ကိရ တဿာ ဟသန္တိယာ ဒန္တဋ္ဌိဒဿနေနေဝ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာယ သုဘာဝိတတ္တာ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ၊ သာတိသယဉ္စ ဥပစာရဇ္ဈာနံ လဘိတွာ ယထာဌိတောဝ တတ္ထ ပထမဇ္ဈာနံ အဓိဂန္တွာ တံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎတွာ မဂ္ဂပရမ္ပရာယ အာသဝက္ခယံ ပါပုဏိ၊ ပုဗ္ဗသညံ အနုဿရီတိ ပုဗ္ဗကံ ယထာရဒ္ဓံ ကာလေန ကာလံ အနုယုဉ္ဇိယမာနံ အဋ္ဌိကကမ္မဋ္ဌာနံ အနုဿရိ သမန္နာဟရိ။’译:‘所谓“证得阿罗汉果”,据说长老仅因看见那笑着女子的牙骨,由于先前的修习已经善加培育,便获得似相和殊胜的近行禅;站在原处证得初禅,以初禅为基础增长观,依次经历诸道而达到漏尽。所谓“忆起先前之想”,是说他忆念、总持自己先前已经着手并时时修习的骸骨业处。’
(မဟာဋီ-၁-၄၈-၄၉။)
缅文出处:(မဟာဋီ-၁-၄၈-၄၉။);《大复注》1-48—49。
မဟာတိဿမထေရ်မြတ်ကြီးကား အဋ္ဌိကသညာ အသုဘဘာဝနာကို ပွားများ အားထုတ်နေကျ ဖြစ်၏။
摩诃帝须长老平常就修习骸骨想这一不净修习。
ထို အဋ္ဌိကသညာ = အရိုးစုကမ္မဋ္ဌာန်း၌ ပထမစျာန်သမာဓိသို့ ဆိုက်အောင် သမာဓိကို ထူထောင်တော်မူလျက် ထို ပထမစျာန်သမာဓိကို ဝိပဿနာ၏ အခြေပါဒကပြု၍ ဝိပဿနာသို့ ကူးနေကျလည်း ဖြစ်တော်မူ၏။ မထေရ်- မြတ်ကြီးသည် ယခုအကြိမ်တွင်လည်း ပြုံးရယ်လိုက်သော ထိုအမျိုးသမီး၏ သွားရိုးကို မြင်တွေ့လိုက်ရသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင်လျှင် အရိုးစုကမ္မဋ္ဌာန်း၌ ဆွမ်းခံလမ်းတစ်လျှောက်လုံး၌လည်းကောင်း၊ ရှေးယခင်က လည်းကောင်း၊ ပထမစျာန်၏ ရှေးအဖို့ဖြစ်သော ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာကို ကောင်းစွာ ပွားများထားအပ်ပြီးသည့် အတွက်ကြောင့် ပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုလည်းကောင်း၊ အလွန်အကဲနှင့်တကွ ဥပစာရစျာန်ကိုလည်းကောင်း ရရှိ- တော်မူခဲ့၏။ အမျိုးသမီး၏ သွားရိုးကို မြင်လိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင်လျှင် မထေရ်မြတ်ကြီး၏ ဘာဝနာဉာဏ်၌ ထိုအမျိုးသမီး၏ တစ်ကိုယ်လုံးသည် အရိုးစုတို့၏ အပေါင်းအစုအဖြစ်ဖြင့် ထင်လာ၏။ ထိုအခါ
他在骸骨想——骸骨业处上建立定,直至达到初禅定,并惯常以该初禅定为观的基础而转入观修。这一次,他一见到那微笑女子的牙骨,由于一路托钵时以及过去都已善加培育作为初禅前分的前分修习,立即获得似相与殊胜的近行禅。见到女子牙骨的同时,在长老的修习智中,那女子全身显现为骸骨的聚集。当时——
ထိုအရိုးစု၏ ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် ပဋိက္ကူလသဘောကို ဆက်လက်၍ အားထုတ်တော်မူရာ ပဋိဘာဂနိမိတ်သို့ ဆိုက်ရောက်တော်မူ၏၊ ဥပစာရစျာန် ဥပစာရသမာဓိသို့လည်း ဆိုက်ရောက်တော်မူ၏။ တစ်ဖန် အဇ္ဈတ္တအရိုးစုသို့ ပြောင်း၍ ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် ပဋိက္ကူလသဘောကို နှလုံးသွင်းတော်မူရာ ပထမစျာန်သို့ ဆိုက်ရောက်တော်မူ၏။
——他继续修习那具骸骨令人厌恶、可厌的性质,达到似相,也达到近行禅、近行定;随后转向内在骸骨,作意其令人厌恶、可厌的性质,达到初禅。
ထိုပထမစျာန်ကို ဝိပဿနာ၏ အခြေပါဒက ပြု၍ ဝိပဿနာဉာဏ်များကို တိုးပွားအောင် ပြုတော်မူရာ မဂ်ဉာဏ် အစဥ်အတိုင်း အရဟတ္တဖိုလ်သို့တိုင်အောင် ဆိုက်ရောက်တော်မူ၏။ (မဟာဋီ-၁-၄၈-၄၉။) အိမ်ရှင်ယောကျာ်းကလည်း ခရီးစဥ်အတိုင်း နောက်ကလိုက်လာခဲ့သော် မထေရ်မြတ်ကြီးကို မြင်၍
他以初禅为观的基础,增长诸观智,依诸道智次第而达到阿罗汉果。(《大复注》1-48—49。)那女子的丈夫沿路追来,看见长老,便——
原书第 62 页
''အရှင်ဘုရား …အမျိုးသမီးတစ်ဦးကို တွေ့မြင်လိုက်ပါသလား''ဟု လျှောက်ထား၏။ မထေရ်မြတ်ကြီးက ဤသို့ မိန့်တော်မူလိုက်၏။
——问道:‘尊者,您见到一位女子吗?’长老答以此偈:
နာဘိဇာနာမိ ဣတ္ထီ ဝါ၊ ပုရိသော ဝါ ဣတော ဂတော။
巴利偈(缅文字体):‘နာဘိဇာနာမိ ဣတ္ထီ ဝါ၊ ပုရိသော ဝါ ဣတော ဂတော။’译:‘从这里走过的是女人还是男人,我并不知道;’
အပိစ အဋ္ဌိသင်္ဃာဋော၊ ဂစ္ဆတေ သ မဟာပထေ။
——‘အပိစ အဋ္ဌိသင်္ဃာဋော၊ ဂစ္ဆတေ သ မဟာပထေ။’译:‘我只知道一具骸骨,正行走在大路上。’
သူတော်ကောင်း … ဤမှသွားသသူသည် အမျိုးသမီးဟူ၍လည်းကောင်း၊ အမျိုးသားဟူ၍လည်းကောင်း ငါ မသိပေ၊ စင်စစ်မူကား ဤအရိုးစုသည် ခရီးလမ်းမကြီးပေါ်၌ သွားနေပေ၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂ဝ-၂၁။) အသုဘသညာ --- အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ဒသကနိပါတ် ဂိရိမာနန္ဒသုတ္တန်တွင် (၃၂)ကောဋ္ဌာသတို့ကို ရွံရှာ စက်ဆုပ်ဖွယ် = ပဋိက္ကူလ အနေဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်းကို အသုဘသညာဟု ဟောကြားတော်မူခဲ့၏။
善男子,从这里走过的人,是女人还是男人,我并不知道;实在说来,只是一具骸骨正在大路上行走。(《清净道论》1-20—21。)不净想——佛陀在《增支部·十法集》的《吉利摩难经》中,把对三十二身分作令人厌恶、可厌的作意说为不净想。
(အံ-၃-၃၄၃။)
(《增支部》3-343。)
သဝိညာဏကအသုဘ - အဝိညာဏကအသုဘ
有识不净与无识不净
သုတ္တနိပါတ်ပါဠိတော် (၃ဝ၇-၃ဝ၈) ဝိဇယသုတ္တန်တွင် သဝိညာဏကအသုဘ = ရှင်အသုဘ၊ အဝိညာဏက အသုဘ = သေအသုဘဟု အသုဘဘာဝနာ (၂)မျိုးခွဲခြား၍ ဟောကြားထားတော်မူခဲ့၏။ သဝိညာဏကအသုဘ = ရှင်အသုဘဟူသည်မှာ သက်ရှိ (၃၂)ကောဋ္ဌာသတို့၏ ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် အသုဘသဘောကို အာရုံယူ၍ ရှုခြင်းတည်း။ အဝိညာဏကအသုဘ = သေအသုဘဟူသည်မှာ အလောင်းကောင်၏ ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် အသုဘ သဘောကို အာရုံယူ၍ ရှုခြင်းတည်း။
巴利《经集》的《Vijaya Sutta》(307—308)把不净修习分为两种:有识不净,即活不净;无识不净,即死不净。有识不净,是取活着有情三十二身分令人厌恶的不净性为所缘而观;无识不净,是取死尸令人厌恶的不净性为所缘而观。
သမထနှင့် ဝိပဿနာ
止与观
သမထပိုင်းတွင် သဝိညာဏကအသုဘ = ရှင်အသုဘကို ရှုရာ၌ အထက်တွင် ရှင်းပြခဲ့သည့်အတိုင်း အပ္ပနာစျာန်ကိုလည်းကောင်း၊ ဥပစာရစျာန်ကိုလည်းကောင်း အလိုရှိခဲ့သော် မိမိ၏ (၃၂)ကောဋ္ဌာသတို့၏ ရွံရှာ စက်ဆုပ်ဖွယ် = ပဋိက္ကူလသဘောကို အာရုံယူ၍ ရှုပါ။ ထိုသို့ ရှုရာ၌ (၃၂)ကောဋ္ဌာသလုံးကို ခြုံ၍ ဖြစ်စေ၊ ကောဋ္ဌာသတစ်ခုခုကို အာရုံယူ၍ဖြစ်စေ ရှုနိုင်၏။
在止修阶段观有识不净——活不净时,若想获得上文所说的安止禅或近行禅,应取自己三十二身分令人厌恶、可厌的性质为所缘而观。观时,可以总摄三十二身分,也可以取其中任何一个身分为所缘。
ဟတ္ထေဂဟိတပဥှဝတ္ထု = လက်ကိုကိုင်၍ ပြောပြသော ဝတ္ထု
握手问答事(hatthegahita-pañhavatthu)
မလဒကမထေရ်သည် သက်တော်ရှည် ဒီဃနိကာယ်ဆောင် ဒီဃဘာဏက အဘယမထေရ်ကို လက်၌ ဆွဲကိုင်၍ ''ငါ့ရှင် အဘယ …ရှေးဦးစွာ ဤပြဿနာကို သင်ယူပါ''ဟု ဆို၍ ဤသို့ မိန့်ဆိုတော်မူ၏ --- ''မလဒကမထေရ်သည် (၃၂)ကောဋ္ဌာသတို့၌ (၃၂)မျိုးသော ပထမစျာန်ကို ရလေ့ရှိ၏၊ ညဥ့်၌ တစ်ခုသောစျာန်ကို နေ့၌ တစ်ခုသောစျာန်ကို အကယ်၍ ဝင်စားငြားအံ့၊ လခွဲကို လွန်သဖြင့် တစ်ဖန် စပ်မိ၏။ သို့မဟုတ် နေ့တိုင်း နေ့တိုင်း စျာန်တစ်ခုတစ်ခုကို အကယ်၍ ဝင်စားငြားအံ့၊ တစ်လကိုလွန်သဖြင့် တစ်ဖန် စပ်မိ၏။'' ဤသို့ မိန့်ဆိုဖူးလေသတတ်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၅၇။) ဤသို့ ရှုခြင်းကို ပဋိကူလမနသိကာရ = (ပဋိက္ကူလမနသိကာရ) ဟု ခေါ်ဆိုပေသည်။
Mallaka 长老握住持诵《长部》的 Abhaya 长老之手说:‘贤友 Abhaya,请先学会这个问题。’继而说道:‘Mallaka 长老以三十二身分为所缘,惯常获得三十二种初禅。若夜间入一种禅、白天入一种禅,经过半个月便轮完一周;若每天依次进入一种禅,经过一个月便轮完一周。’据说他曾这样说。(《清净道论》1-257。)这种观法称为厌恶作意(paṭikūla-manasikāra)。
သဘာဂ - ဝိသဘာဂ
同性与异性(sabhāga、visabhāga)
တစ်ဖန် ဗဟိဒ္ဓ (၃၂)ကောဋ္ဌာသတို့၏ ပဋိကူလသဘောကို အာရုံယူ၍ ရှုရာ၌ကား အထက်တွင် ရှင်းပြ- ခဲ့သည့်အတိုင်း ဥပစာရစျာန် = ဥပစာရသမာဓိသို့ကား ဆိုက်နိုင်၏။
再者,取外在三十二身分的可厌性为所缘而观,如上所述,可以达到近行禅,即近行定。
原书第 63 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း တစ်ဖန် အဝိညာဏကအသုဘ = သေအသုဘအလောင်းကို အာရုံယူ၍ ပထမစျာန်သမာဓိကို အလိုရှိ၍ ရှုလိုခဲ့သော် အမျိုးသားယောဂီသည် အမျိုးသားအလောင်းကောင်ကို၊ အမျိုးသမီးယောဂီသည် အမျိုးသမီး အလောင်းကောင်ကိုသာ ရှုရ၏။ အဇ္ဈတ္တတစ်လှည့်၊ ဗဟိဒ္ဓတစ်လှည့် ရှုရန်မလိုပါ။ ဤကား သမထပိုင်းအတွက်- တည်း။
若想取无识不净——死尸为所缘而观,以证得初禅定,男瑜伽行者只应观男性尸体,女瑜伽行者只应观女性尸体;不必内在、外在轮流而观。这是就止修阶段而言。
ဝိပဿနာပိုင်း၌ကား သဝိညာဏကအသုဘ၊ အဝိညာဏကအသုဘ နှစ်မျိုးလုံး၌ သဘာဂ ဝိသဘာဂ = လိင်တူ လိင်မတူ ခွဲရန် မလိုပေ။ ဝိဇယသုတ္တန်တွင် သိရိမာ၏ အလောင်းကောင်တစ်ခုကိုပင် --- ၁။ ရဟန်းယောကျာ်း ပရိသတ်၊ ၂။ ရဟန်းမိန်းမ ပရိသတ်၊ ၃။ လူယောကျာ်း ပရိသတ်၊ ၄။ လူမိန်းမ ပရိသတ် ဟူသော --- ပရိသတ် (၄)မျိုးတို့အား ဝိပဿနာရှုရန် ညွှန်ကြားထားတော်မူ၏။ အာဒီနဝါနုပဿနာ = မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားတို့၏ ခန္ဓာအိမ်အပြစ်ကို မြင်အောင်ရှုရန် ညွှန်ကြားတော်မူသော အနုပဿနာ ဖြစ်၏။ သဝိညာဏက အသုဘ = ရှင်အသုဘ၌လည်း နည်းတူပင်တည်း။ သမထပိုင်း၌ စျာန်ကို ရရှိရန် ဦးတည်ချက်ရှိ၏၊ ဝိပဿနာပိုင်း ၌ အပြစ်အာဒီနဝကို ရှုမြင်ရန် ဦးတည်ချက်ရှိ၏။ သမထပိုင်း၌ကား အဇ္ဈတ္တတစ်လှည့်၊ ဗဟိဒ္ဓတစ်လှည့် ရှုရန်မလို။
至于观修阶段,无论有识不净还是无识不净,都不必区分同性、异性。《Vijaya Sutta》中,佛陀只以 Sirimā 的一具尸体,指导比丘众、比丘尼众、男居士众、女居士众四众修观。这是过患随观——指导观见自己与他人双方身屋过患的随观;有识不净——活不净也同样如此。止修阶段以证得禅那为目标,观修阶段以观见过患为目标。止修阶段不必内在、外在轮流而观;
ဝိပဿနာပိုင်း၌ သဝိညာဏကအသုဘ၊ အဝိညာဏကအသုဘ နှစ်မျိုးလုံးကိုပင် အဇ္ဈတ္တတစ်လှည့်၊ ဗဟိဒ္ဓ တစ်လှည့်ရှုရန် ဘုရားရှင်သည် ဝိဇယသုတ္တန်တွင် ဤသို့ညွှန်ကြားထားတော်မူ၏။ --- ယထာ ဣဒံ တထာ ဧတံ၊ ယထာ ဧတံ တထာ ဣဒံ။
观修阶段则必须对有识不净与无识不净都作内在、外在轮流观。佛陀在《Vijaya Sutta》中这样指导:巴利偈(缅文字体):‘ယထာ ဣဒံ တထာ ဧတံ၊ ယထာ ဧတံ တထာ ဣဒံ။’译:‘此身如何,彼身亦然;彼身如何,此身亦然。’
အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စ၊ ကာယေ ဆန္ဒံ ဝိရာဇယေ။
巴利偈续(缅文字体):‘အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စ၊ ကာယေ ဆန္ဒံ ဝိရာဇယေ။’译:‘对内在与外在之身,都应令欲贪离去。’
ဤ သက်ရှိ သဝိညာဏက အသုဘကောင်သည် --- ၁။ အာယု = အသက်ဟူသော ရုပ်ဇီဝိတ၊ ၂။ ဥသ္မာ = ကိုယ်ငွေ့ဟူသော ကမ္မဇတေဇောဓာတ်၊ ၃။ ဝိညာဏ်ဟူသော အသိစိတ် --- ဤသုံးပါးကုန်သော တရားတို့၏ မကင်းမကွာသေး မချုပ်ငြိမ်းသေးခြင်းကြောင့် သွား၊ရပ်၊ထိုင်၊လျောင်း သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ယခု သုသာန်၌ လျောင်းစက်နေသည့် သက်မဲ့ အဝိညာဏက အသုဘအလောင်းကောင်- သည်လည်း မသေမီ ရှေးအခါက အာယု-ဥသ္မာ-ဝိညာဏ်ဟူသော ထိုတရားသုံးမျိုးတို့၏ မကင်းကွာသေး မချုပ်- ငြိမ်းသေးခြင်းကြောင့် သွား၊ ရပ်၊ ထိုင်၊ လျောင်းခြင်း သဘောရှိသည် ဖြစ်ခဲ့လေပြီ။
这具活着的有识不净身,由于一、寿,即色命根;二、暖,即称为体温的业生火界;三、识,即能知之心——这三法尚未离散、尚未止息,所以能行、住、坐、卧。同样,如今躺在墓地的无生命无识不净尸体,在死亡以前也因寿、暖、识三法尚未离散、尚未止息,而曾经能够行、住、坐、卧。
ယခုသေနေသော ထို အဝိညာဏက အသုဘအလောင်းကောင်သည် အာယု၊ ဥသ္မာ၊ ဝိညာဏ်ဟူသော ထိုတရားသုံးမျိုးတို့၏ ချုပ်စဲပြတ်ကင်းခြင်းကြောင့် သွား၊ ရပ်၊ ထိုင်၊ လျောင်းခြင်းသဘော မရှိသကဲ့သို့ ထို့အတူ ဤသဝိညာဏက အသုဘကောင်သည်လည်း အာယု-ဥသ္မာ-ဝိညာဏ်ဟူသော ထိုတရားသုံးမျိုးတို့၏ ချုပ်စဲ ပြတ်ကင်းခြင်းကြောင့် သွား၊ ရပ်၊ ထိုင်၊ လျောင်းခြင်း သဘော မရှိသည် ဖြစ်ပေလတ္တံ့။
现在这具已死的无识不净尸体,由于寿、暖、识三法已经止息、离散,不能再行、住、坐、卧;同样,这具活着的有识不净身,将来在寿、暖、识三法止息、离散以后,也会失去行、住、坐、卧的能力。
ဤသို့ ကျင့်ကြံ ကြိုးကုတ် ပွားများ အားထုတ်လျက်ရှိသော သံသရာဘေး ခန္ဓာရေးကို ထောက်တွေး မြော်မြင် ပညာရှင်သည် မိမိ၏ အတွင်းအဇ္ဈတ္တ ကိုယ်ကာယ၌လည်းကောင်း၊ အပြင်ဗဟိဒ္ဓ သူတစ်ပါး၏ ကိုယ်- ကာယ၌လည်းကောင်း တွယ်တာငြိကပ် တက်မက်ခြင်း ဆန္ဒရာဂဓာတ်ကို လေးပါးမဂ်ဉာဏ် သမုစ္ဆေဒပဟာန်ဖြင့် ကင်းကွာစေနိုင်ရာ၏။ (သုတ္တနိပါတ-၃ဝ၈။)
如此实践、精勤修习,并以慧观照轮回危险与诸蕴之事的人,能够以四道智的正断,永远除去对自己的内在身体以及他人的外在身体所生的黏著、欲求与欲贪。(《经集》308。)
原书第 64 页
အာယု ဥသ္မာ စ ဝိညာဏန္တိ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ ကမ္မဇတေဇောဓာတု၊ စိတ္တံ … (မ-ဋ္ဌ-၂-၂၅ဝ။) ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာအဖွင့်နှင့်အညီ အာယုအရ ရူပဇီဝိတိန္ဒြေကို = ရုပ်ဇီဝိတကို ကောက်ယူပါ။
巴利《中部义注》引文(缅文字体):‘အာယု ဥသ္မာ စ ဝိညာဏန္တိ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ ကမ္မဇတေဇောဓာတု၊ စိတ္တံ … (မ-ဋ္ဌ-၂-၂၅ဝ။)’译:‘所谓寿、暖与识,是色命根、业生火界与心……’(《中部义注》2-250。)依这段义注,应把‘寿’理解为色命根,即色命。
နာမ်ဇီဝိတကား ဝိညာဏံ၌ ပူးတွဲ ပါဝင်သွားပေသည်။
名命根包含在识中。
ဤဂါထာ၌ ဆိုလိုရင်းသဘောကို ဤသို့ မှတ်သားပါ။ --- ယထာ ဣဒံ တထာ ဧတံ = ဤသက်ရှိ သဝိညာဏက ငါ၏ကိုယ်ကဲ့သို့ပင် ထိုသက်မဲ့အဝိညာဏက အသုဘကောင်သည်လည်း ရှေးကဖြစ်ခဲ့ဖူးလေပြီဟု မိမိနှင့် သေသော သူကောင်ကို ထပ်မျှပြုကာ ဝိပဿနာ- ဉာဏ်ဖြင့် ရှုကြည့်ခြင်းဖြင့် အပြင်ဗဟိဒ္ဓ ကိုယ်ကာယ၌ ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ဒေါသကိလေသာကို ပယ်စွန့်နိုင်၏။
这首偈的要义应这样理解:‘此身如何,彼身亦然’——把自己与死尸等同起来,以观智观见:‘那具无生命、无识的不净尸体,过去也曾像我这具活着的有识身体一样。’由此可以舍断将对外在身体生起的嗔烦恼。
ယထာ ဧတံ တထာ ဣဒံ = ထို သေသော အဝိညာဏက သူသေကောင်ကဲ့သို့ပင် ဤ ငါ၏ သက်ရှိ သဝိညာဏက ကိုယ်ကောင်သည်လည်း နောင်တစ်ချိန်၌ ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု သေသော အဝိညာဏက သူသေ- ကောင်နှင့် မိမိကို ထပ်မျှပြုကာ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုကြည့်ခြင်းဖြင့် မိမိ၏ အတွင်းအဇ္ဈတ္တ ကိုယ်ကာယအပေါ်၌ ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ရာဂကိလေသာကို ပယ်စွန့်နိုင်၏။
‘彼身如何,此身亦然’——把死尸与自己等同起来,以观智观见:‘我这具活着的有识身体,将来也会像那具死亡、无生命、无识的尸体一样。’由此可以舍断将对自己的内在身体生起的贪烦恼。
အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ ကိုယ်ကာယနှစ်မျိုးလုံးကို တစ်နည်း သက်ရှိသက်မဲ့ ကိုယ်ကာယနှစ်မျိုးလုံးကို ထပ်မျှ ပြုကာ ဝိပဿနာဉာဏ်ပညာဖြင့် ကြည့်ရှုနိုင်၏။ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ သက်ရှိသက်မဲ့ ကိုယ်ကာယနှစ်မျိုးလုံး၏ အသုဘ အခြင်းအရာကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ကွဲကွဲပြားပြားသိခဲ့သော် ထိုကိုယ်ကာယနှစ်မျိုးလုံး၌ အသုဘအခြင်းအရာ သဘောသွားမှန်ကို မသိခြင်း = မောဟကိလေသာကို ပယ်စွန့်နိုင်၏။
可以把内在、外在两种身体,换言之,把活体与死体两种身体等同起来,以观智照见。若以观智清楚分别内在、外在、活体、死体两种身体的不净相状,就能舍断不知这些身体真实不净相状的痴烦恼。
ဤသို့လျှင် ရှေ့ပိုင်း ဝိပဿနာဉာဏ်အခိုက်၌ပင် အမှန်အတိုင်း သိမြင်သဖြင့် လောဘ ဒေါသ မောဟ တည်းဟူသော အကုသလ မူလတရားသုံးပါးကို တဒင်္ဂပဟာန်ဖြင့် ပယ်ရှားနိုင်ပြီးလျှင် ထိုဝိပဿနာဉာဏ်မှ အထက်၌ မဂ်လေးပါးအစဥ်ဖြင့် အလုံးစုံသော ဆန္ဒရာဂကို သမုစ္ဆေဒပဟာန်အနေအားဖြင့် အကြွင်းမဲ့ ပယ်စွန့်- နိုင်လေသည်ဟု ဆိုလိုရင်းအဓိပ္ပါယ်ကို သိမှတ်လေရာ၏။ (သုတ္တနိပါတ-ဋ္ဌ-၂၄၂။) ဤအထက်ပါ အရပ်ရပ်သော ညွှန်ကြားတော်မူချက်များနှင့်အညီ ယခုအခါ၌ ဝိပဿနာပိုင်း အဝိညာဏက အသုဘ၊ သဝိညာဏက အသုဘ ရှုကွက်များကို ဆက်လက်၍ တင်ပြအပ်ပါသည်။ သမထပိုင်း၌ကား အပ္ပနာစျာန် ဥပစာရစျာန်ကိုရအောင် ရှုပွားရသဖြင့် အသုဘအခြင်းအရာကို အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ တစ်လှည့်စီ ရှုရန်မလို။ ဝိပဿ- နာပိုင်း၌ကား မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံးတို့၏ ခန္ဓာအိမ်၏ အပြစ်ကို မြင်အောင် ရှုရသော အာဒီနဝါနုပဿနာ- ပိုင်း ဖြစ်သဖြင့် အဇ္ဈတ္တ၊ ဗဟိဒ္ဓတစ်လှည့်စီ ရှုရ၏။ ဤ လိုရင်းအချက်ကို ကြိုတင်၍ မှတ်သားထားပါ။
如此,在前分观智的刹那,由于如实知见,便能以彼分断暂时舍断贪、嗔、痴三不善根;在该观智之上,再依四道次第,以正断无余舍断一切欲求与贪。这就是偈颂的要义。(《经集义注》242。)依上述种种指导,下面继续说明观修阶段无识不净与有识不净的观法。止修阶段为了获得安止禅、近行禅,不必内在、外在轮流观不净相;观修阶段则属于过患随观,要观见自己与他人双方身屋的过患,所以必须内在、外在轮流而观。应先记住这一要点。
ဝိပဿနာပိုင်း အဝိညာဏကအသုဘ = သေအသုဘ ရှုကွက်
观修阶段的无识不净:死尸观法
ပုန စပရံ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခု သေယျထာပိ ပဿေယျ သရီရံ သိဝထိကာယ ဆဍ္ဍိတံ ဧကာဟမတံ ဝါ ဒွီဟမတံ ဝါ တီဟမတံ ဝါ ဥဒ္ဓုမာတကံ ဝိနီလကံ ဝိပုဗ္ဗကဇာတံ။ သော ဣမမေဝ ကာယံ ဥပသံဟရတိ ''အယမ္ပိ ခေါ ကာယော ဧဝံ ဓမ္မော ဧဝံ ဘာဝီ ဧဝံ အနတီတော''တိ။ (မ-၁-၇၃။) ရဟန်းတို့ … တစ်ဖန် ထို့ပြင်လည်း ရဟန်းသည် --- ၁။ သေပြီး၍ တစ်ရက်ရှိသော သူသေကောင်၊ ၂။ သေပြီး၍ နှစ်ရက်ရှိသော သူသေကောင်၊ ၃။ သေပြီး၍ သုံးရက်ရှိသော သူသေကောင်၊
巴利《大念处经》引文(缅文字体):‘ပုန စပရံ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခု သေယျထာပိ ပဿေယျ သရီရံ သိဝထိကာယ ဆဍ္ဍိတံ ဧကာဟမတံ ဝါ ဒွီဟမတံ ဝါ တီဟမတံ ဝါ ဥဒ္ဓုမာတကံ ဝိနီလကံ ဝိပုဗ္ဗကဇာတံ။ သော ဣမမေဝ ကာယံ ဥပသံဟရတိ ''အယမ္ပိ ခေါ ကာယော ဧဝံ ဓမ္မော ဧဝံ ဘာဝီ ဧဝံ အနတီတော''တိ။ (မ-၁-၇၃။)’译:‘诸比丘,再者,比丘看见被丢弃在墓地的尸体:一、死后一天;二、死后两天;三、死后三天;——’
原书第 65 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း ၄။ ဖူးဖူးရောင်ကြွ ပုပ်ပွလျက်ရှိသော သူသေကောင်၊ ၅။ ရုပ်ဆင်းပျက်လျက် ညိုမည်းနေသော သူသေကောင်၊ ၆။ ပြည်ကဲ့သို့ စက်ဆုပ်ဖွယ် အပုပ်ရည်ယိုစီးသော သင်းချိုင်း၌ စွန့်ပစ်ထားအပ်သော သူသေကောင် --- ဤ သူသေကောင်ကို တွေ့မြင်ရာသကဲ့သို့ = တွေ့မြင်ရာ၏။ ထိုသို့ တွေ့မြင်သော ရဟန်းသည် ''ဤငါ၏ ရုပ်အပေါင်းဖြစ်သော ရူပကာယ = ကိုယ်သည်လည်း ဤသို့သော သဘောရှိ၏၊ ဤသို့ မချွတ်ဧကန် ဖြစ်ပေလတ္တံ့၊ ဤသို့သော သဘောကို မလွန်ဆန်နိုင်''ဟု ဤ မိမိ၏ ရူပကာယ = ကိုယ်ကိုပင် ဉာဏ်ဖြင့် (= ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့်) ကပ်ဆောင်၍ ရှု၏။ (မ-၁-၇၃။) ဒီဃဘာဏကမဟာသီဝတ္ထေရော ပန ''နဝသိဝထိကာ အာဒီနဝါနုပဿနာဝသေန ဝုတ္တာ''တိ အာဟ။
——‘四、肿胀腐烂;五、变色青瘀;六、流出如脓般可厌的腐液。他如是看见被弃于墓地的尸体,便把自己的身体与之相比:“我这色聚之身也有这样的性质,必定会变成这样,不能超越这种性质。”他以智——以观智——这样观自己的色身。’(《中部》1-73。)巴利《中部义注》引文(缅文字体):‘ဒီဃဘာဏကမဟာသီဝတ္ထေရော ပန ''နဝသိဝထိကာ အာဒီနဝါနုပဿနာဝသေန ဝုတ္တာ''တိ အာဟ။’译:‘持诵《长部》的摩诃尸婆长老说:“九墓墟是依过患随观而说的。”’
(မ-ဋ္ဌ-၁-၃ဝ၅။)
缅文出处:(မ-ဋ္ဌ-၁-၃ဝ၅။);《中部义注》1-305。
ဒီဃဘာဏက မဟာသီဝမထေရ်မြတ်ကြီး၏ အယူအဆအားဖြင့် အထက်ပါ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန်၌ လာရှိသော အသုဘဘာဝနာရှုကွက်မှာ အာဒီနဝါနုပဿနာဟူသော မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံးတို့၏ ရူပကာယ = ကိုယ်၏ အပြစ်အာဒီနဝကို မြင်အောင် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုရန် ဘုရားရှင်၏ ညွှန်ကြားတော်မူချက် ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ပါ။ ယင်း ညွှန်ကြားတော်မူချက်များအတိုင်း အဝိညာဏကအသုဘ = သေအသုဘကို ဝိပဿနာပိုင်း၌ ရှုပွားလိုခဲ့သော် အောက်ပါအတိုင်း ရှုပါ။ --- ဤအပိုင်းတွင် အသင်သူတော်ကောင်းသည် ကာလသုံးပါး သန္တာန်နှစ်ပါး အတွင်း၌ တည်ရှိကြသော သင်္ခါရတရားတို့ကို လက္ခဏာရေးသုံးတန်တင်ကာ တွင်တွင်ကြီး ဝိပဿနာရှုနိုင်သော အဆင့်သို့ ရောက်ရှိနေပြီး ဖြစ်၏။ ဤအချိန်တွင် အသုဘဘာဝနာကို အာဒီနဝါနုပဿနာအနေဖြင့် ထပ်ဆင့်၍ ပွားတော့မည့် အချိန် ဖြစ်ပေသည်။ သို့အတွက် အသင်သူတော်ကောင်းသည် မိမိရရှိထားပြီးသည့် အာနာပါနစတုတ္ထစျာန်သမာဓိသို့
依持诵《长部》的摩诃尸婆长老之见,上述《大念处经》的不净修习,是佛陀指导以过患随观,用观智看见自己与他人双方色身的过患。若想依这些指导,在观修阶段修习无识不净——死不净,应按下列方法进行。此时,善男子已经达到能对三时、二相续中的诸行反复安立三相而修观的阶段;现在要再以过患随观培育不净修习。因此,应重新建立自己已证得的入出息念第四禅定——
တိုင်အောင်၊ သို့မဟုတ် သြဒါတကသိုဏ်း စတုတ္ထစျာန်သမာဓိသို့တိုင်အောင်သမာဓိကို တစ်ဖန်ပြန်၍ ထူထောင်ပါ။
——直至入出息念第四禅,或重新建立白遍第四禅定。
ထိုစတုတ္ထစျာန်သမာဓိနှင့်ယှဥ်သော ဉာဏ်ကြောင့် လင်းရောင်ခြည်များသည် ပြိုးပြိုးပြက် တလက်လက် တောက်- ပလာသောအခါ ထိုလင်းရောင်ခြည် အကူအညီဖြင့် မိမိမြင်ဖူးသည့် ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် အကောင်းဆုံး အသုဘ အလောင်းကောင်တစ်ခုကို ပြန်လည်၍ အာရုံယူကြည့်ပါ။ ထိုအလောင်းကောင်မှာ လိင်တူအလောင်းကောင် သော်လည်းကောင်း၊ လိင်မတူ အလောင်းကောင်သော်လည်းကောင်း နှစ်မျိုးလုံး ရနိုင်၏။
当与第四禅定相应的智所生光明闪耀明亮时,借助这光明,重新取一具自己曾见过、最令人厌恶的尸体为所缘。该尸体可以同性,也可以异性。
ထိုအလောင်းကောင်၏ ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် အကောင်းဆုံး အနေအထား၌ မိမိ၏ဘာဝနာစိတ်ကို ငြိမ်ဝပ်စွာ ကပ်ထား၍ အသုဘ-အသုဘဟု ရှုနေပါ။ အသုဘအခြင်းအရာသည် ဉာဏ်၌ ပေါလောပေါ်လာသောအခါ မိမိ၏ ရူပကာယ = ကိုယ်ကောင်ဘက်သို့ ဉာဏ်ကို ရှေးရှုကပ်ဆောင်၍ ''ငါ၏ကိုယ်သည်လည်း ဤသို့ သဘော ရှိ၏။ ဤသို့ မချွတ်ဧကန် ဖြစ်ပေလတ္တံ့၊ ဤသို့သော သဘောကို မလွန်ဆန်နိုင်''ဟု ရှုကြည့်ပါ။ မိမိသေ၍ ပုပ်ပွနေသော မိမိ၏ အလောင်းကောင်ကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ကပ်ဆောင်၍ ကြည့်ပါ။ တွေ့မြင်လျှင်ကား ကောင်း၏။ အကယ်၍ မတွေ့မြင်သေးပါက ဗဟိဒ္ဓ အဝိညာဏကအလောင်းကောင်ကိုပင် တစ်ဖန်ပြန်၍ ရှုပါ။
把修习心安稳地置于尸体最令人厌恶之处,观作‘不净、不净’。当不净相在智中清楚浮现时,把智转向自己的色身,观见:‘我的身体也有这样的性质,必定会变成这样,不能超越这种性质。’以智把自己死后腐烂的尸体带到眼前而观察;若能看见,固然很好;若还看不见,就再观外在的无识尸体。
ထို့နောင် မိမိ၏ အလောင်းကောင်ကို တစ်ဖန်ပြန်၍ရှုပါ။ ကြိမ်ဖန်များစွာ ထပ်ကာထပ်ကာ လေ့ကျင့်ပါက မိမိ၏ အလောင်းကောင်ကိုလည်း တွေ့မြင်နိုင်ပါသည်။ ထိုသို့ တွေ့မြင်ပါက ပုပ်ပွနေသော မိမိ၏ အလောင်းကောင်- ကိုလည်း အသုဘ-အသုဘဟု ရှုပါ။ အဇ္ဈတ္တအလောင်းကောင်ကို တစ်လှည့် ဗဟိဒ္ဓအလောင်းကောင်ကို တစ်လှည့် ကြိမ်ဖန်များစွာ ထပ်ကာထပ်ကာ ရှုပါ။
然后再观自己的尸体。如此反复练习,便能看见自己的尸体;看见以后,也把自己腐烂的尸体观作‘不净、不净’。一次观内在尸体,一次观外在尸体,反复轮流而观。
ထိုသို့ ရှုရာ၌ အသင်သူတော်ကောင်းကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်၍ အသုဘဘာဝနာ ရှုပွားနေသော ဗဟိဒ္ဓ အလောင်းကောင်မှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်အနည်းငယ်ခန့်က အလောင်းကောင်ဖြစ်ခဲ့သော် ထိုအလောင်းကောင်မှာ
这样观时,如果善男子选择作为不净修习所缘的外在尸体,是几年前已经死亡的尸体,那么该尸体在现在修不净时——
原书第 66 页
ယခုကဲ့သို့ အသုဘ ဘာဝနာရှုနေသောအချိန်၌ အရိုးများ မှုန့်မှုန့်ညက်ညက် ကြေနေသော အဆင့်သို့လည်း ရောက်ကောင်းရောက်နေနိုင်၏။ ထိုသို့ ဖြစ်ခဲ့သော် ထိုအလောင်းကောင်၏ မိမိမြင်ခဲ့ဖူးသော ပုပ်ပွနေသော အခြေအနေမှသည် အရိုးများ မုန့်မုန့်ညက်ညက် ကြေနေသော အချိန်သို့တိုင်အောင် ဉာဏ်ကို စေလွှတ်၍ ထို အလောင်းကောင်ကို တစ်စတစ်စ ရှုကြည့်လာပါက အလောင်းကောင်၏ အနေအထားမှာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲ လာ၍ နောက်ဆုံး အရိုးစု၏ မုန့်မုန့်ညက်ညက် ကြေနေသည့် အဆင့်သို့ တိုင်အောင် ဉာဏ်ဆိုက်ရောက်သွား- နိုင်၏။ ဤသို့ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲသွားရာ၌လည်း အဇ္ဈတ္တတစ်လှည့် ဗဟိဒ္ဓတစ်လှည့် ရှုပါ။
——可能已经到达骨头腐朽成粉的阶段。若是这样,把智从自己曾见过的尸体肿胀腐烂阶段,逐步送向骨头腐朽成粉的时期,便能看见尸体状态的层层变化,最后到达骸骨腐朽成粉的阶段。在这些逐层变化中,也要内在、外在轮流而观。
အကယ်၍ မိမိမြင်ဖူးသော အလောင်းကောင်မှာ သို့မဟုတ် မိမိ အသုဘဘာဝနာရှုရန် ရွေးချယ်ထားသော အလောင်းကောင်မှာ မကြာမီ ရက်ပိုင်းအတွင်းက အလောင်းကောင်ဖြစ်ခဲ့သော်လည်းကောင်း၊ အသုဘဘာဝနာ ရှုမည့်နေ့မှ လောလောလတ်လတ် တွေ့မြင်ရသော အလောင်းကောင်ဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ ထိုအလောင်း- ကောင်မှာ လောလောဆယ် မုန့်မုန့်ညက်ညက် ကြေနေသည့် အရိုးမှုန့်အဆင့်သို့ကား မရောက်နိုင်သေးပေ။
如果自己曾见或选作不净修习所缘的尸体,是几天内刚死的尸体,或在准备修不净的当天才见到的新尸体,那么它目前还不可能到达骸骨腐朽成粉的阶段。
ထိုသို့ မရောက်နိုင်သေးသော်လည်း (အနာဂတ် ရုပ်နာမ်တို့ကိုပင် ဝိပဿနာရှုနိုင်ပြီး ဖြစ်နေသော အသင်သူ- တော်ကောင်းအဖို့) ထိုအလောင်းကောင်၏ အနာဂတ်ဘက်သို့ ဉာဏ်ကို စေလွှတ်၍ တစ်စတစ်စ တိုး၍ တိုး၍ ရှုလိုက်ပါက ထိုအလောင်းကောင်၏ အနေအထားမှာ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲသွားကာ နောက်ဆုံး မုန့်မုန့်ညက်- ညက် ကြေနေသည့် အရိုးအမှုန့် အစုအပုံအဆင့်သို့ တိုင်အောင် ဆိုက်ရောက်သွားနိုင်ပါသည်။ ဤအဆင့်များ- တွင်လည်း အဇ္ဈတ္တတစ်လှည့် ဗဟိဒ္ဓတစ်လှည့် တစ်လှည့်စီ အသုဘဘာဝနာကို ပွားများပါလေ။
虽然现实中还未到达该阶段,但对于已经能对未来色名修观的善男子,只要把智送向尸体的未来,逐步向前观,就能见到尸体状态层层变化,最终到达骸骨腐朽成粉、堆积成一团的阶段。对这些阶段,也应内在、外在轮流培育不净修习。
သူသေကောင် (၉) မျိုး
九种死尸
ဤတွင် မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန်တွင် လာရှိသော အာဒီနဝါနုပဿနာ = ခန္ဓာကိုယ်၏ အပြစ်အာဒီနဝကို မြင်အောင် ရှုပွားရမည့် ဝိပဿနာပိုင်းဆိုင်ရာ အရှုခံအာရုံဖြစ်သည့် သူသေကောင် (၉)မျိုးကို ဆက်လက်၍ တင်ပြအပ်ပါသည်။ --- ၁။ (က)သေပြီး၍ တစ်ရက်ရှိသော သူသေကောင်၊ ( ခ )သေပြီး၍ နှစ်ရက်ရှိသော သူသေကောင်၊ ( ဂ )သေပြီး၍ သုံးရက်ရှိသော သူသေကောင်၊ (ဃ)ဖူးဖူးရောင်ကြွ ပုပ်ပွလျက်ရှိသော သူသေကောင်၊ ( င )ရုပ်ဆင်းပျက်လျက် ညိုမည်းနေသော သူသေကောင်၊ ( စ )ပြည်ကဲ့သို့ စက်ဆုပ်ဖွယ် အပုပ်ရည်ယိုစီးသော သူသေကောင်၊ ၂။ (က)ကျီးတို့မူလည်း ခဲစားအပ်သော သူသေကောင်၊ ( ခ )စွန်ရဲတို့မူလည်း ခဲစားအပ်သော သူသေကောင်၊ ( ဂ )လင်းတတို့မူလည်း ခဲစားအပ်သော သူသေကောင်၊ (ဃ)ဘုံမတီးငှက်တို့မူလည်း ခဲစားအပ်သော သူသေကောင်၊ ( င )ခွေးတို့မူလည်း ခဲစားအပ်သော သူသေကောင်၊ ( စ )ကျားတို့မူလည်း ခဲစားအပ်သော သူသေကောင်၊
这里继续说明《大念处经》所列、作为观修阶段过患随观所缘、用来观见身体过患的九种死尸:一、(甲)死后一天的尸体;(乙)死后两天的尸体;(丙)死后三天的尸体;(丁)肿胀腐烂的尸体;(戊)变色青瘀的尸体;(己)流出如脓般可厌腐液的尸体。二、(甲)被乌鸦啄食的尸体;(乙)被鸢啄食的尸体;(丙)被秃鹫啄食的尸体;(丁)被鹭鸟啄食的尸体;(戊)被狗啃食的尸体;(己)被虎啃食的尸体;
(ဆ)သစ်တို့မူလည်း ခဲစားအပ်သော သူသေကောင်၊ ( ဇ )မြေခွေးတို့မူလည်း ခဲစားအပ်သော သူသေကောင်၊ ( စျ )ပိုးအမျိုးမျိုးတို့မူလည်း ခဲစားအပ်သော သူသေကောင်၊
——(庚)被豹啃食的尸体;(辛)被豺啃食的尸体;(壬)被各种虫啃食的尸体。
原书第 67 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း ၃။ အသားအသွေးရှိသေးသော အကြောတို့ဖြင့် ဖွဲ့စပ်ထားသော အရိုးဆက်လျက်ရှိသေးသော သူသေကောင်၊ ၄။ အသားကင်း၍ (= အသားမရှိတော့ဘဲ) သွေးတို့ဖြင့် ပေကျံလျက် အကြောတို့ဖြင့် ဖွဲ့စပ်လျက်ရှိသော အရိုးဆက်လျက်ရှိသေးသော သူသေကောင်၊ ၅။ အသားအသွေးကင်းလျက် အကြောတို့ဖြင့် ဖွဲ့စပ်ထားသော သူသေကောင်၊ ၆။ တစ်နေရာ၌ လက်ရိုး၊ တစ်နေရာ၌ ခြေရိုး၊ တစ်နေရာ၌ ခြေဖမျက်ရိုး၊ တစ်နေရာ၌ မြင်းခေါင်းရိုး၊ တစ်နေရာ၌ ပေါင်ရိုး တစ်နေရာ၌ ခါးရိုး၊ တစ်နေရာ၌ နံရိုး၊ တစ်နေရာ၌ ကျောက်ကုန်းရိုး၊ တစ်နေရာ၌ ပခုံးရိုး၊ တစ်နေရာ၌ လည်ပင်းရိုး၊ တစ်နေရာ၌ မေးရိုး၊ တစ်နေရာ၌ သွားရိုး၊ တစ်နေရာ၌ ဦးခေါင်းခွံ အားဖြင့် ဖွဲ့ခြင်းကင်းကုန်လျက် ထိုထိုအရပ်တို့၌ ပြန့်ကြဲနေကုန်သော အရိုးစုသူသေကောင်၊ ၇။ ခရုသင်းအဆင်းနှင့်အတူ ဖွေးဖွေးဖြူကုန်သော အရိုးစုသူသေကောင်၊
——三、骨骼相连,尚有肉、血,并由筋腱连结的尸体;四、骨骼相连,已经无肉,沾着血,并由筋腱连结的尸体;五、已经无肉无血,仅由筋腱连结的尸体;六、骨头已经分散、不再相连:手骨在一处、足骨在一处、踝骨在一处、胫骨在一处、股骨在一处、髋骨在一处、肋骨在一处、脊骨在一处、肩胛骨在一处、颈骨在一处、颚骨在一处、牙齿在一处、头盖骨在一处,如是散落各处的骸骨尸体;七、骨头白得像螺贝的骸骨尸体;
၈။ နှစ်လွန်လျက် စုပုံနေသော အရိုးစုသူသေကောင်၊ ၉။ ဆွေးမြည့်လျက် အမှုန့်ဖြစ်ကုန်သော အရိုးစုသူသေကောင် --- ဤ သူသေကောင် (၉)မျိုးတို့ကား အသုဘဘာဝနာရှုပွားရန် မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန်တွင် ဘုရားရှင် ဟောကြားထားတော်မူသော သူသေကောင် (၉)မျိုးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ သုသာန်သင်းချိုင်း၌ စွန့်ပစ်ထားအပ် ကုန်သော သူသေကောင်တို့ချည်းသာတည်း။ (မ-၁-၇၃-၇၄။မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၈။) အသင်သူတော်ကောင်းသည် အထက်ပါ သူသေကောင် (၉)မျိုးလုံးကိုပင် ဖြစ်စေ၊ အချို့ကို ဖြစ်စေ အာဒီနဝါနုပဿနာအနေဖြင့် အဇ္ဈတ္တတစ်လှည့် ဗဟိဒ္ဓတစ်လှည့် ရှုပါ။
八、超过一年、堆积在一起的骸骨尸体;九、腐朽成为粉末的骸骨尸体。这九种死尸,是佛陀在《大念处经》中所说的不净修习所缘,全都是被弃置在墓地的尸体。(《中部》1-73—74;《中部义注》1-278。)善男子应把上述九种死尸全都、或选取其中若干,作为过患随观,内在、外在轮流而观。
လက္ခဏာယာဥ် တင်ပါ
安立于三相上
ကာလသုံးပါး၊ သန္တာန်နှစ်ပါးအတွင်း၌ တည်ရှိကြသော ခန္ဓာငါးပါး = ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို လက္ခဏာရေး သုံးတန် တစ်လှည့်စီတင်ကာ နိုင်နိုင်နင်းနင်း ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်ပြီးပါမှ အသုဘဘာဝနာကို ဆက်လက် ကြိုးပမ်းလာသော အသင်သူတော်ကောင်းအဖို့ ထိုသို့အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓနှစ်ဌာနတို့၌ အသုဘသဘောကို အပြန်ပြန် အလှန်လှန် ရှုနေရင်းဖြင့် ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကိုလည်း ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်လာတတ်၏။ အကယ်၍ အားရ ကျေနပ်မှု ရရှိသည့်တိုင်အောင် အသုဘသဘောကို အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ နှစ်မျိုးလုံး၌ ရှုနေသော်လည်း ရုပ်ကလာပ် အမှုန်များကို မတွေ့ပါက ယင်း အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓအလောင်းကောင်တို့၌ ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို စိုက်၍ ရှုလိုက်ပါက ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကို တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။ ယင်း ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကို ဃနပြိုအောင်၊ ပရမတ်သို့ ဉာဏ် အမြင်ဆိုက်အောင် ဉာဏ်ဖြင့်ပိုင်းခြားယူလျက် သိမ်းဆည်းလျက် ယင်းရုပ်ပရမတ်တရားတို့ကို လက္ခဏာရေး
善男子须先对三时、二相续中的五蕴——色名法——熟练地轮流安立三相、充分修观,然后才继续修习不净。这样反复轮流观内在、外在两处的不净性时,智中通常也会看见色聚微粒。若已经把内外不净性观到适度满足,仍未看见色聚微粒,就在内在、外在尸体上辨识四界,便能看见色聚。应以智分析、摄取这些色聚微粒,直至破除密集、智见到达究竟;再把这些究竟色法轮流安立——
သုံးတန် တစ်လှည့်စီတင်၍ ဝိပဿနာရှုပါ။ ယင်း အဝိညာဏကအသုဘ = သေအသုဘ၌ ဥတုဇသြဇဋ္ဌမက- ရုပ်တို့ကိုသာ (ယေဘုယျအားဖြင့်) တွေ့ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဥတုဇ ရုပ်ကလာပ်တို့ကား မကြည်ပေ။ ဓာတ်ခွဲ- လိုက်သော် ရုပ်ကလာပ်တစ်ခုတစ်ခု၌ ပရမတ်ရုပ်သဘောတရား (၈)မျိုးစီ ရှိ၏။
——无常、苦、无我三相而修观。在无识不净——死尸中,一般只会看见时节生的食素八法色;这些时节生色聚是不透明的。加以分析,每一色聚中都有八种究竟色法。
ခြွင်းချက် အနည်းငယ်
少数例外
အချို့သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓဖြစ်သော ယင်းသေအသုဘအလောင်းကောင်၌ ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို စိုက်၍ ရှုလိုက်သောအခါဝယ် ကြည်သော ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကိုလည်း မကြည်သော ရုပ်ကလာပ်တို့နှင့် ရောနှော၍တွေ့နေတတ်၏။ ထိုသို့တွေ့ရှိရခြင်း၏ အကြောင်းမှာ ထိုအလောင်းကောင်၌
有些瑜伽行者在内在、外在的死不净尸体上辨识四界时,会看见透明色聚与不透明色聚混在一起。之所以如此,是因为该尸体中——
原书第 68 页
ထိုအချိန်တွင် အသက်ရှင်နေဆဲ ပိုးလောက်များ ထကြွသောင်းကျန်းနေပါက ထိုပိုးလောက်တို့၌ ကာယအကြည်- ဓာတ်စသော အကြည်ဓာတ်များ ထိုက်သလိုပါရှိသော ရုပ်ကလာပ်တို့ကိုပါ ရောထွေး၍ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်က ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်လိုက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ အမှန်မှာမူ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓဖြစ်သော သေအသုဘအလောင်း- ကောင် နှစ်မျိုးလုံး၌ကား ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ် = ဥတုကြောင့်ဖြစ်သော သြဇာလျှင် (၈)ခုမြောက်ရှိသော ရုပ် တရားများသာ ရှိပေသည်။
——若当时仍有活蛆蠕动,瑜伽行者便把蛆虫中随其所宜含有身净界等净色的色聚,也一同以智看见了。实际上,无论内在还是外在的死不净尸体,本身都只有时节生的食素八法色,即由时节所生、以食素为第八的色法。
အခက်အခဲတစ်ရပ်
一项困难
ဗဟိဒ္ဓအလောင်းကောင်၏ အသုဘသဘောကို ရှုပြီးသောအခါ အဇ္ဈတ္တဝယ် သေအသုဘသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့်ရှေးရှု ကပ်ဆောင်၍ ရှုရာ၌ အချို့ယောဂီများ၌ မိမိ၏ သေအသုဘသဘောကို လွယ်လွယ်ကူကူဖြင့် မတွေ့နိုင် ဖြစ်နေတတ်၏။ ထိုသို့ ဖြစ်ခဲ့သော် မိမိ၏ ဤဘဝ အနာဂတ်စုတိဘက်သို့ ဉာဏ်ကို စေလွှတ်၍ ယခု အချိန်မှစ၍ ဤဘဝစုတိသို့တိုင်အောင် ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို တစ်စတစ်စ သိမ်းဆည်းသွားပါ။ နောက်ဆုံး စုတိအခိုက်သို့ ဆိုက်ရောက်သွားသောအခါ မိမိ၏ သေအသုဘသဘောကိုလည်း ဉာဏ်ဖြင့် မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့မြင်နိုင်ပါသည်။ ထိုအခါတွင် အဇ္ဈတ္တတစ်လှည့် ဗဟိဒ္ဓတစ်လှည့် ရှုပါ။
观过外在尸体的不净性以后,把智转向内在、尝试观见自己的死不净性时,有些瑜伽行者不能轻易看见自己的死不净。若是如此,就把智逐步送向此生未来的死亡时,从现在起一直到此生死亡,逐步摄取自己的色法与名法。最后到达死亡刹那时,就能以智亲见自己的死不净性;此时应内在、外在轮流而观。
အကယ်၍ အသင်သူတော်ကောင်းသည် ဗဟိဒ္ဓအလောင်းကောင်၏ အနာဂတ်ဘက်သို့ ဉာဏ်ကို စေလွှတ်- ၍ ရှုလိုက်မိသဖြင့် ထိုဗဟိဒ္ဓအသုဘအလောင်းကောင်၏ ပုပ်ရာမှ ပွလာပြီးလျှင် အပုပ်ရည်များ ယိုစီးကျလာပုံ၊ ညိုမည်းကွဲအက်လာပုံ၊ ပိုးလောက်များ ထကြွလာပုံ၊ အရိုးစုဖြစ်သွားပုံ၊ အရိုးစုမှ အမှုန့်ဖြစ်သွားပုံ စသည့်ပြောင်းလဲ မှု အဆင့်ဆင့်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်ပါက ထိုသို့ တွေ့မြင်တိုင်း တွေ့မြင်တိုင်း အဇ္ဈတ္တအလောင်းကောင်သို့ လည်း ဉာဏ်ကို ရှေ့ရှုဆောင်ယူ၍ အသုဘသဘောကို မြင်အောင်ရှုပါ။ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ တစ်လှည့်စီ ရှုပါ။
如果善男子把智送向外在尸体的未来,因而看见它从腐烂而肿胀、流出腐液、青黑裂开、蛆虫蠕动、变成骸骨,最后由骸骨化为粉末等层层变化,那么每当看见一个阶段,都应再把智转向内在尸体,观见相应的不净性;内在、外在轮流而观。
ရာဂကို တိုက်ဖျက်ရေး
对治贪欲
ထိုသို့ အဇ္ဈတ္တနှင့် ဗဟိဒ္ဓကို တစ်လှည့်စီလှည့်၍ သေအသုဘသဘောကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုခြင်းသည် ရာဂကိုတိုက်ဖျက်ရာ၌ လက်နက်ကောင်းတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဤမျှဖြင့် ရပ်နားမနေသေးဘဲ ဗဟိဒ္ဓသို့ တဖြည်းဖြည်း ဉာဏ်ကို စေလွှတ်၍ တိုးချဲ့ရှုပါ။ ဉာဏ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အလင်းရောင်နှင့် တွေ့ထိမိရာ အရပ်၌ တွေ့သမျှသတ္တဝါတို့၏ သေအသုဘသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ဆက်လက်ရှုပါ။ ဉာဏ်- ရောင်ဖြင့် တွေ့ထိမိရာ သတ္တဝါတိုင်း၏ အသုဘသဘောကို မြင်တွေ့သောအခါ အဇ္ဈတ္တ၏ အသုဘသဘောကို- လည်း ရံခါ ပြန်၍ ရှုပေးပါ။
这样以内外轮换的方式,用观智观死不净性,确实是对治贪欲的有力武器。不过,不应就此停止;还应把智逐渐送向外在,扩大所观范围。凡智所生光明触及之处,都继续以智看见所遇有情的死不净性;每当看见光明所触及有情的不净性,也要不时回观内在的不净性。
ထိုသို့ ရှုရာ၌ ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကို ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်သော် ရုပ်ကလာပ်များကို ဓာတ်ခွဲလျက် ရုပ်- ပရမတ်တရားများကို လက္ခဏာရေးသုံးတန် တစ်လှည့်စီတင်ကာ ဝိပဿနာ ပြန်၍ရှုပါ။ အကယ်၍ ထိုသို့ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓတို့၌ အသုဘသဘောကို အားရကျေနပ်သည့် တိုင်အောင် ရှုပြီးသော်လည်း ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကို လွယ်လွယ်ကူကူ မတွေ့မြင်ပါက ယင်းအသုဘအလောင်းကောင်၌ ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို စိုက်၍ရှုပါ။ ရုပ်ကလာပ် အမှုန်များကို တွေ့သောအခါ ရုပ်ကလာပ်များကို ဓာတ်ခွဲလျက် ရုပ်ပရမတ်တရားများကို လက္ခဏာရေးသုံးတန် တစ်လှည့်စီ တင်၍ ဝိပဿနာ ဆက်ရှုပါ။ အထူးသဖြင့် မိမိရာဂဖြစ်တတ်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါများကို ခပ်များ များ ဦးစားပေး၍ ရှုပါ။
这样观时,若以智看见色聚微粒,应分析色聚,再把究竟色法轮流安立三相而修观。若已把内在、外在的不净性观到适度满足,仍不能轻易看见色聚微粒,就在不净尸体上辨识四界;看见色聚以后,加以分析,再把究竟色法轮流安立三相,继续修观。尤其应优先多观那些常令自己生起贪欲的人。
原书第 69 页
သဝိညာဏကအသုဘ = ရှင်အသုဘ ရှုကွက်
有识不净:活不净观法
ဤ သဝိညာဏကအသုဘ = ရှင်အသုဘပိုင်း၌ --- ၁။ (၃၂)ကောဋ္ဌာသတို့၏ အသုဘသဘော၊ ၂။ ပိုးလောက်တို့နှင့် ပြည့်နေသော ခန္ဓာအိမ်၏ အသုဘသဘော၊ ၃။ ရုပ်ပရမတ်တို့၏ အသုဘသဘော --- ဤသို့လျှင် အသုဘသဘောကို သုံးမျိုးခွဲ၍ ရှုပါ။
在有识不净——活不净这一部分,应把不净性分为三类而观:一、三十二身分的不净性;二、充满虫类的身屋之不净性;三、究竟色法的不净性。
၁။ (၃၂)ကောဋ္ဌာသတို့၏ ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် အသုဘသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အသုဘ၊ အသုဘဟု ရှုပါ။ အဇ္ဈတ္တတစ်လှည့် ဗဟိဒ္ဓတစ်လှည့် ရှုပါ။ ဗဟိဒ္ဓတွင်လည်း တိုးချဲ့၍ တစ်စတစ်စ ရှုပါ။ ရာဂဖြစ်- နေကျ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါများကို ဦးစားပေး၍ ရှုပါ။ သက်ရှိလောကတစ်ခုလုံးကို ငုံနိုင်သမျှ ငုံမိအောင် တိုးချဲ့၍ရှုပါ။
一、以智照见三十二身分令人厌恶、可厌的不净性,观作‘不净、不净’。内在、外在轮流而观;观外在时逐步扩大范围,优先观那些常令自己生起贪欲的人,并尽可能把范围扩大到涵盖整个有情世间。
ထိုသို့ ရှုရာ၌ အသင်သူတော်ကောင်းသည် ဤအဆင့်တွင် အဇ္ဈတ္တ၊ ဗဟိဒ္ဓ သန္တာန်နှစ်မျိုးလုံး၌ (၃၂) ကောဋ္ဌာသ၌ တည်ရှိသော ရုပ်တရားတို့ကို လက္ခဏာယာဥ် သုံးချက်သို့ တင်၍ တွင်တွင်ကြီး အဝါးဝစွာ ဝိပဿနာ ရှုထားပြီးဖြစ်သောကြောင့် ယင်း (၃၂) ကောဋ္ဌာသတို့မှာ ''အသုဘ၊ အသုဘ''ဟု ရှုရင်း ရှုရင်းဖြင့် တဖြည်းဖြည်း ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များ ဖြစ်သွားတတ်ပေသည်။ အကယ်၍ ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များ ဖြစ်မလာခဲ့သော် ယင်း (၃၂) ကောဋ္ဌာသတို့၏ အသုဘအခြင်းအရာကို ရှု၍ အားရကျေနပ်မှု ရရှိလာသောအခါ ယင်းကောဋ္ဌာသတို့ကို ခြုံ၍ ဖြစ်စေ၊ ကောဋ္ဌာသတစ်ခုစီ ခွဲ၍ ဖြစ်စေ၊ ယင်းကောဋ္ဌာသတို့၌ တည်ရှိကြသော ဓာတ်ကြီးလေးပါးတို့ကို စိုက်၍ ရှုလိုက်ပါက ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကို လွယ်လွယ်ကူကူပင် တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။ ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းတွင် ရေးသား တင်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ယင်းရုပ်ကလာပ်တို့ကို ဓာတ်ခွဲလျက် ယင်းရုပ်ပရမတ်တရားတို့ကို လက္ခဏာရေးသုံးတန်
这样观时,善男子在这一阶段已经对内、外两相续三十二身分中的色法,熟练而透彻地轮流安立于三相上修观。因此,随着反复观三十二身分为‘不净、不净’,这些身分会逐渐在智中显现为色聚微粒。若仍未显现色聚,就在观三十二身分的不净相达到适度满足时,或总摄全部身分,或逐一分开身分,在其中辨识四界,便能轻易看见色聚微粒。如色业处篇所说,应分析这些色聚,并把其中的究竟色法——
တစ်လှည့်စီတင်၍ ဝိပဿနာဆက်ရှုပါ။
——轮流安立于三相上,继续修观。
၂။ ဤရူပကာယခန္ဓာအိမ်ကြီး၌ အမျိုးအစားအားဖြင့် ပိုးအမျိုးပေါင်း (၈ဝ)တို့ မှီတင်းနေထိုင်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် ထိုခန္ဓာအိမ်ကြီးသည် ထိုပိုးအမျိုးမျိုးတို့၏အိမ်ထောင်ရာ၊ သားမွေးရာအိမ်လည်းဖြစ်၏၊ ကျင်ကြီးစွန့်ရာ၊ ကျင်ငယ် စွန့်ရာ အိမ်လည်းဖြစ်၏၊ ဖျားနာရာ ဖျားနာဆောင်လည်းဖြစ်၏၊ သေလျှင် အသုဘချရာ သုသာန်သင်းချိုင်းလည်း ဖြစ်၏။ ထိုပိုးလောက်တို့သည် ဤခန္ဓာအိမ်မှ ပြင်ပတစ်နေရာ၌သွား၍ သားမွေးခြင်း၊ ကျင်ကြီးစွန့်ခြင်း၊ ကျင်ငယ် စွန့်ခြင်း၊ ဆေးကုခြင်း၊ အသုဘချခြင်းစသည်တို့ကို ပြုလုပ်ကြသည်ကား မဟုတ်ကုန်။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၉၄။) ထို့ကြောင့် ထိုပိုးလောက်အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော ဤခန္ဓာအိမ်ကြီးသည် ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် အသုဘသဘောသာ ဧကန်ဖြစ်၏။ ယင်းသို့ ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် အသုဘသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အသုဘ-အသုဘ ဟု ရှုပါ။ အဇ္ဈတ္တတစ်လှည့် ဗဟိဒ္ဓတစ်လှည့် ရှုပါ။ ထိုသို့ရှုရာ၌ ပိုးလောက်တို့ကိုလည်း ဉာဏ်ဖြင့်မြင်တွေ့ပါစေ၊
二、这座色身身屋中寄居着八十类虫。因此,这座身屋是各种虫类交配、繁殖的家,也是它们排泄大小便之处、患病时的病房,死亡时安置尸体的墓地。那些虫并不会离开这座身屋,到外面另行繁殖、排泄、医治或安葬。(《相应部义注》2-294。)所以,这座充满各种虫类的身屋,确实只有令人厌恶、可厌的不净性。应以智照见这种不净性,观作‘不净、不净’,内在、外在轮流而观。这样观时,既要以智看见虫类——
ပိုးလောက်တို့နှင့် ပြည့်နှက်နေသည့်ခန္ဓာအိမ်၏ ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ်သဘောကိုလည်း ဉာဏ်ဖြင့် မြင်တွေ့နေပါစေ။
——也要以智看见这座充满虫类的身屋令人厌恶、可厌的性质。
ဤအပိုင်းတွင်လည်း အဇ္ဈတ္တတစ်လှည့် ဗဟိဒ္ဓတစ်လှည့် ရှုဖန်များလာသောအခါ ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကို မကြာမီ တွေ့ရှိတတ်ပါသည်။ မတွေ့ပါကလည်း ပိုးလောက်တို့နှင့် ပြည့်နှက်နေသော ခန္ဓာအိမ်၌ ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို မြင်အောင် စိုက်ရှုလိုက်ပါက (ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းတွင် ရေးသားခဲ့သည့်အတိုင်း) ရုပ်ကလာပ်များကို တဖြည်းဖြည်း တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။ ယင်းရုပ်ကလာပ်တို့ကို ဓာတ်ခွဲလျက် ရုပ်ပရမတ်တရားတို့ကို လက္ခဏာယာဥ်သုံးချက် တစ်လှည့်စီ တင်၍ ဝိပဿနာ ဆက်ရှုပါ။
在这一部分,内在、外在轮流反复观以后,通常很快就能看见色聚微粒。若仍未看见,就在充满虫类的身屋中辨识四界;如色业处篇所说,便能逐渐看见色聚。分析这些色聚以后,把究竟色法轮流安立于三相上,继续修观。
原书第 70 页
၃။ ရုပ်ပရမတ်တရားတို့ကိုလည်း အသုဘရှုပုံ
三、也观究竟色法的不净性
ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ (မ-၁-၇၃-၇၄။ နဝသိဝထိကပဗ္ဗ။) ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါတိ ဧဝံ ဥဒ္ဓုမာတာဒိပရိဂ္ဂဟဏေန အတ္တနော ဝါ ကာယေ၊ ပရဿ ဝါ ကာယေ ကာ- လေန ဝါ အတ္တနော၊ ကာလေန ဝါ ပရဿ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၇။) သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ၊ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ၊ သမုဒယဝယ- ဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ။ (မ-၁-၇၃-၇၄။ နဝသိဝထိကပဗ္ဗ။) ဤအထက်ပါ ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာတို့နှင့်အညီ အသင်သူတော်ကောင်းသည် အထက်တွင် ရေးသားခဲ့- သည့်အတိုင်း အဝိညာဏကအသုဘ = သေအသုဘကိုလည်းကောင်း၊ သဝိညာဏက အသုဘ = ရှင်အသုဘကို လည်းကောင်း ရှုပြီးသောအခါ --- ၁။ အဝိညာဏကအသုဘ = သေအသုဘ၌ တည်ရှိသော ရုပ်ပရမတ်တရားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၂။ (၃၂)ကောဋ္ဌာသဟူသော သဝိညာဏကအသုဘ = ရှင်အသုဘ၌ တည်ရှိသော ရုပ်တရားတို့ကိုလည်း-
巴利《大念处经·九墓墟品》引文(缅文字体):‘ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ (မ-၁-၇၃-၇၄။ နဝသိဝထိကပဗ္ဗ။)’译:‘如此,或于内身随观身而住,或于外身随观身而住,或于内外身随观身而住。’《中部义注》解释(缅文字体):‘ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါတိ ဧဝံ ဥဒ္ဓုမာတာဒိပရိဂ္ဂဟဏေန အတ္တနော ဝါ ကာယေ၊ ပရဿ ဝါ ကာယေ ကာ- လေန ဝါ အတ္တနော၊ ကာလေန ဝါ ပရဿ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၇။)’译:‘所谓“如此,或于内身”,是说以摄取肿胀尸体等的方式,或于自身,或于他身,时而于自身、时而于他身随观身而住。’巴利经文又说(缅文字体):‘သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ၊ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ၊ သမုဒယဝယ- ဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ။ (မ-၁-၇၃-၇၄။ နဝသိဝထိကပဗ္ဗ။)’译:‘或于身随观生法而住,或随观灭法而住,或随观生灭法而住。’依上述巴利圣典与义注,善男子按前文观过无识不净——死不净与有识不净——活不净以后,应观:一、死不净尸体中的究竟色法;二、称为三十二身分的活不净中的色法——
ကောင်း၊ ၃။ ပိုးလောက်တို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော ခန္ဓာအိမ်၌ တည်ရှိသော ရုပ်တရားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၄။ ယင်းရုပ်တရားတို့ကို အာရုံပြု၍ ယင်းရုပ်တရားတို့ကို မှီ၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော နာမ်တရားတို့ကို လည်းကောင်း --- ဤ ရူပကာယ = ရုပ်တရားအပေါင်း၊ နာမကာယ = နာမ်တရားအပေါင်းတို့ကို အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ သန္တာန် နှစ်မျိုးလုံး၌ သိမ်းဆည်း၍၊ ယင်းရုပ်နာမ်တို့၏ အကြောင်းတရားတို့ကို ရှာဖွေပြီးလျှင် အကြောင်းတရားနှင့်တကွ ယင်းရုပ်နာမ်တို့ကို ဆက်လက်၍ ဝိပဿနာရှုရန် ဘုရားရှင်သည် မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန် နဝသိဝထိကပဗ္ဗ = သူသေကောင် (၉)မျိုးကို ရှုသည့်အပိုင်းတွင် ဆက်လက်ညွှန်ကြားထားတော်မူ၏။ အကြောင်းတရားနှင့်တကွသော ထို ရုပ်နာမ် = သင်္ခါရတရားတို့ကို ဆက်လက်၍ ဝိပဿနာရှုရန် ညွှန်ကြားထားတော်မူသည့်အတွက် အထက်တွင် အဝိညာဏကအသုဘ = သေအသုဘအလောင်းကောင်၌ တည်ရှိသော ရုပ်တရား၊ သဝိညာဏကအသုဘ =
——三、充满虫类的身屋中的色法;四、缘取这些色法、依这些色法而生的名法。应在内、外两相续中摄取色身——色法之聚与名身——名法之聚,进而寻找色名之因,再连同诸因继续观色名。佛陀在《大念处经》的“九墓墟品”,即观九种死尸的品中,继续作了这样的指导。既然佛陀指导连同因法继续观色名——诸行,所以前文才说明如何观死不净尸体中的色法,以及有识不净——
ရှင်အသုဘ = (၃၂)ကောဋ္ဌာသတို့၌ တည်ရှိသော ရုပ်တရားတို့ကို ဝိပဿနာရှုရန် ရေးသားတင်ပြခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေ- သည်။
——活不净,即三十二身分中的色法。
(၃၂)ကောဋ္ဌာသဟူသော ကောဋ္ဌာသပညတ်နှင့် အသုဘအလောင်းကောင်ဟူသော အသုဘပညတ်တို့ကို အာရုံယူ၍ ရှင်အသုဘ၊ သေအသုဘရှုကွက်ကို ရှုရသကဲ့သို့ အလားတူပင် ရုပ်ပရမတ်တရားတို့၏ အသုဘ သဘောကိုလည်း အာရုံယူ၍ ရုပ်ပရမတ်အစစ်တို့ကိုလည်း အသုဘဟုရှုရန် ဖေဏပိဏ္ဍူပမသုတ္တန် (သံ-၂- ၁ဝ၄။) အာသီဝိသောပမသုတ္တန် (သံ-၂-၃၈၁။)စသော ထိုထိုသုတ္တန် ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၌ အောက်ပါ အတိုင်း လာရှိပေသည်။ --- ဧဝံ ရူပမ္ပိ နိစ္စန္တိ ဝါ ဓုဝန္တိ ဝါ အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ ဂဟေတုံ န သက္ကာ၊ ဂဟိတမ္ပိ န တထာ တိဋ္ဌတိ၊ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ အသုဘညေဝ ဟောတီတိ ဧဝံ ဖေဏပိဏ္ဍသဒိသမေဝ ဟောတိ။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၉၄။) ဒုဂ္ဂန္ဓံ အသုစိံ ဗျာဓိံ ၊ ဇရံ မရဏပဉ္စမံ။
观活不净、死不净时,以三十二身分概念与不净尸体概念为所缘;与此相同,也可取究竟色法的不净性为所缘,把真实究竟色法观作不净。《泡沫团譬喻经》(《相应部》2-104)、《毒蛇譬喻经》(《相应部》2-381)等圣典、义注、复注中有如下说明。巴利《相应部义注》引文(缅文字体):‘ဧဝံ ရူပမ္ပိ နိစ္စန္တိ ဝါ ဓုဝန္တိ ဝါ အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ ဂဟေတုံ န သက္ကာ၊ ဂဟိတမ္ပိ န တထာ တိဋ္ဌတိ၊ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ အသုဘညေဝ ဟောတီတိ ဧဝံ ဖေဏပိဏ္ဍသဒိသမေဝ ဟောတိ။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၉၄။)’译:‘色也不能被执取为常、恒、我或我所;即使如此执取,也不会依所执而住。它唯是无常、苦、无我、不净,正如泡沫团。’又有巴利偈(缅文字体):‘ဒုဂ္ဂန္ဓံ အသုစိံ ဗျာဓိံ ၊ ဇရံ မရဏပဉ္စမံ။’
အနတ္ထာ ဟောန္တိ ပဉ္စေတေ၊ မီဠှလိတ္တေဝ ပန္နဂေ။ (သံ-ဋ္ဌ-၃-၅၉။)
——‘အနတ္ထာ ဟောန္တိ ပဉ္စေတေ၊ မီဠှလိတ္တေဝ ပန္နဂေ။ (သံ-ဋ္ဌ-၃-၅၉။)’译:‘恶臭、不净、病,老为第四,死为第五;这五种皆是无益,如同被粪秽涂身的蛇。’(《相应部义注》3-59。)
原书第 71 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာတို့၌ ညွှန်ကြားသတ်မှတ်ထားသည်နှင့်အညီ ရုပ်ပရမတ်တရားတို့ကိုလည်း အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တဟု ရှုနိုင်ရုံသာမက အသုဘဟုလည်း ရှုနိုင်ပေသည်။ မည်သို့သော အသုဘနည်းဟု မေးရန်ရှိ၏။
依上述义注的规定,究竟色法不仅可以观为无常、苦、无我,也可以观为不净。若问属于哪一种不净,答如下。
ယင်း ရုပ်တရားတို့၌ --- ၁။ ဒုဂ္ဂန္ဓ = မကောင်းသော အနံ့ရှိခြင်း၊ ၂။ အသုစိ = မစင်မကြယ် ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ်သဘောရှိခြင်း၊ ၃။ ဗျာဓိ = နာမှုသဘောရှိခြင်း၊ ၄။ ဇရာ = အိုမှုသဘော = ဌီသဘောရှိခြင်း၊ ၅။ မရဏ = သေမှုသဘော = ပျက်မှုသဘော = ဘင်သဘောရှိခြင်း --- ဤသဘောတရားတို့ကား ရုပ်တရားတို့၏ အသုဘအခြင်းအရာသဘောများပင် ဖြစ်ကြသည်။ ရုပ်ကလာပ် အသီးအသီး၌ တည်ရှိသော ဓာတ်ကြီး (၄)ပါးတို့သည် ယင်း ဒုဂ္ဂန္ဓ အသုစိ ဗျာဓိ ဇရာ မရဏဟူသော အကျိုးမဲ့ တရား (၅)မျိုးကို ယူဆောင်လျက်သာ ဖြစ်ပေါ်လာကြ၏။ ရုပ်တရားတို့၌ တည်ရှိသော ယင်းသဘောတရားများကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ဉာဏ်ဖြင့် အာရုံယူ၍ ယင်းရုပ်ပရမတ်တို့ကို အသုဘ-အသုဘ ဟူ၍လည်း ရှုနိုင်ပေသည်။ ဤသို့လျှင် ရုပ်တရား၌ သို့မဟုတ် ကာယာနုပဿနာပိုင်း၌ ပညတ်ကို အသုဘရှုနည်း ရုပ်ပရ- မတ်ကို အသုဘရှုနည်းဟု နှစ်မျိုးရှိသည်ကို မှတ်သားပါလေ။
色法具有五种性质:一、恶臭,即有不良气味;二、不净,即不洁而令人厌恶、可厌;三、病,即有患病之性;四、老,即有老化之性,也就是住时之性;五、死,即有死亡、坏灭之性,也就是坏时之性。这些正是色法的不净相。每一色聚中的四界,都携带恶臭、不净、病、老、死这五种无益法而生。以智照见并缘取这些性质,便也能把究竟色法观作‘不净、不净’。由此应知,对色法或身随观而言,有两种方法:依概念观不净,以及依究竟色法观不净。
အာဒီနဝါနုပဿနာ
过患随观
ယံ ရူပံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ၊ အယံ ရူပဿ အာဒီနဝေါ။ (သံ-၂-၅၁။ သတ္တဋ္ဌာနသုတ်။) အကြင်ရုပ်တရားသည် အနိစ္စလည်း ဖြစ်၏၊ ဒုက္ခလည်း ဖြစ်၏၊ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်သော ဝိပရိဏာမ- ဓမ္မလည်း ဖြစ်၏၊ ဤ အနိစ္စ ဒုက္ခ ဝိပရိဏာမဓမ္မသဘောသည် ရုပ်တရား၏ အပြစ်အာဒီနဝပင်တည်း။ ယင်း အပြစ်အာဒီနဝကို ရှုခြင်းသည် အာဒီနဝါနုပဿနာပင်တည်း။ ယင်းအာဒီနဝါနုပဿနာကိုပင် အထက်၌ ဖော်ပြ- ထားသော သံယုတ်အဋ္ဌကထာ (သံ-ဋ္ဌ-၃-၅၉)က အသုဘဘာဝနာအဖြစ် ဖွင့်ဆိုခြင်းပင်ဖြစ်ပေသည်။ ဝေဒနာ စသည့် နာမ်ခန္ဓာ (၄)ပါးတို့၌လည်း နည်းတူပင် ဟောကြားထားတော်မူပေသည်။ (သံ-၂-၅၁ - ကြည့်။)
巴利《善巧七处经》引文(缅文字体):‘ယံ ရူပံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ၊ အယံ ရူပဿ အာဒီနဝေါ။ (သံ-၂-၅၁။ သတ္တဋ္ဌာနသုတ်။)’译:‘凡色是无常、苦、变易法,这就是色的过患。’色是无常、苦、会变易毁坏的变易法;无常、苦、变易法的性质,就是色的过患。随观这种过患,正是过患随观。上文所引《相应部义注》(3-59)又把这种过患随观解释为不净修习。对受等其余四名蕴,佛陀也作了同样开示。(参见《相应部》2-51。)
သမထနှင့်ဝိပဿနာ
止与观
(၃၂)ကောဋ္ဌာသတို့၏ ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ်သဘောကို အာရုံယူ၍ အဇ္ဈတ္တ၊ ဗဟိဒ္ဓ တစ်လှည့်စီ ရှုပွားသုံး- သပ်ခြင်းကို အထက်တွင် ရှင်းပြခဲ့သည့်အတိုင်း ဝိဇယသုတ္တန်တွင် သဝိညာဏကအသုဘ = ရှင်အသုဘဟု လည်းကောင်း၊ ဂိရိမာနန္ဒသုတ္တန်တွင် အသုဘသညာဟုလည်းကောင်း ဟောကြားထားတော်မူခဲ့၏။ အပြစ် အာဒီနဝကို မြင်အောင်ရှုသော အာဒီနဝါနုပဿနာ တစ်မျိုးပင်ဖြစ်သည်။ ယင်း (၃၂)ကောဋ္ဌာသတို့ကို ရှုရာ၌ လမ်းသုံးသွယ် ရှိပေသည်။ --- အာကင်္ခမာနဿ ဝဏ္ဏတော၊ အာကင်္ခမာနဿ ပဋိကူလတော၊ အာကင်္ခမာနဿ သုညတော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥပဋ္ဌဟိဿတိယေဝ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၄၃။) ၁။ အလိုရှိသသူအား ဝဏ္ဏကသိုဏ်း = အရောင်ကသိုဏ်းအားဖြင့်၊ ၂။ အလိုရှိသသူအား ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် ပဋိကူလသဘောအားဖြင့်၊ ၃။ အလိုရှိသသူအား သုညတ = ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းသဘောအားဖြင့် --- ကမ္မဋ္ဌာန်းသည် ထင်ရှားလာလိမ့်မည်သာ ဖြစ်ပေသည်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၄၃။)
如前所述,取三十二身分令人厌恶、可厌的性质为所缘,内在、外在轮流观修,在《Vijaya Sutta》中称为有识不净——活不净,在《吉利摩难经》中则称为不净想。这同样是为了看见过患而修的过患随观。观三十二身分有三条途径。巴利《迷惑冰消》义注引文(缅文字体):‘အာကင်္ခမာနဿ ဝဏ္ဏတော၊ အာကင်္ခမာနဿ ပဋိကူလတော၊ အာကင်္ခမာနဿ သုညတော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥပဋ္ဌဟိဿတိယေဝ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၄၃။)’译:‘对于有意者,业处会依颜色、依可厌性、依空性而显现。’也就是说:一、对有意者,业处依颜色遍而显现;二、依令人厌恶、可厌的性质而显现;三、依空性,即界业处而显现。(《迷惑冰消》2-243。)
原书第 72 页
(၃၂)ကောဋ္ဌာသတို့ကို အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓ နှစ်မျိုးလုံး၌ နိုင်နိုင်နင်းနင်း အဝါးဝစွာ လေ့လာထားနိုင်သော သူ- တော်ကောင်းသည် ယင်း (၃၂)ကောဋ္ဌာသတို့၌ ဝဏ္ဏကသိုဏ်းလမ်း၊ ပဋိကူလမနသိကာရလမ်း၊ သုညတဓာတ်က မ္မဋ္ဌာန်းလမ်းဟူသော လမ်းသုံးသွယ်တို့တွင် ကြိုက်နှစ်သက်ရာလမ်းသို့ လိုက်၍ ရွေးချယ်၍ ရှုနိုင်သည်သာဖြစ်သည်။
善男子若已能熟练而透彻地观内、外三十二身分,就可在颜色遍、厌恶作意、空性界业处这三条途径中,选择自己所喜的一条修习。
ဣဒဥှိ မဟာသတိပဋ္ဌာနေ ပဋိကူလဝသေနေဝ ကထိတံ၊ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမ မဟာရာဟုလောဝါဒ ဓာတုဝိဘင်္ဂေသု ဓာတုဝသေန ကထိတံ။ ကာယဂတာသတိသုတ္တေ ပန ယဿ ဝဏ္ဏတော ဥပဋ္ဌာတိ၊ တံ သန္ဓာယ စတ္တာရိ စျာနာနိ ဝိဘတ္တာနိ။ တတ္ထ ဓာတုဝသေန ကထိတံ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ ပဋိကူလဝသေန ကထိတံ သမထကမ္မဋ္ဌာနံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၁၆။ ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၃၅။) ဤ (၃၂)ကောဋ္ဌာသကို မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန် (ဒီ-၂-၂၃၃။) ၌ ပဋိကူလမနသိကာရ၏ အစွမ်းဖြင့် ဟောကြားထားတော်မူ၏။ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တန် (မ-၁-၂၄၂။) မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တန် (မ-၂-၈၄။) ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ္တန် (မ-၃-၂၈၃။)တို့၌ ဓာတုမနသိကာရ၏အစွမ်းဖြင့် ဟောကြားထားတော်မူ၏။ ကာယဂတာ- သတိသုတ္တန် (မ-၃-၁၃၂။)၌ကား အကြင်ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ အသိဉာဏ်၌ အရောင်အဆင်း = ဝဏ္ဏအားဖြင့် ထင်လာ၏။ ထိုဝဏ္ဏကို = ဝဏ္ဏကသိုဏ်းကို ရည်ရွယ်တော်မူ၍ စျာန်လေးပါးတို့ကို ဝေဖန်ဟောကြားထားတော်
巴利义注引文(缅文字体):‘ဣဒဥှိ မဟာသတိပဋ္ဌာနေ ပဋိကူလဝသေနေဝ ကထိတံ၊ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမ မဟာရာဟုလောဝါဒ ဓာတုဝိဘင်္ဂေသု ဓာတုဝသေန ကထိတံ။ ကာယဂတာသတိသုတ္တေ ပန ယဿ ဝဏ္ဏတော ဥပဋ္ဌာတိ၊ တံ သန္ဓာယ စတ္တာရိ စျာနာနိ ဝိဘတ္တာနိ။ တတ္ထ ဓာတုဝသေန ကထိတံ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ ပဋိကူလဝသေန ကထိတံ သမထကမ္မဋ္ဌာနံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၁၆။ ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၃၅။)’译:‘在《大念处经》中只依可厌性宣说;在《大象迹喻经》《大教诫罗睺罗经》《界分别经》中依界宣说;在《身至念经》中,则针对以颜色显现者分别说明四禅。其中,依界宣说的是观业处,依可厌性宣说的是止业处。’三十二身分在《大念处经》(《长部》2-233)中依厌恶作意之力宣说;在《大象迹喻经》(《中部》1-242)、《大教诫罗睺罗经》(《中部》2-84)、《界分别经》(《中部》3-283)中依界作意之力宣说;而在《身至念经》(《中部》3-132)中,对于其智中三十二身分依颜色显现的瑜伽行者,佛陀针对该颜色——颜色遍,分别开示了四禅——
မူ၏။ ထိုတွင် ဓာတုမနသိကာရ၏ အစွမ်းဖြင့် ဟောကြားထားတော်မူအပ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းသည် ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းဖြစ်သည်။ ပဋိကူလမနသိကာရ၏ အစွမ်းဖြင့် ဟောကြားထားတော်မူအပ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းသည် သမထ ကမ္မဋ္ဌာန်းဖြစ်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၁၆။ ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၃၅။) ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာများ၌ (၃၂)ကောဋ္ဌာသတို့၌ ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် ပဋိကူလသဘောအားဖြင့် နှလုံး- သွင်းခြင်းကို သမထကမ္မဋ္ဌာန်းဖြစ်ကြောင်း ဖွင့်ဆိုချက်မှာ အပ္ပနာစျာန်၊ ဥပစာရစျာန်တို့ကို အလိုရှိသော သူတော်- ကောင်းတို့အဖို့ အပ္ပနာစျာန်၊ ဥပစာရစျာန်တို့ကိုရအောင် အားထုတ်ပုံစနစ်ကို ရည်ညွှန်းထားတော်မူခြင်းဖြစ်၏။
——其中,依界作意之力宣说的业处是观业处;依厌恶作意之力宣说的业处是止业处。(《迷惑冰消》2-216;《清净之道》1-235。)上述义注把对三十二身分依令人厌恶、可厌的性质作意解释为止业处,是针对希望获得安止禅与近行禅的善男子,说明如何努力证得安止禅、近行禅。
ဝိဇယသုတ္တန်၊ ဂိရိမာနန္ဒသုတ္တန် စသည်တို့၌ ညွှန်ကြားထားတော်မူသည့်အတိုင်း ယင်း (၃၂)ကောဋ္ဌာသတို့ကို အာဒီနဝါနုပဿနာအနေဖြင့် ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် ပဋိကူလသဘောကို အဇ္ဈတ္တတစ်လှည့် ဗဟိဒ္ဓတစ်လှည့် ရှုပါကလည်း ယင်း အာဒီနဝါနုပဿနာမှာ ဝိပဿနာပိုင်းသို့ သက်ဝင်သည်သာဟု မှတ်ပါ။ ဒုက္ခာနုပဿနာ၏ အခြံအရံတည်း။ (မဟာဋီ-၂-၃၈၉။)
若依《Vijaya Sutta》《吉利摩难经》等的指导,把三十二身分作为过患随观,内在、外在轮流观其令人厌恶、可厌的性质,应知这种过患随观仍归入观修阶段,是苦随观的助伴。(《大复注》2-389。)
နာမ်တရားတို့၏ အသုဘသဘော
名法的不净性
အထက်တွင် တင်ပြခဲ့သော သတ္တဋ္ဌာနကုသလသုတ္တန် (သံ-၂-၅၁။)၌ ဟောကြားထားတော်မူသည့်အတိုင်း နာမ်ခန္ဓာ (၄)ပါးတို့၌လည်း အနိစ္စပြစ်ချက်ကြီး၊ ဒုက္ခပြစ်ချက်ကြီး၊ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်သော ဝိပရိဏာမဓမ္မ ပြစ်ချက်ကြီးများ ရှိကြသည်သာ ဖြစ်၏။ ယင်း ပြစ်ချက်ကြီးတို့ကား နာမ်တရားတို့၏ နာမှု အိုမှု သေမှုများပင် ဖြစ်ကြ၏၊ ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် အသုဘသဘောတို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်းသဘောကို အာရုံယူ နှလုံးသွင်း၍ နာမ်ခန္ဓာ (၄)ပါးတို့ကိုလည်း အသုဘ-အသုဘဟု ရှုပါ။
如前引《善巧七处经》(《相应部》2-51)所说,四名蕴也有无常的大过患、苦的大过患,以及会变易毁坏的变易法大过患。这些过患就是名法的病、老、死,唯是令人厌恶、可厌的不净性。缘取这种性质,也把四名蕴观作‘不净、不净’。
ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရဏတာယ စ။ ပ ။ အသုဘာကာရာနုပဿီ။ (မ-ဋီ-၁-၃၄၆။) အကုသိုလ်ဇောနာမ်တရားစုတို့ကား မိမိအကုသိုလ်နာမ်တရားစုမှ မစင်မကြယ် ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် ကိလေ- သာအပုပ်ရည်များ တစီစီ စီးကျ ယိုစီး စိမ့်ထွက်နေသဖြင့် ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် အသုဘသဘောတရားတို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် ယင်းအကုသိုလ်ဇောများ စောကြသည့် မကောင်းအုပ်စု နာမ်တရားတို့ကိုလည်း- ကိလေ သာ အပုပ်ရည်များ ယိုစီးစိမ့်ထွက်လာမှုကို အာရုံယူ၍ အသုဘ-အသုဘဟု ရှုပါ။
巴利《中部复注》引文(缅文字体):‘ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရဏတာယ စ။ ပ ။ အသုဘာကာရာနုပဿီ။ (မ-ဋီ-၁-၃၄၆။)’译:‘又因为流出烦恼不净……而随观不净相。’不善速行名法组会不断流出、渗出自身不善名法的污秽烦恼腐液,所以唯是令人厌恶、可厌的不净法。对于生起不善速行的恶法组名法,也应缘取烦恼腐液流出、渗出的性质,观作‘不净、不净’。
原书第 73 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း တစ်ဖန် အာရုံ (၆)ပါးကို ထိုက်သလို အာရုံပြု၍ ကုသိုလ်ဇောများစောသည့် စက္ခုဒွါရဝီထိစသော ဝီထိ (၆)မျိုးတို့ ထိုက်သလို ဖြစ်ပေါ်လာကြရာ ယင်းကုသိုလ်ဇောနာမ်တရားတို့ကို အကြောင်းပြု၍ လောဘ-ဒေါသ- မောဟ-မာန်မာန-ဣဿာ-မစ္ဆရိယစသော ကိလေသာ အပုပ်ရည်များ စီးကျလာသည်ဖြစ်အံ့၊ ဤကဲ့သို့သော သမထဝိပဿနာ ဘာဝနာတို့အပေါ်၌ သာယာမှု နိကန္တိ ဖြစ်နေငြားအံ့၊ သို့မဟုတ် သမထဝိပဿနာကုသိုလ်တို့ အပေါ်၌ စိတ်တိုင်းမကျသဖြင့် ဒေါသဖြစ်နေအံ့၊ ငါမို့ ဤသို့ရှုရတာ၊ သင်းတို့ ဘယ်ရှုလို့ရနိုင်မတုန်း စသည်ဖြင့် တစ်ဖက်သားအပေါ်၌ အသာယူလိုသည့် ထောင်လွှားမှု မာန်မာနတရားတွေ ဖြစ်လာငြားအံ့၊ ကိုယ့်ထက်သာ မနာလိုသည့် ဣဿာတရား၊ မိမိတရားကို အထိမခံနိုင်သည့် မစ္ဆရိယတရားတို့ ဖြစ်လာငြားအံ့၊ ဤသမထဝိပဿနာ ဘာဝနာကုသိုလ် အဟုန်ကြောင့် လူတော်လူကောင်း၊ နတ်ကောင်းနတ်မြတ်၊ နတ်ထက်နတ်၊ ဗြဟ္မာထက်ဗြဟ္မာ
再者,六种心路——眼门心路等——缘取相应的六所缘,善速行依其所应生起。若以这些善速行名法为缘,贪、嗔、痴、慢、嫉、悭等烦恼腐液流出;若对这些止观修习生起爱著;若因为对止观善法不满意而生嗔;若生起‘只有我能这样观,他们怎么可能做得到’等想胜过他人的高慢;若生起不愿别人胜过自己的嫉,以及不容别人触及自己所有的悭;又若因为止观修习善业的力量,希望成为优秀的人、殊胜的天神、天中之天、梵中之梵,从而使——
ဖြစ်ရပါလို၏ဟူသော အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန်တရားတို့ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာသည် ဖြစ်ငြားအံ့၊ ယင်းသို့ဖြစ်သော် ကုသိုလ်ဇော အကောင်းအုပ်စု နာမ်တရားစုမှ ကိလေသာအပုပ်ရည်များ ယိုစီးစိမ့်ထွက်လာခြင်းပင်ဖြစ်၏။ ယင်း သဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အကောင်းအုပ်စု နာမ်တရားများကိုလည်း အာယတနဒွါရအလိုက် အသုဘ-အသုဘဟု ရှုပါ။ (ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရဏတာယ စ ။ ပ ။ အသုဘာကာရာနုပဿီ။ မ-ဋီ-၁-၃၄၆။) အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် ကာလသုံးပါး၊ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ သန္တာန်နှစ်ပါးလုံး၌ နည်းတူ ရှုပါ။ ဤသို့ ရှုနိုင်ခဲ့သော် အောက်ပါအဋ္ဌကထာကြီးများ၏ သတ်မှတ်ချက် ဘောင်အတွင်းသို့ ဝင်သွားပြီ ဖြစ်ပေသည်။
——无明、爱、取诸法明显生起,那么这就是烦恼腐液从善速行善法组名法中流出、渗出。应以智照见这种性质,并依处门把善法组名法也观作‘不净、不净’。巴利复注原句(缅文字体):‘ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရဏတာယ စ ။ ပ ။ အသုဘာကာရာနုပဿီ။ မ-ဋီ-၁-၃၄၆။)’过去、未来、现在三时以及内、外两相续,都应同样观修。若能如此观,就已经进入下列大义注所规定的范围。
အဋ္ဌကထာကြီးများ၏ သတ်မှတ်ချက်
大义注的规定
သော ကာလေန အဇ္ဈတ္တံ သမ္မသတိ၊ ကာလေန ဗဟိဒ္ဓါ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၂၇ဝ။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃ဝဝ။) သော ကာလေန ရူပံ သမ္မသတိ၊ ကာလေန အရူပံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၁။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃ဝဝ။) ဤအထက်ပါ အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာနှင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာတို့က ရံခါ အဇ္ဈတ္တခန္ဓာငါးပါး၊ ရံခါ ဗဟိဒ္ဓ ခန္ဓာငါးပါး၊ ထိုတွင်လည်း ရံခါ ရုပ်တရား၊ ရံခါ နာမ်တရားတို့ကို ရံခါ အနိစ္စလက္ခဏာ၊ ရံခါ ဒုက္ခလက္ခဏာ၊ ရံခါ အနတ္တလက္ခဏာ၊ ရံခါ အသုဘလက္ခဏာတို့ကို တင်၍ ဝိပဿနာရှုရန် ညွှန်ကြားထားတော်မူ၏။ ထိုညွှန်ကြား- တော်မူချက်များနှင့်အညီ အသင်သူတော်ကောင်းသည် --- ၁။ ရံခါ အဇ္ဈတ္တရုပ်တရားတို့၏ ရံခါ အနိစ္စသဘော၊ ရံခါ ဒုက္ခသဘော၊ ရံခါ အနတ္တသဘော၊ ရံခါ အသုဘ သဘောတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၂။ ရံခါ ဗဟိဒ္ဓရုပ်တရားတို့၏ ရံခါ အနိစ္စသဘော၊ ရံခါ ဒုက္ခသဘော၊ ရံခါ အနတ္တသဘော၊ ရံခါ အသုဘ သဘောတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၃။ ရံခါ အဇ္ဈတ္တနာမ်တရားတို့၏ ရံခါ အနိစ္စသဘော၊ ရံခါ ဒုက္ခသဘော၊ ရံခါ အနတ္တသဘော၊ ရံခါ အသုဘ
巴利《阿毗达磨义注》与《清净之道》引文(缅文字体):‘သော ကာလေန အဇ္ဈတ္တံ သမ္မသတိ၊ ကာလေန ဗဟိဒ္ဓါ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၂၇ဝ။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃ဝဝ။)’译:‘他时而思惟内在,时而思惟外在。’又说:‘သော ကာလေန ရူပံ သမ္မသတိ၊ ကာလေန အရူပံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၂၇၁။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၃ဝဝ။)’译:‘他时而思惟色,时而思惟非色。’《阿毗达磨义注》与《清净之道》指导:时而观内在五蕴,时而观外在五蕴;其中又时而观色法,时而观名法,并轮流安立无常相、苦相、无我相、不净相而修观。依此指导,善男子应轮流观:一、内在色法时而无常、时而苦、时而无我、时而不净的性质;二、外在色法的这四种性质;三、内在名法的这四种性质——
သဘောတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၄။ ရံခါ ဗဟိဒ္ဓနာမ်တရားတို့၏ ရံခါ အနိစ္စသဘော၊ ရံခါ ဒုက္ခသဘော၊ ရံခါ အနတ္တသဘော၊ ရံခါ အသုဘ သဘောတို့ကို လည်းကောင်း --- ဤသဘောတို့ကို တစ်လှည့်စီ လှည့်၍ ရှုပါ။ အတိတ်၌လည်း ထိုနည်းလည်းကောင်း၊ အနာဂတ်၌လည်း ထိုနည်းလည်းကောင်း ရှုပါ။ ဝိပဿနာအရာ၌ ဤသို့ရှုရသော ရှုကွက်မှာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ အမျိုးမျိုးတို့ကို ရှင်းလင်းတင်ပြ ဖွင့်ဆိုထားကြသော၊ သာသနာ့ဝန်ထမ်း ရှင်ရဟန်းတို့သည် ကျောက်ထီးတန္တု အလွန်အလေးဂရု ပြုထိုက်သော အထိကရ သာသနာ့မှတ်တိုင်ကြီးများ ဖြစ်ကြသော အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာ စာမျက်နှာ-၂၇ဝ- ၂၇၁။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ ဒုတိယတွဲ စာမျက်နှာ-၃ဝဝ-၃ဝ၁ တို့၌လာရှိသော ညွှန်ကြားချက်များပင် ဖြစ်ကြသည်။
——四、外在名法的这四种性质。过去与未来也同样观修。这种观法是《阿毗达磨义注》270—271页与《清净之道》第二册300—301页所载的指导;这两部大义注阐明各种出起至观,是住持佛教的比丘众应当极为尊重、如石伞主柱般重要的教法标竿。
原书第 74 页
ဤညွှန်ကြားချက်များကို အသင်သူတော်ကောင်းသည် လက်ခံနိုင်ပါလျှင် ဝိပဿနာဟူသည် ပညတ် ပရမတ် မခွဲဘဲ ရှုချင်ရာကို စည်းမရှိ ကမ်းမရှိ ရှုချင်တိုင်း ရှုရသော စနစ် မဟုတ်ကြောင်းကို သဘောပေါက်သင့်ပေပြီ။
善男子若能接受这些指导,就应明白:所谓观,并不是不分概念与究竟、没有准绳地任意观察任何想观之物。
ရုပ်-နာမ် တွဲ၍လည်း ရှုပါ
色名也应合观
အသင်ယောဂီသူတော်ကောင်းသည် အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ နှစ်မျိုးလုံး၌ ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့၏ အနိစ္စအချက် ဒုက္ခအချက် အနတ္တအချက် အသုဘအချက်တို့ကို သွက်သွက်လက်လက် ကျေကျေနပ်နပ်ရှုပြီး၍ ဉာဏ်အမြင် သန့်ရှင်းလာသောအခါ ရုပ်နှင့်နာမ် အတွဲလိုက် အတွဲလိုက် - ဖြစ်မှုပျက်မှုကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ကြည့်၍ အနိစ္စဟုလည်းကောင်း၊ ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း ဒဏ်ချက်ဖြင့် အမြဲမပြတ် အညှဥ်းပန်း အနှိပ်စက်ခံရသည့်သဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ဒုက္ခဟုလည်းကောင်း၊ မပျက်စီးဘဲ အကျိတ်အခဲ အခိုင်အမာ အနှစ်သာရအားဖြင့် တည်နေသည့် အတ္တမရှိမှုသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့်မြင်အောင်ကြည့်၍ အနတ္တဟုလည်းကောင်း၊ ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် အသုဘသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အသုဘဟုလည်းကောင်း အသီးအသီး တစ်လှည့်စီ ရှုပါ။
瑜伽行善男子若已能在内、外两处敏捷而满足地观色法、名法的无常、苦、无我与不净,智见也已澄净,就应再逐组合观色与名:以智照见每组色名的生灭,观作无常;照见它们不断受生灭逼迫,观作苦;照见其中没有不坏而坚实、作为核心恒住的我,观作无我;照见其令人厌恶、可厌的不净性,观作不净。逐项轮流而观。
ဤသို့ရှုရာ၌ ရှေး ရုပ်နာမ်ကို ပူးတွဲသိမ်းဆည်းခဲ့သည့် နာမရူပပရိဂ္ဂဟပိုင်းတွင် ရုပ်နာမ်ကို သိမ်းဆည်းပုံ ရုပ်နာမ်ခွဲပုံ၌ ပြဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း အာရုံ (၆)ပါးကို ထိုက်သလိုအာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော (၆)လိုင်းလုံး အတွင်း၌ တည်ရှိကြသော နာမ်တရားတို့၏ စိတ္တက္ခဏတိုင်း စိတ္တက္ခဏတိုင်း၌လည်းကောင်း၊ ဝီထိတို့၏ အကြား အကြား၌တည်ရှိကြသော ဘဝင်နာမ်တရားတို့၏ စိတ္တက္ခဏတိုင်း စိတ္တက္ခဏတိုင်း၌လည်းကောင်း (၅၄-၄၄)စသော မှီရာဝတ္ထုရုပ်၊ ရူပါရုံစသော အာရုံရုပ်များနှင့်တကွ အတွဲလိုက် အတွဲလိုက် ပြိုပြိုပျက်ပျက်နေသည့်သဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အာရုံယူ၍ ဝိပဿနာရှုပါ။ ရံခါ အဇ္ဈတ္တ၊ ရံခါ ဗဟိဒ္ဓ တစ်လှည့်စီရှုပါ။ ပစ္စုပ္ပန်ဝယ် အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ နှစ်မျိုးလုံး၌ အားရကျေနပ်မှု ရရှိသောအခါ အသင်သူတော်ကောင်းကိုယ်တိုင် ရှု၍ရနိုင်သမျှသော အတိတ် အဆက်ဆက်မှသည် ပစ္စုပ္ပန်၊ ပစ္စုပ္ပန်မှသည် အနာဂတ်ဆုံးသည် အထိ --- (၁) ရုပ်သက်သက်ကို
这样观时,应按名色摄受阶段所说明的摄取、分别色名之法:缘取六所缘而生的六线心路中,每一心刹那的名法,以及各心路间每一有分心刹那的名法,都与各自所依的五十四、四十四种色等依处色,以及色所缘等所缘色一起,以智照见并缘取它们逐组坏灭的性质而修观。时而观内在,时而观外在。对现在的内、外都观到适度满足以后,从自己所能观见的一系列过去生直到现在,再从现在直到未来尽头,观一、纯色法——
လည်းကောင်း၊ (၂) နာမ်သက်သက်ကိုလည်းကောင်း၊ (၃) ရုပ်နှင့်နာမ် တွဲ၍လည်းကောင်း၊ ယင်းရုပ်နာမ်တို့၏ အနိစ္စအချက်၊ ဒုက္ခအချက်၊ အနတ္တအချက်၊ အသုဘအချက်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ကြည့်၍ အနိစ္စဟု လည်းကောင်း၊ ဒုက္ခဟုလည်းကောင်း၊ အနတ္တဟုလည်းကောင်း၊ အသုဘဟုလည်းကောင်း အသီးအသီး တစ်လှည့်စီ တစ်လှည့်စီ ရှုပါ။ အဇ္ဈတ္တတစ်လှည့် ဗဟိဒ္ဓတစ်လှည့် ရှုပါ။ ကြိမ်ဖန်များစွာ ထပ်ကာထပ်ကာ ရှုပါ။ ထိုထိုရုပ်တရား ထိုထိုနာမ်တရားတို့၏ ခဏပစ္စုပ္ပန်သို့ဆိုက်အောင် အထူးအလေးဂရုပြု၍ ရှုပါ။ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ကို မြင်နိုင်သမျှ မြင်အောင် ဉာဏ်စိုက်၍ ရှုပါ။ အတိတ်အဆက်ဆက်မှသည် အနာဂတ်ဆုံးသည့်တိုင်အောင် ယင်းသို့ရှုနိုင်ခဲ့သော် အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ကာလသုံးပါး၌ ရံခါ အဇ္ဈတ္တ၊ ရံခါ ဗဟိဒ္ဓ၊ ရံခါ ရုပ်တရား၊ ရံခါ နာမ်တရားတို့၏ ရံခါ အနိစ္စသဘော၊ ရံခါ ဒုက္ခသဘော၊ ရံခါ အနတ္တသဘော၊ ရံခါ အသုဘသဘောတို့ကို ရှုပွားပြီး ဖြစ်သွားပေသည်။
——二、纯名法;三、色名合观。以智照见这些色名的无常、苦、无我、不净,分别轮流观作无常、苦、无我、不净;内在、外在轮流而观,并一再反复。尤其应认真观到每一种色法、名法的刹那现在,尽力以智照见生、住、灭。若能从一系列过去生直到未来尽头都这样观,便已在过去、未来、现在三时,时而观内、时而观外,时而观色、时而观名,并时而观其无常、苦、无我、不净。
(မှတ်ချက် ---- ရုပ်နာမ်ကို ပူးတွဲ၍ ရှုခြင်းမှာ ရုပ်နာမ်တို့၏ ခဏပစ္စုပ္ပန်သို့ ဆိုက်အောင် ဉာဏ်အမြင် သန့်ရှင်း- သွားသော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်စသော အထက်ပိုင်း ဝိပဿနာဉာဏ်သို့ တက်လှမ်းသွားသော ယောဂီတို့ကိုသာ ရည်ညွှန်းထားသည်ဟု မှတ်ပါ။) ထိုသို့ ဝိပဿနာရှုပွားနိုင်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ အသိဉာဏ်၌ ''ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့သည် ထိုထို ခဏ ထိုထိုဘဝ၌သာ ဖြစ်ပြီးလျှင် ပျက်သွားကြ၏။ ခဏတစ်ခုမှ ခဏတစ်ခုသို့၊ ဘဝတစ်ခုမှ ဘဝတစ်ခုသို့ ပြောင်းရွှေ့၍ မဖြစ်နိုင်'' ဟူသော ဉာဏ်အမြင်သည် သန့်ရှင်းလျက် ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။ ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်နေမည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဤသမ္မသနဉာဏ်ပိုင်းတွင် ခဏပစ္စုပ္ပန်သို့ဆိုက်အောင် ဝိပဿနာ
〔注意:色名合观只针对智见已澄净到能观色名的刹那现在、并已上升至生灭智等较高观智阶段的瑜伽行者。〕能这样修观者会以现证洞见:‘色法、名法只在各自刹那、各自生命中生起后即灭,不能从一个刹那转移到另一个刹那,也不能从一生转移到另一生。’不过,在思惟智这一阶段,能够观到刹那现在的究竟色法、名法——
原书第 75 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း ရှုလိုက်နိုင်သော ပရမတ္ထဓာတ်သား ရုပ်တရားနာမ်တရားတို့မှာ အချို့အဝက်မျှသာ ရှိကြပေမည်၊ ခဏပစ္စုပ္ပန်သို့ ဆိုက်အောင် = ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်သို့ ဆိုက်အောင် မရှုလိုက်နိုင်သေးသော ရုပ်နာမ်ပရမတ္ထဓာတ်သား အချို့တို့လည်း ရှိနေကြဦးမည်သာ ဖြစ်ပေသည်။ ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်တွင် အကျုံးဝင်သော ခန္ဓာ ငါးပါးနည်း အာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးနည်း ဓာတ် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးနည်းတို့ကိုလည်း ဆက်လက်၍ရှုပါ။ အတိတ်အဆက်ဆက်မှသည် အနာဂတ်ဆုံးသည့်တိုင်အောင် အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ နှစ်မျိုးလုံး၌ ရှုပါ။ အားရကျေနပ်မှု အတော်အသင့် ရရှိသောအခါ အထူးသဖြင့် ဤပစ္စုပ္ပန်၌ မိမိရရှိထားသည့် စျာန်နာမ်တရားတို့ကို ဦးစားပေး၍ ဝိပဿနာ ရှုပါလေ။
——可能仍只有一部分;也还会有一些究竟色名,尚未能观至刹那现在,即尚未能观至生、住、灭。还应继续以法随观念处所含的五蕴法、十二处法、十八界法修观,从一系列过去生直到未来尽头,遍观内、外两处。达到适度满足以后,尤其应优先观现在自己已经证得的禅那名法。
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါရပ်များ
缘起诸支
ဤအပိုင်း၌ကား ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပထမနည်း၌ ရေးသားတင်ပြခဲ့သည့် ကြောင်း-ကျိုးဆက်နွယ်မှုသဘောကို အသင်သူတော်ကောင်းသည် ပြန်လည်၍ အာရုံယူထားပါ။ အတိတ်အဆက်ဆက်မှသည် အနာဂတ်အဆက်ဆက် ဆုံးသည့်တိုင်အောင် အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရစသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါရပ်တို့၏ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကြောင်း-ကျိုးဆက်နွယ်- လျက် ဖြစ်ပေါ်ပုံကို ဉာဏ်ဖြင့် ရှေးဦးစွာ မြင်အောင်ကြည့်၍ ယင်းပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါရပ်တို့ကို လက္ခဏာရေး သုံးတန် တစ်လှည့်စီတင်ကာ ဝိပဿနာရှုပွားရမည့် အပိုင်း ဖြစ်ပေသည်။ သမ္မသနဉာဏ်ဖြင့် ဝိပဿနာ ရှုပွား သုံးသပ်ရမည့် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံ အာရုံစာရင်းတွင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါရပ်များလည်း ပါဝင်ကြောင်းကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာတွင် --- အဝိဇ္ဇာ အဘိညေယျာ။ ပ ။ ဇရာမရဏံ အဘိညေယျံ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၄။) ဤသို့စသည်ဖြင့် (သံ-၂-၂၅၈။ ပဋိသံ-၆-၉။) စသည့် သံယုတ်ပါဠိတော် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်တို့ကို
这一部分应重新缘取缘起第一法中所说明的因果关系。从一系列过去生直到一系列未来生的尽头,先以智照见无明、行等缘起支彼此因果相连而生起,再把这些缘起支轮流安立于三相上修观。缘起支也包括在思惟智应观的观智所缘清单中;《清净之道》解释说(缅文字体):‘အဝိဇ္ဇာ အဘိညေယျာ။ ပ ။ ဇရာမရဏံ အဘိညေယျံ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၄။)’译:‘无明应当证知……老死应当证知。’如此引用《相应部》(2-258)与《无碍解道》(6—9)等巴利圣典——
ကိုးကား၍ ဖွင့်ဆိုထားပေသည်။ ထိုဖွင့်ဆိုချက်များနှင့်အညီ အသင်သူတော်ကောင်းသည် ရှေးဦးစွာ အတိတ်က သို့မဟုတ် ပထမအတိတ်က အဝိဇ္ဇာကြောင့် ယင်းပထမအတိတ်၌ သင်္ခါရဖြစ်ပုံကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍- အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်၏။
——而作解释。依这些解释,善男子应先以智照见第一过去生的无明如何使该过去生的行生起,并观:因为无明生起,行生起。
အဝိဇ္ဇာ (ဖြစ်-ပျက်) အနိစ္စ၊ သင်္ခါရ (ဖြစ်-ပျက်) အနိစ္စ။
无明:生灭,无常;行:生灭,无常。
ဤသို့စသည်ဖြင့် ဝိပဿနာရှုပါ။ ထိုသို့ ဝိပဿနာရှုရာ၌ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်းတွင် ရေးသားတင်ပြခဲ့သည့် အတိုင်း အဝိဇ္ဇာသည်လည်း အဝိဇ္ဇာတစ်လုံးတည်း ဖြစ်နိုင်သည့် စွမ်းအားမရှိ၊ နာမ်တရားတို့၏ ဓမ္မတာအတိုင်း အုပ်စုအလိုက် = နာမ်ကလာပ်အလိုက်သာ ဖြစ်ရိုးဓမ္မတာ ရှိ၏။ အလားတူပင် သင်္ခါရသည်လည်း သင်္ခါရတစ်ခု- တည်း = စေတနာတစ်ခုတည်း ဖြစ်နိုင်သည့် စွမ်းအား မရှိ၊ နာမ်တရားတို့၏ ဓမ္မတာအတိုင်း အုပ်စုအလိုက် = နာမ်ကလာပ်အလိုက်သာ ဖြစ်ရိုးဓမ္မတာ ရှိ၏။ တစ်ဖန် ယင်းအဝိဇ္ဇာနာမ်တရားအုပ်စု၊ သင်္ခါရနာမ်တရားအုပ်စု- တို့မှာလည်း ဝီထိခေါ်သည့် စိတ္တနိယာမလမ်းကြောင်းအတိုင်းသာ ဖြစ်ရိုးဓမ္မတာ ရှိ၏။ ပဋိသန္ဓေ ခန္ဓာငါးပါး စသည့် ဝိပါက်ခန္ဓာတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည့် စွမ်းအားရှိသော ဝီထိမှာလည်း မနောဒွါရဝီထိပင် ဖြစ်၏။ ယင်း မနောဒွါရဝီထိ၌ တဒါရုံမှာ ကျသော်လည်း ရှိရာ၏။ မကျသော်လည်း ရှိရာ၏။ ဖြစ်ခဲ့သည့်အတိုင်း ဉာဏ်ဖြင့်
应这样继续修观。观时须如缘起篇所说:无明没有能力单独成为一个无明,只能依法的常则成组、以名聚而生;同样,行也不能单独成为一个行、一个思,只能依法的常则成组、以名聚而生。此外,无明名法组与行名法组也只依称为心之定法的心路次第生起。能够产生结生五蕴等异熟蕴的心路,是意门心路;该意门心路可能有彼所缘,也可能没有。应以智如实照见实际发生的心路——
မြင်အောင်ကြည့်၍ အဝိဇ္ဇာပါဝင်သည့် မနောဒွါရဝီထိကြောင့် သင်္ခါရပါဝင်သည့် မနောဒွါရဝီထိဖြစ်ပုံကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ --- အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်၏။
——照见含无明的意门心路如何令含行的意门心路生起,并观:因为无明生起,行生起。
အဝိဇ္ဇာ (ဖြစ်-ပျက်) အနိစ္စ၊ သင်္ခါရ (ဖြစ်-ပျက်) အနိစ္စ။
无明:生灭,无常;行:生灭,无常。
ဤသို့ ရှုပါ။ တစ်ဖန် သင်္ခါရဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ်ဖြစ်ပုံကို ရှုသည့်အပိုင်း၌လည်း သင်္ခါရပါဝင်သော
应这样观。再者,在观‘因为行生起,识生起’这一支时,由含行的——
原书第 76 页
မနောဒွါရဝီထိကြောင့် ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်စသည့် ဝိပါက်ဝိညာဏ်များဖြစ်ပုံကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍--- သင်္ခါရဖြစ်ခြင်းကြောင့် ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ် (နာမ်တရားစု) ဖြစ်၏။
——意门心路,照见结生识等异熟识如何生起,并观:因为行生起,结生识这一名法组生起。
သင်္ခါရ (ဖြစ်-ပျက်) အနိစ္စ၊ ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ် (ဖြစ်-ပျက်) အနိစ္စ။
行:生灭,无常;结生识:生灭,无常。
ဤသို့စသည်ဖြင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း ပထမနည်းတွင် ရေးသားတင်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း အကြောင်း အကျိုး စပ်ကာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါရပ်တို့ကို ဝိပဿနာရှုပါ။ ဃနအသီးအသီး ပြိုအောင် ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်- အောင် ရှုပါ။ မည်သည့်ဘဝ၌ မည်သို့သော အဝိဇ္ဇာ၊ မည်သို့သော သင်္ခါရ၊ မည်သို့သော ဝိညာဏ်ဖြစ်ခဲ့သည်ကို ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပထမနည်းတွင် အကြောင်း အကျိုး သိမ်းဆည်းခဲ့စဥ်က ပုံစံအတိုင်း ရှုပါ။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါရပ် အားလုံးတို့၌ နည်းတူသဘောပေါက်ပါ။ ဒုက္ခ အနတ္တတို့ကိုလည်း နည်းတူပင် ရှုပါ။ အတိတ်အဆက်ဆက်မှသည် အနာဂတ်ဆုံးသည်အထိ သုံးဘဝ သုံးဘဝတို့ကို ကြောင်း-ကျိုးဆက်စပ်လျက် ရှုပါ။ အဇ္ဈတ္တ၌ ရှုသကဲ့သို့ ဗဟိဒ္ဓ၌ လည်း ဗဟိဒ္ဓချင်းတူညီ၍ ပေါင်းစုခြုံငုံလျက် ရှုပါလေ။ ယောကျာ်းမိန်းမ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မည်သူမည်ဝါ စသည်ဖြင့် သန္တာန်ခွဲခြားဝေဖန်၍ မရှုပါနှင့်။ ရုပ်နာမ်ကိုသိမ်းဆည်းခဲ့စဥ်က ဗဟိဒ္ဓချင်းတူညီ၍ သာမညအားဖြင့် ပေါင်းစု
如此,按缘起篇第一法所说,把因与果相连而观缘起诸支;破除每一种密集,使智见到达究竟。哪一生出现何种无明、何种行、何种识,都应依缘起第一法摄取因果时的方式观修;其余所有缘起支同理。苦与无我也应同样观。从一系列过去生直到未来尽头,把每三个相续生命依因果相接而观。观外在时,也像观内在那样,以外在彼此相同而作总体概括;不要分别男人、女人、个人、有情或某某相续。正如摄取色名时把相同的外在相续依一般性总体——
ခြုံငုံ၍ သိမ်းဆည်းရသကဲ့သို့ ဤဝိပဿနာပိုင်း၌လည်း အလားတူပင် ဗဟိဒ္ဓချင်းတူညီ၍ သာမညအားဖြင့် ပေါင်းစုခြုံငုံ၍သာ ဝိပဿနာရှုပါ။
——概括摄取,在观修阶段也同样只依外在彼此相同,以一般性总体概括而观。
တော (၄ဝ) ရှုကွက်
四十行相
ပဉ္စက္ခန္ဓေ အနိစ္စတော၊ ဒုက္ခတော၊ ရောဂတော၊ ဂဏ္ဍတော၊ သလဒတော၊ အဃတော၊ အာဗာဓတော၊ ပရတော၊ ပလောကတော၊ ဤတိတော၊ ဥပဒ္ဒဝတော၊ ဘယတော၊ ဥပသဂ္ဂတော၊ စလတော၊ ပဘင်္ဂုတော၊ အဒ္ဓုဝတော၊ အတာဏတော၊ အလေဏတော၊ အသရဏတော၊ ရိတ္တတော၊ တုစ္ဆတော၊ သုညတော၊ အနတ္တတော၊ အာဒီနဝတော၊ ဝိပရိဏာမဓမ္မတော၊ အသာရကတော၊ အဃမူလတော၊ ဝဓကတော၊ ဝိဘဝတော၊ သာသဝတော၊ သင်္ခတတော၊ မာရာမိသတော၊ ဇာတိဓမ္မတော၊ ဇရာဓမ္မတော၊ ဗျာဓိဓမ္မတော၊ မရဏဓမ္မတော၊ သောကဓမ္မတော၊ ပရိဒေဝဓမ္မတော၊ ဥပါယာသဓမ္မတော၊ သံကိလေသိကဓမ္မတော။ (ပဋိသံ-၄၁၁။) (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၆။) ပဉ္စက္ခန္ဓေ အနိစ္စတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော နိစ္စံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ သြက္ကမတိ။ … (ပဋိသံ-၄၁၁။) (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၆။) ဤလက္ခဏသမ္မသနဉာဏ်ပိုင်းတွင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာက အထက်ပါ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်ကြီးကို
巴利《无碍解道》与《清净之道》引文(缅文字体):‘ပဉ္စက္ခန္ဓေ အနိစ္စတော၊ ဒုက္ခတော၊ ရောဂတော၊ ဂဏ္ဍတော၊ သလဒတော၊ အဃတော၊ အာဗာဓတော၊ ပရတော၊ ပလောကတော၊ ဤတိတော၊ ဥပဒ္ဒဝတော၊ ဘယတော၊ ဥပသဂ္ဂတော၊ စလတော၊ ပဘင်္ဂုတော၊ အဒ္ဓုဝတော၊ အတာဏတော၊ အလေဏတော၊ အသရဏတော၊ ရိတ္တတော၊ တုစ္ဆတော၊ သုညတော၊ အနတ္တတော၊ အာဒီနဝတော၊ ဝိပရိဏာမဓမ္မတော၊ အသာရကတော၊ အဃမူလတော၊ ဝဓကတော၊ ဝိဘဝတော၊ သာသဝတော၊ သင်္ခတတော၊ မာရာမိသတော၊ ဇာတိဓမ္မတော၊ ဇရာဓမ္မတော၊ ဗျာဓိဓမ္မတော၊ မရဏဓမ္မတော၊ သောကဓမ္မတော၊ ပရိဒေဝဓမ္မတော၊ ဥပါယာသဓမ္မတော၊ သံကိလေသိကဓမ္မတော။ (ပဋိသံ-၄၁၁။) (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၆။)’译:‘观五蕴为无常、苦、病、痈、箭、恶、疾、他、毁坏、灾厄、祸患、怖畏、灾患、动摇、崩坏、不恒、无保护、无避难、无归依、空无、虚空、空、无我、过患、变易法、无实质、恶之根、杀戮者、衰损、有漏、有为、魔食、生法、老法、病法、死法、愁法、悲法、恼法、杂染法。’又说:‘ပဉ္စက္ခန္ဓေ အနိစ္စတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော နိစ္စံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ သြက္ကမတိ။ … (ပဋိသံ-၄၁၁။) (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၆။)’译:‘观五蕴为无常者,获得随顺忍;观五蕴之灭为常住涅槃者,进入正性决定……’在这特相思惟智部分,《清净之道》义注引用以上《无碍解道》巴利圣典——
ကိုးကား၍ တော (၄ဝ) ရှုကွက်များကို ဖွင့်ဆိုထားတော်မူ၏။ ဤ တော (၄ဝ) ရှုကွက်များကို မှတ်သားလွယ်ကူ စေရန်အတွက် မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမဆရာတော်ဘုရားကြီးက မိမိ၏ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း ဒုတိယတွဲ စာမျက်နှာ (၅၂၉) စသည်၌ ဂါထာများဖြင့် ရေးသားသီကုံးထားတော်မူ၏။ ထိုဂါထာများ၌ လာသည့်အတိုင်း အနိစ္စလက္ခဏာ (၁ဝ)ချက်ကို တစ်စု၊ ဒုက္ခလက္ခဏာ (၂၅)ချက်ကို တစ်စု၊ အနတ္တလက္ခဏာ (၅)ချက်ကို တစ်စု ဤသို့ (၃)စုခွဲ၍ ရေးသားတင်ပြပေအံ့။ ---
——开示四十行相。为了便于记忆,摩诃维苏达拉玛大长老在自己的《胜义自性分别论》(Paramattha-sarūpabhedanī)第二册第529页起,把四十行相编成偈颂。这里将依偈颂分为三组说明:无常相十种、苦相二十五种、无我相五种。
အနိစ္စလက္ခဏာ (၁ဝ) ချက်
无常相的十种行相
ရူပံ အနိစ္စံ ပလောကံ ၊ စလံ ပဘင်္ဂု အဒ္ဓုဝံ။
巴利摄颂(缅文字体):‘ရူပံ အနိစ္စံ ပလောကံ ၊ စလံ ပဘင်္ဂု အဒ္ဓုဝံ။’
ဝိပရိဏာမာသာရကံ၊ ဝိဘဝံ မစ္စုသင်္ခတံ။
‘ဝိပရိဏာမာသာရကံ၊ ဝိဘဝံ မစ္စုသင်္ခတံ။’译:‘色是无常、毁坏、动摇、崩坏、不恒、变易、无实质、衰损、死亡、有为。’
ရူပံ = ရုပ်တရားသည် --- ၁။ အနိစ္စံ = မြဲခြင်း သဘောမရှိ = မမြဲ။
色法是:一、无常——没有恒常之性,并不恒常。
原书第 77 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း ၂။ ပလောကံ = ပျက်စီးခြင်းသဘော ရှိ၏။
二、毁坏——具有败坏、毁灭之性。
၃။ စလံ = မတည်ကြည် မတံ့စား ရွေ့ရှားတုန်လှုပ်တတ်၏။
三、动摇——不能安定持久,会迁动、摇摆。
၄။ ပဘင်္ဂု = ဖရိုဖရဲပြိုကွဲခြင်း သဘောရှိ၏။
四、崩坏——具有分崩离析之性。
၅။ အဒ္ဓုဝံ = ခိုင်မာခြင်းသဘော မရှိ။
五、不恒——没有坚固持久之性。
၆။ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ = ဖောက်ပြန်ခြင်းသဘော ရှိ၏။
六、变易法——具有变异、改变之性。
၇။ အသာရကံ = ခိုင်မာသည့် အနှစ်သာရ မရှိ။
七、无实质——没有坚实的核心。
၈။ ဝိဘဝံ = ဆုံးရှုံးခြင်းသဘော ရှိ၏။
八、衰损——具有损失、消亡之性。
၉။ မစ္စု = သေဆုံးခြင်းသဘော ရှိ၏။
九、死亡——具有死亡之性。
၁ဝ။ သင်္ခတံ = အကြောင်းတရားတို့သည် အဖန်ဖန် ပြုပြင်အပ်၏။
十、有为——由诸因反复造作。
၁။ အနိစ္စတော
一、以无常观(aniccato)
အနစ္စန္တိကတာယ ၊ အာဒိအန္တဝန္တတာယ စ အနိစ္စတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ခန္ဓာငါးပါးတို့တွင် ခန္ဓာတစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို ခွဲ၍ ဤ တော (၄ဝ) ရှုကွက်ကို ရှုပါ။ ရုပ်-နာမ် နှစ်ပါးနည်းဖြင့် ရုပ်တစ်ပုံ နာမ်တစ်ပုံ ပုံ၍လည်း ရှုနိုင်ပါသည်။
巴利《清净之道》引文(缅文字体):‘အနစ္စန္တိကတာယ ၊ အာဒိအန္တဝန္တတာယ စ အနိစ္စတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译:‘因为终局并非恒常,并且有始有终,所以以无常观。’瑜伽行者应把五蕴逐蕴分开,以四十行相观修;也可依色、名二分法,把色总摄一组、名总摄一组而观。
ရုပ်နာမ် ခန္ဓာတို့သည် ဖြစ်ခြင်း = ဥပါဒ်ဟူသော ရှေ့အစွန်း၊ ပျက်ခြင်း = ဘင်ဟူသော နောက်အစွန်း ရှိသောတရားများ ဖြစ်ကြ၏။ ပျက်ခြင်း = ဘင်ဟူသော နောက်အစွန်းကို ကျော်လွန်၍ တည်တံ့နိုင်သော သဘော မရှိကြကုန်၊ ဘင်ကာလသို့ရောက်လျှင် ချုပ်ပျောက်သွားရိုး ဓမ္မတာရှိကြ၏။ မရှိခြင်းသဘောသို့ ရောက်ရှိသွား- ကြ၏။ ထိုသို့ ဘင်ကာလဟူသော နောက်အစွန်းကို ကျော်လွန်နိုင်သော မြဲသော သဿတ မဟုတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဘင်ကာလဟူသော နောက်အစွန်းကို မကျော်လွန်နိုင် ကျော်လွန်၍ မဖြစ်နိုင် မတည်နိုင်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဖြစ်ခြင်း = ဥပါဒ်ဟူသော ရှေ့အစွန်း၊ ပျက်ခြင်း = ဘင်ဟူသော နောက်အစွန်း ရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြဲခြင်းသဘော မရှိသော မမြဲသော အနိစ္စတရားများ ဖြစ်ကြ၏။ (ဥပါဒ်- စွန်းကို မလွန်နိုင်ဟူသည် ရုပ်တရားနာမ်တရားတို့သည် ဖြစ်ခြင်း ဥပါဒ်ကာလသို့ မရောက်မီ ကာလကလည်း
色、名诸蕴是有前端与后端之法:生起——生时是前端,坏灭——灭时是后端。它们不能越过坏灭的后端而持续存在;到达灭时,就依自然法则灭尽,成为不存在。它们既不是能够越过灭时后端而常住的常法,不能越过那里继续生起或存在;又有生时这一前端与灭时这一后端,所以都是没有恒常之性、并不恒常的无常法。〔所谓不能越过生端,是说色法、名法在到达生时以前尚不存在,也没有预先准备好、等候生起的状态——
မရှိကြသေး၊ ဖြစ်ရန် အသင့်ကြိုတင် စောင့်ဆိုင်းနေမှုသဘောမျိုး မရှိကြသေးဟု ဆိုလို၏။ ပျက်ခြင်း = ဘင် အစွန်းကို မလွန်နိုင်ဟူသည် ရုပ်တရားနာမ်တရားတို့သည် ပျက်ခြင်း = ဘင်ကာလ၏ နောက်၌လည်း တစ်နေရာ၌ သွားရောက်၍၊ အလောင်းကောင်များ စုပုံထပ်နေသကဲ့သို့ စုပုံထပ်နေမှုမျိုးလည်း မရှိဟု ဆိုလို၏။ မဖြစ်ခင်က မရှိခြင်း၊ ပျက်ပြီးနောက် မရှိခြင်းဟူသော ''မရှိခြင်း'' နှစ်မျိုးတို့၏ အလယ်အကြား၌သာလျှင် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် = ဖြစ်-တည်-ပျက် အနေအထားအားဖြင့် အခိုက်အတန့် တစ်ခဏမျှသာ တည်ခြင်းသဘောရှိ၏။) ရုပ်နာမ်တို့သည် ထိုသို့ ဥပါဒ်စွန်း ဘင်စွန်းကိုလွန်၍ တည်နေခြင်းသဘော မရှိခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဥပါဒ်စွန်း ဘင်စွန်း ဟူသော အစနှင့်အဆုံး ထင်ရှားရှိခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရုပ်နာမ်တို့သည် အနိစ္စဟူသော အမည်ကို ရကြ- သည်။ ယင်း အနိစ္စသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အနိစ္စ အနိစ္စ ဟု ရှုပါ။
——所谓不能越过灭端,是说色法、名法在灭时以后也不会转到某处,像尸体堆那样层层积聚。它们只在‘生前不存在’与‘灭后不存在’这两种不存在之间,依生、住、灭的状态存在短短一刹那。〕色名既不能越过生端与灭端而住,又显然具有作为始终的生端与灭端,故得名为无常。应以智照见这种无常性,观作‘无常、无常’。
၂။ ပလောကတော
二、以毁坏观(palokato)
ဗျာဓိဇရာမရဏေဟိ ပလုဇ္ဇနတာယ ပလောကတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် ဗျာဓိဇရာမရဏ = နာမှု အိုမှု သေမှုတို့ဖြင့် ပြိုကွဲတတ် ပေါက်ပြဲတတ် ပျက်စီးတတ်သည်၏အဖြစ်၊ ဗျာဓိဇရာမရဏတို့ကြောင့် လွန်စွာပျက်စီးခြင်းသဘော ရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်
巴利《清净之道》引文(缅文字体):‘ဗျာဓိဇရာမရဏေဟိ ပလုဇ္ဇနတာယ ပလောကတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译:‘因为被病、老、死所毁坏,所以以毁坏观。’五蕴色名会因病、老、死而破裂、崩解、毁灭,因病老死而有严重败坏之性,因此——
原书第 78 页
ပလောက = ပျက်စီးခြင်း သဘောရှိ၏။ သမ္မုတိသစ္စာနယ်မှ ဆိုရမူ ဘဝတစ်ခုအတွင်း၌ နာမှု အိုမှု သေမှုသည် ဗျာဓိ ဇရာ မရဏတည်း။ ပရမတ္ထသစ္စာအားဖြင့်မူကား ဖြစ်လာသော ရုပ်တရားနာမ်တရားတို့၏ ခဏဌိတိဟူသော ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် ကာလသုံးပါးအတွင်း၌ အကျုံးဝင်သော အခိုက်အတန့်တည်မှု = ဌီကာလသည် ဇရာ၊ ပျက်မှု = ဘင်ကာလသည် မရဏတည်း။ ဖြစ်ပေါ်နေသော ခန္ဓာတို့၏ ဓာတ်သဘာဝတစ်ခုခုလွန်ကဲမှုသည် ဗျာဓိသဘော တရားတည်း၊ ဓာတ်သဘာဝတစ်ခုခု လွန်ကဲလာသောအခါ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးလာသောအခါ ဖျားနာသည်ဟု ဆိုရ၏။ ဖြစ်ပေါ်လာသော ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့၌ ယင်း ဗျာဓိ ဇရာ မရဏသဘော = ဓာတ်သဘာဝ တစ်ခုခု လွန်ကဲမှုသဘော၊ ဌီသဘော၊ ဘင်သဘောတို့ကြောင့် လွန်စွာပျက်စီးတတ်သည့် သဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ပလောက ပလောက ဟု ရှုပါ။
——称为毁坏。就世俗谛而言,一生之中的病、老、死即病、老、死;就胜义谛而言,已生色名法在生、住、灭三时中,短暂住立的住时是老,坏灭的灭时是死;已生诸蕴中任何一种界性偏盛,就是病性,当某一界性偏盛而使其变异、损坏时,便称患病。应以智照见五蕴色名因这种病、老、死——界性偏盛、住与灭——而严重败坏的性质,观作‘毁坏、毁坏’。
၃။ စလတော
三、以动摇观(calato)
ဗျာဓိဇရာမရဏေဟိ စေဝ လာဘာလာဘာဒီဟိ စ လောကဓမ္မေဟိ ပစလိတတာယ စလတော။
巴利《清净之道》引文(缅文字体):‘ဗျာဓိဇရာမရဏေဟိ စေဝ လာဘာလာဘာဒီဟိ စ လောကဓမ္မေဟိ ပစလိတတာယ စလတော။’译:‘因为受到病、老、死以及利得、不利得等世间法所动摇,所以以动摇观。’
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)
出处原注(缅文字体):‘(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’即《清净之道》2-247。
လောကဓမ္မာ လာဘာဒိဟေတုကာ အနုနယပဋိဃာ၊ တေဟိ၊ ဗျာဓိအာဒီဟိ စ အနဝဋ္ဌိတတာ၊ ပစလိ- တတာ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၆။) ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် ဗျာဓိဇရာမရဏတို့ကြောင့်လည်း မတည်ကြည် မတံ့စား အပြားအားဖြင့် တုန်လှုပ်တတ်၏။ လာဘ = လာဘ်ရခြင်း၊ ယသ = အခြံအရံများခြင်း၊ ဂုဏ်သတင်း အကျော်အစော ကြီးမားခြင်း၊ ပသံသ = အချီးမွမ်းခံရခြင်း၊ သုခ = ချမ်းသာသုခကို ခံစားရခြင်း --- ဤအလိုရှိအပ်သော ဣဋ္ဌလောကဓံ (၄)မျိုးကြောင့် ချစ်မြတ်နိုးတတ် တွယ်တာမက်မောတတ်သော အနုနယ ခေါ် ရာဂဖြစ်ခြင်း၊ အလာဘ = လာဘ် မရခြင်း၊ အယသ = အခြွေအရံ မရှိခြင်း၊ ဂုဏ်သတင်းအကျော်အစောမဲ့ခြင်း၊ နိန္ဒ = အကဲ့ရဲ့ခံရခြင်း၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲသည့်ဒုက္ခဝေဒနာကို ခံစားရခြင်း - ဤအလိုမရှိအပ်သော အနိဋ္ဌလောကဓံ (၄)မျိုးကြောင့် စိတ်ခက်ထန် ကြမ်းတမ်းခြင်း မကျေနပ်ခြင်းပဋိဃ ခေါ် ဒေါသတရားဖြစ်ခြင်း - ဤလာဘ်ရခြင်း လာဘ်မရခြင်း စသည်တို့ကို
巴利《大复注》引文(缅文字体):‘လောကဓမ္မာ လာဘာဒိဟေတုကာ အနုနယပဋိဃာ၊ တေဟိ၊ ဗျာဓိအာဒီဟိ စ အနဝဋ္ဌိတတာ၊ ပစလိ- တတာ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၆။)’译:‘世间法,是以利得等为因而生的随贪与抵触;由于这些世间法以及病等,诸蕴不安定而动摇。’五蕴色名既会因病、老、死而不安稳、不能持久地动摇;也会因四种可意世间法——利得、声誉、称赞与乐——而生起称为随贪的爱恋、执著、贪欲;又会因四种不可意世间法——不利得、无声誉、毁谤与苦受——而生起内心强硬、粗暴、不满,亦即称为抵触的嗔。由利得、不利得等为缘所生的随贪——贪,与抵触——嗔——
အကြောင်းခံ၍ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော အနုနယခေါ်သော ရာဂ၊ ပဋိဃခေါ်သော ဒေါသတို့ကား လောကဓမ္မ = လောကဓံတို့ပင်တည်း။ ယင်းလောကဓံတရားတို့ကြောင့်လည်း ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် မတည်ကြည် မတံ့စား ရွေ့ရှားတုန်လှုပ်တတ်၏။ ယင်းသို့သော မတည်ကြည် မတံ့စား အပြားအားဖြင့် ရွေ့ရှားတုန်လှုပ်- တတ်သော သဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ စလ စလ ဟု ရှုပါ။
——就是世间法。五蕴色名也因这些世间法而不安稳、不能持久,迁动摇摆。应以智照见这种不安稳、不持久、迁动摇摆的性质,观作‘动摇、动摇’。
၄။ ပဘင်္ဂုတော
四、以崩坏观(pabhaṅguto)
ဥပက္ကမေန စေဝ သရသေန စ ပဘင်္ဂုပဂမနသီလတာယ ပဘင်္ဂုတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် မိမိ၏ လုံ့လပယောဂဖြင့်လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါး၏ လုံ့လပယောဂဖြင့် လည်းကောင်း၊ မိမိ၏ ပင်ကိုသဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဖရိုဖရဲပြိုကွဲပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်လေ့ရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ပဘင်္ဂု = ဖရိုဖရဲ ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်း သဘောရှိ၏။ ယင်းသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ပဘင်္ဂု ပဘင်္ဂု ဟု ရှုပါ။
巴利《清净之道》引文(缅文字体):‘ဥပက္ကမေန စေဝ သရသေန စ ပဘင်္ဂုပဂမနသီလတာယ ပဘင်္ဂုတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译:‘因为由加害与自性而趋向崩坏,所以以崩坏观。’五蕴色名会由于自己的努力、他人的加害,或由于自身本性而趋向分崩离析,所以具有崩坏性。应以智照见这种性质,观作‘崩坏、崩坏’。
၅။ အဒ္ဓုဝတော
五、以不恒观(addhuvato)
သဗ္ဗာဝတ္ထနိပါတိတာယ ၊ ထိရဘာဝဿ စ အဘာဝတာယ အဒ္ဓုဝတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)
巴利《清净之道》引文(缅文字体):‘သဗ္ဗာဝတ္ထနိပါတိတာယ ၊ ထိရဘာဝဿ စ အဘာဝတာယ အဒ္ဓုဝတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译:‘因为会在一切阶段坠落,并且没有坚固性,所以以不恒观。’
原书第 79 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း သဗ္ဗာဝတ္ထနိပါတိတာယာတိ ရုက္ခဖလံ ဝိယ အတိတရုဏကာလတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗာသု အဝတ္ထာသု နိပ- တနသီလတာယ။ အနိပတဿပိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အသာရတာယ ထိရဘာဝဿ အဘာဝတာယ။
巴利《大复注》引文(缅文字体):‘သဗ္ဗာဝတ္ထနိပါတိတာယာတိ ရုက္ခဖလံ ဝိယ အတိတရုဏကာလတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗာသု အဝတ္ထာသု နိပ- တနသီလတာယ။ အနိပတဿပိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အသာရတာယ ထိရဘာဝဿ အဘာဝတာယ။’译:‘所谓在一切阶段坠落,是说如树果一般,从极嫩之时起便会在一切阶段坠落。即使没有坠落,也因为从一切方面都无实质,而没有坚固性。’
(မဟာဋီ-၂-၃၉၆။)
出处原注(缅文字体):‘(မဟာဋီ-၂-၃၉၆။)’即《大复注》2-396。
အလွန်နုသော ကာလမှစ၍ တခြွေခြွေကြွေ၍ကျသော သစ်သီးကဲ့သို့ ငယ်ရွယ်နုနယ်သောအရွယ် ပျော်ရွှင် မြူးတူးကစားသောအရွယ် ဤသို့စသော အလုံးစုံသော အသက်အရွယ် အခိုက်အတန့်အမျိုးမျိုးတို့၌ ကြွေကျခြင်း သဘောရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မကြွေကျသော်လည်း ခပ်သိမ်းသော အခြင်းအရာအားဖြင့် အနှစ်မဲ့သည်ဖြစ်၍ မြဲမြံခိုင်ခံ့သောအဖြစ်၏ မရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ သင်္ခါရတရားတို့သည် မခိုင်ခံ့သည့် အဒ္ဓုဝတရားတို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်းသဘောတရားကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ကြည့်၍ အဒ္ဓုဝ အဒ္ဓုဝ ဟု ရှုပါ။
如树果从极嫩时起便不断掉落,诸行也会在幼嫩、年轻、欢乐嬉戏等一切年龄、各种阶段坠落;即使没有坠落,它们从一切方面看也都无实质,没有稳固坚实性。因此诸行唯是不坚固的不恒法。应以智照见这种性质,观作‘不恒、不恒’。
၆။ ဝိပရိဏာမဓမ္မတော
六、以变易法观(vipariṇāmadhammato)
ဇရာယ စေဝ မရဏေန စာတိ ဒွေဓာ ပရိဏာမပကတိတာယ ဝိပရိဏာမဓမ္မတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် ဇရာဟုခေါ်ဆိုအပ်သော ဌီကာလဖြင့်လည်းကောင်း၊ မရဏဟု ခေါ်- ဆိုအပ်သော ဘင်ကာလဖြင့်လည်းကောင်း - ဤသို့လျှင် နှစ်မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖောက်ပြန်ခြင်း ပြောင်းလဲခြင်း ဝိပရိဏာမသဘော ရှိ၏။ ဇာတိတည်းဟူသော ဥပါဒ်သဘောမှ ဇရာတည်းဟူသော ဌီသဘောသို့ လည်းကောင်း ၊ ဇရာတည်းဟူသော ဌီကာလမှ မရဏတည်းဟူသော ဘင်သဘောသို့လည်းကောင်း ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲနေကြ၏။ သင်္ခါရတရားတို့၌ ယင်းသို့သော ဝိပရိဏာမသဘောရှိသောကြောင့် ယင်းသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ဝိပရိဏာမဓမ္မ ဝိပရိဏာမဓမ္မ ဟု ရှုပါ။
巴利《清净之道》引文(缅文字体):‘ဇရာယ စေဝ မရဏေန စာတိ ဒွေဓာ ပရိဏာမပကတိတာယ ဝိပရိဏာမဓမ္မတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译:‘因为依老与死这两方面而具有变异本性,所以以变易法观。’五蕴色名依称为老的住时,以及称为死的灭时,以这两方面而有变异、改变之性。它们刹那刹那地从称为生的生时状态,变异为称为老的住时状态;又从称为老的住时状态,变异为称为死的灭时状态。诸行既有这样的变易性,就应以智照见这种性质,观作‘变易法、变易法’。
၇။ အသာရကတော
七、以无实质观(asārakato)
ဒုဗ္ဗလတာယ၊ ဖေဂ္ဂု ဝိယ သုခ ဘဉ္ဇနီယတာယ စ အသာရကတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် ဖြစ်ပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် မိမိသဘောအားဖြင့် အလိုလိုပင် ပျက်စီး- တတ်၍ အလွန်အားနည်းကြ၏။ အချို့ အားနည်းသော အားနွဲ့ပျော့ပျောင်းသော အရာဝတ္ထုသည် နူးညံ့ပျော့- ပျောင်းသည့်အတွက် အမှု၌ ခံ့ညားနေသည့်အတွက် ဖျက်ဆီး၍ ရနိုင်ခဲ၏။ ဤ ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့- သည်ကား ထိုကဲ့သို့မဟုတ်၊ အကာကဲ့သို့ ပျက်စီးလွယ်ကြ၏။ ဤသို့လျှင် သင်္ခါရတရားတို့သည် မိမိသဘောအားဖြင့် အလိုလိုပင် ပျက်စီးတတ်၍ အားနည်းသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ အကာကဲ့သို့ ပျက်စီးလွယ်သော- ကြောင့်လည်းကောင်း အသာရက = ခိုင်မာသည့် အနှစ်သာရ မရှိပေ။ ယင်းသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ကြည့်၍ အသာရက အသာရက ဟု ရှုပါ။
巴利《清净之道》引文(缅文字体):‘ဒုဗ္ဗလတာယ၊ ဖေဂ္ဂု ဝိယ သုခ ဘဉ္ဇနီယတာယ စ အသာရကတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译:‘因为脆弱,并且像边材一样容易折坏,所以以无实质观。’五蕴色名一经生起,便会依自己的本性自然坏灭,所以极其脆弱。有些柔弱、柔软之物,因为能够顺应、弯曲,反而不易损毁;五蕴色名却不是这样,而是像边材一样容易毁坏。因此,诸行既依自身本性自然坏灭而脆弱,又像边材般容易毁坏,故无坚实的核心。应以智照见这种性质,观作‘无实质、无实质’。
၈။ ဝိဘဝတော
八、以衰损观(vibhavato)
ဝိဂတဘဝတာယ၊ ဝိဘဝသမ္ဘူတတာယ စ ဝိဘဝတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။) ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတရားတို့သည် ဥပါဒ်ပြီးနောက် ဘင်ကာလသို့ရောက်လျှင် ချုပ်ပျောက်သွား- ရကား ဘင်ကာလ၏ နောက်၌ ဆက်လက်ကြီးပွားခြင်း စည်ပင်ခြင်း မရှိကြပေ။ ကြီးပွားစည်ပင်ခြင်းသဘောမှ ကင်းကုန်၏။ တစ်ဖန်ရုပ်နာမ်ဓမ္မသင်္ခါရတရားတို့သည် အထူးသဖြင့် ဝိပါကဝဋ်တွင် အကျုံးဝင်သော ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့သည် ဝိဘဝတဏှာ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ = ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိမှ ပေါက်ဖွားလာရ၏၊ ဖြစ်ပေါ်လာရ၏။ (ဝိဘဝတဏှာ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိဟု သတ်မှတ်ပြခြင်းမှာ ဥပလက္ခဏနည်း၊ နိဒဿနနည်းဟုမှတ်ပါ။ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ
巴利《清净之道》引文(缅文字体):‘ဝိဂတဘဝတာယ၊ ဝိဘဝသမ္ဘူတတာယ စ ဝိဘဝတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။)’译:‘因为失去存在,并且由无有而生,所以以衰损观。’五蕴色名诸行在生起以后,到达灭时便灭尽;灭时以后不再继续增长、兴盛,已经脱离增长兴盛之性。又,色名法诸行,尤其是属于果报轮的色名法诸行,由无有爱、无有见——断灭见所生。〔这里特举无有爱、无有见,是举相法与示例法;应知它所指的是无明、爱、取、行——
原书第 80 页
ကံဟူသောအကြောင်းတရား ငါးပါးတွင် အကျုံးဝင်သော တဏှာဟူသမျှ တဏှာနှင့်ယှဥ်သည့် ဒိဋ္ဌိဟူသမျှကို ရည်ညွှန်းထားသည်ဟု မှတ်ပါ။) တစ်နည်း --- မိမိကိုဖြစ်စေတတ်သော အဖနှင့်တူသော သဘောတူ သဘာဂ- ဖြစ်သော (အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံ ဟူသော) အကြောင်းတရားစု၏ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် သက်တမ်းစေ့၍ ချုပ်ပျက်ပြီးသည်မှ နောက်ကာလ၌ (ဝိပါကဝဋ်ဖြစ်ကုန်သော) ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့သည် ဖြစ်ခြင်း သဘောမျိုး ရှိကြကုန်၏။ ဖခင် သေဆုံးပြီးမှ ဖြစ်ပေါ်လာရသော တရားမျိုးတို့ ဟူလိုသည်။ ယင်းသို့လျှင် သင်္ခါရ တရားတို့သည် ကြီးပွားစည်ပင်ခြင်း သဘောကင်းသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဝိဘဝတဏှာ၊ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိမှ ဖြစ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် လည်းကောင်း၊ တစ်နည်း --- ဖခင် ဆုံးရှုံးပျက်စီးပြီးသည်မှ နောက်ကာလ၌ ဖြစ်ပေါ်- လာရသည့် အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဝိဘဝံ = ဆုံးရှုံးခြင်းသဘောရှိ၏။ ယင်းသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်
——业五因中所含的一切爱,以及与爱相应的一切见。〕另一种解释是:属于果报轮的色名法诸行,是在如同其父、与它们同类的无明、爱、取、行、业等因法组,走完生、住、灭的寿命而坏灭之后才生起;也就是说,它们是父亲死后才出生的法。如此,诸行由于没有增长兴盛之性,又由于从无有爱与无有见生起;换一种说法,由于在父亲衰亡以后才生起,所以具有衰损之性。应以智照见——
ကြည့်၍ ဝိဘဝ ဝိဘဝ ဟု ရှုပါ။
——这种性质,观作‘衰损、衰损’。
၉။ မရဏဓမ္မတော = မစ္စု
九、以死法观(maraṇadhammato),即以死亡观(maccu)
မရဏပကတိတာယ မရဏဓမ္မတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။) ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့သည် သေခြင်း = ပျက်ခြင်း = ဘင်ဟူသော မရဏသဘောရှိခြင်းကြောင့် မရဏဓမ္မ = မစ္စု = သေခြင်းသဘော ရှိကြ၏။ ယင်းသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ မရဏဓမ္မ မရဏဓမ္မ (= မစ္စု မစ္စု) ဟု ရှုပါ။
巴利《清净之道》引文(缅文字体):‘မရဏပကတိတာယ မရဏဓမ္မတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။)’译:‘因为以死亡为本性,所以以死法观。’色名法诸行具有称为死亡、坏灭、灭时的死性,所以是死法,即具有死亡之性。应以智照见这种性质,观作‘死法、死法’,也就是‘死亡、死亡’。
၁ဝ။ သင်္ခတတော
十、以有为观(saṅkhatato)
ဟေတုပစ္စယေဟိ အဘိသင်္ခတတာယ သင်္ခတတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။) ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့သည် --- ၁။ တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေတတ်သော ဟေတုအကြောင်း = ဇနကအကြောင်း၊ ၂။ အားပေးထောက်ပံ့တတ်သော ဥပတ္ထမ္ဘကအကြောင်း = ပစ္စယအကြောင်း၊ ဤအကြောင်းတရားတို့သည် ပေါင်းစု၍ ပြုပြင်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် သင်္ခတံ = အကြောင်းတရား- တို့သည် အဖန်ဖန် ပြုပြင်အပ်သောသဘော ရှိ၏။
巴利《清净之道》引文(缅文字体):‘ဟေတုပစ္စယေဟိ အဘိသင်္ခတတာယ သင်္ခတတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။)’译:‘因为由因与缘所造作,所以以有为观。’色名法诸行由两类因法共同造作:一、能够直接使果生起的因,即能生因;二、给予助力、支持生起的助缘,即缘。因此它们是有为法,具有被诸因反复造作之性。
ဘဝတစ်ခုကို ရှေးဦးစွာစတင်၍ ပြည်တည်ပေးသော ရုပ်တရားတို့မှာ ကမ္မဇရုပ်တို့ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်းကမ္မဇ- ရုပ်တရားများကို တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေတတ်သော အကြောင်းတရားကား ကံပင်ဖြစ်၏။ ဇနကအကြောင်း ဟေတု အကြောင်းတည်း။ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန်ဟူသော ကိလေသဝဋ် အကြောင်းတရားတို့ကား ထိုအတိတ်ကံကို အားပေးထောက်ပံ့တတ်ကုန်သော ဥပတ္ထမ္ဘက အကြောင်းတရားတို့တည်း။ သို့သော် ထိုကိလေသဝဋ်တို့သည် ကုသိုလ်ကံအား ဥပနိဿယစသော သတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေး၏၊ အကုသိုလ်ကံအားမူကား ဥပနိဿယစသော သတ္တိတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သဟဇာတ အညမည နိဿယစသော သတ္တိတို့ဖြင့်လည်းကောင်း ကျေးဇူးပြုပေး၏။
在一生之初最先奠定生命的色法,是业生色。直接使这些业生色生起的因唯是业;它是能生因、根本因。无明、爱、取这些烦恼轮因法,则是支持过去业的助缘。不过,烦恼轮以亲依止等缘力资助善业;对不善业,则既以亲依止等缘力,也以俱生、相互、依止等缘力给予资助。
တစ်ဖန် စိတ် ဥတု အာဟာရတို့သည်လည်း အချို့သော စိတ္တဇရုပ် ဥတုဇရုပ် အာဟာရဇရုပ်တို့အား တိုက်ရိုက် ဖြစ်စေတတ်၍ အချို့ရုပ်တို့အား အားပေးထောက်ပံ့တတ်သော်လည်း ကမ္မသတ္တိက ကမ္မဇရုပ်တို့အားဖြစ်စေပုံနှင့် မတူဘဲ ရှိကြ၏။ စိတ်က စိတ္တဇရုပ်တို့အား သဟဇာတစသော ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့်၊ ဥတုက ဥတုဇရုပ်တို့အား ဥပနိဿယစသော ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့်၊ အာဟာရက အာဟာရဇရုပ်တို့အား အာဟာရစသော ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေး၏။ ထို့ကြောင့် ကမ္မသတ္တိ မဟုတ်သဖြင့် ဇနကအကြောင်းဟု မဆိုဘဲ ဥပတ္ထမ္ဘက အကြောင်းဟု ဆိုသည် မှတ်ပါ။
心、时节、食也能直接生起一部分心生色、时节生色、食生色,并资助另一些色法;但这不同于业力生起业生色。心以俱生等缘力资助心生色,时节以亲依止等缘力资助时节生色,食以食缘等缘力资助食生色。因为这不是业力,所以不称能生因,而称助缘。
原书第 81 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း ဘဝတစ်ခုဝယ် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ကြသော နာမ်တရားတို့မှာ ပဋိသန္ဓေ ဝိပါက်နာမ်တရားစုတို့ ဖြစ်ကြ၏။
在一生最初生起的名法,是结生果报名法组。
ယင်းဝိပါက်နာမ်တရားစုတို့၏ ဟေတုအကြောင်း ဇနကအကြောင်းမှာ ကံဖြစ်၏။ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန်ဟူသော ကိလေသဝဋ်တို့မှာ ရုပ်၌ ဆိုခဲ့သည့်နည်းတူ မှတ်ပါ။ ယင်းနာမ်တရားတို့၏ ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်းတရား ဖြစ်ကုန်သော ဝတ္ထု အာရုံ ဖဿစသောတရားတို့သည်ကား ဥပတ္ထမ္ဘက အကြောင်းတရားတို့ပင်တည်း။
这些果报名法组的根本因、能生因是业。无明、爱、取这些烦恼轮,应依色法所说的方法理解。至于这些名法的现在因——所依处、所缘、触等法——则都是助缘。
ဤအထက်ပါ သဘောတရားတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ကြည့်၍ မိမိရှုပွားမည့် ရှုပွားနေသည့် ရုပ် (ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဏ်) တရားကို သင်္ခတ သင်္ခတ ဟု ရှုပါ။
以智照见上述原理以后,对自己将观、正在观的色法——以及受、想、行、识——观作‘有为、有为’。
ရူပက္ခန္ဓာ၌ ရှုသည့်နည်းတူ နာမ်ခန္ဓာ (၄)ပါးတို့၌လည်း အသီးအသီး ခန္ဓာတစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ခွဲ၍ရှုပါ။
如同观色蕴,四名蕴也应逐蕴分别而观。
ခန္ဓာ တစ်ပါး တစ်ပါး၌ အနိစ္စာနုပဿနာဉာဏ် (၁ဝ)ပါး ဖြစ်သဖြင့် ခန္ဓာငါးပါးလုံး၌ အနိစ္စာနုပဿနာဉာဏ် (၅ဝ) ဖြစ်ပေသည်။
每一蕴有十种无常随观智,因此五蕴合计有五十种无常随观智。
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါရပ်တို့၌လည်း ဤအနိစ္စလက္ခဏာ (၁ဝ)ချက်ကို ရှုနိုင်သည်သာ ဖြစ်ပေသည်။ ဤတွင် အနိစ္စလက္ခဏာ (၁ဝ)ချက် ပြီး၏။
缘起诸支也可以依这十种无常相观修。至此,无常相的十种行相结束。
ဒုက္ခလက္ခဏာ (၂၅) ချက်
苦相的二十五种行相
ဒုက္ခဉ္စ ရောဂါ-ဃံ ဂဏ္ဍံ၊ သလဒာ-ဗာဓံ ဥပဒ္ဒဝံ။
巴利摄颂(缅文字体):‘ဒုက္ခဉ္စ ရောဂါ-ဃံ ဂဏ္ဍံ၊ သလဒာ-ဗာဓံ ဥပဒ္ဒဝံ။’
ဘယီ-တျူ-ပသဂ္ဂါ-တာဏံ၊ အလေဏာ-သရဏံ ဝဓံ။
‘ဘယီ-တျူ-ပသဂ္ဂါ-တာဏံ၊ အလေဏာ-သရဏံ ဝဓံ။’
အဃမူလံ အာဒီနဝံ၊ သာသဝံ မာရအာမိသံ။
‘အဃမူလံ အာဒီနဝံ၊ သာသဝံ မာရအာမိသံ။’
ဇာတိ-ဇ္ဇရံ ဗျာဓိသောကံ၊ ပရိဒေဝ-မုပါယာသံ။
‘ဇာတိ-ဇ္ဇရံ ဗျာဓိသောကံ၊ ပရိဒေဝ-မုပါယာသံ။’
သံကိလေသသဘာဝကံ။
‘သံကိလေသသဘာဝကံ။’即:苦、病、恶、痈、箭、疾、祸患、怖畏、灾厄、灾患、无保护、无避难、无归依、杀戮者、恶之根、过患、有漏、魔食、生、老、病、愁、悲、恼、杂染法。
၁။ ဒုက္ခံ = ယုတ်မာညစ်ဆိုး ဆင်းရဲသည့် ဒုက္ခမျိုးသာတည်း။
一、苦——唯是卑劣、污恶之苦。
၂။ ရောဂံ = ကျင်နာ ညစ်ဆိုး ရောဂါမျိုးသာတည်း။
二、病——唯是疼痛、污恶之病。
၃။ အဃံ = အကျိုးယုတ် အကျိုးမဲ့မျိုးသာတည်း။
三、恶——唯是无益、无利。
၄။ ဂဏ္ဍံ = မဖွယ်ရုပ်ဆင်း ထွတ်မြင်းအနာမျိုးသာတည်း။
四、痈——唯是丑陋、突起的疮痈。
၅။ သလဒံ = စူးဝင်ညစ်ဆိုး မြားငြောင့်မျိုးသာတည်း။
五、箭——唯是刺入身体的污秽箭刺。
၆။ အာဗာဓံ = နှိပ်စက်လွှမ်းမိုး အနာမျိုးသာတည်း။
六、疾——唯是压迫、侵扰的疾病。
၇။ ဥပဒ္ဒဝံ = လွန်စွာ ကပ်ရပ် နှိပ်စက်တတ်သော ဥပဒ်မျိုးသာတည်း။
七、祸患——唯是紧逼、压迫的灾祸。
၈။ ဘယံ = ချမ်းသာစသည်နှင့် မရော ပြန့်ပြောများပြား ကြီးမားသော ဘေးမျိုးသာတည်း။ ဝါ ၊ ကြောက်ဖွယ် ညစ်ဆိုး ဘေးရန်မျိုးသာတည်း။
八、怖畏——唯是绝无安乐混杂、广大严重的危险;或说可怖、污恶的危难。
၉။ ဤတိ = ထိတ်လန့်စဖွယ် အန္တရာယ်မျိုးသာတည်း။
九、灾厄——唯是令人惊恐的灾难。
၁ဝ။ ဥပသဂ္ဂံ = တွယ်တာ စွဲကပ် နှိပ်စက်တတ်သော ဥပဒ်မျိုးသာတည်း။
十、灾患——唯是纠缠、逼迫的灾患。
၁၁။ အတာဏံ = စောင့်ရှောက်မဲ့လျှင်း ဘေး၏ အသင်းအပင်းသာတည်း။
十一、无保护——唯是全无护卫而与危险相伴。
၁၂။ အလေဏံ = ကွယ်ကာမဲ့လျှင်း ဘေး၏ အသင်းအပင်းသာတည်း။
十二、无避难——唯是全无遮蔽而与危险相伴。
၁၃။ အသရဏံ = ကိုးရာမဲ့လျှင်း ဘေး၏ အသင်းအပင်းသာတည်း။
十三、无归依——唯是全无依怙而与危险相伴。
၁၄။ ဝဓကံ = (သမ္မုတိသစ္စာ လျော်စွာ ပညတ် ခေါ်ဝေါ်အပ်သည့် လူနတ်ဗြဟ္မာ သတ္တဝါကို သုံးဖြာခဏ
十四、杀戮者——〔就世俗谛而言,被假立为人、天、梵天的有情,其名色相续不能久住——
ဘင်သို့ကျအောင် ကာလမရှည် သန္တာန်စည်၍ နာရီမလပ် အတွင်သတ်သည့်) သူသတ်
——刹那刹那地落入灭时,不分昼夜地从内部杀害他们,〕
မျိုးရိုးသာတည်း။
——唯属杀手种类。