道非道智见清净释：思惟智章（之四）

《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版

观禅篇 · 原书第 82–105 页 · 226 个翻译单元

本页并入了原书的相邻小节：道非道智见清净释：思惟智章。

缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。

原书第 82 页

၁၅။ အဃမူလံ = ကျိုးမဲ့ခပင်း ဆင်းရဲခြင်း၏ အရင်းအမြစ်သာတည်း။

十五、恶之根——唯是一切无益与苦的根源。

၁၆။ အာဒီနဝံ = ဆိုးဝါးညစ်ကျု အပြစ်စုသာတည်း။ဝါ။ ခိုကိုးရာမဲ့ အထီးကျန် သူဆင်းရဲသာတည်း။

十六、过患——唯是恶劣、污秽的过患；又可说是孤立无援的穷人。

၁၇။ သာသဝံ = အာသဝေါတရားလေးပါးတို့၏ အစီးအပွားသာတည်း။ အာသဝေါတရားတို့၏ အနီးကပ်ဆုံး အကြောင်းပဒဋ္ဌာန်သာတည်း။

十七、有漏——唯是四漏增长之处，是诸漏最切近的近因。

၁၈။ မာရအာမိသံ = ကိလေသမာရ်၊ မစ္စုမာရ်တို့၏ စားဖတ် ဝါးဖတ် သုံးသပ်နင်းနယ်ရာသာတည်း။

十八、魔食——唯是烦恼魔与死魔啃食、咀嚼、践踏之处。

၁၉။ ဇာတိ = သတ္တဝါကို မညှာမငဲ့ အရွဲ့အစောင်း မကောင်းဆိုးညစ် ဖြစ်ချင်တိုင်း ဖြစ်တတ်- သော သဘောရှိ၏။

十九、生——具有不顾有情、任意生起种种乖谬恶法的性质。

၂ဝ။ ဇရံ = ဆုတ်ယုတ်လျော့ပါးခြင်း သဘောရှိ၏။

二十、老——具有衰退、减损之性。

၂၁။ ဗျာဓိ = ဖျားနာခြင်း သဘောရှိ၏။

二十一、病——具有患病之性。

၂၂။ သောကံ = စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း သဘောရှိ၏။

二十二、愁——具有忧愁之性。

၂၃။ ပရိဒေဝံ = ငိုကြွေးမြည်တမ်းရခြင်း သဘောရှိ၏။

二十三、悲——具有哭泣、悲叹之性。

၂၄။ ဥပါယာသံ = သက်ကြီးရှိုက်ငင် ပြင်းစွာ ပူပန်ရခြင်းသဘောရှိ၏။

二十四、恼——具有强烈焦灼、极度忧恼之性。

၂၅။ သံကိလေသိကဓမ္မံ = သံကိလေသသဘာဝကံ = တဏှာ ဒိဋ္ဌိ ဒုစ္စရိတတည်းဟူသော ညစ်နွမ်းခြင်း သုံးပါးကို ပွားစီးစေတတ်သော သဘောရှိ၏။

二十五、杂染法——亦即杂染性，具有令爱、见、恶行三种杂染增长之性。

၁။ ဒုက္ခတော

一、以苦观（dukkhato）

ဥပ္ပါဒဝယပဋိပီဠနတာယ ၊ ဒုက္ခဝတ္ထုတာယ စ ဒုက္ခတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) ဥပ္ပါဒဝယပဋိပီဠနတာယာတိ ဥပ္ပါဒေန၊ ဝယေန စ ပတိ ပတိ ခဏေ ခဏေ တံသမင်္ဂိနော ဝိဗာဓန- သဘာဝတ္တာ၊ တေဟိ ဝါ သယမေဝ ဝိဗာဓေတဗ္ဗတ္တာ။ ဥဒယဗ္ဗယဝန္တော ဟိ ဓမ္မာ အဘိဏှံ တေဟိ ပဋိပီဠိတာ ဧဝ ဟောန္တိ၊ ယာ ပီဠနာ ''သင်္ခါရဒုက္ခတာ''တိ ဝုစ္စတိ။ ဒုက္ခဝတ္ထုတာယာတိ တိဝိဓဿာပိ ဒုက္ခဿ၊ သံသာရ- ဒုက္ခဿ စ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၅။) ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့သည် ဖြစ်ခြင်း = ဥပါဒ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပျက်ခြင်း = ဘင်ဖြင့်လည်းကောင်း ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း၌ ထိုရုပ်နာမ်ခန္ဓာနှင့် ပြည့်စုံသောသတ္တဝါကို ညှဥ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်း သဘောရှိ၏။ တစ်နည်း ဆိုရသော် --- ထို ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း ရှိသော ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည် မိမိတို့ အလိုလို မိမိတို့သဘာဝ အတိုင်းပင် ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း ဒဏ်ချက်ဖြင့် အမြဲမပြတ် အညှဥ်းပန်း အနှိပ်စက်ခံရသော သဘောရှိ၏။ တစ်ဖန် ယင်းရုပ်တရား

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘ဥပ္ပါဒဝယပဋိပီဠနတာယ ၊ ဒုက္ခဝတ္ထုတာယ စ ဒုက္ခတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘因为受到生灭逼迫，并且是苦的所依，所以以苦观。’《大复注》解释（缅文字体）：‘ဥပ္ပါဒဝယပဋိပီဠနတာယာတိ ဥပ္ပါဒေန၊ ဝယေန စ ပတိ ပတိ ခဏေ ခဏေ တံသမင်္ဂိနော ဝိဗာဓန- သဘာဝတ္တာ၊ တေဟိ ဝါ သယမေဝ ဝိဗာဓေတဗ္ဗတ္တာ။ ဥဒယဗ္ဗယဝန္တော ဟိ ဓမ္မာ အဘိဏှံ တေဟိ ပဋိပီဠိတာ ဧဝ ဟောန္တိ၊ ယာ ပီဠနာ ''သင်္ခါရဒုက္ခတာ''တိ ဝုစ္စတိ။ ဒုက္ခဝတ္ထုတာယာတိ တိဝိဓဿာပိ ဒုက္ခဿ၊ သံသာရ- ဒုက္ခဿ စ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၅။)’译：‘所谓受到生灭逼迫，是说生与灭刹那刹那地侵害具足这些法者，或这些法本身即受生灭侵害。有生灭之法不断受其逼迫，这种逼迫称为行苦。所谓是苦的所依，是说它是一切三苦与轮回苦的依处。’色法、名法以生时与灭时，刹那刹那地折磨具有这些色名蕴的有情；换一种说法，具有生灭的色名蕴依其自然本性，本身就不断受到生灭冲击的逼迫。此外，这些色法——

နာမ်တရားတို့သည် --- ၁။ အနိဋ္ဌဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ကာယဒွါရဝီထိ၏ အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိသော ဒုက္ခ- သဟဂုတ်ကာယဝိညာဏ် = ထိသိစိတ်နှင့် ယှဥ်သော ကာယိကဒုက္ခဝေဒနာနှင့် အနိဋ္ဌာရုံကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒေါသမူဒွေး၌ ယှဥ်သော စေတသိကဒေါမနဿဝေဒနာ = စေတသိကဒုက္ခဝေဒနာ ဟူသော ဒုက္ခဒုက္ခ၊ ၂။ ဣဋ္ဌဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ကာယဒွါရဝီထိ၏ အတွင်း၌ ပါဝင်တည်ရှိသော သုခ- သဟဂုတ်ကာယဝိညာဏ် = ထိသိစိတ်နှင့် ယှဥ်သော ကာယိကသုခဝေဒနာနှင့် ဣဋ္ဌာရုံကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော စေတသိကသောမနဿဝေဒနာ = စေတသိကသုခဝေဒနာဟူသော ဝိပရိဏာမဒုက္ခ၊ ၃။ ဥပေက္ခာဝေဒနာနှင့်တကွ ကြွင်းကျန်သော ရုပ်တရား နာမ်တရားတည်းဟူသော သင်္ခါရဒုက္ခ ---

——名法还是三苦的所依：一、苦苦，即缘不可意触所缘生起的身门心路中，与苦俱身识——触知心——相应的身苦受，以及缘不可意所缘生起的两个嗔根心中相应的心忧受；二、变易苦，即缘可意触所缘生起的身门心路中，与乐俱身识——触知心——相应的身乐受，以及缘可意所缘生起的心悦受；三、行苦，即舍受与其余色法、名法——

原书第 83 页

မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း ဤ ဒုက္ခသုံးမျိုးတို့၏ တည်ရာဝတ္ထုလည်း ဖြစ်ကြ၏။ ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရား မှန်သမျှတို့သည် ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း ဒဏ်ချက်ဖြင့် အမြဲမပြတ် အညှဥ်းပန်း အနှိပ်စက်ခံရသည်ချည်း ဖြစ်ကြ၏။ ယင်းသို့ အညှဥ်းပန်း အနှိပ်စက်ခံရခြင်းသဘောကိုပင် သင်္ခါရဒုက္ခဟူ၍ ခေါ်ဆို၏။ ဖြစ်ခြင်း = ဥဒယသဘော၊ ပျက်ခြင်း = ဝယ- သဘောရှိသော သင်္ခါရတရားတို့၏ ဓမ္မတာပင်ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဒုက္ခဒုက္ခ ဝိပရိဏာမဒုက္ခ သင်္ခါရဒုက္ခ အမည် ရသော သင်္ခါရတရားမှန်သမျှတို့သည် သင်္ခါရဒုက္ခအမည်ရကြသည်သာ ဖြစ်ကုန်၏။ တစ်နည်း --- ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားမှန်သမျှတို့သည် ဒုက္ခဒုက္ခ၊ ဝိပရိဏာမဒုက္ခ၊ သင်္ခါရဒုက္ခဟူသော ဒုက္ခသုံးမျိုးတို့၏ တည်ရာဝတ္ထုလည်း ဖြစ်ကြ၏။ ဇာတိ ဇရာ ဗျာဓိ မရဏ သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿ ဥပါယာသတည်းဟူသော သံသာရ- ဝဋ်ဒုက္ခ၏ တည်ရာဝတ္ထုလည်း ဖြစ်ကြ၏။ ယင်းသို့လျှင် သင်္ခါရတရားတို့သည် ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း ဒဏ်ချက်ဖြင့်

——的总称。这些色名诸行既是三苦的所依，自身也都不断受到生灭冲击的逼迫；这种受逼迫性正称为行苦，是具有生与灭的诸行之自然法则。因此，所有名为苦苦、变易苦与行苦的诸行，也都可名为行苦。换一种说法，一切色名诸行都是苦苦、变易苦、行苦这三苦的所依，也是生、老、病、死、愁、悲、苦、忧、恼等轮回苦的所依。如此，诸行由于不断受到生灭冲击的——

အမြဲမပြတ် အညှဥ်းပန်း အနှိပ်စက်ခံရသည့်သဘောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဒုက္ခသုံးမျိုးတို့၏ တည်ရာဝတ္ထုဖြစ်- ခြင်းသဘောကြောင့်လည်းကောင်း၊ သံသာရဝဋ်ဒုက္ခ၏ တည်ရာဝတ္ထု ဖြစ်ခြင်းသဘောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဒုက္ခံ = ယုတ်မာညစ်ဆိုး ဆင်းရဲသည့် ဒုက္ခမျိုးသာ ဖြစ်၏။ ယင်းသဘောတရားကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ဒုက္ခ ဒုက္ခ ဟု ရှုပါ။ ဤသို့ ရှုမှုမျိုးကိုပင် သင်္ခါရတရားတို့ကို ဒုက္ခလက္ခဏာယာဥ်တင်၍ ဝိပဿနာရှုသည်ဟု ခေါ်ဆိုပေသည်။

——逼迫，又由于是三苦与轮回苦的所依，所以唯是卑劣、污恶之苦。应以智照见这种性质，观作‘苦、苦’。这样观，才称为把诸行安立于苦相上修习毗婆舍那。

ဝိပဿနာ မဟုတ်သေးသည်ကို သတိပြုပါ

应注意：这还不是毗婆舍那

ဤဒုက္ခလက္ခဏာယာဥ်တင်၍ ဝိပဿနာရှုရသည့် တိုင်အောင်သော ဝိပဿနာရှုကွက်ကို အသင်သူတော်- ကောင်းသည် သတိပြု၍ အာရုံယူကြည့်ပါ။ ဒုက္ခလက္ခဏာကို ရှုပွားလိုသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် --- ၁။ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလတည်းဟူသော အခြေခံသီလ စင်ကြယ်ပြီးဖြစ်သဖြင့် သီလဝိသုဒ္ဓိဖြစ်ခြင်း၊ ၂။ အာနာပါနစတုတ္ထစျာန်သမာဓိကဲ့သို့သော အပ္ပနာစျာန်သမာဓိ သို့မဟုတ် ဥပစာရသမာဓိတည်းဟူသော သမာဓိတစ်ခုခုကို အောင်အောင်မြင်မြင် ထူထောင်နိုင်သဖြင့် စိတ္တဝိသုဒ္ဓိနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ ၃။ ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်များကို ဓာတ်ခွဲနိုင်၍ ရုပ်ပရမတ် နာမ်ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်အောင် ရုပ်နာမ်တို့ကို သိမ်းဆည်းနိုင်၍ နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ကို ရရှိထားပြီးဖြစ်သဖြင့် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံနေခြင်း၊ ၄။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်းတွင် ရှင်းလင်းတင်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် ကာလသုံးပါးအတွင်း၌

善男子请注意并体会：真正把诸行安立于苦相上修习毗婆舍那，须达到上述观法。想观修苦相的瑜伽行者，应具足下列条件：一、四遍净戒这一基础戒已经清净，故成就戒清净；二、已成功建立入出息念第四禅等安止禅定，或任何一种近行定，故具足心清净；三、能分析色聚、名聚，使智见抵达究竟色与究竟名，摄取色名而获得名色分别智，故具足见清净智见；四、如缘起篇所说明，能够以智分别并摄取过去、未来、现在三时中的连续因法与果法——

အကြောင်းတရားအဆက်ဆက် အကျိုးတရားအဆက်ဆက်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူနိုင် သိမ်းဆည်း- နိုင်သဖြင့် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ကို ရရှိထားပြီး ဖြစ်သဖြင့် ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိစခန်းသို့ ဆိုက်ရောက်ပြီးသူ ဖြစ်ခြင်း၊ ၅။ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် ကာလသုံးပါး၊ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ သန္တာန်နှစ်ပါး အတွင်း၌ တည်ရှိကြသော အကြောင်းတရားနှင့်တကွသော ရုပ်တရားနာမ်တရားတို့ကို လက္ခဏာရေးသုံးတန်တင်ကာ ရှုပွားသုံးသပ်- နိုင်သဖြင့် သမ္မသနဉာဏ်ပိုင်းသို့ ဆိုက်ရောက်နေခြင်း --- ဤအထက်ပါ အင်္ဂါရပ် အသီးအသီးနှင့် ပြည့်စုံသူ သူတော်ကောင်း ဖြစ်ရပေမည်။ ဤအင်္ဂါရပ် အသီး အသီးနှင့် မပြည့်စုံသဖြင့် --- ၁။ ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်ကိုလည်း ဉာဏ်ဖြင့် မမြင်သေးဘဲ၊ မြင်သော်လည်း ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်ကို ဓာတ်မခွဲနိုင်သေးသဖြင့် ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် မဆိုက်သေးဘဲ ရုပ်နာမ်ပရမတ်အစစ် ဓာတ်အနှစ်ကို

——已获得缘摄受智，因而抵达度疑清净阶段；五、能把过去、未来、现在三时与内、外两相续中的色名及其因法安立于三相上，观照、思惟，因而已经进入思惟智阶段。善男子必须具足以上每一条件。若不具足这些条件：一、尚未以智看见色聚、名聚；即使看见，也尚不能分析色聚、名聚，智见未达胜义，尚不知道究竟色名的真实法性——

မသိသေးဘဲ၊

——与本质；

原书第 84 页

၂။ အတိတ်အဆက်ဆက်မှသည် အနာဂတ်အဆက်ဆက် ဆုံးသည့်တိုင်အောင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော် နည်းများအရ အကြောင်းတရားအဆက်ဆက် အကျိုးတရားအဆက်ဆက်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား မယူ- တတ်သေးဘဲ၊ မသိမ်းဆည်းတတ်သေးဘဲ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် မသိသေးဘဲ၊ ၃။ ရုပ်နာမ်ပရမတ်အစစ်သို့ ဉာဏ်အမြင် မဆိုက်သေးသဖြင့် ရုပ်နာမ်ပရမတ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း ဒဏ်- ချက်ဖြင့် အမြဲမပြတ် အညှဥ်းပန်း အနှိပ်စက်ခံနေရမှုသဘောကို ခဏပစ္စုပ္ပန်သို့ ဆိုက်အောင် သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်မသိသေးဘဲ --- ဤသို့ မသိမှုတွေကို တစ်ပုံကြီး ထမ်းလျက် ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသော ယောဂါ- ဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ ထိုင်လိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ချက်ချင်း ဝိပဿနာ မဖြစ်နိုင်သေးသည်ကိုကား သဘောပေါက်ပါလေ။ အောက်ပါ ကျမ်းဂန်အဆိုအမိန့်ကို ဖတ်ရှုကြည့်ပါ။

二、尚不能依缘起教法，从一系列过去生直到一系列未来生的尽头，以智分别、摄取连续因法与果法，也尚未以正见智慧亲自现证、洞见；三、智见尚未抵达究竟色名，因而还不能以正见智慧亲自现证、洞见究竟色名直到刹那现在，如何不断受到生灭冲击的逼迫。一个瑜伽行者若肩负着这一大堆无知而进入禅堂，不可能一坐下便立刻成就毗婆舍那。请读下列论典的定义。

အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိဝိဓေဟိ အာကာရေဟိ ဓမ္မေ ပဿတီတိ ဝိပဿနာ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၅။) အကြောင်းတရားနှင့်တကွသော ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စစသော အထူးထူးသော အခြင်း- အရာတို့ဖြင့် သိအောင် မြင်အောင် ရှုတတ်သောကြောင့် ဝိပဿနာ မည်၏။ ဤဝိပဿနာဟူသည် ပရမတ္ထ တရားကိုယ် အနက်သဘောအားဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာတည်း။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၅။)

巴利《阿毗达磨义注》引文（缅文字体）：‘အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိဝိဓေဟိ အာကာရေဟိ ဓမ္မေ ပဿတီတိ ဝိပဿနာ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၅။)’译：‘因为以无常等各种行相观诸法，故名毗婆舍那。’能够依无常等种种行相，观知、观见色名诸行及其因法，所以称为毗婆舍那。就胜义法的体义而言，所谓毗婆舍那就是正见智——慧。（《阿毗达磨义注》1-175。）

၂။ ရောဂတော

二、以病观（rogato）

ပစ္စယယာပနီယတာယ၊ ရောဂမူလတာယ စ ရောဂတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ အကြောင်းတရားတို့ဖြင့် မျှတစေအပ်သော တရားတို့ ဖြစ်ကြ၏။ ကမ္မဇရုပ်တို့ကို ကံတရားတို့က မျှတအောင် ပြုပြင်ပေးကြရ၏။ စိတ္တဇရုပ်တို့ကို စိတ်က၊ ဥတုဇရုပ်တို့ကို ဥတုက၊ အာဟာရဇရုပ်တို့ကို အာဟာရတို့က မျှတအောင် ပြုပြင်ပေးကြရ၏။ နာမ်တရား- တို့ကိုလည်း ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အကြောင်းတရားတို့က မျှတအောင် ပြုပြင်ပေးကြရ၏။ (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်းကို ပြန်ကြည့်ပါ။) မျှတမှုဟူသည် ဥပါဒ်မှသည် ဘင်တိုင်အောင် တည်တံ့စေမှု ဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ ဥပါဒ်မှသည် ဘင်သို့တိုင်အောင် အသက်ရှည်မှု တည်တံ့မှုသည် ဆိုင်ရာအကြောင်းတရားတို့နှင့် ကင်း၍ မဖြစ်နိုင်ပေ။ တစ်ဖန် ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်ဝယ် အစဥ်တစိုက် လိုက်ပါနေသော နာတာရှည်ရောဂါ၏ အကြောင်း-

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘ပစ္စယယာပနီယတာယ၊ ရောဂမူလတာယ စ ရောဂတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘由于须由诸缘维持，又是病的根本，所以以病观。’五蕴、色名诸法，随其所应，都须由因法维持：业生色由业维持，心生色由心维持，时节生色由时节维持，食生色由食维持；名法也由各自相应的因法维持。（参见缘起篇。）所谓维持，就是令它从生时持续到灭时；这种从生时延续到灭时的寿命与存续，离开各自的因法便不可能成立。又，色名诸行还类似某种作为随身慢性病根源——

ရင်းဖြစ်သော မူလအခြေခံ ယာပျအနာရောဂါ တစ်ခုခုနှင့်လည်း တူကြ၏။

——和基础的可控制病（yāpya-roga）。

၁။ သာဓျရောဂါ = ဆေးကုသည်ဖြစ်စေ၊ မကုသည်ဖြစ်စေ ပျောက်ကင်းနိုင်သောရောဂါ ၊ ၂။ အသာဓျရောဂါ = မပျောက်ကင်းနိုင်သောရောဂါ ၊ ၃။ ကိစ္ဆသာဓျရောဂါ = ဆေးကုမှ ပျောက်ကင်းသောရောဂါ ၊ ၄။ ယာပျရောဂါ = ဆေးကုလျှင် ရောဂါသက်သာရုံသာဖြစ်၍ မပျောက်ကင်းနိုင်သောရောဂါ = မတ်တတ်နာ ဤသို့ အနာရောဂါ (၄)မျိုးရှိရာ ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်ဝယ် အစဥ်တစိုက် လိုက်- ပါနေသော နာတာရှည်ရောဂါတို့၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော မူလအခြေခံ ယာပျအနာရောဂါတစ်ခုခုနှင့်လည်း တူကြ၏။ ဓာတ်ကြီးလေးပါးသည် မြွေကြီး (၄)ကောင်နှင့် တူ၏။ ခန္ဓာ (၅)ပါးသည် လူသတ်သမားကြီး (၅)ဦး နှင့်တူ၏ --- ဤသို့စသည်ဖြင့် အာသီဝိသောပမသုတ္တန် (သံ-၂-၃၈၁။)၌ ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော် မူ၏။ ခန္ဓာကိုယ်၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော ဒုက္ခမှန်သမျှသည် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာမှ ပေါက်ဖွားလာခြင်းသာ ဖြစ်၏။ ရုပ်နာမ်

疾病有四种：一、可治病（sādhya-roga），无论治疗与否都能痊愈；二、不可治病（asādhya-roga），不能痊愈；三、难治病（kicchasādhya-roga），必须治疗才能痊愈；四、可控制病（yāpya-roga），治疗只能减轻病情而不能根治，即长期缠身之病。色名诸行就类似某种作为随身慢性病根源和基础的可控制病。佛陀在《毒蛇譬喻经》（《相应部》2-381）等处说，四大种如四条大毒蛇，五蕴如五名大杀手。身体中发生的一切苦都从色名蕴而生；若色名——

原书第 85 页

မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း ခန္ဓာ မရှိသော် ဒုက္ခဟူသမျှလည်း မရှိတော့ပြီ ဖြစ်၏။ ယင်းသို့လျှင် ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့သည် ထိုက်သည့် အားလျော်စွာ အကြောင်းတရားတို့ဖြင့် မျှစေအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်ဝယ် အစဥ် တစိုက် လိုက်ပါနေသော နာတာရှည်ရောဂါတို့၏ အကြောင်းရင်း မူလဖြစ်သော ယာပျအနာရောဂါနှင့် တူသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း ရောဂံ = ကျင်နာညစ်ဆိုး ရောဂါမျိုးသာတည်း။ ယင်းသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်- အောင်ကြည့်၍ ရောဂ ရောဂ ဟု ရှုပါ။

——蕴不存在，一切苦也就不再存在。因此，色法、名法既须由各自相应的因法维持，又类似作为随身慢性病根源的可控制病，所以唯是疼痛、污恶之病。应以智照见这种性质，观作‘病、病’。

ယာပျဗျာဓိ ဟိ ရောဂေါ၊ ဣတရော အာဗာဓောတိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၅။) ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂမဟာဋီကာဆရာတော်က ယာပျအနာကို ရောဂ၊ ကြွင်းသောအနာကို အာဗာဓဟု ဖွင့်ဆိုတော် မူ၏။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၅။) ရုပ်နာမ်တို့သည် ခပ်သိမ်းသော ကာယိက စေတသိက ရောဂါအမျိုးမျိုးတို့၏ တည်ရာ ဖြစ်သောကြောင့် ယာပျအနာရောဂါနှင့်တူသည် ဟူလိုသည်။

巴利《大复注》引文（缅文字体）：‘ယာပျဗျာဓိ ဟိ ရောဂေါ၊ ဣတရော အာဗာဓောတိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၅။)’译：‘可控制病称为 roga，其余疾病称为 ābādha。’《清净之道大复注》的作者如此解释：可控制病名为 roga，其余疾病名为 ābādha。（《大复注》2-395。）意谓色名是所有身体与心理疾病的所依，故如可控制病。

၃။ အဃတော

三、以恶观（aghato）

ဝိဂရဟဏီယတာယ၊ အဝဍ္ဎိအာဝဟနတာယ၊ အဃဝတ္ထုတာယ စ အဃတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) အဃန္တိ ပါပံ ဝိယ အရိယဇနေဟိ ဝိဂရဟိတဗ္ဗံ။ သတ္တာနံ အနတ္ထဇနနတော အဝဍ္ဎိအာဝဟံ၊ ပါပဿ စ ဝတ္ထုဘူတံ ခန္ဓပဉ္စကန္တိ အာဟ ဝိဂရဟ။ ပ ။ အဃတောတိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၅။) ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို အကုသိုလ်တရားတို့ကဲ့သို့ ဘုရားအစရှိသော အရိယာသူတော်ကောင်း- တို့သည် ကဲ့ရဲ့တော်မူကုန်၏။ မစင်ဟူသမျှသည် အနည်းငယ်ပင်ဖြစ်သော်လည်း ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ်သဘောသာ ဧကန်ရှိသကဲ့သို့ ဘဝဟူသမျှသည် အနည်းငယ်ပင် ဖြစ်သော်လည်း ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ်သဘောသာ ဧကန်ရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် ဘုရားရှင်သည် မည်သည့်ဘဝကိုမျှ ချီးမွမ်းတော် မမူပေ။ မစင်ကို စက်ဆုပ်ရွံရှာတော်မူသကဲ့သို့ ဘဝဟူသော ရုပ်နာမ်ခန္ဓာကို စက်ဆုပ်ရွံရှာတော်မူ၏။ (အံ-၁-၃၆။) ယင်းသို့လျှင် ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့သည် အကုသိုလ်တရားတို့ကဲ့သို့ ကဲ့ရဲ့အပ်သော သဘောရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာ ရှိသူ-

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘ဝိဂရဟဏီယတာယ၊ အဝဍ္ဎိအာဝဟနတာယ၊ အဃဝတ္ထုတာယ စ အဃတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘因为应受呵责、招致衰损，又是恶的所依，所以以恶观。’《大复注》解释（缅文字体）：‘အဃန္တိ ပါပံ ဝိယ အရိယဇနေဟိ ဝိဂရဟိတဗ္ဗံ။ သတ္တာနံ အနတ္ထဇနနတော အဝဍ္ဎိအာဝဟံ၊ ပါပဿ စ ဝတ္ထုဘူတံ ခန္ဓပဉ္စကန္တိ အာဟ ဝိဂရဟ။ ပ ။ အဃတောတိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၅။)’译：‘所谓恶，是如罪恶一般应受圣者呵责；因为给有情带来无益，故招致衰损；五蕴又是罪恶的所依。因此说“因为应受呵责……所以以恶观”。’佛陀等圣者像呵责不善法一样呵责五蕴色名法。譬如粪秽无论多么微少，必定可厌可恶；同样，任何生命无论多么短少，也必定可厌可恶。因此佛陀不赞叹任何有；如厌恶粪秽一样，厌恶称为生命的色名蕴。（《增支部》1-36。）如此，色法、名法如不善法一般应受呵责；而具足色名蕴者——

တို့သည်သာလျှင် ပဋိသန္ဓေဘေးဆိုးကြီး အိုဘေးဆိုးကြီး နာဘေးဆိုးကြီး သေဘေးဆိုးကြီး အပါယ်ဘေးဆိုးကြီး စသည့်ဘေးဆိုးကြီး အမျိုးမျိုးနှင့် တွေ့ရ၏၊ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာမရှိသူတို့ကား ထိုဘေးဆိုးကြီးတို့နှင့် တစ်ရံတစ်ဆစ်မျှ မတွေ့ရတော့ပေ။ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့က ထိုဘေးဆိုးကြီးများကို သယ်ဆောင်ပေးနေတတ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။

——才会遭遇结生之灾、衰老之灾、疾病之灾、死亡之灾、恶趣之灾等种种大灾；不再有色名蕴者，便永远不会遭遇这些灾祸，因为正是色名蕴把这些大灾随身带来。

ပရမတ္ထသစ္စာအားဖြင့် ဆိုရမူကား သင်္ခတပရမတ္ထတရားတို့၌ ဖြစ်တည်ပျက် = ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် သဘောတရားများ ထင်ရှားရှိကြသည်ချည်းသာတည်း။ ယင်းသင်္ခတပရမတ်တရားတို့၏ ဖြစ်မှု တည်မှု ပျက်မှုတို့ကား ဘေးဆိုးကြီးများ ပင်တည်း။ ထို ဖြစ်တည်ပျက် ဘေးဆိုးကြီးများကို ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည် မိမိတို့နှင့် တစ်ပါတည်း သယ်ဆောင် လာကြ၏။ ယင်းသို့လျှင် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည် သတ္တဝါအများတို့၏ အကျိုးစီးပွားမဲ့ကို လွန်စွာ ဆောင်တတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် လည်းကောင်း၊ ---- အဃဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော အကုသိုလ်ထိုထိုသည်လည်း ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့ကို အစွဲပြု၍သာဖြစ်ပေါ်လာရ၏၊ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာ မရှိက မဖြစ်နိုင်။ ယင်းသို့လျှင် အဃဟုခေါ်ဆိုအပ်သော အကုသိုလ် ထိုထို၏ တည်ရာ၏အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ---- ဤအကြောင်းတရားများကြောင့် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာ ဟူသမျှသည် အဃံ = အကျိုးယုတ် အကျိုးမဲ့မျိုးသာဖြစ်၏။ ယင်းသဘောတရားများကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အဃ

就胜义谛而言，一切有为胜义法中都明显具有生、住、灭——生时、住时、灭时——这三种性质。有为胜义法的生、住、灭本身就是大灾；色名蕴把这三种大灾与自己一同带来。如此，色名蕴能给众多有情带来巨大的无益；再者，各种称为恶（agha）的不善也必须依色名蕴才能生起，没有色名蕴就不可能生起，因此色名蕴又是种种恶的所依。由于这些原因，一切色名蕴唯是恶（agha），唯是无益无利。应以智照见这些性质，观作‘恶——

အဃ ဟု ရှုပါ။

——恶’。

၄။ ဂဏ္ဍတော

四、以痈观（gaṇḍato）

ဒုက္ခတာသူလယောဂိတာယ၊ ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရဏတာယ၊ ဥပ္ပါဒဇရာဘင်္ဂေဟိ ဥဒ္ဓုမာတ-ပရိပက္က- ပဘိန္နတာယ စ ဂဏ္ဍတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘ဒုက္ခတာသူလယောဂိတာယ၊ ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရဏတာယ၊ ဥပ္ပါဒဇရာဘင်္ဂေဟိ ဥဒ္ဓုမာတ-ပရိပက္က- ပဘိန္နတာယ စ ဂဏ္ဍတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘因为与苦性的刺痛相应、流出烦恼的不净脓液，又因生、老、灭而肿胀、成熟、破裂，所以以痈观。’

原书第 86 页

ပကတိသော ထွတ်မြင်းအနာ အိုင်းအမာနာတို့သည် နာကျင်ကိုက်ခဲခြင်း ဒဏ်ချက်ဖြင့် ထိုးဆွခံရသကဲ့သို့ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည်လည်း၊ ကာယိကဒုက္ခဝေဒနာ စေတသိကဒုက္ခဝေဒနာ ဟူသော ဒုက္ခဒုက္ခ၊ တည်နေတုန်း အခိုက်အတန့် ဖြစ်တုန်း အခိုက်အတန့် ဥပါဒ်တုန်း အခိုက်အတန့်၌သာ သုခဖြစ်၍ ဘင်ကာလသို့ရောက်က ဖောက်ပြန် ပျက်စီးတတ်သော ကာယိကသုခဝေဒနာ စေတသိကသုခဝေဒနာ ဟူသော ဝိပရိဏာမဒုက္ခ၊ ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း ဒဏ်ချက်ဖြင့် အမြဲမပြတ် အညှဥ်းပန်း အနှိပ်စက်ခံရသော သင်္ခါရဒုက္ခ ---- ဤသုံးမျိုးသော နာကျင်ကိုက်ခဲခြင်း ဒုက္ခတာဒဏ်ချက်ဖြင့် အမြဲမပြတ် အထိုးအဆွ ခံနေရ၏။ ယင်းသို့လျှင် သုံးမျိုးသော ဒုက္ခတာ ဟု ဆိုအပ်သော ထိုးကျင့်ကိုက်ခဲခြင်းနှင့် ယှဥ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ပကတိသော အိုင်းအမာနာမှ အပုပ်ရည်များသည် တစစ်စစ် တစီစီ ယိုစီးကျကုန်သကဲ့သို့ ယင်းရုပ်နာမ် ခန္ဓာတို့ကို အာရုံပြု၍ ရာဂစသော ကိလေသာအပုပ်ရည်များသည်လည်း တစစ်စစ် တစီစီ ယိုစီးကျတတ်ကုန်၏။

譬如普通的突起疮痈不断受到疼痛刺击，色名蕴也不断受到三种苦性刺痛：身苦受与心苦受所成的苦苦；身乐受与心乐受在生时和住时暂属快乐，到了灭时便变坏消失，所成的变易苦；以及不断受生灭冲击逼迫的行苦。如此，色名蕴与称为三苦性的刺痛相应。又如普通疮痈不断渗出脓液，以色名蕴为所缘而生的贪等烦恼脓液也不断流出。

ယင်းရာဂစသော ကိလေသာအပုပ်ရည်တို့သည် ရံခါအချို့သော အကုသိုလ်နာမ်တရားတို့နှင့် ယှဥ်တွဲ၍လည်း အတူဖြစ်တတ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည် အာရုံအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ သမ္ပယုတ်အားဖြင့် လည်းကောင်း ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ ရာဂစသည့် ကိလေသာအပုပ်ရည်ဟူသော မစင်မကြယ် ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် အညစ်အကြေးကို တစစ်စစ် တစီစီ ယိုတတ်ကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ပကတိသော အိုင်းအမာနာသည် ဖူးဖူးရောင်တက်ခြင်း၊ မှည့်ကျက်ခြင်း၊ ဖရိုဖရဲပေါက်ကွဲခြင်း ရှိသကဲ့သို့ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည်လည်း --- (က) ရှေးကမရှိမူ၍ ယခုမှ ရုတ်ခြည်းဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့် ယင်း ဖြစ်ခြင်း = ဥပါဒ်သဘောဖြင့် ဖူးဖူးရောင်- တက်ခြင်း၊ ( ခ ) ဌီသဘော = ဇရာသဘောဖြင့် မှည့်ကျက်ခြင်း၊ ( ဂ ) ဘင်သဘော = မရဏသဘောဖြင့် ဖရိုဖရဲ ပေါက်ပြဲ ကွဲအက် ပျက်စီးခြင်းသဘော ရှိသောကြောင့်-

贪等烦恼脓液有时又与某些不善名法相应而俱生。因此，色名蕴随其所应，或作为所缘，或作为相应法，不断渗出贪等烦恼脓液这种不净、可厌、可恶的污物。又如普通疮痈会肿胀、成熟并凌乱破裂，色名蕴也同样：甲、先前没有而今突然生起，依生时性质而肿胀；乙、依住时即老化的性质而成熟；丙、依灭时即死亡的性质而破裂、崩解、毁坏——

လည်းကောင်း ---

——也因如此；

ဤအကြောင်းများကြောင့် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာဟူသမျှသည် ဂဏ္ဍံ = မဖွယ်ရုပ်ဆင်း ထွတ်မြင်းအိုင်းအမာနာ- မျိုးသာတည်း။ ယင်းသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ဂဏ္ဍ ဂဏ္ဍ ဟု ရှုပါ။

由于这些原因，一切色名蕴唯是痈（gaṇḍa），唯是丑陋、突起的疮痈。应以智照见这种性质，观作‘痈、痈’。

၅။ သလဒတော

五、以箭观（sallato）

ပီဠာဇနကတာယ၊ အန္တောတုဒနတာယ၊ ဒုန္နီဟရဏီယတာယ စ သလဒတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့သည် ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း ဒဏ်ချက်ဖြင့် ရုပ်နာမ်ကိန်းဝပ်ရာ သတ္တဝါကို ညှဥ်းပန်း နှိပ်စက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဒုက္ခဝေဒနာစသော ဝေဒနာအမျိုးမျိုးတို့သည် ကိုယ်တွင်း၌ ထိုးဆွတတ် ထိုးကျင့်တတ်သကဲ့သို့ ဤရုပ်နာမ် ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့သည်လည်း ခန္ဓာကိုယ်အတ္တဘော၏ အတွင်း၌ တည်ကုန်သည်သာလျှင် ဖြစ်ကုန်၍ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ထိုးဆွတတ် နှိပ်စက်တတ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့အပေါ်၌ ''ငါ-ငါ့ဟာ''ဟု တဏှာဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် နှလုံးသွင်းမှုသည် မြဲမြံခိုင်ခံ့သည်- ၏အဖြစ်ကြောင့် ယင်းတဏှာစွဲ ဒိဋ္ဌိစွဲတို့ကို အရိယမဂ်တည်းဟူသော မွေးညှပ်နှင့် ကင်း၍ နှုတ်ပယ်ခြင်းငှာ တတ်နိုင်ခဲသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း ---

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘ပီဠာဇနကတာယ၊ အန္တောတုဒနတာယ၊ ဒုန္နီဟရဏီယတာယ စ သလဒတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘因为造成逼迫、从内刺入，又难以拔除，所以以箭观。’色名诸行以生灭冲击逼迫色名所依的有情；苦受等种种受如在身体内部刺入、穿刺，色名诸行也住在这个身体生命的内部，以生灭之力刺击、压迫；再者，对色名诸行作‘我、我所’的爱见作意极其坚固，离开称为圣道的镊子，便难以拔除爱执与见执——

ဤအကြောင်း တရားများကြောင့် ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားမှန်သမျှသည် သလဒံ = စူးဝင်ညစ်ဆိုး မြား- ငြောင့်မျိုးသာတည်း။ ယင်းသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ သလဒ သလဒ ဟု ရှုပါ။

——由于这些原因，一切色名诸行唯是箭（salla），唯是刺入身体的污秽箭刺。应以智照见这种性质，观作‘箭、箭’。

原书第 87 页

၆။ အာဗာဓတော

六、以疾观（ābādhato）

အသေရိဘာဝဇနကတာယ၊ အာဗာဓပဒဋ္ဌာနတာယ စ အာဗာဓတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) မကျန်းမမာသည့် အိပ်ရာတွင် လဲနေသော လူနာသည် ဣရိယာပုထ်လေးပါး၌ ကိုယ့်စွမ်းအားဖြင့် မတတ်နိုင်၊ သူတစ်ပါးတို့က လုပ်ကျွေးပြုစုပေးရခြင်း၊ အိပ်ရာ၌ လှဲသိပ်ပေးရခြင်း၊ အိပ်ရာမှ ထူမပေးရခြင်း စသည်ဖြင့် သူတစ်ပါးနှင့်စပ်သော ကိုယ်၏ဖြစ်ခြင်းရှိသည်ဖြစ်၍ အသေရီမည်သကဲ့သို့ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည်လည်း ဣရိ- ယာပုထ်လေးပါး၌ ကိုယ့်စွမ်းအားဖြင့် မတတ်နိုင်၊ မိမိနှင့်စပ်ခြင်းမရှိ၊ အကြောင်းတရားဟူသော သူတစ်ပါးနှင့်သာ စပ်ခြင်းရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် အသေရိဘာဝမည်၏။

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘အသေရိဘာဝဇနကတာယ၊ အာဗာဓပဒဋ္ဌာနတာယ စ အာဗာဓတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘因为造成不自在，又是疾病的近因，所以以疾观。’病卧在床的人不能靠自己的力量保持四威仪，必须由别人服侍照料、扶他躺下、扶他起身等；由于身体依赖他人，故称为不自在者（aserī）。色名蕴也不能靠自己的力量保持四威仪，并不依属于自己，只能依属于称为因法的他者，因此名为不自在性。

ရုပ်နာမ်ခန္ဓာရှိမှ အနာရောဂါရှိ၏။ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာမရှိသော် အနာရောဂါမရှိ၊ ထို့ကြောင့် ရုပ်နာမ်တို့သည် အသည်းအသန် လွန်စွာ နှိပ်စက်တတ်သော အနာရောဂါ၏ အနီးကပ်ဆုံး အကြောင်းရင်း ပဒဋ္ဌာန် ဖြစ်၏။

有色名蕴才有疾病；没有色名蕴就没有疾病。因此，色名是严重压迫性疾病最切近的近因。

ဤသို့လျှင် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာဟူသမျှသည် အကြောင်းတရားဟူသော သူတစ်ပါးနှင့်စပ်ခြင်း = စပ်၍ဖြစ်ခြင်း ရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ အသည်းအသန် လွန်စွာ နှိပ်စက်တတ်သော အနာရောဂါ၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်- သောကြောင့်လည်းကောင်း အာဗာဓံ = နှိပ်စက်လွှမ်းမိုး အနာမျိုးသာတည်း။ ယင်းသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အာဗာဓ အာဗာဓ ဟု ရှုပါ။

如此，一切色名蕴既依属于称为因法的他者——即依他而生——又是严重压迫性疾病的根源，所以唯是疾（ābādha），唯是压迫侵扰之病。应以智照见这种性质，观作‘疾、疾’。

၇။ ဥပဒ္ဒဝတော

七、以祸患观（upaddavato）

အဝိဒိတာနံယေဝ ဝိပုလာနံ အနတ္ထာနံ အာဝဟနတော၊ သဗ္ဗုပဒ္ဒဝဝတ္ထုတာယ စ ဥပဒ္ဒဝတော။

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘အဝိဒိတာနံယေဝ ဝိပုလာနံ အနတ္ထာနံ အာဝဟနတော၊ သဗ္ဗုပဒ္ဒဝဝတ္ထုတာယ စ ဥပဒ္ဒဝတော။’

(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)

‘(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘因为带来难以预知的广大无益，又是一切祸患的所依，所以以祸患观。’

ပကတိသော မင်းဘေး မင်းဒဏ်စသော ဘေးရန် ဥပဒ္ဒဝေါတို့သည် မင်းပြစ် မင်းဒဏ်သင့်သူ သတ္တဝါကို အကျိုးမဲ့ကို ဖြစ်စေလျက် လွှမ်းမိုးဖိစီး နှိပ်စက်တတ်၏။ ဤအတူ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည်လည်း ''ဥထဲကြက်ငယ် ပေါက်ဝယ်ကျေးသို့'' တွေးဆ၍ သိခြင်းငှာ မတတ်အားသည်သာလျှင် ဖြစ်ကုန်သော အိုဘေး နာဘေး သေဘေး မင်းဘေး မင်းဒဏ်စသော ပြန့်ပြောပေါများကုန်သော အကျိုးမဲ့အမျိုးမျိုးတို့ကို ရွက်ဆောင်ပေးတတ်ကုန်၏။

通常，王难、王罚等祸患会使受罚的有情遭受无益，并压倒、逼迫他。同样，色名蕴也像‘蛋中雏鸡、笼中鹦鹉’一般，带来难以推知的老灾、病灾、死灾、王难、王罚等众多无益。

ကပ်၍နှိပ်စက်တတ်သော အလုံးစုံသော ဘေးဥပဒ္ဒဝေါ အမျိုးမျိုး၏ တည်ရာဝတ္ထုယာခင်းလည်း ဖြစ်၏။

色名蕴还是一切紧逼、压迫之祸患的所依与发生之地。

ဤသို့လျှင် ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရား မှန်သမျှသည် တွေးဆ၍ သိနိုင်ခဲသည့် အကျိုးမဲ့အမျိုးမျိုးကို သယ်- ဆောင်တတ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ လွန်စွာကပ်ရပ် နှိပ်စက်တတ်သော ဘေးဥပဒ္ဒဝေါ အမျိုးမျိုး၏ တည်ရာ ဝတ္ထုယာခင်း ဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း ဥပဒ္ဒဝံ = လွန်စွာကပ်ရပ် နှိပ်စက်တတ်သော ဘေးဥပါဒ်မျိုးသာ- တည်း။ (ယင်း ဘေးရန်ဥပဒ္ဒဝေါတို့တွင် သိနိုင်ခဲ မြင်နိုင်ခဲသော ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း ဘေးဒဏ်ဟူသော ဘေး ဥပဒ္ဒဝေါလည်း ပါဝင်၏။) ယင်းသဘောတရားကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ဥပဒ္ဒဝ ဥပဒ္ဒဝ ဟု ရှုပါ။

如此，一切色名诸行既带来难以推知的种种无益，又是一切紧逼、压迫之祸患的所依与发生之地，所以唯是祸患（upaddava），唯是极其紧逼、压迫的灾祸。（其中也包括难知难见的生灭灾患。）应以智照见这种性质，观作‘祸患、祸患’。

ဥပဒ္ဒဝတီတိ ဥပဒ္ဒဝေါ၊ အနတ္ထံ ဇနေန္တော အဘိဘဝတိ အဇ္ဈောတ္ထရတီတိ အတ္ထော၊ ရာဇဒဏ္ဍာဒီနံ ဧတံ အဓိဝစနံ။ ခန္ဓာ စ ဧဒိသာတိ ဝုတ္တံ ''အဝိဒိတာနံ။ ပ ။ ဥပဒ္ဒဝတော''တိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၅။) ကပ်၍နှိပ်စက်တတ်သောကြောင့် ဥပဒ္ဒဝ = ဥပဒ္ဒဝေါ မည်၏။ အကျိုးမဲ့အမျိုးမျိုးကို ဖြစ်စေလျက် လွှမ်းမိုး ဖိစီး နှိပ်စက်တတ်၏ဟု ဆိုလို၏။ ဤဥပဒ္ဒဝ = ဥပဒ္ဒဝေါဟူသော အမည်သည် မင်းဘေး မင်းဒဏ် စသည်တို့၏ အမည်တည်း။ ခန္ဓာတို့သည်လည်း ဤသို့ သဘောရှိသည်သာလျှင် ဖြစ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် အဋ္ဌကထာဆရာတော်- က ''ပကတိသော မင်းဘေး မင်းဒဏ်စသော ဘေးရန်ဥပဒ္ဒဝေါတို့သည် မင်းပြစ် မင်းဒဏ်သင့်သူ သတ္တဝါကို

巴利《大复注》引文（缅文字体）：‘ဥပဒ္ဒဝတီတိ ဥပဒ္ဒဝေါ၊ အနတ္ထံ ဇနေန္တော အဘိဘဝတိ အဇ္ဈောတ္ထရတီတိ အတ္ထော၊ ရာဇဒဏ္ဍာဒီနံ ဧတံ အဓိဝစနံ။ ခန္ဓာ စ ဧဒိသာတိ ဝုတ္တံ ''အဝိဒိတာနံ။ ပ ။ ဥပဒ္ဒဝတော''တိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၅။)’译：‘能紧逼侵害，故名祸患；意谓它造成无益而征服、压倒。这是王罚等的名称。诸蕴也具有同样性质，所以说“带来难以预知的……所以以祸患观”。’因为紧逼侵害，所以称为祸患；意谓使种种无益发生，并压倒、逼迫。祸患这一名称，就是王难、王罚等的名称。诸蕴也确实具有这种性质，所以义注师解释说：‘通常，王难、王罚等祸患会使受罚的有情——

原书第 88 页

အကျိုးမဲ့ကို ဖြစ်စေလျက် လွှမ်းမိုး ဖိစီး နှိပ်စက်တတ်၏။ ဤအတူ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည်လည်း 'ဥထဲကြက်ငယ် ပေါက်ဝယ်ကျေးသို့' တွေးဆ၍ သိခြင်းငှာ မတတ်အားသည်သာလျှင် ဖြစ်ကုန်သော အိုဘေး နာဘေး သေဘေး မင်းဘေး မင်းဒဏ်စသော ပြန့်ပြောပေါများကုန်သော အကျိုးမဲ့ အမျိုးမျိုးတို့ကို ရွက်ဆောင်ပေးတတ်ကုန်၏'' ဟု ဖွင့်ဆိုတော်မူအပ်ပေသည်။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၅။)

——遭受无益，并压倒、逼迫他。同样，色名蕴也像“蛋中雏鸡、笼中鹦鹉”一般，带来难以推知的老灾、病灾、死灾、王难、王罚等众多无益。’（《大复注》2-395。）

၈။ ဘယတော

八、以怖畏观（bhayato）

သဗ္ဗဘယာနံ အာကရတာယ၊ ဒုက္ခဝူပသမသင်္ခါတဿ ပရမဿာသဿ ပဋိပက္ခဘူတတာယ စ ဘယတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဘယာဝဟတော၊ အဘယပဋိပက္ခတော စ ခန္ဓာ ဘယန္တိ အာဟ ''သဗ္ဗဘယာနံ ။ ပ ။ ဘယတော''တိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၅။) ခန္ဓာငါးပါး = ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် မျက်မြင်လောက ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ ကျရောက်သော ဘေးအမျိုးမျိုး တမလွန်လောက၌ ကျရောက်သော ဘေးအမျိုးမျိုးဟု ဆိုအပ်ကုန်သော အလုံးစုံသော ဘေးအမျိုးမျိုးတို့၏တည်ရာ ဘေးတွင်းကြီးသဖွယ် ဖြစ်ကြ၏။ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာရှိမှ ယင်းဘေးဆိုးကြီးများ ဖြစ်နိုင်ကြ၏ တည်ရှိနိုင်ကြ၏။ ရုပ်နာမ် = ခန္ဓာတို့က ယင်းဘေးအမျိုးမျိုးတို့ကို သယ်ဆောင်ပေးတတ်ကုန်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ယင်းဘေးအမျိုးမျိုး တို့တွင် ပဋိသန္ဓေဘေးဆိုးကြီး၊ အိုဘေးဆိုးကြီး၊ နာဘေးဆိုးကြီး၊ သေဘေးဆိုးကြီး၊ (ရာဂမကင်းသေးသူတို့အတွက်) သောက-ပရိဒေဝ-ဒုက္ခ-ဒေါမနဿ-ဥပါယာသဟူသော ဘေးဆိုးကြီး၊ ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း ဒဏ်ချက်ဖြင့် အမြဲမပြတ်

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘သဗ္ဗဘယာနံ အာကရတာယ၊ ဒုက္ခဝူပသမသင်္ခါတဿ ပရမဿာသဿ ပဋိပက္ခဘူတတာယ စ ဘယတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘因为是一切怖畏的矿藏，又与称为苦之止息的最上安稳相对，所以以怖畏观。’《大复注》解释（缅文字体）：‘ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဘယာဝဟတော၊ အဘယပဋိပက္ခတော စ ခန္ဓာ ဘယန္တိ အာဟ ''သဗ္ဗဘယာနံ ။ ပ ။ ဘယတော''တိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၅။)’译：‘诸蕴带来现世与来世的怖畏，又与无畏相对，所以是怖畏；故说“是一切怖畏的……所以以怖畏观”。’五蕴色名法如同一座大险坑，是现世与来世一切怖畏的所依。有色名蕴，这些大灾才能发生、存在，因为色名蕴会把各种怖畏带来。这些怖畏包括结生之灾、衰老之灾、疾病之灾、死亡之灾，以及对尚未离贪者而言的愁、悲、苦、忧、恼之灾，还有不断——

အညှဥ်းပန်း အနှိပ်စက်ခံရသည့် သင်္ခါရဒုက္ခဘေးဆိုးကြီးစသည့် ဘေးဆိုးကြီး အမျိုးမျိုးတို့လည်း ပါဝင်ကြ၏။

——受生灭冲击逼迫的行苦之灾等种种大灾。

တစ်ဖန် ယင်းခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် ဆင်းရဲဒုက္ခခပ်သိမ်း၏ အငြိမ်းကြီးငြိမ်းရာ အအေးကြီး အေးရာ အချမ်းသာကြီး ချမ်းသာရာ အသက်သာကြီး သက်သာရာဟု ဆိုအပ်သော နိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်ကြီး၏- လည်း ထိပ်တိုက်ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်ကြ၏။

再者，五蕴色名法还与殊胜涅槃正相反；涅槃是一切苦的大寂灭、大清凉、大安乐与大轻安。

ဤသို့လျှင် ခန္ဓာငါးပါး = ရုပ်နာမ်တရားမှန်သမျှသည် မျက်မှောက် တမလွန် နှစ်တန်သော ဘေးဒုက္ခ အမျိုးမျိုးတို့၏တည်ရာ ဘေးတွင်းကြီးသဖွယ် ဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဘေးအမျိုးမျိုးတို့၏ ငြိမ်းအေးရာ သက်သာရာ နိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်ကြီး၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း ဘယံ = ချမ်းသာ စသည်နှင့် မရော ပြန့်ပြောများပြား ကြီးမားသော ဘေးမျိုးသာ ဖြစ်၏။ ယင်းသဘောတရားကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ဘယ ဘယ ဟု ရှုပါ။

如此，一切五蕴色名法既如大险坑，是现世、来世两类种种怖畏与苦的所依，又与一切怖畏得以寂静、轻安的殊胜涅槃相反，所以唯是怖畏（bhaya），唯是不与安乐等混杂、广大严重的危险。应以智照见这种性质，观作‘怖畏、怖畏’。

၉။ ဤတိတော

九、以灾厄观（ītito）

အနေကဗျသနာဝဟနတာယ ဤတိတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) ဗျာဓိအာဒီဟိ စ ခန္ဓာနံ ဗျသနန္တိ ။ ဗျသနာဝဟဘာဝေန ဧတီတိ ဤတိ။ အာဂန္တုကာနံ အကုသလ- ပက္ခိယာနံ ဗျသနဟေတူနံ ဧတံ အဓိဝစနံ။ ခန္ဓာ စ ဧဒိသာတိ အာဟ ''အနေကဗျသနာဝဟတာယ ဤတိတော''တိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၅။) ဗျာဓိ ဇရာ မရဏစသည်တို့ဖြင့် ခန္ဓာငါးပါး=ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ ပျက်စီးခြင်းသည် ဗျသနတည်း။ ဤကား သမုတိသစ္စာတည်း။ ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း ဒဏ်ချက်တို့ဖြင့် အညှဥ်းပန်း အနှိပ်စက်ခံရခြင်းကြောင့် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့၏ ပျက်စီးခြင်းသည် ဗျသနတည်း။ ဤကား ပရမတ္ထသစ္စာတည်း။ တစ်နည်းဆိုရသော် သင်္ခတတရား မှန်သမျှ၌---

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘အနေကဗျသနာဝဟနတာယ ဤတိတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘因为带来多种毁坏，所以以灾厄观。’《大复注》解释（缅文字体）：‘ဗျာဓိအာဒီဟိ စ ခန္ဓာနံ ဗျသနန္တိ ။ ဗျသနာဝဟဘာဝေန ဧတီတိ ဤတိ။ အာဂန္တုကာနံ အကုသလ- ပက္ခိယာနံ ဗျသနဟေတူနံ ဧတံ အဓိဝစနံ။ ခန္ဓာ စ ဧဒိသာတိ အာဟ ''အနေကဗျသနာဝဟတာယ ဤတိတော''တိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၅။)’译：‘诸蕴因疾病等而毁坏。它以带来毁坏的性质而到来，故名灾厄；这是如来客般的不善一方、作为毁坏之因诸法的名称。诸蕴也具有这种性质，所以说“因为带来多种毁坏，所以以灾厄观”。’五蕴色名法因病、老、死等而毁坏，名为毁坏（vyasana）；这是世俗谛。色名蕴因受生灭冲击逼迫而毁坏，也名为毁坏；这是胜义谛。换一种说法，一切有为法都——

原书第 89 页

မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း ၁။ ဥပ္ပါဒ = ဖြစ်မှုသဘော၊ ၂။ ဝယ = ပျက်မှုသဘော၊ ၃။ ဌိတဿ အညထတ္တ = တည်သည့် ဌီကာလဟူသော ဖြစ်ပြီးနောက် ပျက်မည့် ဘင်ကာလဘက်သို့ ယိုင်လဲ-

——具有三种有为相：一、生，即生起的性质；二、灭，即坏灭的性质；三、住异，即生起以后便朝向将要坏灭的灭时而倾斜——

နေမှုသဘော ---

——的性质。

ဤအထက်ပါ သင်္ခတလက္ခဏာသုံးပါးသည် ရှိမြဲဓမ္မတာ ဖြစ်၏။ သင်္ခတတရားမှန်သမျှသည် = သင်္ခါရ တရားမှန်သမျှသည် ယင်းဖြစ်မှု-တည်မှု-ပျက်မှုဟူသော သင်္ခတဒဏ်ချက် သုံးမျိုးဖြင့် အမြဲမပြတ် အညှဥ်းပန်း အနှိပ်စက်ခံနေရ၏။ သင်္ခတ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့၏ ပျက်စီးခြင်း ဗျသနပင်တည်း။ ခန္ဓာငါးပါး = ရုပ်နာမ်တရား- တို့သည် ဤပျက်စီးခြင်း ဗျသနတရားကို မိမိတို့နှင့်အတူတကွ တစ်ပါတည်း သယ်ဆောင်၍ လာတတ်သော- ကြောင့် ဤတိမည်၏။ ဤ ဤတိ-ဟူသောအမည်သည် ဥပစာရအားဖြင့် ဧည့်သည်အာဂန္တုသဖွယ်ဖြစ်ကုန်သော အကုသိုလ်တရားတို့၏ အသင်းအပင်း ဘက်တော်သားဖြစ်ကုန်သော ပျက်စီးခြင်း ဗျသနတရား၏ အကြောင်း- ရင်းစစ် ဖြစ်ကြကုန်သော အဝိဇ္ဇာ-တဏှာ-ဥပါဒါန် ဦးဆောင်သည့် ကိလေသဝဋ် တရားစုတို့၏ အမည် ဖြစ်- ပေသည်။

上述三种有为相是恒常如此的法则。一切有为法，也就是一切诸行，都不断受到生、住、灭这三种有为冲击的逼迫；这就是有为色名蕴的毁坏（vyasana）。五蕴色名法把这种毁坏与自己一同带来，故称为灾厄（īti）。以譬喻用法而言，灾厄这一名称，也指以无明、爱、取为首的烦恼轮转诸法；它们如外来的访客，属于不善一方，又是毁坏的真正原因。

ကိလေသဝဋ်တည်းဟူသော အစိုဓာတ် အစေးဓာတ် ရှိမှသာလျှင် ကမ္မဝဋ်အမည်ရသော ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံတို့သည် ဝိပါကဝဋ် အမည်ရသော ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ် အကျိုးတရားတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်ကြကုန်၏။

只有具备称为烦恼轮转的湿润黏着，称为业轮转的善业、不善业才会产生称为果报轮转的五蕴色名果法。

ခန္ဓာငါးပါး = ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် ထင်ရှားတည်ရှိနေပါမှသာလျှင် ပျက်စီးခြင်း = ဗျသနတရားသည်လည်း ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာနိုင်၏။ ထို့ကြောင့် ကိလေသဝဋ်တရားစုတို့သည် ဗျသနတရား၏ အကြောင်းရင်းစစ်ဖြစ်ကြ၍ ဤတိ မည်ကြ၏။ ခန္ဓာငါးပါး = ရုပ်နာမ်တရားတို့သည်လည်း ဤနည်းအတူ ပျက်စီးခြင်း ဗျသနတရား အမျိုး- မျိုးကို ဆောင်တတ်သောကြောင့်- ဤတိ = ထိတ်လန့်စဖွယ် အန္တရာယ်မျိုးတို့သာတည်း။ ယင်းသဘောတရားကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ဤတိ ဤတိ ဟု ရှုပါ။

只有五蕴色名法明显存在，毁坏法才会明显生起。因此，烦恼轮转诸法是毁坏的真正原因，故名灾厄；五蕴色名法也同样会带来种种毁坏，所以唯是灾厄（īti），唯是令人惊恐的危险。应以智照见这种性质，观作‘灾厄、灾厄’。

၁ဝ။ ဥပသဂ္ဂတော

十、以灾患观（upasaggato）

အနေကေဟိ အနတ္ထေဟိ အနုဗဒ္ဓတာယ၊ ဒေါသူပသဋ္ဌတာယ၊ ဥပသဂ္ဂေါ ဝိယ အနဓိဝါသနာရဟတာယ စ ဥပသဂ္ဂတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) ဗဟိဒ္ဓါ ဉာတိဗျသနာဒီဟိ၊ အဇ္ဈတ္တံ ရာဂါဒီဟိ အနတ္ထေဟိ ဥပသဇ္ဇနဋ္ဌေန၊ ဥပသဂ္ဂသဒိသတာယ စ ဥပသဂ္ဂေါ။ ဥပသဂ္ဂေါတိ စ ဒေဝတူပသံဟာရဝသေန ပဝတ္တော ဗျာဓိအာဒိ အနတ္ထော။ သော အတ္ထကာမေန မုဟုတ္တမ္ပိ န အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗော ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ ''အနေကေဟိ။ ပ ။ ဥပသဂ္ဂတော''တိ။

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘အနေကေဟိ အနတ္ထေဟိ အနုဗဒ္ဓတာယ၊ ဒေါသူပသဋ္ဌတာယ၊ ဥပသဂ္ဂေါ ဝိယ အနဓိဝါသနာရဟတာယ စ ဥပသဂ္ဂတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘因为被众多无益追随、为过失所侵，又如灾患一般不应忍受，所以以灾患观。’《大复注》解释（缅文字体）：‘ဗဟိဒ္ဓါ ဉာတိဗျသနာဒီဟိ၊ အဇ္ဈတ္တံ ရာဂါဒီဟိ အနတ္ထေဟိ ဥပသဇ္ဇနဋ္ဌေန၊ ဥပသဂ္ဂသဒိသတာယ စ ဥပသဂ္ဂေါ။ ဥပသဂ္ဂေါတိ စ ဒေဝတူပသံဟာရဝသေန ပဝတ္တော ဗျာဓိအာဒိ အနတ္ထော။ သော အတ္ထကာမေန မုဟုတ္တမ္ပိ န အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗော ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ ''အနေကေဟိ။ ပ ။ ဥပသဂ္ဂတော''တိ။’

(မဟာဋီ-၂-၃၉၅-၃၉၆။)

‘(မဟာဋီ-၂-၃၉၅-၃၉၆။)’译：‘外在被亲属毁坏等无益侵扰，内在被贪等无益侵扰，又因类似灾患，故名灾患。所谓灾患，是由天神加害而发生的疾病等无益；求利益者一刹那也不应忽视它。因此说“被众多无益……所以以灾患观”。’

ဆွေမျိုးတို့၏ ပျက်စီးခြင်း = ဉာတိဗျသနဘေး၊ စီးပွားဥစ္စာတို့၏ ပျက်စီးခြင်း ဘောဂဗျသနဘေးစသော ဗဟိဒ္ဓဘေးဆိုး အမျိုးမျိုးတို့သည်လည်းကောင်း၊ အကျိုးမဲ့ဟူသမျှကို အစွမ်းကုန်ရွက်ဆောင်ပေးတတ်သည့် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ မာန်မာနစသည့် အဇ္ဈတ္တဘေးဆိုး အမျိုးမျိုးတို့သည်လည်းကောင်း၊ ခန္ဓာငါးပါး = ရုပ်နာမ်တရား- တို့၏ နောက်သို့ အစဥ်တစိုက်လိုက်၍ ဖွဲ့စပ်နေ၏၊ ကပ်ငြိနေ၏။ ယင်းသို့လျှင် ရုပ်နာမ်တို့သည် အကျိုးမဲ့ကို အစွမ်းကုန် ရွက်ဆောင်ပေးတတ်သည့် ဆွေမျိုးတို့၏ ပျက်စီးခြင်း၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့၏ ပျက်စီးခြင်းစသော ဗဟိဒ္ဓ ဘေးဆိုးအမျိုးမျိုး၊ ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ မာန်မာနစသော အဇ္ဈတ္တဘေးဆိုးအမျိုးမျိုးတို့က အစဥ်တစိုက်လိုက်၍ ဖွဲ့စပ်အပ် ကပ်ငြိအပ်သောကြောင့် ဥပသဂ္ဂ မည်၏။

亲属毁坏、财富毁坏等种种外在灾祸，以及能竭力带来一切无益的贪、嗔、痴、慢等种种内在灾祸，始终追随、缠绕、黏附于五蕴色名法。色名不断受到这些外在和内在灾祸的追随、缠绕与黏附，所以称为灾患。

原书第 90 页

တစ်ဖန် ရုပ်နာမ်တို့သည် ဥပသဂ္ဂနှင့်တူသောကြောင့်လည်း ဥပသဂ္ဂမည်၏။ တူညီပုံကား ဤသို့တည်း။

再者，色名也因为类似灾患而名为灾患。相似之处如下。

နတ်တို့၏ ကပ်၍ဆောင်ခြင်း၊ ဆောင်ပေးခြင်း၊ ပြုစားခြင်း၊ လှည့်စားခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဖျားနာခြင်း ဗျာဓိစသော အကျိုးမဲ့သည့် ဥပသဂ္ဂတည်း။ ထိုအကျိုးမဲ့ ဥပသဂ္ဂကို အကျိုးစီးပွားကို လိုလားတောင့်- တလျက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်မှန်သမျှသည် တစ်မုဟုတ်မျှသော်လည်း လျစ်လျူမရှုအပ် မရှုထိုက်ဖြစ်၏။ အလားတူပင် ခန္ဓာငါးပါး = ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် ဗျာဓိစသော အကျိုးမဲ့တို့ကို ကပ်၍ဆောင်လာကြ၏၊ ထို့ကြောင့် ဥပသဂ္ဂ- နှင့်တူ၏။ ယင်းဗျာဓိစသော အကျိုးမဲ့၊ ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်းဟူသော အကျိုးမဲ့တို့ကို သယ်ပိုးရွက်ဆောင် လာတတ်- ကုန်သော ဥပသဂ္ဂအမည်ရသော ခန္ဓာငါးပါး = ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော အကျိုးစီးပွား ချမ်းသာထူး ချမ်းသာမြတ်ကြီးကို လိုလားတောင့်တသော အမျိုးကောင်းသား အမျိုးကောင်းသမီး မှန်ပါက တစ်မုဟုတ် တစ်ခဏကလေးမျှသော်လည်း သည်းခံထားခြင်း၊ လျစ်လျူရှုထားခြင်းငှာ မထိုက်တန်ပေ။

由天神的附着、驱使、作祟与迷惑之力造成的疾病等无益，称为灾患。任何希望获得利益的人，一刹那也不应忽视这种有害的灾患。同样，五蕴色名法也把疾病等无益一并带来，故与灾患相似。凡希望获得道、果、涅槃这一广大殊胜利益安乐的善男子、善女人，对于会时时带来疾病、生灭等无益而名为灾患的五蕴色名法，一刹那也不应容忍或置之不理。

တစ်ဖန် ခန္ဓာငါးပါး = ရုပ်နာမ်တရားမှန်သမျှတို့သည် အာရုံအားဖြင့်လည်းကောင်း သမ္ပယုတ်အားဖြင့် လည်းကောင်း ရာဂစသော အပြစ်ဒေါသတို့နှင့် ကပ်ငြိယှက်တွယ်၍ နေကြ၏။ (အထက်၌ ရှင်းပြခဲ့ပြီ။) ဤသို့လျှင် ခန္ဓာငါးပါး = ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓဖြစ်သော များပြားလှစွာသော အကျိုးမဲ့- တို့က အစဥ်တစိုက်လိုက်၍ ဖွဲ့စပ်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရာဂစသော အပြစ်ဒေါသတို့နှင့် ကပ်ငြိယှက်တွယ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ အကျိုးမဲ့ကို ဆောင်တတ်သော ဥပသဂ္ဂကဲ့သို့ တစ်ခဏမျှ သော်လည်း သည်းမခံထိုက် လက်မခံထိုက်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း --- ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရား မှန်သမျှသည် ဥပသဂ္ဂံ = တွယ်တာစွဲကပ် နှိပ်စက်တတ်သော ဥပါဒ်မျိုးသာတည်း။ ယင်းသဘောတရားကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ဥပသဂ္ဂ ဥပသဂ္ဂ ဟု ရှုပါ။

再者，一切五蕴色名法，或作为所缘，或作为相应法，都与贪等过失黏着相连。（前文已经说明。）如此，五蕴色名法既被众多内在、外在的无益不断追随、缠绕，又与贪等过失黏着相连，并且如同会带来无益的灾患一样，一刹那也不应容忍或接受。因此，一切色名诸行唯是灾患（upasagga），唯是纠缠、逼迫的灾患。应以智照见这种性质，观作‘灾患、灾患’。

၁၁။ အတာဏတော

十一、以无保护观（atāṇato）

အတာယနတာယ စေဝ၊ အလဗ္ဘနေယျခေမတာယ စ အတာဏတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) တာယိတုံ ရက္ခိတုံ အသမတ္ထတာယ န တာယနောတိ အတာယနော၊ တဗ္ဘာဝေါ အတာယနတာ။

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘အတာယနတာယ စေဝ၊ အလဗ္ဘနေယျခေမတာယ စ အတာဏတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘因为不能保护，也不能从它获得安稳，所以以无保护观。’《大复注》解释（缅文字体）：‘တာယိတုံ ရက္ခိတုံ အသမတ္ထတာယ န တာယနောတိ အတာယနော၊ တဗ္ဘာဝေါ အတာယနတာ။’

တာဏာသီသာယ ဥပဂတဿ အလဗ္ဘနေယျခေမတာ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၆။) ခန္ဓာငါးပါး = ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာပြီးက မပျက်အောင် စောင့်ရှောက်ဖို့ရန် အလွန်ခဲယဥ်း- သော တရားမျိုးတို့ ဖြစ်ကြ၏၊ ယင်းသို့ စောင့်ရှောက်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ စောင့်ရှောက်စေလိုသော အာသာဆန္ဒဖြင့် ဆည်းကပ်ပါသော်လည်း မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ မပျက်အောင် ပျက်ခြင်းဘေးကင်းအောင် မစောင့်ရှောက်နိုင်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရား မှန်သမျှသည် အတာဏံ = စောင့်ရှောက်မဲ့လျှင်း ဘေး၏အသင်းအပင်းသာတည်း။ ယင်းသဘောတရားကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အတာဏ အတာဏ ဟု ရှုပါ။

‘တာဏာသီသာယ ဥပဂတဿ အလဗ္ဘနေယျခေမတာ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၆။)’译：‘因为不能防护、守护，故不是保护，即无保护；这种状态就是不能保护。想从它获得保护而趋近时，不能由它得到安稳。’五蕴色名法一旦生起，极难保护它们不坏灭；既不能保护它们，又即使怀着希望受保护的愿望而依靠，也无论如何都不能使它们不坏灭、远离坏灭之险。因此，一切色名诸行唯是无保护（atāṇa），唯是全无护卫而与危险相伴。应以智照见这种性质，观作‘无保护、无保护’。

သင်္ခါရတရားတို့ကား ဖြစ်ပေါ်လာပြီးနောက် မပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ဖို့ရန်လည်း ခက်ခဲ၏၊ စောင့်ရှောက်စေလိုသော အာသာဆန္ဒဖြင့် ဆည်းကပ်ပါသော်လည်း ပျက်ခြင်းတည်းဟူသော ဘေးကင်းမှုကို မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ မရအပ်၊ မရနိုင်ပေ။ ကြောက်လန့်ဖွယ်ကောင်းသည့် ဘယဋ္ဌ ဘေးဒုက္ခ အနက်သဘောပင် ဖြစ်၏။

诸行生起以后，既难以守护使其不坏灭；即使怀着希望受保护的愿望而依靠，也绝不可能获得远离坏灭之险的安稳。这正是可怖的危险之义。

原书第 91 页

၁၂။ အလေဏတော

十二、以无避难观（aleṇato）

အလဒီယိတုံ အနရဟတာယ၊ အလဒီနာနမ္ပိ စ လေဏကိစ္စာကာရိတာယ အလေဏတော။

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘အလဒီယိတုံ အနရဟတာယ၊ အလဒီနာနမ္ပိ စ လေဏကိစ္စာကာရိတာယ အလေဏတော။’

(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)

‘(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘因为不值得作为避难处，也不能对前来避难者履行避难处的作用，所以以无避难观。’

ဒုက္ခဘီတိယာ ဥပလီယနာဓိပ္ပါယေန အလဒီယိတုံ။ ဒုက္ခနိဝတ္တနံ လေဏကိစ္စံ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၆။) ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရား မှန်သမျှသည် ဆင်းရဲဒုက္ခမှ ကြောက်သည်ဖြစ်၍ (အထူးသဖြင့် ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း ဒဏ်ချက်ဖြင့် အမြဲမပြတ် အညှဥ်းပန်း အနှိပ်စက်ခံနေရသည့် ဆင်းရဲဒုက္ခမှ ကြောက်သည်ဖြစ်၍) ခိုမှီကပ်ရပ်- လိုသော အာသာဖြင့် ကပ်ရပ်ခိုမှီးခြင်းငှာ မထိုက်တန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဆင်းရဲဒုက္ခမှ ကြောက်သည်ဖြစ်၍ ခိုမှီကပ်ရပ်လိုသော အာသာဖြင့် ကပ်ရပ်ခိုမှီကြကုန်သော သူတို့၏- လည်း ဆင်းရဲဒုက္ခကို ပျောက်ကွယ် နစ်မြုပ်စေခြင်းဟူသော ပုန်းအောင်းရာကိစ္စကို မပြုလုပ်တတ်သည်၏ အဖြစ်- ကြောင့်လည်းကောင်း အလေဏံ = ကွယ်ကာမဲ့လျှင်း ဘေး၏ အသင်းအပင်းသာတည်း။ ဤသဘောတရားကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အလေဏ အလေဏ ဟု ရှုပါ။

巴利《大复注》引文（缅文字体）：‘ဒုက္ခဘီတိယာ ဥပလီယနာဓိပ္ပါယေန အလဒီယိတုံ။ ဒုက္ခနိဝတ္တနံ လေဏကိစ္စံ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၆။)’译：‘由于畏惧苦，怀着靠近、依附之意而前来避难；使苦止息，是避难处的作用。’一切色名诸行，既不值得让畏惧苦者——尤其畏惧不断受生灭冲击逼迫之苦者——怀着依附的愿望前来避难，也不能为畏惧苦、希望依附而前来避难者履行使苦消失、止息的避难作用。因此，唯是无避难（aleṇa），唯是全无遮蔽而与危险相伴。应以智照见这种性质，观作‘无避难、无避难’。

၁၃။ အသရဏတော

十三、以无归依观（asaraṇato）

နိဿိတာနံ ဘယသာရကတ္တာဘာဝေန အသရဏတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) ဇာတိအာဒိဘယာနံ ဟိံ သနံ ဝိဓမနံ ဘယသာရကတ္တံ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၆။) ခန္ဓာငါးပါး = ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်တိုင်က ဇာတိ-ဇရာ-ဗျာဓိ-မရဏစသော သဘောတရား ထင်ရှားရှိနေကြသဖြင့် ဇာတိ-ဇရာ-ဗျာဓိ-မရဏစသော ဘေးဒုက္ခကို ကြောက်၍ မှီခိုကပ်ရပ်ကုန်သော သူတို့၏ ဇာတိ-ဇရာ-ဗျာဓိ-မရဏစသော ဘေးဒုက္ခကို ညှဥ်းဆဲတတ် ပယ်ဖျောက်တတ်သောသဘော၏ ထင်ရှားမရှိခြင်း- ကြောင့် ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားမှန်သမျှသည် အသရဏံ = ကိုးရာမဲ့လျှင်း ဘေး၏ အသင်းအပင်းသာတည်း။

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘နိဿိတာနံ ဘယသာရကတ္တာဘာဝေန အသရဏတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘因为不能为依靠者消除怖畏，所以以无归依观。’《大复注》解释（缅文字体）：‘ဇာတိအာဒိဘယာနံ ဟိံ သနံ ဝိဓမနံ ဘယသာရကတ္တံ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၆။)’译：‘摧破、驱散生等怖畏，就是消除怖畏。’五蕴色名法本身就明显具有生、老、病、死等性质，因此不能为畏惧生、老、病、死等苦难而前来依靠的人摧破、消除这些苦难。所以，一切色名诸行唯是无归依（asaraṇa），唯是全无依怙而与危险相伴。

ဤသဘောတရားကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် စေ့စေ့ငုငု မြင်အောင်ကြည့်ရှု၍ အသရဏ အသရဏ ဟု ရှုပါ။

应以毗婆舍那智仔细照见这种性质，观作‘无归依、无归依’。

၁၄။ ဝဓကတော

十四、以杀戮者观（vadhakato）

မိတ္တမုခသပတ္တော ဝိယ ဝိဿာသဃာတိတာယ ဝဓကတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။) ဣမေ ရူပါဒယော သုခဟေတု၊ န ဒုက္ခဟေတူတိ ဇနိတဝိဿာသာနံ ဟနနသီလတာယ ၊ ခန္ဓေသု ဟိ ''ဧတံ မမာ''တိ ဂါဟဝသေန သတ္တာ ဗျသနံ ပါပုဏန္တိ၊ ဝိဿာသံ ဝါ ဟနန္တီတိ ဝိဿာသဃာတိနော၊ တဗ္ဘာဝတော။ (မဟာဋီ -၂-၃၉၇။) ခန္ဓာ (၅)ပါးတို့သည် သူသတ်သမားကြီး (၅)ဦးတို့ ဖြစ်ကြောင်းကို အာသီဝိသောပမသုတ္တန် (သံ-၂- ၃၈၁-၃၈၃။) တွင် ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူခဲ့၏။ ခန္ဓာတစ်ပါးပါးသည် ဖောက်ပြန်လွန်ကဲလာပါက ခန္ဓာရှင်သတ္တဝါသည် အချိန်မရွေး သေကျေပျက်စီးနိုင်၏။ သို့အတွက် ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားမှန်သမျှတို့သည် မိတ်ဆွေ၏ မျက်နှာနှင့်တူသော ပြုံးချိုသော မျက်နှာရှိသော ရန်သူကဲ့သို့ အကျွမ်းဝင်သော သူကို သတ်တတ်- သောကြောင့် ဝဓက = သူသတ်မျိုးရိုးတို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ ပရမတ္ထသစ္စာအားဖြင့် ပရမတ်တရားတိုင်း၏ ခဏတိုင်း ခဏတိုင်းဝယ် ဘင်ကာလတိုင်း ဘင်ကာလတိုင်း၌ အတွင်သတ်နေ၏။ ထို့ကြောင့် ခန္ဓာတိုင်း ခန္ဓာတိုင်းသည်

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘မိတ္တမုခသပတ္တော ဝိယ ဝိဿာသဃာတိတာယ ဝဓကတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။)’译：‘因为像貌似朋友的仇敌一样，杀害信任者，所以以杀戮者观。’《大复注》解释（缅文字体）：‘ဣမေ ရူပါဒယော သုခဟေတု၊ န ဒုက္ခဟေတူတိ ဇနိတဝိဿာသာနံ ဟနနသီလတာယ ၊ ခန္ဓေသု ဟိ ''ဧတံ မမာ''တိ ဂါဟဝသေန သတ္တာ ဗျသနံ ပါပုဏန္တိ၊ ဝိဿာသံ ဝါ ဟနန္တီတိ ဝိဿာသဃာတိနော၊ တဗ္ဘာဝတော။ (မဟာဋီ -၂-၃၉၇။)’译：‘人们相信色等是乐因、不是苦因，而它们的本性却会杀害这些信任者。有情由于对诸蕴执取“这是我的”而遭受毁坏；又因其破坏信任，故名杀害信任者。’佛陀在《毒蛇譬喻经》（《相应部》2-381—383）中说五蕴是五名大杀手。任何一蕴一旦变异并占上风，具蕴的有情随时都可能死亡。因此，一切色名诸行如同面带朋友笑容的仇敌，会杀害亲近、信任自己的人，所以唯属杀戮者（vadhaka）。就胜义谛而言，每一胜义法在每一刹那的灭时都从内部不断杀害；所以每一蕴——

သမ္မုတိသစ္စာ လျော်စွာပညတ် ခေါ်ဝေါ်အပ်သည့် လူနတ်ဗြဟ္မာ သတ္တဝါကို သုံးဖြာခဏ ဘင်သို့ကျအောင် ကာလမရှည် သန္တာန်စည်၍ နာရီမလပ် အတွင်သတ်သည့် လူသတ်မျိုးရိုးသာတည်း။ ယင်းသဘောတရားကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ဝဓက ဝဓက ဟု ရှုပါ။

——都把依世俗谛假立的人、天、梵天等有情，刹那刹那推入灭时，相续不久住，昼夜不停地从内部杀害，唯属杀手种类。应以毗婆舍那智照见这种性质，观作‘杀戮者、杀戮者’。

原书第 92 页

၁၅။ အဃမူလတော

十五、以恶之根观（aghamūlato）

အဃဟေတုတာယ အဃမူလတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) အဃဿ ပါပဿ ဟေတုတာ အဃဟေတုတာ။ ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓမေဝ ဟိ သဗ္ဗံ ကိဗ္ဗိသန္တိ။(မဟာဋီ-၂-၃၉၇။) မကောင်းမှုမှန်သမျှတို့သည် ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့နှင့် အမြဲတမ်း ဆက်စပ်လျက်ရှိကြ၏။ ခန္ဓာမရှိက မကောင်းမှုလည်း မရှိနိုင်တော့ပြီ။ ထို့ကြောင့် ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် ကြမ်းကြုတ် ရုန့်ရင်းသော မကောင်းမှုအကုသိုလ်၏ အကြောင်းရင်းစစ် အဖြစ်ကြီးဖြစ်သောကြောင့် အဃမူလံ = ကျိုးမဲ့ ခပင်း ဆင်းရဲခြင်း၏ အရင်းအမြစ်သာတည်း။

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘အဃဟေတုတာယ အဃမူလတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘因为是恶的原因，所以以恶之根观。’《大复注》解释（缅文字体）：‘အဃဿ ပါပဿ ဟေတုတာ အဃဟေတုတာ။ ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓမေဝ ဟိ သဗ္ဗံ ကိဗ္ဗိသန္တိ။(မဟာဋီ-၂-၃၉၇။)’译：‘作为恶、罪的原因，就是恶因；因为一切罪恶都与诸蕴相连。’一切恶行都恒常与五蕴色名法相关；没有诸蕴，恶行便不可能存在。因此，五蕴色名法是粗暴恶劣的不善之真正根源，故唯是恶之根（aghamūla），唯是无益与苦患的根源。

ရုပ်တရားတို့ကို အာရုံပြု၍ဖြစ်စေ မှီ၍ဖြစ်စေ၊ နာမ်တရားတို့ကို အာရုံပြု၍ဖြစ်စေ နာမ်တရားတို့နှင့် ယှဥ်တွဲ၍ဖြစ်စေ မကောင်းမှုအကုသိုလ် ထိုထိုတရားစုတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကြရ၏။ ယင်းသဘောတရားကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အဃမူလ အဃမူလ ဟု ရှုပါ။

种种恶与不善法，或以色法为所缘、依色法而生，或以名法为所缘、与名法相应而生。应以智照见这种性质，观作‘恶之根、恶之根’。

၁၆။ အာဒီနဝတော

十六、以过患观（ādīnavato）

ပဝတ္တိဒုက္ခတာယ၊ ဒုက္ခဿ စ အာဒီနဝတာယ အာဒီနဝတော၊ အထဝါ အာဒီနံ ဝါတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ အာဒီနဝေါ၊ ကပဏမနုဿဿေတံ အဓိဝစနံ၊ ခန္ဓာပိ စ ကပဏာယေဝါတိ အာဒီနဝသဒိသတာယ အာဒီ- နဝတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) ပဝတ္တိဒုက္ခတာယာတိ ဘဝပဝတ္တိဒုက္ခဘာဝတော။ ဘဝပဝတ္တိ စ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ အနိစ္စာဒိအာကာရေန ပဝတ္တနမေဝ၊ သော စ အာဒီနဝေါ။ ယထာဟ ''ယံ ဘိက္ခဝေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ။

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘ပဝတ္တိဒုက္ခတာယ၊ ဒုက္ခဿ စ အာဒီနဝတာယ အာဒီနဝတော၊ အထဝါ အာဒီနံ ဝါတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ အာဒီနဝေါ၊ ကပဏမနုဿဿေတံ အဓိဝစနံ၊ ခန္ဓာပိ စ ကပဏာယေဝါတိ အာဒီနဝသဒိသတာယ အာဒီ- နဝတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘因为流转是苦，苦又有过患，所以以过患观；或者，陷入贫困而行、而生活者称为过患，这是穷人的名称；诸蕴也确实贫乏，所以因与过患相似而以过患观。’《大复注》解释（缅文字体）：‘ပဝတ္တိဒုက္ခတာယာတိ ဘဝပဝတ္တိဒုက္ခဘာဝတော။ ဘဝပဝတ္တိ စ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ အနိစ္စာဒိအာကာရေန ပဝတ္တနမေဝ၊ သော စ အာဒီနဝေါ။ ယထာဟ ''ယံ ဘိက္ခဝေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ။’

အယံ ဘိက္ခဝေ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု အာဒီနဝေါ''တိ။ တေနာဟ ''ဒုက္ခဿ စ အာဒီနဝတာယာ''တိ။

‘အယံ ဘိက္ခဝေ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု အာဒီနဝေါ''တိ။ တေနာဟ ''ဒုက္ခဿ စ အာဒီနဝတာယာ''တိ။’

(မဟာဋီ-၂-၃၉၆။)

‘(မဟာဋီ-၂-၃၉၆။)’译：‘所谓流转是苦，是说有的流转具有苦性；有的流转，就是五蕴以无常等行相流转，而这正是过患。如经中说：“比丘们，五取蕴无常、苦、是变易法；比丘们，这就是五取蕴的过患。”所以说“苦又有过患”。’

ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကား ပဝတ္တိတည်း၊ ခန္ဓာတို့၏ မဖြစ်ခြင်း နစ်ခြင်းကား နိဝတ္တိတည်း။ ပဝတ္တိကား ဝဋ္ဋ- ဖြစ်၍ ဒုက္ခတည်း။ နိဝတ္တိကား --- ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော သုခံ နိဗ္ဗာနံ - ဟူသည်နှင့်အညီ ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ ချုပ်ခြင်းသည် နိရောဓနိဗ္ဗာနဖြစ်၍ သုခတည်း။

诸蕴的生起称为流转（pavatti），诸蕴的不生与止息称为还灭（nivatti）。流转属于轮回，所以是苦；还灭则如巴利所说（缅文字体）：‘ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော သုခံ နိဗ္ဗာနံ’，译为‘五蕴的灭是乐、是涅槃’；五蕴的止息是灭涅槃，所以是乐。

ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ အနိစ္စစသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်းသည်ကား ဘဝပဝတ္တိ = ဘဝဖြစ်ခြင်း ဝဋ်- ဒုက္ခ၏ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း သဘောတရားပင်တည်း။ ယင်းသို့ ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ အနိစ္စစသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်းသည် ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ အပြစ် = အာဒီနဝပင်တည်း။

五蕴依无常等行相而生起，就是有的流转，即有之生起与轮回苦生起的性质。五蕴如此依无常等行相而生起，正是五蕴的过患。

''ရဟန်းတို့ …ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့သည် အကြင်အကြောင်းတရားကြောင့် ဖြစ်ပြီးလျှင် ပျက်တတ်- သည့် အနိစ္စတရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း ဒဏ်ချက်ဖြင့် အမြဲမပြတ် အညှဥ်းပန်း အနှိပ်စက်ခံရသည့် ဒုက္ခတရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဇရာ-မရဏတို့ဖြင့် ဖောက်ပြန် ပျက်စီးတတ်သော ဝိပရိဏာမဓမ္မတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

‘比丘们，五取蕴由某种因法生起以后便会坏灭，因此是无常法；不断受生灭冲击逼迫，因此是苦法；随老与死而变坏毁灭，因此是变易法。

ရဟန်းတို့ …ဤ အနိစ္စ-ဒုက္ခ-ဝိပရိဏာမဓမ္မသဘောတရားသည် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ အပြစ်အာဒီနဝ- တည်း။ (သံ-၂-၂၃-၅၁ … ) --- ဤသို့ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူပေ၏။

比丘们，这种无常、苦、变易法的性质，就是五取蕴的过患。’（《相应部》2-23、51等。）佛陀如此开示。

ဤသို့လျှင် ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် ဘဝပဝတ္တိဒုက္ခ၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ယင်းခန္ဓာ ငါးပါး ဒုက္ခသစ္စာတရား၏ အနိစ္စ ဒုက္ခ ဝိပရိဏာမဓမ္မဟူသော အပြစ် = အာဒီနဝရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် လည်းကောင်း ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရား မှန်သမျှသည် အာဒီနဝ = အနိစ္စ ဒုက္ခ ဝိပရိဏာမဓမ္မဟူသော အပြစ်ရှိသော တရားစုသာဖြစ်၏။

如此，五蕴色名法既是有之流转的苦，又具有无常、苦、变易法这一五蕴苦谛的过患，所以一切色名诸行唯是过患，唯是具有无常、苦、变易法之患的诸法。

原书第 93 页

မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း ရူပံ ဘိက္ခဝေ အနိစ္စံ၊ ယောပိ ဟေတု ယောပိ ပစ္စယော ရူပဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ သောပိ အနိစ္စော၊ အနိစ္စသမ္ဘူတံ ဘိက္ခဝေ ရူပံ ကုတော နိစ္စံ ဘဝိဿတိ။ (သံ-၂-၂ဝ။) ရဟန်းတို့ …ရုပ်တရားသည် အနိစ္စတည်း၊ ရုပ်တရား၏ ဖြစ်ပေါ်လာဖို့ရန် တိုက်ရိုက်ဖြစ်ပေါ်စေ- တတ်သော အကြင် ဟေတုအကြောင်းတရား = ဇနကအကြောင်းတရားသည်လည်းကောင်း၊ အားပေးထောက်ပံ့ တတ်သော ပစ္စယအကြောင်းတရား = ဥပတ္ထမ္ဘကအကြောင်းတရားသည်လည်းကောင်း ရှိ၏။ ထိုအကြောင်း တရားသည်လည်း အနိစ္စသာတည်း။ ရဟန်းတို့ …အနိစ္စတရားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသော ရုပ်တရားသည် အဘယ်မှာလျှင် နိစ္စ ဖြစ်နိုင်ပါအံ့နည်း။ (သံ-၂-၂ဝ။) ခန္ဓာငါးပါးလုံး၌ ပုံစံတူပင် ဟောကြားထားတော်မူပေသည်။ ဒုက္ခ အနတ္တ ဖြစ်ပုံကိုလည်း ပုံစံတူပင် ဟော- ကြားထားတော်မူပေသည်။ ထို့ကြောင့် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို တိုက်ရိုက်ဖြစ်ပေါ်စေတတ်ကုန်သော အဝိဇ္ဇာ

巴利《相应部》引文（缅文字体）：‘ရူပံ ဘိက္ခဝေ အနိစ္စံ၊ ယောပိ ဟေတု ယောပိ ပစ္စယော ရူပဿ ဥပ္ပါဒါယ၊ သောပိ အနိစ္စော၊ အနိစ္စသမ္ဘူတံ ဘိက္ခဝေ ရူပံ ကုတော နိစ္စံ ဘဝိဿတိ။ (သံ-၂-၂ဝ။)’译：‘比丘们，色是无常；为令色生起的因与缘也是无常。比丘们，由无常法所生的色，怎么可能是常？’色法是无常的；为令色法生起，既有直接产生它的因——能生因，也有支持它的缘——助力因，而这些因法也都是无常。由无常法所生的色法怎么可能是常？（《相应部》2-20。）经中对五蕴都作同样开示，对苦与无我也作同样开示。因此，能直接产生五取蕴的无明——

-တဏှာ-ဥပါဒါန်-သင်္ခါရ-ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရ-ဝတ္ထု-အာရုံ-ဖဿစသော ဟေတုအကြောင်းတရား ပစ္စယအကြောင်းတရားတို့ ကိုယ်တိုင်က အနိစ္စ ဒုက္ခ ဝိပရိဏာမဓမ္မဟူသော အပြစ် = အာဒီနဝ ရှိနေသည့် အတွက်ကြောင့် ခန္ဓာငါးပါးတို့သည်လည်း အနိစ္စ ဒုက္ခ ဝိပရိဏာမဓမ္မဟူသော အပြစ် = အာဒီနဝ ရှိကြရပေသည်။

——爱、取、行、业、心、时节、食、依处、所缘、触等因与缘，本身就具有无常、苦、变易法这一过患；所以五蕴也同样具有无常、苦、变易法这一过患。

တစ်နည်း --- လောက၌ အထီးကျန်သူဆင်းရဲကို အာဒီနဝဟု ခေါ်ဆိုကြ၏။ အလွန်အထီးကျန်သည်ဖြစ်၍ ဆင်းရဲရိရှား ပင်ပန်းလှစွာဖြစ်မှုကို အာဒီနဝဟုဆိုသည်။ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည်လည်း ခိုကိုးရာမဲ့သော အထီးကျန် သူဆင်းရဲနှင့် တူကုန်၏။ အထီးကျန်သူဆင်းရဲသည် ခိုကိုးရာမဲ့သကဲ့သို့ ခန္ဓာတို့သည်လည်း ဖြစ်ပြီးက မပျက်- အောင်၊ အနိစ္စ ဒုက္ခ ဝိပရိဏာမဓမ္မသဘောသို့ မရောက်အောင် ပုန်းအောင်းလည်းလျောင်းရာ ခိုကိုးရာ မရှိကြကုန်။

换一种说法，世间也把孤立无援的穷人称为过患（ādīnava）；极其孤单、贫苦困顿的状态也称为过患。色名蕴同样类似孤立无援的穷人：穷人无所依靠，诸蕴也无处隐蔽、安住与依靠，不能使生起以后不坏灭，不能避免落入无常、苦、变易法的性质。

ဤသို့လျှင် ခန္ဓာတို့သည် ခိုကိုးရာမဲ့ အထီးကျန် သူဆင်းရဲနှင့်တူသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အာဒီနဝ = ခိုကိုးရာမဲ့ အထီးကျန်သူဆင်းရဲတို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်းသဘောတရားကို ဝိပဿနာဉာဏ်ပညာဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အာဒီနဝ အာဒီနဝ ဟု ရှုပါ။

如此，诸蕴因为类似孤立无援的穷人，所以唯是过患（ādīnava），唯是孤立无援的穷人。应以毗婆舍那智照见这种性质，观作‘过患、过患’。

၁၇။ သာသဝတော

十七、以有漏观（sāsavato）

အာသဝပဒဋ္ဌာနတာယ သာသဝတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။) အာသဝါနံ အာရမ္မဏာဒိနာ ပစ္စယဘာဝေါ အာသဝပဒဋ္ဌာနတာ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၇။) ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့၏ အကြောင်းရင်းစစ် သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ကြကုန်သော အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန်တို့ကား အာသဝေါတရားများပင် ဖြစ်ကြ၏။ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည် အာသဝေါတရားလျှင် အကြောင်းရင်းစစ် ရှိကြ၏။

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘အာသဝပဒဋ္ဌာနတာယ သာသဝတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။)’译：‘因为是诸漏的近因，所以以有漏观。’《大复注》引文（缅文字体）：‘အာသဝါနံ အာရမ္မဏာဒိနာ ပစ္စယဘာဝေါ အာသဝပဒဋ္ဌာနတာ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၇။)’译：‘作为诸漏的所缘等缘，就是诸漏近因性。’作为色名诸蕴真正根因、集圣谛的无明、爱、取，本身就是诸漏。色名诸蕴以诸漏为真正根因，

အာသဝေါတရားတို့၏ အစီးအပွားတို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ တစ်ဖန် အာသဝေါတရားတို့သည်လည်း ရုပ်နာမ်တို့ကိုသာ အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြရကုန်၏။ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့က အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိစသည်တို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေး- တတ်ကြသောကြောင့် အာသဝေါတရားတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကြရကုန်၏။ ယင်းသို့လျှင် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည် အာသဝေါတရားတို့၏ အနီးကပ်ဆုံးသော အကြောင်းပဒဋ္ဌာန်ဖြစ်သောကြောင့် သာသဝ = အာသဝေါတရားတို့၏ အစီးအပွား အာသဝေါတရားတို့၏ အာရုံဖြစ်ကြကုန်၏။ ယင်းသဘောတရားကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ကြည့်၍ သာသဝ သာသဝ ဟု ရှုပါ။

所以只是诸漏的增长。反过来，诸漏也只以色名为所缘而生起；因为色名诸蕴以所缘缘力等提供助缘，诸漏才能生起。如此，色名诸蕴既是诸漏最切近的近因，也是诸漏的增长和所缘，所以称为有漏（sāsava）。应以观智照见这种性质，观作‘有漏、有漏’。

၁၈။ မာရာမိသတော

十八、以魔食观（mārāmisato）

မစ္စုမာရကိလေသမာရာနံ အာမိသဘူတတာယ မာရာမိသတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။)

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘မစ္စုမာရကိလေသမာရာနံ အာမိသဘူတတာယ မာရာမိသတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။)’译：‘因为是死魔与烦恼魔的食物，所以以魔食观。’

原书第 94 页

မစ္စုမာရဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝေန၊ ကိလေသမာရဿ ပစ္စယဘာဝေန သံဝဍ္ဎနတော အာမိသဘူတတာ၊ ခန္ဓာပိ ခန္ဓာနံ အာမိသဘူတာ ပစ္စယဘာဝေန သံဝဍ္ဎနတော၊ တဒန္တောဂဓာ အဘိသင်္ခါရာ။ ဒေဝပုတ္တမာရဿ ပန ''မမေတ''န္တိ အဓိမာနဝသေန အာမိသဘာဝေါတိ ခန္ဓာဒိမာရာနမ္ပိ ဣမေသံ ယထာရဟံ အာမိသဘူတတာ ဝတ္တဗ္ဗာ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၇။) ဒေဝပုတ္တမာရ်၊ ကိလေသမာရ်၊ ခန္ဓမာရ်၊ မစ္စုမာရ်၊ အဘိသင်္ခါရမာရ်ဟု မာရ်ငါးပါး ရှိ၏။ မိုးနတ်သား မာရ်နတ်မင်းနှင့် မာရ်နတ်၏ အသင်းအပင်းတို့ကို ဒေဝပုတ္တမာရ်ဟုခေါ်၏။ ကိလေသာမာရ်စစ်သည်တို့ကို ကိလေသမာရ်ဟုခေါ်၏။ ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို ခန္ဓမာရ်ဟုခေါ်၏။ သေခြင်းမရဏတရားကို မစ္စုမာရ်ဟုခေါ်၏။ ဘဝ- သစ်ကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ပြုပြင်စီမံတတ်သော ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံတို့ကို အဘိသင်္ခါရမာရ်ဟုခေါ်၏။

巴利《大复注》引文（缅文字体）：‘မစ္စုမာရဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝေန၊ ကိလေသမာရဿ ပစ္စယဘာဝေန သံဝဍ္ဎနတော အာမိသဘူတတာ၊ ခန္ဓာပိ ခန္ဓာနံ အာမိသဘူတာ ပစ္စယဘာဝေန သံဝဍ္ဎနတော၊ တဒန္တောဂဓာ အဘိသင်္ခါရာ။ ဒေဝပုတ္တမာရဿ ပန ''မမေတ''န္တိ အဓိမာနဝသေန အာမိသဘာဝေါတိ ခန္ဓာဒိမာရာနမ္ပိ ဣမေသံ ယထာရဟံ အာမိသဘူတတာ ဝတ္တဗ္ဗာ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၇။)’译：‘诸蕴作为死魔的住处，又作为烦恼魔的缘而令其增长，所以成为它们的食物。诸蕴也以作为缘、令后起诸蕴增长而成为诸蕴的食物；能行作新有的行也摄在诸蕴之内。至于天子魔，则因“这是我的”这种增上慢而以诸蕴为食。因此，也应随其所应，说这些蕴是蕴魔等诸魔的食物。’魔有五种：天子魔、烦恼魔、蕴魔、死魔、行作魔（abhisaṅkhāra-māra）。第六他化自在天中的魔王及其眷属，称为天子魔；真正的诸烦恼，称为烦恼魔；五蕴称为蕴魔；死亡之法称为死魔；能造作并令新有生起的善业、不善业，称为行作魔。

ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည် သေခြင်း = မရဏဟူသော မစ္စုမာရ်၏ တည်ရာလည်း ဖြစ်ကြ၏။ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန်စသော ကိလေသာမာရ်စစ်သည်တို့၏ စွဲမှီ၍ ဖြစ်ရာ အကြောင်းတရား၊ ကြီးပွားတိုးတက်ရန် အကြောင်း- တရားလည်း ဖြစ်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် ရုပ်နာမ်တို့သည် မစ္စုမာရ် ကိလေသမာရ်တို့၏ စားဖတ်ဝါးဖတ် သုံးသပ် နင်းနယ်ရာ မာရာမိသ = မာရ + အာမိသတို့ ဖြစ်ကြ၏။

色名诸蕴是死亡之法——死魔的住处；也是以无明、爱、取等为首的真正烦恼魔所依而生及增长的缘。因此，色名是死魔与烦恼魔咀嚼、享用、践踏之处，称为魔食（mārāmisa＝māra＋āmisa）。

ဝိပါကဝဋ်အမည်ရသော ခန္ဓာတို့ကို တစ်နည်းဆိုသော် ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို အချိန်မီ ဝိပဿနာမရှုနိုင်ကြသော သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ ယင်းခန္ဓာတို့အပေါ်၌ အယောနိသောမနသိကာရကို အကြောင်းခံ၍ ကိလေသဝဋ်များ ထပ်ဖြစ်ကြ၏။ ယင်းကိလေသဝဋ်ကို အစွဲပြု၍ ကမ္မဝဋ်တို့လည်း ထပ်ဖြစ်ကြပြန်ကုန်၏။ ယင်းကမ္မဝဋ်ကြောင့် ဝိပါကဝဋ်အမည်ရသော ခန္ဓာတို့လည်း ထပ်မံ၍ ဖြစ်ကြရပြန်ကုန်၏။ (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်းကို ပြန်ကြည့်ပါ။) ထို့ကြောင့် ခန္ဓာတို့သည်လည်း အခြားအခြားသော အသစ်အသစ်ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ပေါ်လာဖို့ရန် အကြောင်းတရား၏ အဖြစ်ဖြင့် ခန္ဓာအသစ်အသစ်ကို တိုးပွားစေတတ်သောကြောင့် အာမိသဖြစ်ကြကုန်၏။ ဘဝသစ်ကို ဖြစ်- ပေါ်လာအောင် ပြုစီမံတတ်ကုန်သော အဘိသင်္ခါရတရားတို့သည်လည်း ထိုခန္ဓာတို့၌ပင် အကျုံးဝင်ကြ၏။ ခန္ဓ မာရ် အဘိသင်္ခါရမာရ်တို့တည်း၊ မာရာမိသတို့ပင်တည်း။

对于未能及时对称为果报轮转的诸蕴——换句话说，五蕴——修观的有情，由于对这些蕴作不如理作意，烦恼轮转又会生起；依止烦恼轮转，业轮转又再生起；由业轮转，称为果报轮转的诸蕴又再生起。（参见缘起篇。）因此，先前的诸蕴以作为后起诸蕴之因而令一个又一个新蕴增长，所以是食物。能造作并令新有生起的行作法，也摄在这些蕴中；它们就是蕴魔与行作魔，也同样是魔食。

ဒေဝပုတ္တမာရ်၏မူကား --- ''ဤတရားအပေါင်းသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း'' ဟု ဤသို့ မှတ်ထင်သော အဓိ- မာန၏ အစွမ်းဖြင့် အာမိသ၏အဖြစ်ကို သိရှိပါလေ။ ထို့ကြောင့် ခန္ဓမာရ် အဘိသင်္ခါရမာရ် ဒေဝပုတ္တမာရ် တို့ကိုလည်း ဤခန္ဓာငါးပါးတို့၏ အာမိသဖြစ်သည်၏ အဖြစ်ကို ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ ဆိုသင့် ဆိုထိုက်ပေ၏။

至于天子魔，应知诸蕴由于‘这一切法都是我的财物’这种增上慢之力而成为他的食物。因此，也应随其所应，说这五蕴是蕴魔、行作魔与天子魔的食物。

ထို့ကြောင့် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည် မစ္စုမာရ် ကိလေသမာရ်တို့၏ တစ်နည်းဆိုရသော် မာရ်ငါးပါးတို့၏ စားဖတ်ဝါးဖတ် သုံးသပ်နင်းနယ်ရာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် မာရာမိသ = မာရ + အာမိသ = ကိလေသမာရ် မစ္စုမာရ် တို့၏ တစ်နည်း မာရ်ငါးပါးတို့၏ စားဖတ်ဝါးဖတ် သုံးသပ်နင်းနယ်ရာသာတည်း။ ယင်းသဘောတရားကို ဝိပဿ- နာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ မာရာမိသ မာရာမိသ ဟု ရှုပါ။

所以，色名诸蕴是死魔、烦恼魔——换一种说法，是五种魔——咀嚼、享用、践踏之处；这就是魔食（mārāmisa＝māra＋āmisa），即死魔、烦恼魔乃至五魔的食物。应以观智照见这种性质，观作‘魔食、魔食’。

၁၉။ ဇာတိဓမ္မတော၊ ၂ဝ။ ဇရာဓမ္မတော၊ ၂၁။ ဗျာဓိဓမ္မတော

十九、以生法观；二十、以老法观；二十一、以病法观

ဇာတိ-ဇရာ-ဗျာဓိ (မရဏ) ပကတိတာယ ဇာတိ-ဇရာ-ဗျာဓိ (မရဏ) ဓမ္မတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။) ဓမ္မသဒ္ဒေါ ''ဇာတိဓမ္မာန''န္တိအာဒီသု ဝိယ ပကတိအတ္ထော၊ ''ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ''တိအာဒီသု ဝိယ ဟေတု- အတ္ထော စာတိ အာဟ ''ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏပကတိတာယ၊ သောကပရိဒေဝဥပါယာသဟေတုတာယာ''တိ။

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘ဇာတိ-ဇရာ-ဗျာဓိ (မရဏ) ပကတိတာယ ဇာတိ-ဇရာ-ဗျာဓိ (မရဏ) ဓမ္မတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။)’译：‘因为以生、老、病（死）为自然性质，所以以生法、老法、病法（死法）观。’《大复注》解释（缅文字体）：‘ဓမ္မသဒ္ဒေါ ''ဇာတိဓမ္မာန''န္တိအာဒီသု ဝိယ ပကတိအတ္ထော၊ ''ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ''တိအာဒီသု ဝိယ ဟေတု- အတ္ထော စာတိ အာဟ ''ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏပကတိတာယ၊ သောကပရိဒေဝဥပါယာသဟေတုတာယာ''တိ။

(မဟာဋီ-၂-၃၉၇။)

(မဟာဋီ-၂-၃၉၇။)’译：‘“法”一词，如“具有生法”等处，意为自然性质；又如“法无碍解”等处，意为因。因此说：“因为以生、老、病、死为自然性质，因为是愁、悲、恼之因。”’

原书第 95 页

မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း ( မရဏဓမ္မကား အနိစ္စလက္ခဏာ၌ ပါဝင်ပြီးဖြစ်၏။) ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည် ဇာတိသဘော၊ ဇရာသဘော၊ ဗျာဓိသဘော၊ (မရဏသဘော) ရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့် --- ၁၉။ ဇာတိ = ဖြစ်ချင်တိုင်း ဖြစ်တတ်သော သဘောရှိ၏။

（死法已摄入无常相。）色名诸蕴具有生、老、病（死）的性质：十九、生——具有任意生起的性质。

၂ဝ။ ဇရာ = ဆုတ်ယုတ်လျော့ပါးခြင်း သဘောရှိ၏။

二十所说的老，是指具有衰退、减损的性质。

၂၁။ ဗျာဓိ = ဖျားနာခြင်း သဘောရှိ၏။

二十一所说的病，是指具有患病的性质。

သမုတိသစ္စာနယ် = (သမ္မုတိသစ္စာနယ်) ပရမတ္ထသစ္စာနယ် နှစ်မျိုးလုံး၌ ယင်းဇာတိ ဇရာ ဗျာဓိ သဘော- များကို ရှုနိုင်ပါသည်။ သို့သော် ပရမတ္ထသစ္စာသာ လိုရင်းဖြစ်သည်။ ယင်း ဇာတိသဘော၊ ဇရာသဘော၊ ဗျာဓိ သဘော အသီးအသီးကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ --- ၁၉။ ဇာတိဓမ္မ ဇာတိဓမ္မ ဟုလည်းကောင်း၊ ၂ဝ။ ဇရာဓမ္မ ဇရာဓမ္မ ဟုလည်းကောင်း၊ ၂၁။ ဗျာဓိဓမ္မ ဗျာဓိဓမ္မ ဟုလည်းကောင်း --- အသီးအသီး ရှုပါ။

无论在世俗谛的范围，还是胜义谛的范围，都可以观照这些生、老、病的性质；但以胜义谛为要。应以观智分别照见生、老、病各自的性质，依次观作：十九、‘生法、生法’；二十、‘老法、老法’；二十一、‘病法、病法’。

၂၂။ သောကဓမ္မတော၊ ၂၃။ ပရိဒေဝဓမ္မတော၊ ၂၄။ ဥပါယာသဓမ္မတော၊ သောက-ပရိဒေဝ-ဥပါယာသဟေတုတာယ သောက-ပရိဒေဝ-ဥပါယာသဓမ္မတော။(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။) ရုပ်နာမ် = ခန္ဓာတို့ကို အကြောင်းပြု၍ အစွဲပြု၍ --- ၁။ စိုးရိမ် ပူဆွေးရခြင်း သောကတရား၊ ၂။ ငိုကြွေး မြည်တမ်းရခြင်း ပရိဒေဝတရား၊ ၃။ ပြင်းစွာ ပူပန်ရခြင်း ပင်ပန်းရခြင်း ဥပါယာသတရားတို့ အသီးအသီး ဖြစ်ပေါ်လာကြရ၏။

二十二、以愁法观；二十三、以悲法观；二十四、以恼法观。巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘သောက-ပရိဒေဝ-ဥပါယာသဟေတုတာယ သောက-ပရိဒေဝ-ဥပါယာသဓမ္မတော။(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။)’译：‘因为是愁、悲、恼之因，所以以愁法、悲法、恼法观。’以色名诸蕴为因、为所依，分别生起：一、忧愁、悲伤的愁；二、哭泣、哀号的悲；三、极度忧恼、疲惫的恼。

ထို့ကြောင့် ရုပ်နာမ် = ခန္ဓာတို့သည် သောက - ပရိဒေဝ - ဥပါယာသတို့၏ အကြောင်းရင်းတို့ ဖြစ်ကြ၏။

因此，色名诸蕴是愁、悲、恼的因。

သို့အတွက် ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားမှန်သမျှသည် --- ၂၂။ သောက = စိုးရိမ် ပူပန်ရခြင်း သဘောရှိ၏။

所以，一切五蕴色名法都具有：二十二、愁——忧愁、悲伤的性质。

၂၃။ ပရိဒေဝ = ငိုကြွေး မြည်တမ်းရခြင်း သဘောရှိ၏။

二十三所说的悲，是指哭泣、哀号的性质。

၂၄။ ဥပါယာသ = သက်ကြီးရှိုက်ငင် ပြင်းစွာပူပန်ရခြင်း သဘောရှိ၏။

二十四所说的恼，是指抽泣、极度忧恼的性质。

ယင်းသဘောတရား အသီးအသီးကို ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ --- ၂၂။ သောကဓမ္မ သောကဓမ္မ ဟုလည်းကောင်း၊ ၂၃။ ပရိဒေဝဓမ္မ ပရိဒေဝဓမ္မ ဟုလည်းကောင်း၊ ၂၄။ ဥပါယာသဓမ္မ ဥပါယာသဓမ္မ ဟုလည်းကောင်း --- ဤသို့ အသီးအသီး ခွဲ၍ ရှုပါ။

应以观智分别照见这些性质，依次观作：二十二、‘愁法、愁法’；二十三、‘悲法、悲法’；二十四、‘恼法、恼法’。

၂၅။ သံကိလေသိကဓမ္မတော

二十五、以杂染法观（saṃkilesikadhammato）

တဏှာ-ဒိဋ္ဌိ-ဒုစ္စရိတသံကိလေသာနံ ဝိသယဓမ္မတာယ သံကိလေသိကဓမ္မတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။)

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘တဏှာ-ဒိဋ္ဌိ-ဒုစ္စရိတသံကိလေသာနံ ဝိသယဓမ္မတာယ သံကိလေသိကဓမ္မတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။)’译：‘因为是爱、见、恶行这三种杂染的境法，所以以杂染法观。’

原书第 96 页

သံကိလေသတ္တယဂ္ဂဟဏေန တဒေကဋ္ဌာနံ ဒသန္နံ ကိလေသဝတ္ထူနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တဒါ- ရမ္မဏာပိ ဟိ ဓမ္မာ တဒနတိဝတ္တနတော သံကိလေသိကာ ဧဝ။ တထာ ခုဒ္ဒါ၊ တဏှာ၊ ဇဋာဒီသု သရီရဿ၊ သံကိလေသဿ စ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၇။) (ခုဒါတဏှာဇရာဒီသု ပရိဿမသံကိလေသဿ စ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သီ - မူ။) ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့ကို အာရုံယူ၍ အာရုံပြု၍သာလျှင် တဏှာ-ဒိဋ္ဌိ-ဒုစ္စရိတ = ဒုစရိုက်ဟူသော စိတ်အစဥ်ကို ညစ်နွမ်းစေတတ်သော မိမိတို့ကိုယ်တိုင်လည်း ညစ်နွမ်းတတ်သော အကုသိုလ် တရားဆိုးတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာ- ကြရ၏။ ထို့ကြောင့် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည် တဏှာသံကိလေသ၊ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသ၊ ဒုစ္စရိတသံကိလေသတည်း ဟူသော စိတ်အစဥ်ကို ညစ်နွမ်းစေတတ်သော မိမိတို့ကိုယ်တိုင် ညစ်နွမ်းတတ်သော သံကိလေသတရားသုံးပါးတို့၏ အာရုံဓမ္မဖြစ်သောကြောင့် သံကိလေသိကဓမ္မ = သံကိလေသသဘာဝက = တဏှာ-ဒိဋ္ဌိ-ဒုစ္စရိတဟူသော

巴利《大复注》引文（缅文字体）：‘သံကိလေသတ္တယဂ္ဂဟဏေန တဒေကဋ္ဌာနံ ဒသန္နံ ကိလေသဝတ္ထူနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တဒါ- ရမ္မဏာပိ ဟိ ဓမ္မာ တဒနတိဝတ္တနတော သံကိလေသိကာ ဧဝ။ တထာ ခုဒ္ဒါ၊ တဏှာ၊ ဇဋာဒီသု သရီရဿ၊ သံကိလေသဿ စ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၇။)’校异（缅文字体）：‘(ခုဒါတဏှာဇရာဒီသု ပရိဿမသံကိလေသဿ စ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သီ - မူ။)’译：‘由摄取三种杂染，应知也摄取与它们同一依处的十种烦恼事。作为那些烦恼事所缘的诸法，因为不超出其所缘范围，也确实是杂染法。同样，由饥饿、渴爱、纠结等，也应知摄取身体的疲劳与杂染。’校异作：‘由饥饿、口渴、衰老等，也应知摄取疲劳这一杂染。’爱、见、恶行这些既能污染心相续、自身也染污的不善恶法，只以色名诸蕴为所缘才生起。因此，色名诸蕴是爱杂染、见杂染、恶行杂染这三种能污染心相续且自身染污之法的境法，所以称为杂染法（saṃkilesikadhamma），即具有令爱、见、恶行——

ညစ်နွမ်းခြင်းသုံးပါးကို ပွားစီးစေတတ်သော သဘောရှိကြ၏။ ယင်းသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ သံကိလေသိကဓမ္မ သံကိလေသိကဓမ္မ ဟု ရှုပါ။

——这三种杂染增长的性质。应以智照见这种性质，观作‘杂染法、杂染法’。

သို့သော် မဟာဋီကာဆရာတော်က ဤသို့လည်း ဆက်လက်၍ ဖွင့်ဆိုထားတော်မူပေသည်။ --- တဏှာသံကိလေသ၊ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသ၊ ဒုစ္စရိတသံကိလေသဟူသော သံကိလေသသုံးပါးအပေါင်းကို သံကိလေသိကဓမ္မအရ ယူခြင်းဖြင့် ထိုသံကိလေသတရား သုံးပါးနှင့် တူသောတည်ရာ ရှိကြကုန်သော ကိလေသ- ဝတ္ထု (၁ဝ)ပါးတို့ကိုလည်း သံကိလေသိကဓမ္မအဖြစ်သိမ်းကျုံးရေတွက်ယူပါ၊ မှတ်သားပါ။ မှန်ပေသည် - ထို သံကိလေသဝတ္ထု (၁ဝ)ပါးတို့၏ အာရုံဖြစ်ကုန်သော တရားတို့သည်လည်း ထိုသံကိလေသဝတ္ထုတို့၏ အာရုံ- အဖြစ်ကို မလွန်ခြင်းကြောင့် သံကိလေသိက မည်ကုန်သည်သာလျှင်တည်း။ အလားတူပင် ဆာလောင်ခြင်း မွတ်သိပ်ခြင်း အိုမင်းခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်းစသည်တို့ကြောင့် စိတ်ပင်ပန်းခြင်းဟူသော သံကိလေသ- ကိုလည်း သံကိလေသိကဓမ္မဟူသောပုဒ်၌ သိမ်းကျုံးရေတွက်ယူအပ်၏ဟု မှတ်သားပါလေ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၇။) ခန္ဓာ တစ်ပါး တစ်ပါး၌ ဒုက္ခလက္ခဏာ (၂၅) ပါး ဖြစ်သဖြင့် ခန္ဓာငါးပါးလုံး၌ ဒုက္ခလက္ခဏာပေါင်း ---

不过，《大复注》的作者还继续解释：从杂染法一词摄取爱杂染、见杂染、恶行杂染这三种杂染时，也应把与这三种杂染同一依处的十种烦恼事，统摄为杂染法。因为作为这十种烦恼事所缘的诸法，并不超出这些烦恼事的所缘范围，所以也同样名为杂染法。又，由饥饿、口渴、衰老，或由内心纠结等造成的疲劳杂染，也应统摄在杂染法一词之中。（《大复注》2-397。）每一蕴各有二十五种苦相，所以五蕴共有苦相——

၂၅ × ၅ = ၁၂၅ (ပါး) ဖြစ်သည်။

二十五乘五，等于一百二十五种。

အနတ္တလက္ခဏာ (၅) ချက်

无我相的五种行相

အနတ္တာ စ ပရံ ရိတ္တံ၊ တုစ္ဆံ သုညန္တိ တာလီသံ။

巴利偈（缅文字体）：‘အနတ္တာ စ ပရံ ရိတ္တံ၊ တုစ္ဆံ သုညန္တိ တာလီသံ။

ဝေဒနာဒယော ခန္ဓာပိ၊ တထေဝ ပဉ္စကာပိ ဝါ။

(ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ-၂-၅၂၉။)

(ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ-၂-၅၂၉။)’译：‘无我与他、无与虚，以及空，合为四十；受等诸蕴也同样，各得这五种。’（《胜义自性分别》2-529。）色法与名法是：

၁။ အနတ္တာ = အတ္တ မဟုတ်ကုန်။

第一项所说的无我（anattā），是指它们不是我。

၂။ ပရံ = အကျွမ်းဝင်ခြင်း အမြဲကင်းသော သူစိမ်းပြင်ပသာတည်း။

第二项所说的他（para），是指它们只是始终不能亲熟的陌生异己者。

၃။ ရိတ္တံ = နိစ္စ သုခ သုဘ အတ္တဟူသော အနှစ်သာရဟူသမျှနှင့် မြူမျှမယှဥ် အစဥ်ကင်းဆိတ်သော သဘောတရားသာတည်း။

第三项所说的无（ritta），是指它们始终丝毫不具常、乐、净、我等任何核心实质。

၄။ တုစ္ဆံ = နိစ္စ သုခ သုဘ အတ္တ အနှစ်မမှီး အချည်းနှီးသာတည်း။ (ဝါ) သေးငယ်ယုတ်ညံ့ အချည်း- နှီးသော တရားသာတည်း။

第四项所说的虚（tuccha），是指它们不依常、乐、净、我的核心实质，唯是空虚；换一种说法，是微小、卑劣而空虚之法。

၅။ သုညံ = သာမိ နိဝါသိ ကာရက ဝေဒက အဓိဋ္ဌာယကဟူသော အတ္တမှ ဆိတ်သုဥ်း၏။

第五项所说的空（suñña），是指它们空无所有者我、常住我、能作者我、能受者我与主宰者我。

原书第 97 页

၁။ အနတ္တတော

一、以无我观（anattato）

သယဉ္စ အဿာမိကဘာဝါဒိတာယ အနတ္တတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) ယထာ ကေနစိ သာမိအာဒိလက္ခဏေန အတ္တနာ သုညာ ဧတေ၊ ဧဝံ သယမ္ပိ အတံသဘာဝေါတိ အာဟ ''သယဉ္စ။ပ။ အနတ္တတော''တိ။ န အတ္တာတိ ဟိ အနတ္တာတိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၆။) သာသနာပ အယူအဆရှိသူ အချို့အချို့သော အတ္တဝါဒသမားတို့က --- ၁။ ခန္ဓာအိမ်ကို ပိုင်ဆိုင်သော သာမိအတ္တ ရှိ၏။

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘သယဉ္စ အဿာမိကဘာဝါဒိတာယ အနတ္တတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘因为它们自身无所有者等，所以以无我观。’《大复注》引文（缅文字体）：‘ယထာ ကေနစိ သာမိအာဒိလက္ခဏေန အတ္တနာ သုညာ ဧတေ၊ ဧဝံ သယမ္ပိ အတံသဘာဝေါတိ အာဟ ''သယဉ္စ။ပ။ အနတ္တတော''တိ။ န အတ္တာတိ ဟိ အနတ္တာတိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၆။)’译：‘正如这些法空无任何具所有者等特征的我，它们自身也不是那种性质，所以说“它们自身……所以以无我观”。确实，不是我，故为无我。’一些持教外见的我论者宣称：第一种是所有者我，即拥有蕴身这所房屋的我。

၂။ ခန္ဓာအိမ်အသစ်လဲသော်လည်း ပြောင်းလဲခြင်းမရှိ၊ ခန္ဓာအိမ် အသစ် အသစ်၌ ဘဝတိုင်း အမြဲလိုက်ပါ၍ နေထိုင်သော နိဝါသိအတ္တ ရှိ၏။

第二种是常住我，即使更换新的蕴身住处也不改变，而在一生又一生的新蕴身中始终随行、居住的我。

၃။ ပြုလုပ်ဖွယ် လုပ်ငန်းကိစ္စရပ် ဟူသမျှကို ပြုလုပ်တတ်သော ကာရကအတ္တ ရှိ၏။

第三种是能作者我，即能完成一切应做事务的我。

၄။ ခံစားဖွယ် အာရုံဟူသမျှကို ခံစားတတ်သော ဝေဒကအတ္တ ရှိ၏။

第四种是能受者我，即能感受一切应受所缘的我。

၅။ ကိစ္စအဝဝ လုပ်ငန်းရပ် ဟူသမျှကို စီရင်ဆုံးဖြတ်တတ်သော အဓိဋ္ဌာယကအတ္တရှိ၏။ --- ဤသို့ စသည်ဖြင့် အတ္တရှိကြောင်းကို ပြောဆိုကြ၏။

第五种是主宰者我，即能裁决、支配一切事务的我。他们如此等等，宣说有我。

ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့ကား ယင်းကဲ့သို့သော သာမိအတ္တ၊ နိဝါသိအတ္တ၊ ကာရကအတ္တ၊ ဝေဒကအတ္တ၊ အဓိဋ္ဌာယကအတ္တတို့မှ ဆိတ်သုဥ်းရကား၊ မိမိရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့ ကိုယ်တိုင်ကလည်း သာမိအတ္တ၊ နိဝါသိအတ္တ၊ ကာရကအတ္တ၊ ဝေဒကအတ္တ၊ အဓိဋ္ဌာယကအတ္တ သဘောမရှိခြင်းကြောင့် အနတ္တာ = အတ္တ မဟုတ်ကြကုန်။

五蕴色名法空无上述所有者我、常住我、能作者我、能受者我与主宰者我；色名诸蕴自身也不具有这五种我的性质。因此，它们是无我（anattā），并不是我。

ယင်းသဘောတရားကို ဝိပဿနာဉာဏ်ပညာဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အနတ္တ အနတ္တ ဟု ရှုပါ။

应以观智之慧照见这种性质，观作‘无我、无我’。

၂။ ပရတော

二、以他观（parato）

အဝသတာယ၊ အဝိဓေယျတာယ စ ပရတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) အဝသတာယာတိ အဝသဝတ္တနတော။ ယထာ ပရောသတန္တော ပုရိသော ပရဿ ဝသံ န ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝံ သုဘသုခါဒိဘာဝေန ဝသေ ဝတ္တေတုံ အသက္ကုဏေယျတော။ အဝိဓေယျတာယာတိ ''မာ ဇီရထ၊ မာ မီယထာ''တိအာဒိနာ ဝိဓာတုံ အသက္ကုဏေယျတော။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၅။) ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်းတွင် ရှင်းလင်း တင်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း အကြောင်းတရားနှင့် လျော်ညီစွာသာလျှင် ဖြစ်ပေါ်လာကြရ၏။ မိမိ၏အလိုအတိုင်းကား ဖြစ်နိုင်သည့်သဘော မရှိပေ။ မိမိကိုယ်ကို မိမိလျှင် ပြဓာန်းခြင်းရှိသော ယောကျာ်းသည် သူတစ်ပါး၏ အလိုသို့ မလိုက်ရသကဲ့သို့ အလားတူပင် ရုပ်နာမ် ခန္ဓာတို့သည် ''ဤသို့ လှပတင့်တယ်ပါစေ၊ ဤသို့ ချမ်းသာသုခရှိပါစေ။'' --- ဤသို့စသော သုဘ သုခ စသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် မိမိ၏ အလိုဆန္ဒရှိတိုင်း ရုပ်နာမ်တို့ကို ဖြစ်စေခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်သောကြောင့် အလိုသို့ မလိုက်ပါ-

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘အဝသတာယ၊ အဝိဓေယျတာယ စ ပရတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘因为不随欲、不可支配，所以以他观。’《大复注》引文（缅文字体）：‘အဝသတာယာတိ အဝသဝတ္တနတော။ ယထာ ပရောသတန္တော ပုရိသော ပရဿ ဝသံ န ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝံ သုဘသုခါဒိဘာဝေန ဝသေ ဝတ္တေတုံ အသက္ကုဏေယျတော။ အဝိဓေယျတာယာတိ ''မာ ဇီရထ၊ မာ မီယထာ''တိအာဒိနာ ဝိဓာတုံ အသက္ကုဏေယျတော။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၅။)’译：‘“不随欲”，意为不受控制。譬如自主之人不顺从他人，同样，因为不能控制诸蕴令其成为美、乐等。“不可支配”，意为不能以“莫老、莫死”等命令它们。’色名诸蕴如缘起篇所详述，只会依照因法而生起，并没有随自己意愿而成的性质。譬如自主的人不顺从他人的意愿，同样，色名诸蕴不能依自己的欲求而被造成‘愿它如此美好庄严，愿它如此幸福安乐’等状态，所以是不随意——

တတ်သော သဘောတရားများ ဖြစ်ကြ၏။

——之法。

''မအိုစေလင့်၊ မနာစေလင့်၊ မသေစေလင့်၊ ဤသို့ ဖြစ်ပြီးပါက ဤသို့ မပျက်ပါစေလင့်'' --- ဤသို့ စသည်ဖြင့် စီရင်ခြင်းငှာ မတတ်ကောင်းသော သဘောတရားများလည်း ဖြစ်ကြ၏။

它们也不能被支配为‘愿它不老、不病、不死；既已如此生起，愿它不如此坏灭’等等。

ဤသို့ အလိုသို့ မလိုက်တတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ အလိုရှိတိုင်း စီရင်ခြင်းငှာ မတတ်- ကောင်းသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည် ပရ = အကျွမ်းဝင်ခြင်း အမြဲကင်းသော သူစိမ်းပြင်ပတို့သာဖြစ်ကြ၏။ ဤသဘောတရားကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ပရ ပရ ဟု ရှုပါ။

如此，因为不随欲，也不能依意愿加以支配，色名诸蕴只是他（para），只是始终不能亲熟的陌生异己者。应以观智照见这种性质，观作‘他、他’。

原书第 98 页

၃။ ရိတ္တတော

三、以无观（rittato）

ယထာပရိကပ္ပိတေဟိ ဓုဝသုဘသုခတ္တဘာဝေဟိ ရိတ္တတာယ ရိတ္တတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) ယထာပရိကပ္ပိတေဟီတိ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနေဟိ ဗာလေဟိ ပရိကပ္ပိတပ္ပကာရေဟိ။ ရိတ္တတာ- ယာတိ ဝိဝိတ္တတာယ၊ဝိရဟိတတာယာတိ အတ္ထော။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၆။) ပရမတ္ထဉာဏ်ပညာမျက်စိ မရှိသူ လူပြိန်းအန္ဓ လူ့ဗာလတို့သည်ကား ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့ကို --- ၁။ ဓုဝ = ခိုင်ခံ့ကုန်၏ဟုလည်းကောင်း၊ ၂။ သုဘ = လှပတင့်တယ်ကုန်၏ဟုလည်းကောင်း၊ ၃။ သုခ = ချမ်းသာသုခ ဖြစ်ကုန်၏ဟုလည်းကောင်း၊ ၄။ အတ္တ = အသက်ကောင်၊ လိပ်ပြာကောင်၊ ဝိညာဏ်ကောင်၊ အတ္တကောင် ဖြစ်ကုန်၏ဟုလည်းကောင်း - ဤသို့ ကြံဆထားအပ်ကုန်၏။ သို့သော် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည်ကား ထိုပရမတ်ဉာဏ်ပညာစက္ခုမရှိသူ လူပြိန်း လူအ လူန လူ့ဗာလတို့ တွေးတော ကြံဆထားအပ်သည့် ဓုဝ သုဘ သုခ အတ္တသဘောတို့မှ အမြဲတမ်း ကင်းဆိတ်- ကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည် ရိတ္တ = ဓုဝ သုဘ သုခ အတ္တဟူသော အနှစ်သာရဟူသမျှနှင့် မြူမျှ

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘ယထာပရိကပ္ပိတေဟိ ဓုဝသုဘသုခတ္တဘာဝေဟိ ရိတ္တတာယ ရိတ္တတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘因为不具如所构想的恒固、净、乐、我等状态，所以以无观。’《大复注》引文（缅文字体）：‘ယထာပရိကပ္ပိတေဟီတိ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနေဟိ ဗာလေဟိ ပရိကပ္ပိတပ္ပကာရေဟိ။ ရိတ္တတာ- ယာတိ ဝိဝိတ္တတာယ၊ဝိရဟိတတာယာတိ အတ္ထော။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၆။)’译：‘“如所构想的”，是指胜义上不存在、却由愚人构想出来的那些形态。“不具”，意为远离、缺少。’没有究竟智慧眼的盲目凡夫、愚人，把色名诸蕴构想为：一、恒固，即坚实稳定；二、净，即美好庄严；三、乐，即幸福安乐；四、我，即生命体、灵魂、神识或实体我。然而，色名诸蕴始终不具这些由没有究竟智慧眼的愚人所构想的恒固、净、乐、我等性质。因此，色名诸蕴只是无（ritta），对于恒固、净、乐、我等任何核心实质，丝毫——

မယှဥ် အစဥ်ကင်းဆိတ်သော သဘောတရားတို့သာတည်း။ ယင်းသဘောတရားကို ဝိပဿနာဉာဏ်ပညာဖြင့် အသီးအသီး မြင်အောင်ကြည့်၍ ရိတ္တ ရိတ္တ ဟု ရှုပါ။

——不具，始终空缺。应以观智之慧分别照见这种性质，观作‘无、无’。

၄။ တုစ္ဆတော

四、以虚观（tucchato）

ရိတ္တတာယေဝ တုစ္ဆတော အပ္ပကတ္တာ ဝါ။ အပ္ပကမ္ပိ ဟိ လောကေ တုစ္ဆန္တိ ဝုစ္စတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) အန္တောသာရာဘာဝေါ ရိတ္တတာ။ သာ ဧဝ စ တုစ္ဆတာတိ အာဟ ''ရိတ္တတာယေဝ တုစ္ဆတော''တိ။

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘ရိတ္တတာယေဝ တုစ္ဆတော အပ္ပကတ္တာ ဝါ။ အပ္ပကမ္ပိ ဟိ လောကေ တုစ္ဆန္တိ ဝုစ္စတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘正因为空无，所以以虚观；或者因为微少。在世间，微少也称为虚。’《大复注》引文（缅文字体）：‘အန္တောသာရာဘာဝေါ ရိတ္တတာ။ သာ ဧဝ စ တုစ္ဆတာတိ အာဟ ''ရိတ္တတာယေဝ တုစ္ဆတော''တိ။

အပ္ပကတ္တာတိ ပရိတ္တတ္တာ၊ လာမကတ္တာ ဝါ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၆။) ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့၏ အတွင်းသား၌ --- ၁။ နိစ္စဟူသော အနှစ်သာရ၊ ၂။ သုခဟူသော အနှစ်သာရ၊ ၃။ သုဘဟူသော အနှစ်သာရ၊ ၄။ အတ္တဟူသော အနှစ်သာရ --- ဤကဲ့သို့သော အနှစ်သာရတို့မှ အစဥ်ထာဝရ ကင်းဆိတ်နေသည့်အတွက်ကြောင့် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည် တုစ္ဆ = ဓုဝ (= နိစ္စ)၊ သုခ၊ သုဘ၊ အတ္တဟူသော အနှစ်မမှီး အချည်းနှီးသော တရားတို့သာတည်း။ ယင်းသဘောကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ တုစ္ဆ တုစ္ဆ ဟု ရှုပါ။

အပ္ပကတ္တာတိ ပရိတ္တတ္တာ၊ လာမကတ္တာ ဝါ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၆။)’译：‘内部没有实质，就是空无；这种空无本身也就是虚，所以说“正因为空无，所以以虚观”。“因为微少”，意为量小，或意为卑劣。’色名诸蕴内在始终不具下列实质：一、常的实质；二、乐的实质；三、净的实质；四、我的实质。因此，色名诸蕴只是虚（tuccha），是不依恒固（即常）、乐、净、我等实质的空虚之法。应以观智照见这种性质，观作‘虚、虚’。

တစ်နည်း ----- ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည် ဓုဝ သုဘ သုခ အတ္တ သဘောတို့မှ ဆိတ်သုဥ်းကြသော်လည်း ပရမတ္ထသဘောအားဖြင့် တကယ်ထင်ရှား မရှိကြသည်ကား မဟုတ်၊ တကယ်ထင်ရှား ရှိကြသည်သာတည်း။

换一种说法，色名诸蕴虽然不具恒固、净、乐、我的性质，却并非在胜义上完全不存在；它们确实明显存在。

သို့သော် ယင်းသို့ထင်ရှားရှိမှုကား ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် = ဖြစ်-တည်-ပျက် အနေအားဖြင့် တကယ်ထင်ရှားရှိခြင်းသာ- တည်း။ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် အနေအားဖြင့် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ရကုန်သော ရုပ်နာမ် ပရမတ္ထတရားတို့၏ သက်တမ်းကား အလွန့်အလွန် တိုတောင်းလှ၏။ နာမ်တရားတို့သည် မျက်စိတစ်မှိတ်၊ လျှပ်တစ်ပြက်၊ လက်ဖျစ်တစ်တွက်၊ တစ်စက္ကန့်ဟူသော အချိန်ကာလကို အကြိမ်ကုဋေ တစ်သိန်းခန့်ပုံလျှင် တစ်ပုံခန့်သာ သက်တမ်း ရှိကြ၏။

然而，这种明显存在，只是以生、住、灭的方式真实存在。以生、住、灭的方式显现生起的色名胜义法，寿命极其短促。名法的寿命，只约相当于把一眨眼、一闪电、一弹指或一秒钟的时间分成一万亿份以后的一份。

原书第 99 页

မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း ရုပ်တရားတို့ကား ယင်းမျက်စိတစ်မှိတ်၊ လျှပ်တစ်ပြက်၊ လက်ဖျစ်တစ်တွက်၊ တစ်စက္ကန့်ဟူသော အချိန်ကာလကို အကြိမ်ကုဋေ ငါးထောင်ခန့်ပုံလျှင် တစ်ပုံခန့်လောက်သာ သက်တမ်းရှိကြ၏။ ဤသို့လျှင် ရုပ်နာမ်ပရမတ် တရားတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက် ရုတ်ခြည်း ချုပ်ပျောက်သွားကြရသည့် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် ဟူသော အလွန့်အလွန် တိုတောင်းသော အနည်းငယ်သောအချိန်ကာလ သက်တမ်းအတွင်း၌သာ တည်ရှိနိုင်သော တရားမျိုးတို့ ဖြစ်ကြ၏။

色法的寿命，也只约相当于把上述一眨眼、一闪电、一弹指或一秒钟的时间分成五百亿份以后的一份。如此，色名胜义法生起后立即灭去，只能存在于生、住、灭这一极其短暂的微小时段之内。

အချိန်ကာလ အနည်းငယ်ကလေးမျှသာ ဖြစ်ခွင့်ရသောကြောင့် ယင်းရုပ်နာမ် = ခန္ဓာတို့ကို တုစ္ဆ = အချည်းနှီးဟူ၍ ခေါ်ဆို၏။ မှန်ပေသည် --- လောက၌ အနည်းငယ်ကိုသော်လည်း တုစ္ဆ = အချည်းနှီးဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲရိုး ရှိပေသည်။ ထို့ကြောင့် ရုပ်နာမ် = ခန္ဓာတို့သည် တုစ္ဆ = သေးငယ်ယုတ်ညံ့ အချည်းနှီးသော တရားမျိုးတို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်းသဘောတရားကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ တုစ္ဆ တုစ္ဆ ဟူ၍လည်း ရှုပါ။

因为只获准在如此微少的时段中存在，所以色名诸蕴称为虚（tuccha）、空虚。确实，世间也惯于把微少之物称作‘虚’。因此，色名诸蕴只是微小、卑劣而空虚之法。应以观智照见这种性质，也观作‘虚、虚’。

၅။ သုညတော

五、以空观（suññato）

သာမိ-နိဝါသိ-ကာရက-ဝေဒကာ-ဓိဋ္ဌာယကဝိရဟိတတာယ သုညတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။) ဓုဝသာရာဘာဝါဒီဟိ သဒ္ဓိံ အတ္တသာရာဘာဝံ ရိတ္တပဒေန ဝတွာ နိဗ္ဗတ္တိတမတ္တသာရာဘာဝမေဝ သုည- ပဒေန ဒဿေတုံ ''သာမိ။ ပ ။ သုညတော''တိ ဝုတ္တံ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၆။) အတ္တဝါဒီသမားတို့ကား သာမိအတ္တ၊ နိဝါသိအတ္တ၊ ကာရကအတ္တ၊ ဝေဒကအတ္တ၊ အဓိဋ္ဌာယကအတ္တ ရှိ၏ဟု စွဲယူကြ၏။ ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့၌ ယင်းကဲ့သို့သော ပရမတ္ထဉာဏ်ပညာမျက်စိ ကင်းသူတို့ ကြံဆ- ထားအပ်သော သာမိအတ္တ၊ နိဝါသိအတ္တ၊ ကာရကအတ္တ၊ ဝေဒကအတ္တ၊ အဓိဋ္ဌာယကအတ္တတို့ကား မရှိဧကန် ဖြစ်ခဲ့ကုန်၏။ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့၌ ယင်းအတ္တအမျိုးမျိုးတို့သည် အတ္တဝါဒီသမားတို့က ဖြစ်စေအပ်ရုံမျှသော အနှစ် သာရ အဖြစ်မျှသာ ရှိ၏။ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့၌ ယင်းကဲ့သို့သော အတ္တအမျိုးမျိုးမှ ကင်းဆိတ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည် သာမိအတ္တ၊ နိဝါသိအတ္တ၊ ကာရကအတ္တ၊ ဝေဒကအတ္တ၊ အဓိဋ္ဌာယကအတ္တမှ ဆိတ်

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘သာမိ-နိဝါသိ-ကာရက-ဝေဒကာ-ဓိဋ္ဌာယကဝိရဟိတတာယ သုညတော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၇။)’译：‘因为没有所有者、常住者、能作者、能受者、主宰者，所以以空观。’《大复注》引文（缅文字体）：‘ဓုဝသာရာဘာဝါဒီဟိ သဒ္ဓိံ အတ္တသာရာဘာဝံ ရိတ္တပဒေန ဝတွာ နိဗ္ဗတ္တိတမတ္တသာရာဘာဝမေဝ သုည- ပဒေန ဒဿေတုံ ''သာမိ။ ပ ။ သုညတော''တိ ဝုတ္တံ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၆။)’译：‘先以“无”一词说明既没有恒固等实质，也没有我的实质；为了再以“空”一词显示仅由构想造成的实质并不存在，所以说“所有者……所以以空观”。’我论者执取有所有者我、常住我、能作者我、能受者我和主宰者我。在五蕴色名法中，绝无这些由没有究竟智慧眼者构想出来的种种我。这些我在色名诸蕴中，只是由我论者构想而成的所谓实质。由于色名诸蕴没有这各类我，所以空无所有者我、常住我、能作者我、能受者我与主宰者我——

သုဥ်းကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ရုပ်- နာမ် = ခန္ဓာတို့သည် သုည = သာမိအတ္တ၊ နိဝါသိအတ္တ၊ ကာရကအတ္တ၊ ဝေဒကအတ္တ၊ အဓိဋ္ဌာယကအတ္တမှ ဆိတ်သုဥ်းကြ၏။ ယင်းသဘောတရားကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ကြည့်၍ သုည သုည ဟု ရှုပါ။

——因此，色名诸蕴是空（suñña），空无所有者我、常住我、能作者我、能受者我和主宰者我。应以观智照见这种性质，观作‘空、空’。

ခန္ဓာငါးပါးတို့တွင် ခန္ဓာတစ်ပါး တစ်ပါး၌ အနတ္တလက္ခဏာ (၅)ချက်စီ ရှိသဖြင့် ခန္ဓာ (၅)ပါးလုံး၌ အနတ္တ လက္ခဏာ (၂၅)ချက် ဖြစ်သည်။ ခန္ဓာငါးပါးလုံး၌ --- ၁။ အနိစ္စလက္ခဏာ ------ ၅ဝ ၊ ၂။ ဒုက္ခလက္ခဏာ ------ ၁၂၅ ၊ ၃။ အနတ္တလက္ခဏာ ------ ၂၅ ၊ အားလုံးပေါင်းသော် ဘာဝနာပေါင်း (၂ဝဝ) ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းဆိုသော် ခန္ဓာတစ်ပါးတစ်ပါးစီ၌ ဘာဝနာ (၄ဝ) ဖြစ်သဖြင့် ခန္ဓာငါးပါးလုံး၌ ဘာဝနာ (၂ဝဝ) ဖြစ်သည်။

五蕴中每一蕴各有五种无我相，所以五蕴共有二十五种无我相。就五蕴整体而言：一、无常相五十种；二、苦相一百二十五种；三、无我相二十五种；合计二百种观修。换一种说法，每一蕴各有四十种观修，所以五蕴共有二百种。

ဤသို့လျှင် ဤ (၂ဝဝ)သော ဘာဝနာဉာဏ်ဖြင့် ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို ရှုပွားသုံးသပ်ခဲ့သော် ထိုနယဝိပဿနာ ဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော လက္ခဏာယာဥ်သုံးချက်တင်၍ ရှုပွားသုံးသပ်မှု သမ္မသနလုပ်ငန်းရပ် = သမ္မသနဉာဏ် သည် မြဲမြံခိုင်ခံ့ခြင်း ဖြစ်လာ၏။ ဤကား ပါဠိတော်နည်းကို အစဥ်မှီးသဖြင့် သမ္မသနဉာဏ် အားထုတ်ပုံ အစီ- အရင် ဖြစ်သည်။ (ပဋိသံ-၄၁၁။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၆-၂၄၈။)

如此，以这二百种观修智观修、思惟五蕴，称为理路观的安立三相观修与思惟作业——也就是思惟智——便会稳固、坚实。这是依循巴利圣典次第而修习思惟智的方式。（《无碍解道》411；《清净之道》2-246—248。）

原书第 100 页

အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်နှစ်ပါး၊ အတိတ်အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ဟူသော ကာလသုံးပါး၌ ခန္ဓာငါးပါးနည်းဖြင့် အထက်ပါ တော (၄ဝ) ရှုကွက်ကို ကုန်စင်အောင်ရှုပါ။ အတိတ်အဆက်ဆက်မှသည် အနာဂတ်အဆက်ဆက် ဆုံးသည့်တိုင်အောင် ရှုရမည်ဖြစ်ပေသည်။ ကြိမ်ဖန်များစွာ ထပ်ကာထပ်ကာ ရှုနိုင်ပါက တိုင်းထက်အလွန် တံခွန်နှင့်ဘုရား ဖြစ်ချေသည်။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါရပ်တို့ကိုပါ ဤ တော (၄ဝ) ရှုကွက်ဖြင့် ဝိပဿနာ ရှုပွား သုံးသပ်နိုင်ပါက သာ၍သာ၍ပင် ကောင်းသည်ထက် ကောင်းလှပေသည်။ ဤတွင် အလင်္ကာဂုဏ်မြောက်စွာ အနှစ်သာရ ပြည့်ဝစွာဖြင့် ဖွဲ့ဆိုသီကုံး ရေးသားထားတော်မူသော လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဆုံးမလွှာ တစ်ပုဒ်ကို ထည့်သွင်း၍ လက်ဆောင်ပါးလိုက်ပါသည်။ ------

应依五蕴法，在内、外两种相续和过去、未来、现在三时之中，把上述四十种观法全部观完；必须从一系列过去世一直观到一系列未来世的尽头。若能一再反复观修，更是无上殊胜。若也能以这四十种观法观修、思惟诸缘起支，就会更好。这里，我将雷迪西亚多以优美修辞写成、义理充实的一首教诫偈收入书中，作为赠礼。

ကိုယ့်တွက်ကိုယ်တာ ကျင့်ကြံပါ

为自己躬行实践

ဆိုပိန့်ဟုတ်ရာ၊ စဥ်းစားပါလော့ …၊ ခန္ဓာဘာရ၊ ပဉ္စကကား (= ခန္ဓာငါးပါးတည်းဟူသော ဝန်ထုပ် ဝန်ပိုးကြီးကား) ယုယခင်မင်၊ စိန်ရွှေဆင်၍၊ ပြုပြင်ပိုက်ထွေး၊ နင်ကျွေးမွေးလည်း၊ အရေးမရောက်၊ သဲရေမှောက်သို့၊ နင့်နောက်မပါ၊ နင်လိုရာကို၊ ဘယ်ခါမလိုက်၊ နင့်အကြိုက်နှင့်၊ တိုက်ရိုက်ဖီလာ၊ ဆန့်ကျင်ပါခဲ့။

虽说如此，还请思量：五蕴重担，无论你如何爱护珍惜，以珠玉黄金装饰，悉心照料、拥抱喂养，也都如水倾沙上，全无结果；它不随你，不遂你愿，永远与你的喜好正面相违。

ရုပ်ဝါနုနယ်၊ ရှုစဖွယ်နှင့်၊ တင့်တယ်ရွှန်းစို၊ နင်လှလိုလည်း၊ အအိုစာရင်း၊ သူကသွင်း၏။

你想让容色柔嫩可观、丰润光泽、美丽动人，它却把你列入衰老的名册。

ဘေးကင်းရန်ကွာ၊ လွန်ချမ်းသာ၍၊ မနာရလို၊ တောင်းဆုဆိုလည်း၊ နင့်ကိုမညှာ၊ ဘေးရောဂါနှင့်၊ ခါခါမငဲ့၊ မိတ်ဆွေဖွဲ့၏။

你祈愿远离危险、安乐无病，它却毫不怜惜，屡屡与灾祸疾病结交。

နင်နဲ့တူညီ၊ ချစ်ကြိုးသီသား၊ ပလီပလာ၊ အပြစ်ကွာသည့်၊ ချစ်စွာမယား၊ သမီးသားနှင့်၊ စီးပွားဥစ္စာ၊ ဉာတကာကို၊ ဘယ်ခါမကွဲ၊ အတူတွဲ၍၊ အမြဲပြုံးချို၊ နေရလိုလည်း၊ နင့်ကိုမထောက်၊ နင့်နောက်မလိုက်၊ အပူ တိုက်၍၊ နင်ဟိုက်နင်ခွေ၊ နင့်ကိုသေအောင်၊ ကျားမြွေခံတွင်း၊ အစာသွင်းသို့၊ သေမင်းသူ့လက်၊ ပဏ္ဏာဆက်၏။

你想与情意相投、可爱无过的妻子儿女，以及财富亲族永不分离，常相欢笑；它却不顾你、不随你，以热恼折磨得你疲惫委顿，再如虎蛇吞食猎物，把你交作死王手中的贡礼。

လ-ရက်-နှစ်တွေ၊ အသင်္ချေနှင့်၊လွန်လေဘဝ၊ အနန္တက၊ ဆုံးစမပိုင်၊ ယခုတိုင်အောင်၊ နိုင်နိုင်နင်းနင်း၊ ဉာဏ်မသွင်း၍၊ သေမင်းသူလျှို၊ ခန္ဓာကိုယ်ကို၊ မငြိုငြင်ရက်၊ စွဲလမ်းချက်ဖြင့်၊ မြိုင်နက်စွန်ဖျား၊ တောသစ်ကျားကို၊ မယ်ဘွားမိခင်၊ နွားငယ်ထင်သို့၊ အမြင်မဖြောင့်၊ ဝိပလ်မှောင့်၍၊ တကြောင့်ကြကြ၊ ပြုခဲ့လှပြီ။

从不可计数的年月、无始的过去世直到如今，你一直未能善用智慧；反而执著、爱惜这具死王的密探——蕴身，犹如母牛把密林边的豹崽误认作自己的小牛。由于见解颠倒，你已经为此忧惧、操劳了太久。

ဘုရားသာသနာ၊ ခုအခါ၌၊ ပညာစက္ခု၊ ဖန်ဖန်ရှုလော့၊ … ဥတုဂိမှန်၊ အချိန်တန်သော်၊ သူရကန်ဝှေ့၊ အပူငွေ့ကြောင့်၊ ရေသွေ့ခန်းငြား၊ အိုင်ပက္ကားဝယ်၊ ကျက်စား- နေကြ၊ ငါးမစ္ဆတို့၊ ရေကလည်းနဲ၊ သိန်းစွန်ဝဲ၍၊ ပျော်ပွဲမြူမျှ၊ ရှာမရဘဲ၊သေကြဖို့သာ၊ နီးကပ်လာသို့။

如今值遇佛陀教法，当以慧眼反复观照。譬如盛夏酷热，浅池水干，池中群鱼水少，又有鹰隼盘旋，丝毫找不到欢乐，只会一步步接近死亡；

သူငါကစ၊ ရှိသမျှလည်း၊ နေ့ညဥ့်မလပ်၊ အစဥ်စပ်လျက်၊ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်၊ မပြတ်နှင်လျက်၊ ပျော်ရွှင်စရာ၊ မရှိပါဘဲ၊ ဖျားနာကိုက်ခဲ၊ ရောဂါစွဲ၍၊ သေပွဲသေတမ်း၊ သေစခန်းနှင့်၊ သေလမ်းသို့သာ၊ နီးကပ်လာ၏။

你我以及一切有情也都昼夜不停地受生、住、灭驱迫，全无可乐；又被病痛侵袭，只会越来越靠近死亡的刑场与道路。

ငါငါတက်ကြွ၊ မာန်မာနနှင့်၊ လောဘဒေါသာ၊ အစဖြာသား၊ ယုတ်မာစွာလှ၊ အဓမ္မကို၊ ဝေးကမလာ၊ ကင်းရှင်းကွာအောင်၊ ခါခါမပွား၊ အပျင်းများမူ၊ လေးပါးပါယ်ရွာ၊ နင့်အိမ်သာဟု၊ စိတ်မှာစွဲကပ်၊ သတိချပ်လော့။

若你仍以‘我、我’自高，充满骄慢、贪、嗔等卑劣非法，懒惰而不反复修习以求远离，那么务必谨记：四恶趣村落将成为你的长久居处。

လူ့ရပ်နတ်ရွာ၊ ထက်ဗြဟ္မာနှင့်၊ မဟာသုခ၊ နိဗ္ဗာနသို့၊ ရှစ်ဝမဂ္ဂင်၊ သင်္ဘောယာဥ်ဖြင့်၊ ဆောလျင်ကပ်ခို၊ ရောက်ရလိုမူ၊ ထိုထိုပုည၊ ကုသလကို၊ နေ့ညမစဲ၊ လုံ့လသဲလော့။

若你真心想经由八支圣道之船，迅速抵达人间、天界、梵天界，乃至大安乐的涅槃，就应昼夜不息，勇猛勤修种种福德善法。

ကြုံခဲလှစွာ၊ သာသနာနှင့်၊ နင့်မှာမရွေ့၊ ယခုတွေ့ပြီ၊ မေ့မေ့မူးမူး၊ နင်မရူးနှင့်၊ ဆီဦးထောပတ်၊ ရသဓာတ်ကို၊ အမြတ်တစ်ခု၊ မှတ်မရှုဘဲ၊ ရွာသူ့ဝက်မိုက်၊ မစင်ကြိုက်သို့၊ အမြိုက်တရား၊ နင်ရှောင်ရှား၍၊ ငါးပါးအာရုံ၊ မစင်ပုံကို၊ စုံစုံမက်မက်၊ မနှစ်သက်နှင့်၊ထက်မြက်အဖျား၊ သင်တုန်းသွားဝယ်၊ ပျားသဖွယ်ဟု၊ ဉာဏ်ကျယ်သလောက်၊

你如今已经值遇极难遭逢的佛陀教法，切莫昏忘痴狂。不要像爱吃粪秽的村猪，不顾酥油醍醐的美味；也不要舍弃甘露不死之法，反而贪爱五欲粪堆。应随自己的智慧所及，视它如锋利剃刀刃上的蜂蜜，观察诸蕴的过失——

原书第 101 页

မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း အပြစ်ကောက်၍၊ တောင်ချောက်မြိုင်ကြား၊ သမင်များကို၊ သစ်ကျားပုန်းအောင်း၊ အရချောင်းသို့၊ တောင်ခေါင်း ရိပ်မြှောင်၊ သင်္ခမ်းချောင်ဝယ်၊ တိမ်းရှောင်တစ်ကိုယ်၊ တော-တောဆို၍၊ မဂ်ဖိုလ်မနှောင်း၊ အရချောင်းမှ၊ အပေါင်းဒုက္ခ၊ ကင်းလွတ်ရဟု၊ ဗုဒ္ဓရွှေနှုတ်၊ ကြာကမုခ်မှ၊ လှစ်ထုတ်မြွက်ကြား၊ မိန့်တော်ထားသည်၊ နင်ကားနင့်တွက် ကျင့်တော့တည်း။

——又如虎豹潜伏山谷林间、窥伺群鹿，你也应独居山林岩洞，观作‘灭、灭’，伺机证得道果，脱离一切众苦。这是佛陀金口莲台所宣说的教诫：你应当为自己躬行实践。

ဣန္ဒြေ ထက်မြက်ကြောင်းတရား (၉) ပါး

令诸根锐利的九法

သဒ္ဓါ-ဝီရိယ-သတိ-သမာဓိ-ပညာ-ဟူသော ဣန္ဒြေထက်မြက်၍ ဉာဏ်ပညာကြီးမားသော အချို့သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်အား ကလာပသမ္မသနဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ဤ နယဝိပဿနာဖြင့်ပင်လျှင် ဥဒယဗ္ဗယ- ဉာဏ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်၏။ ဣန္ဒြေနုံ့နှေးသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်အား ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်သည် ဖြစ်ပေါ်မလာ- နိုင်သေးပေ။ မှန်ပေသည် ဤဝိပဿနာအရာ၌ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်၏ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် ကလာပသမ္မသနဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော နယဝိပဿနာဖြင့်သာလျှင် ပြီးစီးပြည့်စုံနိုင်၏ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်၏ဟု အလိုရှိအပ်ပေသည်။

有些信、精进、念、定、慧五根锐利而智慧强大的瑜伽行者，仅凭这种称为聚思惟的理路观，生灭智便能生起；五根迟钝的瑜伽行者，生灭智则尚不能生起。确实，在观禅阶段，应当如此理解：生灭智的生起，只能由称为聚思惟的理路观来完成。

အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန်မှသည် သန္တတိပစ္စုပ္ပန်သို့ ဆိုက်အောင်၊ သန္တတိပစ္စုပ္ပန်မှသည် ခဏပစ္စုပ္ပန်သို့ဆိုက်အောင် ကလာပ သမ္မသနနည်းဖြင့် ရှုပွားသုံးသပ်၍လာရာ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်အမြင်သို့ သန့်သန့်ရှင်းရှင်း ကျေကျေနပ်နပ် အားရပါးရ မဆိုက်သေး ဖြစ်နေပါက ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေထက်မြက်ကြောင်း တရား (၉)ပါးတို့ကို ပြုကျင့်၍၊ (၇)ပါးကုန်သော အသပ္ပါယတို့ကို ရှောင်ကြဥ်၍ (၇)ပါးကုန်သော သပ္ပါယတို့ကိုမှီဝဲလျက် နယဝိပဿနာနည်းဖြင့် ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ်ရှုပွား သုံးသပ်အပ်ပေသည်။

以聚思惟的方法，从一期现在逐步观到相续现在，再从相续现在逐步观到刹那现在；若仍未能清净、明晰、满意而透彻地达到生灭智的观见，这位瑜伽行者就应当实行令诸根锐利的九法，避开七种不适宜条件，亲近七种适宜条件，以理路观反复、一再观照色法与名法。

(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။ မဟာဋီ-၂-၃၉၈။)

出处：《清净之道》2-248；《大复注》2-398。

''နဝဟာကာရေဟိ ဣန္ဒြိယာနိ တိက္ခာနိ ဘဝန္တိ ---- ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာနံ သင်္ခါရာနံ ခယမေဝ ပဿတိ၊ တတ္ထ စ သက္ကစ္စကိရိယာယ သမ္ပာဒေတိ၊ သာတစ္စကိရိယာယ သမ္ပာဒေတိ၊ သပ္ပါယကိရိယာယ သမ္ပာဒေတိ၊ သမာဓိဿ စ နိမိတ္တဂ္ဂါဟေန၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနဉ္စ အနုပဝတ္တနတာယ၊ ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခတံ ဥပဋ္ဌာပေတိ၊ တတ္ထ စ အဘိဘုယျ နေက္ခမ္မေန၊ အန္တရာ စ အဗျောသာနေနာ''တိ ဧဝံ ဝုတ္တာနံ နဝန္နံ အာကာရာနံ ဝသေန ဣန္ဒြိယာနိ တိက္ခာနိ ကတွာ ပထဝီကသိဏနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တနယေန သတ္တ အသပ္ပါယာနိ ဝဇ္ဇေတွာ သတ္တ သပ္ပါယာနိ သေဝမာနေန ကာလေန ရူပံ သမ္မသိတဗ္ဗံ၊ ကာလေန အရူပံ။ ရူပံ သမ္မသန္တေန ရူပဿ နိဗ္ဗတ္တိ ပဿိတဗ္ဗာ။

巴利《清净之道》引文（缅文字体）：‘နဝဟာကာရေဟိ ဣန္ဒြိယာနိ တိက္ခာနိ ဘဝန္တိ ---- ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာနံ သင်္ခါရာနံ ခယမေဝ ပဿတိ၊ တတ္ထ စ သက္ကစ္စကိရိယာယ သမ္ပာဒေတိ၊ သာတစ္စကိရိယာယ သမ္ပာဒေတိ၊ သပ္ပါယကိရိယာယ သမ္ပာဒေတိ၊ သမာဓိဿ စ နိမိတ္တဂ္ဂါဟေန၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနဉ္စ အနုပဝတ္တနတာယ၊ ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခတံ ဥပဋ္ဌာပေတိ၊ တတ္ထ စ အဘိဘုယျ နေက္ခမ္မေန၊ အန္တရာ စ အဗျောသာနေနာ’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာနံ နဝန္နံ အာကာရာနံ ဝသေန ဣန္ဒြိယာနိ တိက္ခာနိ ကတွာ ပထဝီကသိဏနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တနယေန သတ္တ အသပ္ပါယာနိ ဝဇ္ဇေတွာ သတ္တ သပ္ပါယာနိ သေဝမာနေန ကာလေန ရူပံ သမ္မသိတဗ္ဗံ၊ ကာလေန အရူပံ။ ရူပံ သမ္မသန္တေန ရူပဿ နိဗ္ဗတ္တိ ပဿိတဗ္ဗာ။’译：‘诸根由九种行相而锐利：只观见一一生起之诸行的灭尽；以恭敬实行而成就；以恒常实行而成就；以适宜实行而成就；善取定的所缘相；令诸觉支随顺转起；对身体与生命建立无所顾惜；以出离精进克服由此生起的苦；未达目标以前不中途停止。’依所说这九种行相令诸根锐利，又依地遍释所说，避开七种不适宜条件，亲近七种适宜条件；有时应思惟色法，有时应思惟非色法。思惟色法时，应观见色法的生起。

(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။)

缅文出处原串：‘(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။)’（《清净之道》2-248。）

ရူပါရူပဓမ္မာနံ အစ္စန္တဝိဓုရတာယ ဧကဇ္ဈံ အသမ္မသိတဗ္ဗတ္တာ၊ တထာ သမ္မသနဿ စ ဣဓ အနဓိပ္ပေတတ္တာ ''ကာလေန ရူပံ သမ္မသိတဗ္ဗံ၊ ကာလေန အရူပ''န္တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထာပိ စ ရူပဿ သြဠာရိကတာယ သုဝိညေယျတ္တာ ပဌမံ သမ္မသိတဗ္ဗတာ ဝုတ္တာ။ နိဗ္ဗတ္တိ ပဿိတဗ္ဗာတိ ပဌမံ တာဝ အာဂမာနုသာရတော အနုမာနဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

巴利《大复注》引文（缅文字体）：‘ရူပါရူပဓမ္မာနံ အစ္စန္တဝိဓုရတာယ ဧကဇ္ဈံ အသမ္မသိတဗ္ဗတ္တာ၊ တထာ သမ္မသနဿ စ ဣဓ အနဓိပ္ပေတတ္တာ ''ကာလေန ရူပံ သမ္မသိတဗ္ဗံ၊ ကာလေန အရူပ''န္တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထာပိ စ ရူပဿ သြဠာရိကတာယ သုဝိညေယျတ္တာ ပဌမံ သမ္မသိတဗ္ဗတာ ဝုတ္တာ။ နိဗ္ဗတ္တိ ပဿိတဗ္ဗာတိ ပဌမံ တာဝ အာဂမာနုသာရတော အနုမာနဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။’译：‘色法与非色法的性质极为悬殊，所以不应合在一起思惟；而且这里也不取那种合并思惟，因此说：“有时应思惟色法，有时应思惟非色法。”在二者之中，色法较粗而容易了知，所以先说应当思惟色法。“应观见生起”，是说起初应先依随教典，以推断的方式观见。’

တတော ပရံ အနုက္ကမေန ဗလပ္ပတ္တေ ဘာဝနာဉာဏေ ပစ္စက္ခတောပိ ဒိဿတီတိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၉။) ၁။ သင်္ခတပရမတ်တရား မှန်သမျှသည် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် အနေအားဖြင့် အကြောင်းမကုန်သေးသမျှ အမြဲတမ်း ဖြစ်ပေါ်နေကြ၏။ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် ဟူသော ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း၌ ဖြစ်ပေါ်နေကြ- ကုန်သော ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံ ဖြစ်ကြကုန်သော အကြောင်းတရားနှင့် တကွဖြစ်ကုန်သော ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်မှုသဘောကို ရှေးဦးစွာ မြင်အောင်ရှု၍ ယင်းဖြစ်မှု ဥပါဒ်ကို လွှတ်လိုက်၍ ကုန်ကုန်ပျက်ပျက် ပြိုပြိုပျောက်ပျောက်သွားသော ဘင်သဘောကိုသာလျှင် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ရှုပေးပါ။

上引《大复注》续文（缅文字体）：‘တတော ပရံ အနုက္ကမေန ဗလပ္ပတ္တေ ဘာဝနာဉာဏေ ပစ္စက္ခတောပိ ဒိဿတီတိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၉။)’译：‘此后，修习智依次达到强力时，也能以亲证现见而看见。’（《大复注》2-399。）一、只要诸缘尚未穷尽，一切有为胜义法便一直以生、住、灭的方式生起。瑜伽行者应先观见作为观智所缘、在生住灭每一刹那生起的色名行法及其诸缘的生起；继而放下对生起的观察，只以观智观见它们灭尽、坏灭、崩解、消失的灭相。

ခယမေဝါတိ ပဌမံ ဥပ္ပါဒံ ဒိသွာ တံ မုဉ္စိတွာ ခယမေဝ ဘင်္ဂမေဝ ပဿတိ။ တဿ တထာ ခယ- ဒဿနပသုတဿ ဝိပဿနာပညာ တိက္ခာ သူရာ ဝဟတိ၊ ဣတရာနိ စ ဣန္ဒြိယာနိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၈။)

巴利《大复注》引文（缅文字体）：‘ခယမေဝါတိ ပဌမံ ဥပ္ပါဒံ ဒိသွာ တံ မုဉ္စိတွာ ခယမေဝ ဘင်္ဂမေဝ ပဿတိ။ တဿ တထာ ခယ- ဒဿနပသုတဿ ဝိပဿနာပညာ တိက္ခာ သူရာ ဝဟတိ၊ ဣတရာနိ စ ဣန္ဒြိယာနိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၈။)’译：‘“唯见灭尽”，是先见到生起，继而舍下生起，只观见灭尽、只观见坏灭。这样专注于见灭者的观慧便锐利、勇健；其余诸根也同样如此。’（《大复注》2-398。）

原书第 102 页

ယင်းသို့ ကုန်ကုန်ပျက်ပျက် ပြိုပြို ပျောက်ပျောက်သွားခြင်း ခယသဘော = ဘင်သဘောကို ရှုခြင်း၌ လေ့ကျင့်သားရလာသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဝိပဿနာဉာဏ်သည် ဝိပဿနာပညာ၏ ထက်မြက်စူးရှခြင်း ရဲရင့်ခြင်းကို ရွက်ဆောင်ပေးတတ်၏။ ဝိပဿနာပညာသည် ထက်မြက် စူးရှ ရဲရင့်ခဲ့သော် အခြားသော သဒ္ဓါ ဝီရိယ သတိ သမာဓိ တည်းဟူသော ဣန္ဒြေတို့သည်လည်း ထက်မြက်စူးရှ ရဲရင့်လာကုန်သည်သာ ဖြစ်ကြကုန်၏။

如此反复练习观照诸行灭尽、坏灭、崩解、消失的灭尽性质，也就是坏灭性质时，这位瑜伽行者的观智便会成就观慧的锐利、敏锐与勇健。观慧一旦锐利、敏锐、勇健，其余的信、精进、念、定诸根也都会随之锐利、敏锐、勇健。

(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။ မဟာဋီ-၂-၃၉၈။)

出处：《清净之道》2-248；《大复注》2-398。

၂။ ထိုသို့သင်္ခါရတရားတို့၏ ခယသဘော = ဘင်ကို ရှုခြင်း၌ သင်္ခါရတရားတို့၏ ကုန်ခြင်း ခယသဘောကို ရှုသော ခယဒဿနဝိပဿနာဉာဏ်လျှင် အမြတ်ဆုံး အတိုင်းအရှည်ရှိအောင် ရိုရိုသေသေ လေးလေးစားစား ပြုခြင်းဖြင့် ခယဒဿနဝိပဿနာဘာဝနာကို = အပျက်ကိုသာ ရှုမြင်တတ်သော ဝိပဿနာဘာဝနာကို ပြည့်စုံ- စေ၏ = ပြည့်စုံအောင် ကြိုးစားအားထုတ်ပါ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။ မဟာဋီ-၂-၃၉၈။) ၃။ ရှေးရှေး ဘာဝနာဉာဏ်နှင့် နောက်နောက် ဘာဝနာဉာဏ်တို့ကို ဆက်စပ်သွားအောင် အပြတ်အလပ် မရှိအောင် မပြတ်မလပ် အပတ်တကုတ် ပြုခြင်းဖြင့် ခယဒဿနဝိပဿနာဘာဝနာကို ပြည့်စုံစေ၏။ ပြည့်စုံ- အောင်ကြိုးစားအားထုတ်ပါ။ သင်္ခါရတရားတို့၏အပျက်ကို အဆက်မပြတ် ဆက်တိုက် မြင်သိနေသော ခယဒဿန ဝိပဿနာဉာဏ်များကို ရှေးဉာဏ်နှင့် နောက်ဉာဏ် ဆက်စပ်လျက် အထပ်ထပ် ဖြစ်နေအောင် ကြိုးပမ်းပါ။

二、观照诸行的灭尽性质——坏灭时，应当以恭敬、郑重的实行，使观见诸行灭尽的见灭观智达到最胜程度；也就是努力使唯观坏灭的见灭观修圆满。（《清净之道》2-248；《大复注》2-398。）三、应当以恒常、不间断的实行，把前前修习智与后后修习智连接起来，不留空隙；如此努力使见灭观修圆满。对于连续看见诸行坏灭的一系列见灭观智，应努力使前智与后智相续，不断反复生起。

သာတစ္စကိရိယာယာတိ အဝိစ္ဆေဒကိရိယာယ၊ ယထာ ဝိပဿနာဉာဏံ ခယဒဿနဝသေန နိရန္တရမေဝ ပဝတ္တတိ၊ ဧဝံ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော နံ သမ္ပာဒေတိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၈။) ၄။ ရှေး အာနာပါနဿတိသမာဓိပိုင်းတွင် ရှင်းလင်း တင်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း အာဝါသသပ္ပါယစသော (၇)ပါးသော သပ္ပါယကို မှီဝဲခြင်းကို ပြုကျင့်လျက် သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်ကို ရှုမြင်တတ်သော ခယဒဿနဝိပဿနာ ဘာဝနာကို ပြည့်စုံစေ၏ = ပြည့်စုံအောင် ကြိုးစားအားထုတ်ပါ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။ မဟာဋီ-၂-၃၉၈။) ၅။ နိမိတ္တဂ္ဂါဟေနာတိ ယထာ မနသိကရောန္တဿ ဝိပဿနာသမာဓိ ဥပ္ပန္နော၊ တဿ အာကာရဿ သလဒ- က္ခဏဝသေန သမထနိမိတ္တဂ္ဂဟဏေန သမ္ပာဒေတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၈။) ၅။ အကြင်သို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့၏အပျက်ကို ရှုမြင်တတ်သော ခယဒဿနဝိပဿနာ ဘာဝနာကို နှလုံးသွင်းသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိပဿနာသမာဓိသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုဝိပဿနာ သမာဓိ၏ ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်း ဖြစ်သော နိမိတ်အခြင်းအရာကို ကောင်းစွာ ဉာဏ်ဖြင့် ယူခြင်းဖြင့် ခယဒဿန

巴利《大复注》引文（缅文字体）：‘သာတစ္စကိရိယာယာတိ အဝိစ္ဆေဒကိရိယာယ၊ ယထာ ဝိပဿနာဉာဏံ ခယဒဿနဝသေန နိရန္တရမေဝ ပဝတ္တတိ၊ ဧဝံ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော နံ သမ္ပာဒေတိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၈။)’译：‘“以恒常实行”，是以无间断的实行。应当精勤投入，使观智依见灭而无间转起，由此令它成就。’（《大复注》2-398。）四、如前面入出息念定篇所详述，应亲近住处适宜等七种适宜条件，努力使观见诸行坏灭的见灭观修圆满。（《清净之道》2-248；《大复注》2-398。）五、巴利《大复注》引文（缅文字体）：‘နိမိတ္တဂ္ဂါဟေနာတိ ယထာ မနသိကရောန္တဿ ဝိပဿနာသမာဓိ ဥပ္ပန္နော၊ တဿ အာကာရဿ သလဒ- က္ခဏဝသေန သမထနိမိတ္တဂ္ဂဟဏေန သမ္ပာဒေတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၈။)’译：‘“以取所缘相”，句义应连作：以自相的方式取止相，也就是取他如是作意时观定得以生起的那种行相，由此令观修成就。’（《大复注》2-398。）瑜伽行者以某种方式作意见灭观修时，观定便会生起；应当以智善取能令观定生起的那种所缘行相，从而使见灭——

ဝိပဿနာဘာဝနာကို ပြည့်စုံစေ၏ = ပြည့်စုံအောင် ကြိုးစားအားထုတ်ပါ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။ မဟာဋီ-၂-၃၉၈။) ၆။ အနုပဝတ္တနတာယာတိ အနုရူပတော ပဝတ္တနေန ဘာဝနာစိတ္တဿ လီနဘာဝေ ပီတိဝီရိယဓမ္မဝိစယ- သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဥဒ္ဓတဘာဝေ ပဿဒ္ဓိသမာဓိ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဗြူဟနေနာတိ အတ္ထော။(မဟာဋီ-၂-၃၉၈။) ၆။ အသင်သူတော်ကောင်းသည် အာနာပါနဿတိသမာဓိပိုင်းတွင် ရေးသားတင်ပြခဲ့သည့် ဗောဇ္ဈင်တရား (၇)ပါးတို့ကို ညီမျှအောင် ကျင့်ပုံအပိုင်းကို ပြန်လည်၍ ဖတ်ရှုကြည့်ပါ။ သမထပိုင်း၌ ဗောဇ္ဈင်တရား (၇)ပါးတို့ကို ညီမျှအောင် ဖြည့်ကျင့်ရသကဲ့သို့ ဝိပဿနာပိုင်း၌လည်း ဗောဇ္ဈင်တရား (၇)ပါးတို့ကို ညီမျှအောင် ကျင့်ရမည်သာ ဖြစ်ပေသည်။

——观修圆满。（《清净之道》2-248；《大复注》2-398。）六、巴利《大复注》引文（缅文字体）：‘အနုပဝတ္တနတာယာတိ အနုရူပတော ပဝတ္တနေန ဘာဝနာစိတ္တဿ လီနဘာဝေ ပီတိဝီရိယဓမ္မဝိစယ- သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဥဒ္ဓတဘာဝေ ပဿဒ္ဓိသမာဓိ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဗြူဟနေနာတိ အတ္ထော။(မဟာဋီ-၂-၃၉၈။)’译：‘“令其随顺转起”，意为令它们适当地转起：修习心沉滞时，培育喜、精进、择法觉支；心掉举时，培育轻安、定、舍觉支。’（《大复注》2-398。）善人，请回读入出息念定篇关于平衡七觉支的说明。止修阶段必须平衡七觉支，观修阶段也同样必须平衡七觉支。

အသင်သူတော်ကောင်း၏ ဝိပဿနာဘာဝနာစိတ်သည် ဝိပဿနာဘာဝနာလုပ်ငန်းခွင်၌ တွန့်ဆုတ်နစ်မှု ဖြစ်သောအခါ ဓမ္မဝိစယ သမ္ဗောဇ္ဈင် ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင် ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်တို့ကို ပွားစေသဖြင့်လည်းကောင်း၊ အသင် သူတော်ကောင်း၏ စိတ်သည် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံဖြစ်သည့် သင်္ခါရ နိမိတ်အာရုံမှ ပျံ့လွင့်သွားသော အခါ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင် သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင် ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်တို့ကို ပွားစေသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ခယဒဿန

在观修作业中，当你的观修心退缩、沉滞时，应培育择法觉支、精进觉支与喜觉支；当你的心从观智所观的行相所缘上散乱、掉举时，应培育轻安觉支、定觉支与舍觉支。这样努力使见灭——

原书第 103 页

မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း ဝိပဿနာ ဘာဝနာကို ပြည့်စုံစေ၏ = ပြည့်စုံအောင် ကြိုးစားအားထုတ်ပါ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။မဟာဋီ-၂-၃၉၈။) ၇။ ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခတန္တိ အတ္တနော ကာယေ အသုစိဘာဝေန ဗာဟိရကအဝိညာဏက- ကုဏပေ ဝိယ ဇီဝိတေ အဟိတာဝဟပစ္စတ္ထိကေ ဝိယ နိရပေက္ခစိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၈-၃၉၉။) ၇။ မိမိ၏ ရူပကာယကိုယ်ကောင်၌ အပြင်အပ ဗဟိဒ္ဓဖြစ်သော အဝိညာဏက = သက်မဲ့ သူသေကောင် ပုပ်ကဲ့သို့ မစင်မကြယ်ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ်၏ အဖြစ်ဖြင့် ငဲ့ကွက်မှုမရှိသော စိတ်ဓာတ်ကို ရှေးရှုဖြစ်စေအပ်၏။

——观修圆满。（《清净之道》2-248；《大复注》2-398。）七、巴利《大复注》引文（缅文字体）：‘ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခတန္တိ အတ္တနော ကာယေ အသုစိဘာဝေန ဗာဟိရကအဝိညာဏက- ကုဏပေ ဝိယ ဇီဝိတေ အဟိတာဝဟပစ္စတ္ထိကေ ဝိယ နိရပေက္ခစိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၈-၃၉၉။)’译：‘“对于身体与生命无所顾惜”，是说：对于自己的身体，因其不净，如同外在无识的腐尸一般，建立无所顾惜之心；对于生命，则如对只带来损害的仇敌一般，建立无所顾惜之心。’（《大复注》2-398—399。）对于自己的色身，应当视如外在无识、无生命的腐尸，因其不净、可厌而生起无所顾惜的心。

ဇီဝိတဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော အသက်၌လည်း အကျိုးစီးပွားမဲ့ကို ရွက်ဆောင်ပေးတတ်သော ရန်သူတို့ကဲ့သို့ ငဲ့ကွက်မှု မရှိသော စိတ်ဓာတ်ကို ရှေးရှုဖြစ်စေအပ်၏ = ထိုကဲ့သို့သော စိတ်ဓာတ်မျိုး ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကြိုးစားအား- ထုတ်ပါ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။ မဟာဋီ-၂-၃၉၈-၃၉၉။) ဤအထက်ပါ ညွှန်ကြားချက်အရ ဤအပိုင်းတွင် ဝိပဿနာဉာဏ်များ၏ ထက်မြက်စူးရှရေးအတွက် အဝိညာဏက အသုဘ = သေအသုဘ ဘာဝနာကို အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓတို့၌ ကြိမ်ဖန်များစွာ ထပ်ကာထပ်ကာ ပွားများပါ။ သင်္ခါရတရားတို့အပေါ်၌ အကျိုးစီးပွားမဲ့ကို ရွက်ဆောင်ပေးတတ်သော ရန်သူတို့ကဲ့သို့ သဘောထား- နိုင်ရန် အနတ္တာနုပဿနာဉာဏ်ကိုလည်း အထူးဦးစားပေး၍ သင်္ခါရတရားတို့ကို ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်ပါ။

对于所谓生命的寿命，也应当视如只带来损害的仇敌，生起无所顾惜的心；应努力使这种心态生起。（《清净之道》2-248；《大复注》2-398—399。）依照以上教导，在这一阶段，为了使观智锐利、敏锐，应对内外反复、多次修习无识不净——死尸不净。为了能够把诸行看成只带来损害的仇敌，也应特别优先培育无我随观智，观照、思惟诸行。

၈။ တတ္ထ စ အဘိဘုယျ နေက္ခမ္မေနာတိ တသ္မိံ ကာယစိတ္တေ အနပေက္ခဘာဝေန ဣန္ဒြိယာနံ တိက္ခဘာဝါ ပါဒနေန ဥပ္ပန္နံ ဥပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ ဝီရိယေန အဘိဘဝိတွာ ဘာဝနံ သမ္ပာဒေတိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၉။) ၈။ ထိုသို့ ကိုယ်နှင့်စိတ်၌ မငဲ့ကွက်မူ၍ ဣန္ဒြေတို့ကို ထက်မြက်သည်၏အဖြစ်သို့ ရောက်စေခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်- လာတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာတိုင်းသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ပျင်းရိခြင်းမှ ထွတ်မြောက်တတ်သော နိက္ကမဓာတ် လုံ့လဝီရိယဖြင့် လွှမ်းမိုးဖိစီး၍ ခယဒဿနဝိပဿနာဘာဝနာကို ပြည့်စုံစေ၏ = ပြည့်စုံအောင် ကြိုးစားအား ထုတ်ပါ။

八、巴利《大复注》引文（缅文字体）：‘တတ္ထ စ အဘိဘုယျ နေက္ခမ္မေနာတိ တသ္မိံ ကာယစိတ္တေ အနပေက္ခဘာဝေန ဣန္ဒြိယာနံ တိက္ခဘာဝါ ပါဒနေန ဥပ္ပန္နံ ဥပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ ဝီရိယေန အဘိဘဝိတွာ ဘာဝနံ သမ္ပာဒေတိ။ (မဟာဋီ-၂-၃၉၉။)’译：‘“并以出离克服”，是说：对身心无所顾惜，令诸根达到锐利；又以精进克服每一次生起的苦，从而成就修习。’（《大复注》2-399。）如此不顾惜身体与心，令诸根达到锐利；对于一再生起的任何苦受，都以使人从懈怠中出离的出离精进加以克服、压制，努力使见灭观修圆满。

(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။ မဟာဋီ-၂-၃၉၉။)

出处：《清净之道》2-248；《大复注》2-399。

၉။ အန္တရာတိ ယထာဓိပ္ပေတာယ ဘာဝနာသိဒ္ဓိယာ အန္တရာဝ။ အဗ္ဗောသာနေနာတိ အသင်္ကောစနေန။

九、巴利《大复注》引文（缅文字体）：‘အန္တရာတိ ယထာဓိပ္ပေတာယ ဘာဝနာသိဒ္ဓိယာ အန္တရာဝ။ အဗ္ဗောသာနေနာတိ အသင်္ကောစနေန။’译：‘“中途”，就是尚未成就自己所期望的修习以前。“不停止”，就是不退缩。’

(မဟာဋီ-၂-၃၉၉။)

缅文出处原串：‘(မဟာဋီ-၂-၃၉၉။)’（《大复注》2-399。）

၉။ အကြင်အကြင် မိမိအလိုရှိအပ်သော မိမိမြှော်မှန်းထားသော ဘာဝနာဉာဏ်၏ ပြည့်စုံပြီးပြေခြင်း၏ အကြား၌လည်း = ဘာဝနာဉာဏ်မပြည့်စုံမီ အကြားကာလ၌ မတွန့်မဆုတ် မရပ်မတန့်သဖြင့် ခယဒဿန ဝိပဿနာဘာဝနာကို ပြည့်စုံစေ၏ = ပြည့်စုံအောင် ကြိုးစားအားထုတ်ပါ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။ မဟာဋီ-၂-၃၉၉။) ဤ (၉)ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဝိပဿနာဘာဝနာကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းပွားများ အားထုတ်ခဲ့သော် ဣန္ဒြေတို့သည် စူးရှထက်မြက်လာကြကုန်၏။

九、在自己所期望、所规划的修习智尚未圆满成就以前，也就是修习智尚未圆满的中途，不退缩、不停顿，努力使见灭观修圆满。（《清净之道》2-248；《大复注》2-399。）若依这九种行相修习、培育观业处，诸根便会变得敏锐、锐利。

ဤအရာ၌ သိသင့်သိထိုက်သော ဥပမာကား ဤသို့တည်း။ နူးညံ့သိမ်မွေ့ကုန်သော ပုလဲသန္တာ စသည်- တို့ကို ထွင်းဖောက်ရာ၌ ထွင်းဖောက်အပ်သော ပုလဲသန္တာစသည်တို့ထက် သာလွန်၍ သိမ်မွေ့နူးညံ့သော စူးသည် ဖြစ်သင့်၏သို့ --- အလားတူပင်လျှင် နူးညံ့သိမ်မွေ့ကုန်သော ရုပ်တရားနာမ်တရားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ထိုရုပ်တရား နာမ်တရားတို့၏ အကြောင်းတရားတို့ကိုလည်းကောင်း ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူရာ သိမ်းဆည်းရာ ဖြစ်သော နာမရူပ ပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ပိုင်း၊ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ပိုင်း၌ ထက်မြက်စူးရှသော ဉာဏ်သည် ဖြစ်သင့်ဖြစ်ထိုက်လှ၏။ တစ်ဖန် အကြောင်းတရားနှင့် တကွသော ထိုရုပ်တရားနာမ်တရားတို့၏ ကုန်ခြင်းပျက်ခြင်း ခယဝယသဘောကို အာရုံယူ၍ လက္ခဏာရေးသုံးတန်တင်ကာ ဝိပဿနာရှုရာဖြစ်သော ခယဝယဒဿန ဝိပဿနာဉာဏ်အရာ၌ကား အကြောင်း- တရားနှင့် တကွသော ထိုရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို သိမ်းဆည်းတတ်သော နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ် ပစ္စယပရိ-

这里应当知道如下譬喻：钻穿细致柔润的珍珠、珊瑚等物时，所用的钻针必须比珍珠、珊瑚等所钻物更加细致锐利。同样，在名色分别智与缘摄受智的阶段，要以智分别、摄取细微的色法、名法及其诸缘，也必须有锐利敏锐的智。再者，在观见灭尽与变坏的观智阶段，要以色法、名法及其诸缘的灭尽、变坏之性为所缘，把它们安立于三相上而修观；这时，观智必须比能摄取色名及其诸缘的名色分别智、缘摄——

ဂ္ဂဟဉာဏ်တို့ထက် သာလွန်၍ ထက်မြက်စူးရှသော ဝိပဿနာဉာဏ်သည် ပို၍ပင် ဖြစ်သင့်ဖြစ်ထိုက်လှပေသည်။

——受智更加锐利、敏锐。

原书第 104 页

တစ်ဖန် ထိုသင်္ခါရတရားတို့၏ ကုန်တတ်ပျက်တတ်သော ခယဝယသဘောကို အာရုံယူ၍ ရှုနေသော ထို ခယဝယဒဿနဝိပဿနာဉာဏ်၏ သာ၍ထက်မြက်သည်၏အဖြစ်ကို ပြီးစေလိုမူ ဣန္ဒြေတို့ကို ထက်မြက်သည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်စေခြင်းဖြင့် ပြီးစေအပ်၏။ ပုဆိန်သွေးရာ ကျောက်ပြင်တစ်ခုထက်၌ ပုဆိန်ကို သွေးလေရာ၏။

再者，若想使观照诸行灭尽、变坏性质的观智更加锐利，就必须令诸根达到锐利。譬如磨斧，应当在磨石上磨砺斧刃。

ကျောက်မျက်နှာပြင်ကို နူးညံ့ ချောညက်အောင် ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ပုဆိန်သွားကို သွေးရာ၏။ ကျောက်မျက်နှာပြင်- သည် နူးညံ့ချောညက်သကဲ့သို့ သွေးနေသော ပုဆိန်သွားသည်လည်း နူးညံ့ချောညက်စွာ ထက်မြက်လာ၏။

使磨石表面细致平滑，便能磨砺斧刃；磨石表面越细致平滑，正在磨砺的斧刃也就越平整锐利。

ပုဆိန်ကို သွေးရာ ကျောက်မျက်နှာပြင်၌ နူးညံ့ချောညက်လာအောင် ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ပုဆိန်သွားကို သွေးခဲ့သော် ပုဆိန်သွား၏ ထက်မြက်ခြင်းကိစ္စသည်လည်း ပြီးပြီးသား ဖြစ်သကဲ့သို့ ---- အလားတူပင် သင်္ခါရတရားတို့၏ ကုန်တတ်ပျက်တတ်သော ခယဝယသဘောကို ရှုသော ဝိပဿနာဉာဏ်၏ သာ၍ထက်မြက်စူးရှသည်၏ အဖြစ်ကို အလိုရှိပါမူ ဣန္ဒြေတို့ကို ထက်မြက်သည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်စေခြင်းဖြင့် ပြီးစီးစေအပ်ပေသည်။ ဣန္ဒြေတို့သည် ထက်မြက်လာကြပါက ဝိပဿနာဉာဏ်များသည်လည်း ထက်မြက်စူးရှလာကြမည်သာ ဟူလိုသည်။ ဣန္ဒြေ ထက်မြက်အောင် ပြုခြင်းဟူသည်မှာလည်း (၉)ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ထိုရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့၏ ကုန်တတ်ပျက်တတ်သော ခယဝယသဘောကို ရှုနေခြင်းပင် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုသို့ ရှုရာ၌ ---- ၁။ ရံခါ ရုပ်တရားကို လက္ခဏာယာဥ် (၃)ချက် တစ်လှည့်စီတင်၍ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်ပါ။

在磨斧的石面上反复磨砺，使石面细致平滑时，斧刃也就自然磨利。同样，若想使观照诸行灭尽、变坏性质的观智更加锐利敏锐，就应令诸根达到锐利。意思是：诸根一旦锐利，观智也必然随之锐利敏锐。所谓令诸根锐利，就是依上述九种行相，观照色名诸行的灭尽、变坏性质。如此观照时：一、有时应把色法轮流安立于无常、苦、无我三相上，修观、思惟。

၂။ ရံခါ နာမ်တရားကို လက္ခဏာယာဥ် (၃)ချက် တစ်လှည့်စီတင်၍ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်ပါ။

二、有时应把名法轮流安立于无常、苦、无我三相上，修观、思惟。

ရုပ်တရားနှင့် နာမ်တရားတို့သည်ကား စင်စစ် အချင်းချင်း ဝေးကွာသော သဘောရှိသည် ဖြစ်ကြရကား တပေါင်းတစည်းတည်း တစ်ပြိုင်နက် လက္ခဏာယာဥ်တင်၍ မသုံးသပ်ထိုက်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ထိုသို့- သော သုံးသပ်ခြင်း လုပ်ငန်းရပ်၌လည်း ဤသမ္မသနဉာဏ်အရာ၌ အလိုမရှိအပ်သေးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် လည်းကောင်း ရံခါ ရုပ်တရားကို ရံခါ နာမ်တရားကို တစ်လှည့်စီ လက္ခဏာယာဥ် တင်၍ ရှုပွားသုံးသပ်ရန် ရှေးရှေးအဋ္ဌကထာများက ဖွင့်ဆိုထားတော်မူကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

色法与名法的性质确实彼此悬殊，所以不应合成一体，同时安立三相而思惟；而且在思惟智这一阶段，也尚不取这种合并思惟。因此，古代诸义注才解释：有时对色法、有时对名法，轮流安立三相而修观、思惟。

ထို ရုပ်တရားနာမ်တရား နှစ်မျိုးတို့တွင်လည်း ရုပ်တရားကား နာမ်တရားထက် သာလွန်၍ ကြမ်းတမ်း ထင်ရှားသဖြင့် သိလွယ်သော သဘောရှိရကား နာမ်တရား၏ ရှေ့ဦးစွာ ရုပ်တရားကို လက္ခဏာယာဥ်တင်၍ ဝိပဿနာရှုပွားသုံးသပ်ထိုက်သည်၏ အဖြစ်ကို အဋ္ဌကထာက ဖွင့်ဆိုထားတော်မူခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

在色法与名法二者之中，色法比名法粗显而容易了知，所以义注解释：应当先于名法，把色法安立于三相上而修观、思惟。

ထိုသို့ လက္ခဏာယာဥ် တင်၍ ဝိပဿနာရှုပွား သုံးသပ်ရာ၌ ရုပ်တရား နာမ်တရား သင်္ခတပရမတ်တရား- တို့၏ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်-ဟူသော ခဏသုံးပါးအပေါင်းဖြစ်သည့် ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း၌ ဖြစ်မှု = နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏာကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ရှုပါ။ ထိုသို့ ရှုရာ၌ ပထမရှေ့ဦးစွာ ဘုရားဟောဒေသနာတော်ကို ဉာဏ်ဖြင့် အစဥ်လျှောက်သဖြင့် ဘုရားဟော ဒေသနာကျမ်းဂန်များ အပေါ်၌ ယုံကြည်မှု သဒ္ဓါတရား အပြည့်အဝဖြင့် = သင်္ခတပရမတ်တရားတို့၏ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏပစ္စုပ္ပန်သို့ ဆိုက်အောင် သာဝကတို့၏ ဝိပဿနာဉာဏ်- ဖြင့်လည်း ရှု၍ ရနိုင်သည် ရှု၍ သိနိုင်သည် ရှု၍ မြင်နိုင်သည်ဟူသော ယုံကြည်ချက် သဒ္ဓါတရား အပြည့်အဝဖြင့် မှန်းဆခြင်း = အနုမာန၏အစွမ်းဖြင့် မျက်ရမ်းမှန်းဆ၍သာ ရှုနှင့်ပါဦး။ ထိုမှနောက်၌ အစဥ်အတိုင်း တဖြည်းဖြည်း ရှုလာရာ ဝိပဿနာ ဘာဝနာဉာဏ်သည် ခွန်အားရှိသည်၏ အဖြစ် စွမ်းအားကြီးသည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိ-

如此安立三相而修观、思惟时，应以观智观见色法、名法这些有为胜义法在生、住、灭三个小刹那的每一刹那中生起的性质，也就是生起相。起初，应先依随佛陀所说的教法，对佛说教典具足信心；也就是说，应怀着坚定信念，相信弟子的观智也能观到有为胜义法的生、住、灭，达到刹那现在，能够知道、看见它们。先以推断之力作概略推断而观。此后依次渐进，观修智达到有力、强盛时——

လာလတ်သော် မျက်မှောက် ပစ္စက္ခအားဖြင့်လည်း သင်္ခတတရားတို့၏ ဖြစ်မှု ဥပါဒ်သဘော = နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏာကို ပစ္စက္ခဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်လာပေသည်။ သိမြင်လာပေလိမ့်မည်။ ထိုသို့ သင်္ခတ ပရမတ်တရား သင်္ခါရတရားတို့၏ ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း၌ အသစ်အသစ်ဖြစ်မှု နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏာကို ပစ္စက္ခဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိသည်တိုင်အောင် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှုပွားသုံးသပ်ရမည် ဖြစ်ပေသည်။

——也就能够以亲证现见智，亲自现前洞彻知见有为法的生起性质，也就是生起相。瑜伽行者必须如此修观、思惟，直至以亲证现见智亲自现前洞彻知道有为胜义法——诸行——在每一刹那中一再新生的生起相。

(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။ မဟာဋီ-၂-၃၉၉။)

出处：《清净之道》2-248；《大复注》2-399。

原书第 105 页

မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- သမ္မသနဉာဏ်ခန်း ရုပ်တရားတို့ကို ဝိပဿနာရှုရာဝယ် ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းတွင် ရှင်းလင်း တင်ပြထားသည့်အတိုင်း ---- ၁။ ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော ကမ္မဇရုပ်၊ ၂။ ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော စိတ္တဇရုပ်၊ ၃။ ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော ဥတုဇရုပ်၊ ၄။ ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော အာဟာရဇရုပ်၊ ဤ (၄)မျိုးကုန်သော ရုပ်တရားတို့ကို အသီးအသီး ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်အောင်ရှုပါ။

观照色法时，应依色业处篇已经说明的方法，分别分析并以观智观见下列四类色法：一、每一刹那都在生起的业生色；二、每一刹那都在生起的心生色；三、每一刹那都在生起的时节生色；四、每一刹那都在生起的食生色。

(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၉-၂၅၂။ မဟာဋီ-၂-၃၉၉-၄ဝ၄။)

出处：《清净之道》2-249—252；《大复注》2-399—404。

နာမ်တရားတို့ကို ဝိပဿနာရှုရာ၌လည်း နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းတွင် ရေးသားတင်ပြခဲ့သည့် အတိုင်း ဒွါရ (၆)ပါး၌ ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ ဖြစ်ပေါ်နေကြကုန်သော ဝီထိစိတ်နှင့် ဝီထိမှအလွတ်ဖြစ်သော ဝီထိမုတ်စိတ် ဟူသော (၈၁)မျိုးသော လောကီစိတ္တုပ္ပါဒ် = လောကီစိတ်စေတသိက်တို့၏ အစွမ်းဖြင့်သာလျှင် နာမ်တရားတို့၏ စိတ္တက္ခဏတိုင်း စိတ္တက္ခဏတိုင်း၌ အသစ်အသစ် ဖြစ်ပေါ်မှု = နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏာကို ပစ္စက္ခဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်အောင် သိသည့်တိုင်အောင် မြင်သည့်တိုင်အောင် ဝိပဿနာရှုပါ။

观照名法时，也应依名业处篇已经说明的方法，只就六门中各依其所应而生起的心路心，以及离路心——合计八十一种世间心生起，也就是世间心与心所——而观名法。对于这些名法在每一心刹那中一再新生的性质，也就是生起相，应以亲证现见智亲自现前洞彻知见；修观直至亲自知道、看见为止。

(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅၃။ မဟာဋီ-၂-၄ဝ၄-၄ဝ၅။)

出处：《清净之道》2-253；《大复注》2-404—405。

သတိပြုရန် ---- ဤ၌ လောကီစိတ် (၈၁)မျိုးလုံးကို ဝိပဿနာရှုရန် အဋ္ဌကထာ(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅၂။)က ဖွင့်ဆိုထားတော်မူခြင်းမှာ ပုဂ္ဂိုလ်အားလုံးတို့အတွက် သိမ်းကျုံး၍ ဖွင့်ဆိုသော သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝစန စကားတော် ဟု မှတ်သားပါ။ လူသားတစ်ဦးသာ ဖြစ်နေသေးသော အသင်ယောဂီသူတော်ကောင်းသည် ယခုအခါ၌ ဗြဟ္မာ- ပြည်ဝယ် တည်ရှိနေသည် မဟုတ်သေးသဖြင့် မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်နာမ်တရားများသည် အသင်သူတော်ကောင်း၏ သန္တာန်ဝယ် မဖြစ်နိုင်သေးပေ။ သို့သော် အသင်ယောဂီသူတော်ကောင်းသည် စျာန်တရားများကို ရရှိ၍ နောင် အနာဂတ်တွင် ထိုစျာန်ကြောင့် ရရှိနိုင်သည့် ဗြဟ္မာ့ချမ်းသာကို ရည်ရွယ်တောင့်တခဲ့သည်ဖြစ်အံ့၊ ထိုစျာန်ကြောင့် နောင်အနာဂတ်တွင် ရရှိနိုင်သည့် ဆိုင်ရာ ဗြဟ္မာ့ဝိပါက်ခန္ဓာတို့ကိုကား အနာဂတ်ရှုကွက်ဖြစ်သည့် ကြောင်းကျိုး- ဆက် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်းတွင်လည်းကောင်း၊ ဝိပဿနာပိုင်းတွင်လည်းကောင်း ထည့်သွင်း၍ ရှုလိုက ရှုနိုင်ပေသည်။

应当注意：义注（《清净之道》2-252）说须观照全部八十一种世间心，是对一切人总摄而说的总摄语。善人，你现在仍是人，并不住在梵天界，所以广大果报名法尚不能在你的相续中生起。然而，如果你已经证得诸禅，并希望未来获得由这些禅所能带来的梵天安乐，那么在缘起篇的未来因果观以及观禅篇中，也可以把未来依相应禅那而能获得的梵天果报诸蕴纳入观修。

စျာန်တရားတို့တွင်လည်း မိမိရရှိသည့်စျာန်ကိုသာ ဝိပဿနာရှုပွား သုံးသပ်နိုင်ပေသည်၊ ဤဘဝတွင် မိမိမရဖူး- သေးသော စျာန်တရားများကို (မရရှိသေးသည့် အတွက်ကြောင့်) မိမိ၏ ဝိပဿနာရှုကွက်မှ ချန်လှပ်ထားနိုင်သည်။

在诸禅之中，只能观照、思惟自己已经证得的禅；对于今生从未证得的禅，因为尚未获得，可以从自己的观修所缘中省略。

အကယ်၍ အသင်သူတော်ကောင်းသည် သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကပုဂ္ဂိုလ် သက်သက်သာဖြစ်၍ စျာန်လုံးဝမရရှိက စျာန်တရားများကို လုံးဝ ဝိပဿနာမရှုဘဲ ထားနိုင်ပါသည်။ တစ်ဖန် ယခုအခါ အသင်သူတော်ကောင်းသည် ရဟန္တာ မဖြစ်သေးလျှင် ကြိယာဇောစိတ်များသည် အသင်သူတော်ကောင်း၏ သန္တာန်ဝယ် မဖြစ်နိုင်သေးသဖြင့် ချန်လှပ်ထားနိုင်ပါသည်။ ကြိယာဇောစိတ်တို့ကား ရဟန္တာ အရှင်မြတ်ကြီးတို့၏ ဝိပဿနာဉာဏ်၏သာလျှင် အရှုခံ အာရုံတို့ ဖြစ်ကြသည်။

如果你纯粹是未证任何禅那的纯观乘者，就可以完全不观诸禅法。再者，你现在若尚未成为阿罗汉，唯作速行心便不可能在你的相续中生起，因此也可以省略；唯作速行心只能成为阿罗汉圣者观智的所缘。

ရှုလို့ရနိုင်ပါသလား

能够观见吗？

ဧကစ္ဆရက္ခဏေ ကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈတိ။ (သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၉၅။) မျက်စိတစ်မှိတ် လျှပ်တစ်ပြက် လက်ဖျစ်တစ်တွက် တစ်စက္ကန့်ဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော အချိန်ကာလအတွင်း၌ ကုဋေတစ်သိန်းဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော နာမ်တရားတို့သည် = စိတ္တက္ခဏတို့သည် ဖြစ်ပြီးလျှင် ချုပ်ပျက်သွားကြ၏။

巴利《泡沫譬喻经义注》引文（缅文字体）：‘ဧကစ္ဆရက္ခဏေ ကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈတိ။’缅文出处原串：‘(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၉၅။)’译：‘在眨眼、闪电、弹指这样称为一秒的时间内，十万俱胝的名法——也就是心刹那——生起之后便灭去。’

(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၉၅။)

缅文出处原串：‘(သံ-ဋ္ဌ-၂-၂၉၅။)’（《相应部义注》2-295。）

ဤကဲ့သို့သော ဖေဏပိဏ္ဍူပမသုတ္တန်အဋ္ဌကထာအဖွင့်စသော ထိုထိုကျမ်းဂန်များ၌ လာရှိသော အဆို အမိန့်များနှင့်အညီ ထိုမျှ အလွန့်အလွန် လျင်လျင်မြန်မြန် ဖြစ်ပျက်နေသော ဘဝင်စိတ် ဝီထိစိတ်များကို ယှဥ်ဖက်

依《泡沫譬喻经义注》等诸典籍中的这些教说，有些瑜伽行者仍会问，也心存疑惑：生灭如此极端迅速的有分心与心路心，连同各自——