行道智见清净释（之一）

《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版

观禅篇 · 原书第 278–302 页 · 225 个翻译单元

缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。

原书第 278 页

ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း

坏灭随观智章

ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ဟူသည်

所谓坏灭随观智

တဿေဝံ သလဒက္ခေတွာ ပုနပ္ပုနံ ''အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ''တိ ရူပါရူပဓမ္မေ တုလယတော တီရယတော တံ ဉာဏံ တိက္ခံ ဟုတွာ ဝဟတိ၊ သင်္ခါရာ လဟုံ ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ ဉာဏေ တိက္ခေ ဝဟန္တေ သင်္ခါရေသု လဟုံ ဥပဋ္ဌဟန္တေသု ဥပ္ပါဒံ ဝါ ဌိတိံ ဝါ ပဝတ္တံ ဝါ နိမိတ္တံ ဝါ န သမ္ပာပုဏာတိ။ ခယဝယဘေဒနိရောဓေယေဝ သတိ သန္တိဋ္ဌတိ။

巴利《清净道论》原文（缅文字体）：‘တဿေဝံ သလဒက္ခေတွာ ပုနပ္ပုနံ ''အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ''တိ ရူပါရူပဓမ္မေ တုလယတော တီရယတော တံ ဉာဏံ တိက္ခံ ဟုတွာ ဝဟတိ၊ သင်္ခါရာ လဟုံ ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ ဉာဏေ တိက္ခေ ဝဟန္တေ သင်္ခါရေသု လဟုံ ဥပဋ္ဌဟန္တေသု ဥပ္ပါဒံ ဝါ ဌိတိံ ဝါ ပဝတ္တံ ဝါ နိမိတ္တံ ဝါ န သမ္ပာပုဏာတိ။ ခယဝယဘေဒနိရောဓေယေဝ သတိ သန္တိဋ္ဌတိ။’译：这位禅修者如此善加辨识以后，反复以‘无常、苦、无我’衡量、审度色法与非色法，他的智便锐利地运转，诸行迅速显现。当智锐利地运转、诸行迅速显现时，智不再到达生起、住立、转起或相；念只安住于灭尽、坏灭、破散、止息。

တဿ ''ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဧဝံ နာမ သင်္ခါရဂတံ နိရုဇ္စျတီ''တိ ပဿတော ဧတသ္မိံ ဌာနေ ဘင်္ဂါနုပဿနံ နာမ ဝိပဿနာဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၇။) ဤသို့လျှင် ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စအခြင်းအရာ၊ ဒုက္ခအခြင်းအရာ၊ အနတ္တအခြင်းအရာတို့ကို ကောင်းစွာ ပိုင်းခြားမှတ်သားလျက် အဖန်တလဲလဲ ''အနိစ္စဟု ဒုက္ခဟု အနတ္တဟု'' ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို ချိန်၍နေသော စူးစမ်းစိစစ်နေသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ထိုဉာဏ်သည် ထက်မြက်စူးရှသည် ဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်- လာ၏။ သင်္ခါရတရားတို့သည် ဥဒယဗ္ဗယ၏ အစွမ်းဖြင့် လျင်လျင်မြန်မြန် ထင်လာကုန်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၇။) ဝိပဿနာဉာဏ်၏ ထက်မြက်စူးရှသည်၏ အဖြစ်သည် ဘာဝနာ၏ အဝါးဝစွာ လေ့လာအပ်သည်၏အဖြစ်၊ နိုင်နင်းစွာ လေ့လာအပ်သည်၏အဖြစ်၊ ကျေပွန်ပြွမ်းတီးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် = ပဂုဏဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။

巴利原文续（缅文字体）：‘တဿ ''ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဧဝံ နာမ သင်္ခါရဂတံ နိရုဇ္စျတီ''တိ ပဿတော ဧတသ္မိံ ဌာနေ ဘင်္ဂါနုပဿနံ နာမ ဝိပဿနာဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၇။)’译：当他看见‘诸行如是生起，又如是止息’时，此处便生起称为坏灭随观的观智。（《清净道论》2-277。）如此善加辨识色、名诸行的无常、苦、无我行相，并反复以‘无常、苦、无我’衡量、审度色名法，这位禅修者的智便变得锐利；诸行依生灭而迅速显现。（《清净道论》2-277。）观智之所以锐利，是因为禅修已经熟练、驾轻就熟、纯熟通达，也就是已经达到娴熟（paguṇa）。

ယင်းပဂုဏဖြစ်သော ဘာဝနာသည်လည်း စိတ်ဓာတ်ပျံ့လွင့်မှု မရှိခြင်းကြောင့် ရှုပွားနေသော သင်္ခါရအာရုံ၌ ဝင်ရောက်သကဲ့သို့ အဆက်မပြတ် ဖြစ်နေ၏ = ဘာဝနာစိတ်ကို စိုက်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေ၏။ ထိုကြောင့် ဉာဏ်၏ ထက်မြက် စူးရှသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ လျင်လျင်မြန်မြန် ထင်သည်၏အဖြစ်ကို ပြအပ်ပေသည်။

这种娴熟的禅修由于心不散乱，连续不断地进入正在观照的诸行所缘，仿佛禅修心已经稳固地安置其上。因此，这里说明：由于智锐利，诸行才迅速显现。

(မဟာဋီ-၂-၄၃၉။)

（《大复注》2-439。）

ဝိပဿနာဉာဏ်သည် ထက်မြက်သည် ဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာလတ်သော် ထက်မြက်သည်၏ အဖြစ်ကို ရွက်- ဆောင်သည်ရှိသော် သင်္ခါရတရားတို့သည် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ အသိဉာဏ်၌ ဥဒယဗ္ဗယ၏ အစွမ်းဖြင့် လျင်လျင် မြန်မြန် ထင်လာလတ်ကုန်သော် ----- ၁။ ဥပ္ပါဒ = ဖြစ်ခြင်း ဥပါဒ်ဟူသော အခြင်းအရာထူးသို့လည်းကောင်း၊ ၂။ ဌိတိ = တည်ခြင်း ဌီဟူသော ဇရာသို့လည်းကောင်း၊ ၃။ ပဝတ္တ = ဥပါဒိန္နကပဝတ္တတရားသို့လည်းကောင်း၊ ၄။ နိမိတ္တ = သင်္ခါရတရားတို့၏ အထည်ကိုယ် လုံးလုံးလျောင်းလျောင်း သဏ္ဌာန်စသည် ထင်ခြင်းမျှသို့

当观智生起而锐利地运转，诸行依生灭在禅修者的智中迅速显现时，观智便不再到达：一、生起（uppāda），即生起这一特殊行相；二、住立（ṭhiti），即称为住的老化；三、转起（pavatta），即已被执受之转起法；四、相（nimitta），即诸行仿佛具有完整实体、形状等的显现——

လည်းကောင်း ----

——这四项中的任何一项。

ဝိပဿနာဉာဏ်သည် မရောက်ရှိတော့ပေ။ ဝိပဿနာဉာဏ်သည် လိုက်မမီတော့ပေ။

观智不再到达它们，也不再追随它们。

၁။ ခယ = ကုန်ခြင်းသဘော၊ ၂။ ဝယ = ပျက်ခြင်းသဘော၊ ၃။ ဘေဒ = ပြိုခြင်းသဘော၊ ၄။ နိရောဓ = ခဏမစဲ တသဲသဲ ချုပ်ခြင်းသဘော ---- ဤ ခယ ဝယ ဘေဒ နိရောဓဟု ဆိုအပ်သော ခဏိကနိရောဓ = ခဏအားဖြင့် ချုပ်ပျက်ခြင်းသဘော တရား၌သာလျှင် သတိသည် ကောင်းစွာ တည်နေ၏။

一、灭尽（khaya），即耗尽；二、坏灭（vaya），即毁坏；三、破散（bheda），即崩解；四、止息（nirodha），即刹那不停地相继灭去。念只善住于这称为灭尽、坏灭、破散、止息的刹那灭，也就是逐刹那坏灭的性质。

原书第 279 页

ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း ''သင်္ခါရ၌ အတွင်းဝင်သော တရားအပေါင်းသည် ဤသို့ ဖြစ်၍ ဤသို့ စက်ဆုပ်ဖွယ် လိလိ ချုပ်ဘိ၏ တကား'' ဟု ----- ဤသို့ရှုသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်အား ဖြစ်ခြင်းကို လွှတ်၍ ပျက်ခြင်းကိုသာလျှင် နှလုံးသွင်းရာ ဤအရာ၌ ပျက်ခြင်း ဘင်ကိုသာလျှင် အဖန်တလဲလဲ ရှုခြင်းကြောင့် ဘင်္ဂါနုပဿနာ အမည်ရသော ဝိပဿနာဉာဏ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၇။) သင်္ခါရတရားတို့သည် ဥဒယဗ္ဗယ၏ အစွမ်းဖြင့် လျင်လျင်မြန်မြန် ထင်လာလတ်ကုန်သော် ယင်းသင်္ခါရ တရားတို့၏ ဖြစ်မှု = ဥဒယကို ရှုမြင်ခြင်းဟူသည်မှာလည်း ''ဖြစ်ခြင်းသဘောရှိသော တရားသည် ပျက်စီး၏''ဟု ပျက်မှု = ဝယကို ရှုမြင်နိုင်ဖို့ရန် အလို့ငှာသာလျှင် ဖြစ်၏။ အဘယ်ကြောင့် အပျက်ကို ရှုရသနည်းဟူမူ --- ထို အပျက်ကို ရှုမြင်သော ဉာဏ်၏ သင်္ခါရတရားတို့၌ ငြီးငွေ့ခြင်းဟူသော နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်ကို ဆောင်တတ် ဖြစ်စေတတ်-

当他观见‘一切纳入诸行的法，既如此生起，竟又如此令人厌恶地止息’时，便舍离生起，只作意坏灭；由于在这里一再随观坏灭，称为坏灭随观的观智便生起。（《清净道论》2-277。）诸行依生灭而迅速显现时，之所以观察诸行的生，是为了能够观察‘有生起性质的法必然坏灭’这一坏灭；之所以观察坏灭，则是因为观见坏灭之智能引生对诸行厌离的厌离智——

သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ရှုခြင်းဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်သက်သက်၌သာလျှင် ထိုယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်၏ နှလုံးသွင်း = အာဘောဂကို ကောင်းစွာဆောင်တတ်သော နှလုံးသွင်း ရှုပွားမှု = မနသိကာရသည် ဖြစ်ပေါ်နေ၏။ ထိုကြောင့် ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဝိပဿနာဉာဏ်သည် ဥပ္ပါဒ ဌိတိ ပဝတ္တ နိမိတ္တတို့သို့ မ ရောက်ခြင်း၊ ဥပ္ပါဒ ဌိတိ ပဝတ္တ နိမိတ္တတို့ကို ဉာဏ်က လိုက်မမီခြင်း ဖြစ်၏။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၉။) ဥပ္ပါဒ ----- ဥပ္ပါဒန္တိ နိဗ္ဗတ္တိဝိကာရံ။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၉။) ဤ၌ ဥပ္ပါဒ = ဥပါဒ်ဟူသည် သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ဥပါဒ်ဟူသော အခြင်းအရာ အထူးတည်း။

——所以才观坏灭。因此，能把心导向诸行纯粹坏灭的如理作意，正在这位禅修者心中生起。正因如此，他的观智不再到达生起、住立、转起与相，也不再以智追及它们。（《大复注》2-439。）所谓生起——巴利原文（缅文字体）：‘ဥပ္ပါဒန္တိ နိဗ္ဗတ္တိဝိကာရံ။’译：生起是生成这一变异相。（《大复注》2-439。）这里的生起，是诸行发生这一特殊行相。

သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်မှုကို နှလုံးမသွင်းဘဲ အပျက်သက်သက်ကိုသာ နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဉာဏ်ထက်မြက် လာသောအခါ အဖြစ်ကို မမြင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၉။) ဌိတိ ----- ဌိတိန္တိ ဌိတိပ္ပတ္တံ၊ ဇရန္တိ အတ္ထော။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၉။) သင်္ခါရတရားတို့၏ ဥပါဒ်ပြီးနောက် ဘင်သို့ မရောက်မီ အခိုက်အတန့်မျှ တည်ခြင်းသဘောကို ဌီဟု ခေါ်ဆို၏။ ဇရာ-ဟု ဆိုလိုသည်။ သင်္ခါရတရားတို့၏ ယင်း ဌီ-သဘောကိုလည်း ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် နှလုံး မသွင်းတော့သဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်သက်သက်ကို အမြင်သန်သည့် ဝိပဿနာဉာဏ်သည် ထက်မြက် လာသောအခါ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ယင်း ဌီသဘောကိုလည်း မမြင်တော့ပေ။

由于不作意诸行的生，只作意其坏灭，当智变得锐利时，便不再看见生。（《大复注》2-439。）所谓住立——巴利原文（缅文字体）：‘ဌိတိန္တိ ဌိတိပ္ပတ္တံ၊ ဇရန္တိ အတ္ထော။’译：住立是已经达到住立，意为老化。（《大复注》2-439。）诸行在生起之后、尚未到达坏灭之前短暂维持的性质，称为住立，意思就是老化。禅修者也不再作意这种住立，所以只敏锐看见诸行坏灭的观智变得锐利时，也不再看见住立。

ပဝတ္တ ----- ပဝတ္တ န္တိ ဥပါဒိန္နကပ္ပဝတ္တံ။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၉။) အာရမ္မဏကရဏဝသေန တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ ဥပေတေန ကမ္မုနာ အာဒိန္နာ ဖလဘာဝေန ဂဟိတာတိ ဥပါဒိန္နာ၊ အာရမ္မဏဘာဝံ ဥပဂန္တွာ ဥပါဒါနသမ္ဗန္ဓေန ဥပါဒါနာနံ ဟိတာတိ ဥပါဒါနိယာ၊ ဥပါဒါနဿ အာရမ္မဏပစ္စယ- ဘူတာနမေတံ အဓိဝစနံ။ ဥပါဒိန္နာ စ တေ ဥပါဒါနိယာ စာတိ ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယာ၊ သာသဝကမ္မနိဗ္ဗတ္တာနံ ရူပါရူပဓမ္မာနမေတံ အဓိဝစနံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၈၅။) တဏှာဒိဋ္ဌိတို့သည် အာရုံပြုသောအားဖြင့် ကပ်ရောက်အပ်သော ကံက ''ဤတရားတို့သည် ငါ၏ အကျိုး တရားများ ဖြစ်ကြသည်''ဟု စွဲယူအပ်သော တရားများသည် ဥပါဒိန္န မည်၏။ တဏှာဒိဋ္ဌိတို့သည် လောကီတရား- တို့ကိုသာလျှင် အာရုံပြုနိုင်ကြရကား ယင်းတို့အာရုံပြုအပ်သော ကံဟူသည် လောကီကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံ သာတည်း။ ထိုကြောင့် ဥပါဒိန္နအရ လောကီကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံတို့၏ အကျိုးဖြစ်သော လောကီဝိပါက် စိတ်+စေတသိက် = နာမ်တရားစုနှင့် ကမ္မဇရုပ်များကို ကောက်ယူရ၏။ ယင်းလောကီဝိပါက် နာမ်တရားစုနှင့်

所谓转起——巴利注疏原文（缅文字体）：‘ပဝတ္တ ----- ပဝတ္တ န္တိ ဥပါဒိန္နကပ္ပဝတ္တံ။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၉။) အာရမ္မဏကရဏဝသေန တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ ဥပေတေန ကမ္မုနာ အာဒိန္နာ ဖလဘာဝေန ဂဟိတာတိ ဥပါဒိန္နာ၊ အာရမ္မဏဘာဝံ ဥပဂန္တွာ ဥပါဒါနသမ္ဗန္ဓေန ဥပါဒါနာနံ ဟိတာတိ ဥပါဒါနိယာ၊ ဥပါဒါနဿ အာရမ္မဏပစ္စယ- ဘူတာနမေတံ အဓိဝစနံ။ ဥပါဒိန္နာ စ တေ ဥပါဒါနိယာ စာတိ ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယာ၊ သာသဝကမ္မနိဗ္ဗတ္တာနံ ရူပါရူပဓမ္မာနမေတံ အဓိဝစနံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၈၅။)’译：转起是已被执受之转起。由于成为爱、见的所缘而被与爱见相应的业执取为果，所以称为‘已被执受’；进入所缘状态、与取相连而有利于取，所以称为‘可被取’，这是作为取之所缘缘的诸法之名。既已被执受、又可被取，故称‘已被执受且可被取’，这是有漏业所生色法与非色法之名。（《阿毗达磨义注》1-85。）被爱见取为所缘的业，仿佛执取‘这些法是我的果法’，这些法便称为已被执受。爱见只能取世间法为所缘，所以这里的业只是世间善业与不善业。因此，‘已被执受’摄取的是世间善、不善业所生的世间果报心与心所这一名法组，以及业生色。世间果报名法组与——

ကမ္မဇရုပ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းသဘောကို ဝိပါကပဝတ္တဟု ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ (ပဋိသံ-ဋ္ဌ-၂-၁၆၆) တွင် ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲထား၏။

——业生色的生起性质，在《无碍解道义注》2-166中称为果报转起（vipāka-pavatta）。

原书第 280 页

ယင်းဝိပါက် နာမ်တရားစုနှင့် ကမ္မဇရုပ်တို့၏ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏသုံးပါးအပေါင်း၌ အကျုံးဝင်သည့် ဖြစ်မှု ဥပါဒ်သဘောကား အထက်တွင် ဖော်ပြထားသော အမှတ် (၁)ဖြစ်သည့် ဥပ္ပါဒအရတွင် ပါဝင်ပြီး ဖြစ်၏။

这些果报名法组与业生色的生起，虽然遍摄生、住、灭三个刹那，却已归入前述第一项‘生起’。

ဤဥပါဒိန္နကပဝတ္တဟူသည် ယင်း ဝိပါက် နာမ်တရားစုနှင့် ကမ္မဇရုပ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်း ဥပါဒ်မျှကို ရည်ရွယ်သည်ကား မဟုတ်ပေ။တဏှာဒိဋ္ဌိတို့သည် ကပ်ရောက်အပ်သော ကံကြောင့် ဝိပါက် ရုပ်နာမ်တို့၏ဖြစ်မှုဟူသော ကြောင်းကျိုး ဆက်နွယ်လျက် ဖြစ်မှုကို ရည်ညွှန်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေး ဥဒယဗ္ဗယ အကျယ် ရှုပွားနည်း၌ ----- အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကမ္မဇရုပ် ဖြစ်၏။ ပ ။

这里的‘已被执受之转起’并不只指果报名法组与业生色的生起，而是指：由于被爱见取著的业，果报色名依因果关系而转起。禅修者先前依生灭智的详尽观法，曾经观察：‘因为无明生起，所以业生色生起……’

ကံ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကမ္မဇရုပ် ဖြစ်၏။

‘因为业生起，所以业生色生起。’

ဤသို့စသည်ဖြင့် အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံဟူသော အကြောင်းတရားများကြောင့် ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ ဝိပါကဝဋ် အကျိုးတရားတို့၏ ဖြစ်မှုကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုခဲ့၏၊ ပစ္စယတော ဥဒယဒဿနပင်တည်း။

如是依无明、爱、取、行、业等因法，观察相应果报轮果法的生起；这正是依因缘观生智。

ဤဘင်္ဂဉာဏ်ပိုင်း၌ကား ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်မှုကို နှလုံးမသွင်းတော့ဘဲ အပျက် သက်သက်ကိုသာ နှလုံးသွင်းရှုပွားခြင်းကြောင့် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ ထက်မြက်စူးရှ သန့်ရှင်းခြင်းသို့ ရောက်ရှိလာ- သောအခါ သင်္ခါရတရားတို့၏ အဖြစ်ကို မမြင်တော့ဘဲ အပျက်သက်သက်ကိုသာ မြင်လာ၏။ ထိုသို့ မြင်လာသော အခါ အကြောင်းတရား ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား ဖြစ်မှုကိုလည်း နှလုံးမသွင်းတော့သဖြင့် အကြောင်းတရား ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးတရားဖြစ်မှုကိုလည်း မမြင်တော့ဘဲ အကြောင်း အကျိုး နှစ်ရပ်လုံးတို့၏ အပျက်သက်သက် ကိုသာ မြင်နေရကား အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိခြင်း ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား ဖြစ်မှု = ဥပါဒိန္နက ပဝတ္တကိုလည်း မမြင်တော့ဘဲ ဝိပဿနာဉာဏ်သည် ယင်းဥပါဒိန္နကပဝတ္တသို့လည်း မသက်ရောက်တော့ဟု ဆိုလိုသည်။ အောက်ဖော်ပြပါ အဖွင့်ကိုလည်း ဆက်လက် ဖတ်ရှုကြည့်ပါ။

但在坏灭智阶段，禅修者不再作意诸行之生，只作意、观修纯粹的坏灭。观智越来越锐利、清净时，他不再看见诸行之生，只见坏灭。既不作意因法生起故果法生起，也就不再看见这一因果生起，只看见因法与果法二者的坏灭。因此，他也不再看见因法显著生起故果法显著生起的‘已被执受之转起’，观智也不再到达它。请继续参阅下文的解释。

ပဝတ္တန္တိ ရူပါရူပဘဝပဝတ္တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈၄။) ပဝတ္တံ နာမ ကာမံ သဗ္ဗာ ဘဝပဝတ္တိ၊ မတ္ထကပ္ပတ္တာယ ပန ဘင်္ဂါနုပဿနာယ သဗ္ဗဘဝေသု အဘိဏှ- သမ္ပဋိပီဠနဿ သုဋ္ဌုတရံ ဥပဋ္ဌာနတော သန္တသုခါဘိမတာပိ ဘဝါ ဒုက္ခသဘာဝတာယ ဘယတော ဥပဋ္ဌဟန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ''ပဝတ္တန္တိ ရူပါရူပဘဝပဝတ္တီ''တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ (မဟာဋီ-၂-၄၄၇။) ပဝတ္တဟူသည် ရူပဘဝ အရူပဘဝ၏ ဖြစ်ခြင်းတည်း။ အကယ်စင်စစ်အားဖြင့်မူ ကာမ ရူပ အရူပဟူသော အလုံးစုံသောဘဝ၏ ဖြစ်ခြင်းမှန်သမျှသည် ပဝတ္တမည်သည်သာ ဖြစ်၏။ သို့သော်လည်း အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိနေသော ဘင်္ဂါနုပဿနာကြောင့် အလုံးစုံသော ဘဝတို့၌ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း ဒဏ်ချက်ဖြင့် သို့မဟုတ် အပျက်ဒဏ်ချက်ဖြင့် အမြဲမပြတ် အဖန်တလဲလဲ ညှဥ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်း၏ အထူးသဖြင့် သာ၍ကောင်းစွာ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ ထင်မြင်လာခြင်းကြောင့် ငြိမ်သက်သည့် ချမ်းသာဟု သမုတ်အပ်သည်လည်း

巴利《清净道论》及《大复注》原文（缅文字体）：‘ပဝတ္တန္တိ ရူပါရူပဘဝပဝတ္တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈၄။) ပဝတ္တံ နာမ ကာမံ သဗ္ဗာ ဘဝပဝတ္တိ၊ မတ္ထကပ္ပတ္တာယ ပန ဘင်္ဂါနုပဿနာယ သဗ္ဗဘဝေသု အဘိဏှ- သမ္ပဋိပီဠနဿ သုဋ္ဌုတရံ ဥပဋ္ဌာနတော သန္တသုခါဘိမတာပိ ဘဝါ ဒုက္ခသဘာဝတာယ ဘယတော ဥပဋ္ဌဟန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ''ပဝတ္တန္တိ ရူပါရူပဘဝပဝတ္တီ''တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ (မဟာဋီ-၂-၄၄၇။)’译：转起是色有与无色有的转起。（《清净道论》2-284。）诚然，一切有的转起都称为转起；然而，坏灭随观达到顶峰时，一切有中不断受压迫的性质更加鲜明地显现，即使被认为寂静安乐的诸有，也因具有苦性而显为怖畏。为了显示此义，才说‘转起是色有与无色有的转起’。（《大复注》2-447。）所谓转起，就是色有、无色有的转起。其实，欲有、色有、无色有这一切有的转起都称为转起。由于达到顶峰的坏灭随观，诸有反复受生灭或坏灭冲击、不断压迫的性质，在禅修者智中显得尤其清楚；因此，即使被称为寂静安乐的——

ဖြစ်ကုန်သော ရူပဘဝ အရူပဘဝတို့သည်သော်မှလည်း ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း ဒဏ်ချက်ဖြင့် သို့မဟုတ် အပျက် ဒဏ်ချက်ဖြင့် အမြဲမပြတ် အဖန်တလဲလဲ အညှဥ်းပန်း အနှိပ်စက်ခံရခြင်း ဒုက္ခသဘောရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ကြောက်လန့်ဖွယ်ဘေး = ဘယသဘောအားဖြင့် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ ထင်လာကုန်၏။ ဤသို့သော အနက်သဘောကို ညွှန်ပြခြင်းငှာ ''ပဝတ္တ ဟူသည် ရူပဘဝ အရူပဘဝ၏ ဖြစ်ခြင်းတည်း'' ဤသို့စသော စကားကို အဋ္ဌကထာက မိန့်ဆိုတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၈။ မဟာဋီ-၂-၄၄၇။) အထက်ပါ အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၏ ဖွင့်ဆိုတော်မူချက်နှင့်အညီ ပဝတ္တဟူသည် အလုံးစုံသော ကာမ ရူပ အရူပ ဟူသော ဘဝ၏ ဖြစ်ခြင်းပင်တည်း၊ ဝိပါကပဝတ္တဟူ၍လည်း ခေါ်ဆို၏။

——色有、无色有，也因反复受生灭或坏灭冲击而具有苦性，在智中显为可怖的危险。为了指出这一义，义注才说‘转起是色有与无色有的转起’。（《清净道论》2-248；《大复注》2-447。）依这些注释，转起是欲有、色有、无色有一切有的转起，也称果报转起。

原书第 281 页

ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း ဥပပတ္တိဘဝေါ ပန သင်္ခေပတော ကမ္မာဘိနိဗ္ဗတ္တာ ခန္ဓာ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂ဝ၆။) ဤအဋ္ဌကထာနှင့်အညီ ဘဝဟူသည် တရားကိုယ်အားဖြင့် ဝိပါကဝဋ်တွင် အကျုံးဝင်သော ကံကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြရသော ဝိပါက်နာမ်ခန္ဓာ ဝိပါက်ရုပ်ခန္ဓာတို့ပင်တည်း။ ဘဝပဝတ္တိဟူသည် ယင်းဝိပါက်ခန္ဓာတို့၏ ကံကြောင့် ဖြစ်မှုပင်တည်း။ ဘဝအမည်ရသော ယင်းဝိပါက်ခန္ဓာတို့၏ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏသုံးပါး၌ အကျုံး ဝင်သော ဥပါဒ်ထင်ရှားဖြစ်မှုမှာ ဥပ္ပါဒ-ဌိတိ-ပဝတ္တ-နိမိတ္တ (၄)မျိုးတို့တွင် ဥပ္ပါဒအရတွင် အကျုံးဝင်သွားသဖြင့် ဤ၌ ဘဝပဝတ္တိ = ဘဝ၏ ဖြစ်ခြင်းဟူသည်မှာလည်း အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန်တို့ ခြံရံထားအပ်သော သင်္ခါရ ကံ အကြောင်းတရားများက ဥပနိဿယ နာနာက္ခဏိကကမ္မစသော အကြောင်းသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးမှုကြောင့် ဘဝအမည်ရသော ဝိပါက်ခန္ဓာတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်မှုကိုပင် ဆိုလိုသည်။ သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်သက်သက်ကိုသာ

巴利《清净道论》原文（缅文字体）：‘ဥပပတ္တိဘဝေါ ပန သင်္ခေပတော ကမ္မာဘိနိဗ္ဗတ္တာ ခန္ဓာ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂ဝ၆။)’译：简要说，生有就是业所生诸蕴。（《清净道论》2-206。）依此义注，‘有’依实义就是摄在果报轮中、由业所生的果报名蕴与果报色蕴；‘有之转起’就是这些果报蕴依业而生起。称为有的果报蕴，其生起显现虽遍摄生、住、灭三个刹那，却已摄在生起、住立、转起、相四项中的‘生起’。所以这里的‘有之转起’，是说由无明、爱、取所围绕的行与业等因法，以亲依止、异刹那业等缘力资助，令称为有的果报蕴显著转起。只作意诸行纯粹坏灭的——

နှလုံးသွင်းသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ် ထက်မြက်လာသောအခါ အကြောင်းတရား အကျိုးတရား နှစ်ရပ်လုံးတို့၏ အပျက်ကိုသာ မြင်နေ၏။ အဖြစ်ကို နှလုံးမသွင်းခြင်းကြောင့် အဖြစ်ကိုလည်း မမြင်တော့ပေ။ အကြောင်းတရား ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား ဖြစ်ပုံကို နှလုံးမသွင်းခြင်းကြောင့် အကြောင်း တရား ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား ထင်ရှားဖြစ်ပုံကိုလည်း မမြင်တော့ပေ။ ထိုကြောင့် ထိုယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဝိပဿနာဉာဏ်သည် ပဝတ္တသို့လည်း မရောက်ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ပဝတ္တသို့လည်း ဉာဏ်ဖြင့် လိုက်၍ မမီခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

——禅修者，在坏灭随观智变得锐利时，只看见因法与果法双方的坏灭。不作意生起，所以不再看见生起；不作意因法生起故果法生起的因果关系，也就不再看见因显著生起故果显著生起。因此，他的观智也不再到达转起，不再以智追及转起。

နိမိတ္တ ---- နိမိတ္တန္တိ သင်္ခါရနိမိတ္တံ။ ယံ သင်္ခါရာနံ သမူဟာဒိဃနဝသေန၊ သကိစ္စပရိစ္ဆေဒတာယ စ သဝိဂ္ဂ- ဟာနံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာနံ၊ တံ သင်္ခါရနိမိတ္တံ။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၉။) နိမိတ္တဟူသည် သင်္ခါရနိမိတ်တည်း။ သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်ကိုသာ ရှုသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်သည် ထက်မြက်စူးရှလာသော် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်လာသော် ရုပ်တရားတို့၏ သမူဟဃန ကိစ္စဃန၊ နာမ်တရားတို့၏ သမူဟဃန ကိစ္စဃန အာရမ္မဏဃနဟူသော ရုပ်ဃန နာမ်ဃန = ရုပ်တုံးရုပ်ခဲ နာမ်တုံးနာမ်ခဲများသည် ပြိုကွဲသွားပြီ ဖြစ်၏။ (သန္တတိဃနကား ရှေးမဆွကပင် ပြိုပြီး ဖြစ်၏။) ရှေ့ပိုင်းဉာဏ်များ ဖြစ်ကြသော သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ပိုင်း = နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ပိုင်းမှ စ၍ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်သို့ တိုင်အောင်သော ဝိပဿနာဉာဏ်တို့၏ အတွင်း၌ကား ရှုလိုက်နိုင်သော ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်တို့၌ ဃန အသီးအသီး ပြို၍ မရှုလိုက်မိ မရှုလိုက်နိုင်သော ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်တို့၌ ဃန အသီးအသီး မပြိုဘဲ ရှိတတ်၏။ မရှုလိုက်မိသော

所谓相——巴利《大复注》原文（缅文字体）：‘နိမိတ္တ ---- နိမိတ္တန္တိ သင်္ခါရနိမိတ္တံ။ ယံ သင်္ခါရာနံ သမူဟာဒိဃနဝသေန၊ သကိစ္စပရိစ္ဆေဒတာယ စ သဝိဂ္ဂ- ဟာနံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာနံ၊ တံ သင်္ခါရနိမိတ္တံ။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၉။)’译：相是行相；诸行依组合等密集，以及各自作用的界限，而仿佛具有实体般显现，这就是行相。（《大复注》2-439。）当只观诸行坏灭的禅修者，其坏灭随观智变得锐利、清净时，色法的组合密集与作用密集，以及名法的组合密集、作用密集与所缘密集，也就是色法密集与名法密集——整块的色与名——已经瓦解。〔相续密集在此前已瓦解。〕从行分别智，即名色分别智，直到生灭智这些较前阶段的观智中，已经观到的色聚与名聚，其各类密集会瓦解；尚未观到的色聚与名聚，其各类密集仍可能未瓦解，仍会显为未被观到的——

ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်အတိုင်း တွေ့နေတတ်သေး၏။ ရှုလိုက်မိသော ရှုလိုက်နိုင်သော ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ် တို့၌ ဃန အသီးအသီး ပြို၍ မရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်သွား၏။ အကြောင်းမူ --- သာဝကပါရမီဉာဏ်အရာ၌ အဇ္စျတ္တ ဗဟိဒ္ဓ နှစ်ဌာနတို့၌ ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်တို့ကို ကုန်စင်အောင် မရှုနိုင်ဘဲ အချို့အဝက် တစ်စိတ် တစ်ဒေသလောက်ကိုသာ ရှုနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ သို့သော် ဤဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်သည် ရင့်သန်လာသော အခါ၌ကား ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်စသော သဏ္ဌာန် ဒြပ်ဟူသမျှကို မတွေ့ရတော့ပေ။

——色聚、名聚。对已经观到的色聚、名聚，各类密集瓦解，智见便抵达胜义。因为声闻波罗蜜智不能穷尽内外两种相续中的一切色聚、名聚，只能观到其中一部分。然而，坏灭随观智成熟时，禅修者便不再见到色聚、名聚等任何形状或实体。

ရုပ်သဘောတရားသက်သက် နာမ်သဘောတရား သက်သက်ကိုသာ တွေ့နေ၏။ ဃန အသီးအသီး ပြိုနေ၏။

他只见纯粹的色法自性与名法自性；各种密集都已瓦解。

ရုပ်တုံးရုပ်ခဲ နာမ်တုံးနာမ်ခဲဟူသော သင်္ခါရနိမိတ်များသည် ပျောက်ကွယ်သွားကြ၏။

称为整块色法、整块名法的行相也随之消失。

ဤ၌ သင်္ခါရနိမိတ်ဟူသည် သင်္ခါရတရားတို့၏ သမူဟဃန ကိစ္စဃန အာရမ္မဏဃနတို့၏ အစွမ်းဖြင့် လည်းကောင်း၊ မိမိ မိမိကိစ္စလျှင် အပိုင်းအခြားရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း အထည်ဒြပ်ရှိကုန်သကဲ့သို့ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ ထင်လာခြင်းတည်း။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၉။) ဘင်္ဂါနုဿနာဉာဏ်သည် ယင်းသင်္ခါရနိမိတ်သို့လည်း မရောက်ရှိတော့ပေ။

这里的行相，是指诸行依组合密集、作用密集、所缘密集，以及各自作用有其界限，而在禅修者智中仿佛具有实体般显现。（《大复注》2-439。）坏灭随观智也不再到达这种行相。

原书第 282 页

ဤ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ပိုင်း၌ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ ရုပ်တရားတို့၏ သန္တတိဃန သမူဟဃန ကိစ္စဃန၊ နာမ်တရားတို့၏ သန္တတိဃန သမူဟဃန ကိစ္စဃန အာရမ္မဏဃနဟူသော ဃန အသီးအသီးသည် ပြိုကွဲနေပြီ ဖြစ်၏။ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ပိုင်း၌ကား သင်္ခါရတရားတို့၏ ဥပါဒ်စွန်း ဘင်စွန်းကို ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် မြင်ပြီး ဖြစ်၍ သန္တတိဃနကား ပြိုပြီးပင် ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ဤဘင်္ဂဉာဏ်ပိုင်း၌ သမူဟဃန ကိစ္စဃန အာရမ္မဏ ဃနတို့ ပြိုခြင်းကိုသာ ထပ်မံ၍ ဖွင့်ဆိုခြင်း ဖြစ်၏။ ဤဘင်္ဂဉာဏ်ပိုင်းသို့ မဆိုက်မီ၌ အထည်ဒြပ် ရှိကုန်သကဲ့သို့ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ ထင်ခြင်းဟူသည် ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်တို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်းရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်တို့ကိုပင် ဤ၌ သင်္ခါရနိမိတ်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်သည် ယင်းသင်္ခါရနိမိတ်သို့လည်း မရောက်တော့ပေ ဟူလိုသည်။

在坏灭随观智阶段，色法的相续密集、组合密集、作用密集，以及名法的相续密集、组合密集、作用密集、所缘密集，都已在禅修者智中瓦解。在生灭智阶段，禅修者已经看见诸行的生起端与坏灭端，所以相续密集早已瓦解。因此，坏灭智阶段只再解释组合密集、作用密集与所缘密集的瓦解。在到达坏灭智之前，所谓仿佛有实体显现在智中，就是色聚与名聚；这里把这些色聚、名聚称为行相。‘坏灭随观智不再到达行相’，就是这个意思。

ဤအရာ၌ ခြွင်းချက် အနည်းငယ်ရှိ၏။ အချို့သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်များသည် ရုပ်တရား နာမ်တရား အကြောင်းတရား အကျိုးတရားတို့ကို ရက်ရှည်လများ နှစ်နှင့်ချီ၍ သိမ်းဆည်းနေခဲ့သော် ဉာဏ်များသည် တဖြည်းဖြည်း ရင့်ကျက်လာသဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့ကို လက္ခဏာယာဥ်တင်၍ ဝိပဿနာမရှုရသေးသော်လည်း ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်များကို ရှာဖွေမတွေ့တော့ဘဲ ရုပ်ပရမတ် နာမ်ပရမတ် သဘောတရားသက်သက်၌သာ တစ်ရံတစ်ခါ ဉာဏ်သက်ဝင်၍ နေတတ်သည်လည်း ရှိ၏။ ဤကား ရံခါ ဖြစ်တတ်သည့် အနည်းငယ်သော ခြွင်းချက်သာ ဖြစ်သည်။

这里有少数例外。有些禅修者经过很长时日、甚至多年摄取色法、名法、因法与果法，诸智渐渐成熟；即使尚未把三相提到诸行上修观，有时也已经找不到色聚、名聚，智只进入色与名的胜义自性。这只是偶尔发生的少数例外。

ယင်းသို့ ဥပ္ပါဒ ဌိတိ ပဝတ္တ နိမိတ္တတို့ကို ဉာဏ်က ပိုင်းခြားမယူခြင်းကြောင့် ယင်းဥပ္ပါဒ ဌိတိ ပဝတ္တ နိမိတ္တတို့သို့ ဉာဏ် မသက်ရောက် မဆိုက်ရောက်တော့လျှင် အဘယ်သို့ကား ဉာဏ်သည် ဆိုက်ရောက်နေပါသနည်း ဟူမူ ----- ခယ ဝယ ဘေဒ နိရောဓသို့ ရောက်လျက် သတိသည် ကောင်းစွာ တည်နေပေသည် ဟူ၏။

既然智由于不再辨取生起、住立、转起与相而不再到达它们，那么它到达什么呢？答：它到达灭尽、坏灭、破散与止息，念善住于其中。

နိရောဓသဒ္ဒါသည် ဥပ္ပါဒနိရောဓ အနုပ္ပါဒနိရောဓ နှစ်မျိုးကို ဟော၏။ နောင်တစ်ဖန် ဖြစ်မှုရှိသော ချုပ်- ခြင်းကား ဥပ္ပါဒနိရောဓတည်း။ နောင်တစ်ဖန် မဖြစ်သော ချုပ်ခြင်း ဖြစ်မှုမရှိသော ချုပ်ခြင်းကား အနုပ္ပါဒနိရောဓ တည်း။ထိုအနုပ္ပါဒနိရောဓ၌လည်း နိရောဓသဒ္ဒါ၏ အနက်သည် ထင်ရကား ဤ၌ ဥပ္ပါဒနိရောဓဟု သိစေလိုသဖြင့် ဘေဒ-သဒ္ဒါဖြင့် အထူးပြုကာ ဖွင့်ဆိုထားပေသည်။

‘止息’一词可以表示两种灭：一、生起后之灭，即以后仍可能再次生起的灭；二、不再生起之灭，即以后不再生起、再无生起的灭。由于‘不再生起之灭’中同样有止息之义，为了表明这里所说的是生起后之灭，注释便用‘破散’一词加以限定。

ဘေဒ-သဒ္ဒါသည်လည်း အထူးဝိသေသကို ဟောသော ဘေဒ-သဒ္ဒါသည်လည်း ရှိရကား ဤ၌ ဘေဒ- သဒ္ဒါသည် အထူးဝိသေသအနက်ကို မဟော၊ ပြိုပျက်ခြင်း ကုန်ခန်းခြင်း ခယ-အနက်ကို ဟောသည်ဟု သိစေလို၍ ခယ-သဒ္ဒါဖြင့် အထူးပြုကာ ဖွင့်ဆိုထားပြန်သည်။ ထိုကြောင့် ဤ၌ ဆိုလိုရင်း အဓိပ္ပါယ်မှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။ ---- ခယ-ဝယ-ဘေဒသင်္ခါတေ ခဏိကနိရောဓေတိ အတ္ထော။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၉။) ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်သည် သင်္ခါရတရားတို့၏ ကုန်ခြင်း ပျက်ခြင်း ပြိုခြင်းဟု ဆိုအပ်သော ခဏိကနိရောဓ = ခဏအားဖြင့် ချုပ်ပျက်မှု၌သာလျှင် ကောင်းစွာ တည်နေ၏။ အလားတူပင် ယင်းဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်နှင့် ယှဥ်လျက်ရှိသော သတိသည်လည်း သင်္ခါရတရားတို့၏ ကုန်ခြင်း ပျက်ခြင်း ပြိုခြင်း ဟု ဆိုအပ်သော ခဏိကနိရောဓ = ခဏအားဖြင့် ချုပ်ပျက်မှု သဘောတရား၌သာလျှင် ကောင်းစွာ တည်နေပေ၏ ဟု ဆိုလို၏။

‘破散’一词也可以表示差别、特殊，为了表明这里并非此义，而是崩解、灭尽之义，又用‘灭尽’一词加以限定。因此，这里的意思是——巴利《大复注》原文（缅文字体）：‘ခယ-ဝယ-ဘေဒသင်္ခါတေ ခဏိကနိရောဓေတိ အတ္ထော။’译：意思是，在称为灭尽、坏灭、破散的刹那灭中。（《大复注》2-439。）禅修者的坏灭随观智只善住于称为诸行灭尽、坏灭、破散的刹那灭，也就是逐刹那坏灭；与坏灭随观智相应的念，同样只善住于这种刹那灭。

သတိ သန္တိဋ္ဌတီတိ သတိသီသေန ဉာဏမာဟ။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၉။) သင်္ခါရတရားတို့၏ ခယ ဝယ ဘေဒ နိရောဓသဘော၌ သတိသည် ကောင်းစွာတည်နေ၏ ဟူသည်၌ သတိကို အဦးမူသဖြင့် ဝိပဿနာဉာဏ်ကို ဆိုလိုရင်း ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် သတိဦးဆောင်သည့် ဝိပဿနာဉာဏ်-

巴利《大复注》原文（缅字体）：‘သတိ သန္တိဋ္ဌတီတိ သတိသီသေန ဉာဏမာဟ။’译：说‘念安住’，是以念为首而说智。（《大复注》2-439。）因此，所谓念善住于诸行的灭尽、坏灭、破散、止息，是以念为首而指观智；所以，应知由念领头的观智——

原书第 283 页

ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း သည် သင်္ခါရတရားတို့၏ ခယ = ကုန်ခြင်း၊ ဝယ = ပျက်ခြင်း၊ ဘေဒ = ပြိုခြင်းဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ခဏိက နိရောဓ = ခဏအားဖြင့် ချုပ်ပျက်မှုသဘောတရား၌သာလျှင် ကောင်းစွာ တည်နေသည်ဟု မှတ်ပါ။

——只善住于称为诸行灭尽、坏灭、破散的刹那灭，也就是逐刹那坏灭。

ချုပ်မှုဟူသည်

所谓灭

ဤဘင်္ဂဉာဏ်သို့ တိုင်အောင် ရေးသားတင်ပြခဲ့သော စကားအစဥ် တရားအယဥ်တို့နှင့် ဆက်စပ်၍ ချုပ်မှု အကြောင်းကို အနည်းငယ် ရှင်းလင်းတင်ပြအပ်ပါသည်။ ဝိပဿနာအရာ၌ ချုပ်မှုကား နှစ်မျိုး ရှိနေ၏။

承接以上直到坏灭智的法义次第，现在稍加说明‘灭’。观禅中有两种灭。

၁။ ဥပ္ပါဒနိရောဓ = နောင်တစ်ဖန် ဖြစ်ခွင့်ရှိသော ချုပ်နည်း၊ ၂။ အနုပ္ပါဒနိရောဓ = နောင်တစ်ဖန် ဖြစ်ခွင့်မရှိသော ချုပ်နည်း --- ဤသို့လျှင် ချုပ်ပုံနှစ်မျိုး ရှိနေ၏။ ဝိပဿနာဉာဏ်တို့၏ အဆုံး၌ ဖြစ်ပေါ်လာမည့် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်- တို့၏ အာရုံဖြစ်သော အသင်္ခတဓာတ် အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်ကား အစ္စန္တနိရောဓတည်း = စင်စစ် ဒုက္ခ-သမုဒယတို့၏ ချုပ်ရာချုပ်ကြောင်း ဖြစ်သော နိရောဓသစ္စာတရားတည်း။ ယင်းအစ္စန္တနိရောဓကို ဤ၌ မဆိုလိုပါ။ ဥပ္ပါဒနိရောဓ နှင့် အနုပ္ပါဒနိရောဓအကြောင်းကိုသာ တင်ပြလိုပါသည်။

一、生起后之灭，即以后仍有再次生起机会的灭；二、不再生起之灭，即以后再无生起机会的灭。观智终点所生道智、果智的所缘——无为界、寂静界、涅槃——则是究竟灭，也就是苦与集真正止息的灭谛。这里所说的不是这种究竟灭，只说明生起后之灭与不再生起之灭。

သင်္ခါရတရားတို့၏ ကုန်ကုန် ပျက်ပျက် ပြိုပြိုနေသည့် = ခယ ဝယ ဘေဒဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ခဏိက နိရောဓ = ခဏမစဲ တသဲသဲ ချုပ်ပျက်မှုသဘောကား ဥပ္ပါဒနိရောဓတည်း။ အကြောင်းတရားများ မကုန်ဆုံးသေး သမျှ ကာလပတ်လုံး ဤနည်းနှင်နှင် ချုပ်ပျက်နေကြမည်သာ ဖြစ်၏။ အကြောင်းမကုန်သေးသမျှ အလားတူ ရုပ်နာမ်များ ဖြစ်ခွင့်ရှိနေသေးသော ချုပ်ခြင်းပင် ဖြစ်၏။

诸行不断灭尽、坏灭、破散，称为灭尽、坏灭、破散的刹那灭，就是生起后之灭。只要因法尚未穷尽，它们便会一直如此坏灭；因尚未尽，同类色名仍有再次生起机会，所以这是生起后之灭。

အရဟတ္တမဂ်ကြောင့် အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံတို့သည် နောင်တစ်ဖန် မဖြစ်သော ချုပ်ခြင်းဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော အနုပ္ပါဒနိရောဓသဘောအားဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းသွားခြင်းကြောင့် ပရိနိဗ္ဗာနစုတိ၏ နောက်ဆွယ်တွင် ဖြစ်ခွင့်ရှိနေသော ရုပ်နာမ်ခန္ဓာ မှန်သမျှတို့သည်လည်း နောင်တစ်ဖန် မဖြစ်သော ချုပ်ခြင်းဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းသွား- ကြ၏၊ အနုပ္ပါဒနိရောဓပင်တည်း။ ပစ္စယတော ဝယဒဿနဟူသော အကြောင်းတရား ချုပ်ခြင်းကြောင့် အကျိုး တရား ချုပ်ငြိမ်းပုံကို မြင်အောင် ရှုရသည့် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ပိုင်းနှင့် ဆိုင်၏။ ဥပ္ပါဒနိရောဓကား ဝိပဿနာပိုင်း အားလုံးနှင့် ဆိုင်၏။

由于无明、爱、取、行、业被阿罗汉道以不再生起之灭止息，在般涅槃死心之后本来可能生起的一切色名蕴，也以不再生起之灭止息。这属于生灭智阶段的依因缘观灭：观因法止息故果法止息。生起后之灭则通于一切观禅阶段。

ဝိပဿနာအရာ၌ ယင်းဥပ္ပါဒနိရောဓနှင့် အနုပ္ပါဒနိရောဓ နှစ်မျိုးသာ ရှိ၏။ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ပြော- နေသော ရုပ်ချုပ် နာမ်ချုပ်ဟူသော ချုပ်နည်း ချုပ်ပုံများနှင့်ကား များစွာပင် ကွဲလွဲနေဟန် ရှိပေသည်။ တစ်ဖန် ဝေဒနာ ကုန်သွားပြီ၊ ဝေဒနာ မရှိတော့ပြီ၊ ဝေဒနာ ချုပ်ဆုံးသွားပြီဟူသော စကားများမှာလည်း ပရိယတ္တိ-ပေတံ ပဋိပတ္တိ-ပေတံတို့ဖြင့် အတိုင်းမခံနိုင်သော စကားတို့သာ ဖြစ်ကြ၏။

观禅中只有生起后之灭与不再生起之灭两种，似乎与现代所说‘色灭了、名灭了’等灭法大不相同。又有人说‘受尽了、受没有了、受灭了’，这些说法也经不起佛陀教法与实修尺度的检验。

ဝေဒနာချုပ်သွားပြီဟု ပြောနေသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို အသိစိတ် ဝိညာဏ် ရှိနေပါသေးသလားဟု မေးလျှင် ရှိနေသေး၏ဟု ဖြေဆိုတတ်၏။ အသိစိတ်ကား ရှိနေသေး၏၊ ဝေဒနာကား မရှိတော့ပြီ ချုပ်သွားပြီဟု ဆိုလို၏။

若问说‘受灭了’的人：知觉心识还存在吗？他往往回答仍然存在；也就是说，心识仍在，受却没有了、灭了。

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ ပရိယတ္တိတရားတော်၌ကား ဝေဒနာသည် စိတ်အားလုံးနှင့်ဆက်ဆံသော သဗ္ဗစိတ္တ သာဓာရဏ စေတသိက် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် အသိစိတ် ဝိညာဏ်ရှိနေပါက ဝေဒနာ ရှိနေမည်သာ ဖြစ်သည်။

但在正等觉佛陀的教法中，受是遍一切心心所，必定与一切心相应。因此，只要知觉心识存在，受就必然存在。

ထိုဝေဒနာသည် သုခဝေဒနာသော်လည်း ဖြစ်လေရာ၏၊ သို့မဟုတ် ဒုက္ခဝေဒနာသော်လည်း ဖြစ်လေရာ၏၊ သို့မဟုတ် ဥပေက္ခာဝေဒနာသော်လည်း ဖြစ်လေရာ၏။ ဝေဒနာမယှဥ်သော အသိစိတ် ဝိညာဏ်ဟူသည် ဘုရားရှင်- ၏ ပရိယတ်တရားတော်၌ မရှိပေ။

这种受可能是乐受、苦受，也可能是舍受；佛陀的教法中，没有不与受相应的知觉心识。

原书第 284 页

တစ်ဖန် ဝေဒနာ ချုပ်ငြိမ်းသွားပြီဟု ပြောနေသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို (၆)ဒွါရ (၄၂)ကောဋ္ဌာသတို့၌ တည်ရှိသော ပရမတ်တရားတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူတတ် = သိမ်းဆည်းတတ် ရှုပွားတတ်ပြီလားဟု မေးပြန်လျှင်လည်း မရှုတတ်သေးဟု အဖြေပေးပြန်၏။ အချို့ကား ရုပ် (၂၈)ပါးဟူသည် သဗ္ဗညုသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်တို့၏ အရာသာ ဖြစ်သည်၊ သာဝကတို့၏ အရာမဟုတ်ဟု အဖြေပေးတတ်ကြပြန်၏။ တစ်ဖန် ဝေဒနာကို ဝိပဿနာ ရှုနေသော အသင်သူတော်ကောင်းသည် ဝေဒနာကို ဝိပဿနာရှုသောအခါ ဝေဒနာနှင့် ယှဥ်ဖက် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကိုပါ ဝီထိစဥ်အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်သွားကြသော စိတ္တက္ခဏ အသီးအသီး၌လည်းကောင်း၊ ဝီထိမှအလွတ်ဖြစ်သော ဝီထိ- မုတ်စိတ်တို့၌လည်းကောင်း ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူတတ် သိမ်းဆည်းတတ် ဝိပဿနာ ရှုတတ်ပါသလားဟု မေးလျှင်- လည်း မရှုတတ်ဟု အဖြေပေးပြန်၏။ ယင်းနာမ်တရားတို့ကို သဗ္ဗညုသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်တို့သာ ရှု၍ ရနိုင်သည်

若再问说‘受灭了’的人：能否以智分别、摄取并观照存在于六门、四十二身分中的胜义法？他又回答不能。有些人甚至说二十八色只是正等觉佛陀的境界，不是声闻的境界。再问正在观受的人：观受时，能否在依次生起的每一心路心识刹那，以及离心路的离心路心中，以智分别、摄取并观照受的相应法？他仍回答不能，并且说这些名法只有正等觉佛陀才能观到——

ဟုလည်း အဖြေပေးပြန်၏။ ဘုရားရှင်၏ ကျင့်စဥ်ပဋိပတ်တရားတော်၌ကား ဝေဒနာကို ဝိပဿနာရှုပွားတော့မည့် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝေဒနာကို မရှုမီ ----- ၁။ ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကို = ရုပ်တရားကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူပြီး = သိမ်းဆည်းပြီး ဖြစ်ရမည်။

——然而，在佛陀所教的实修次第中，禅修者准备观受时，在观受以前：一、必须先完成色业处，以智分别、摄取色法。

၂။ ဝေဒနာ တစ်ခုတည်းကိုသာ ရှုရသည် မဟုတ်၊ ဝေဒနာနှင့် ယှဥ်ဖက် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အားလုံး သိမ်းဆည်း ရှုပွားရမည်။

二、不能只观受一个法，而必须摄取、观修一切与受相应的相应法。

ဤသို့စသည်ဖြင့် ကျင့်စဥ်ပဋိပတ်ကို သတ်မှတ်ထား၏။ (နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းတွင် ပြန်ကြည့်ပါ။) ထိုကြောင့် ဝေဒနာ ကုန်သွားပြီ၊ ဝေဒနာ မရှိတော့ပြီ၊ ဝေဒနာ ချုပ်သွားပြီဟူသော စကားများမှာ သဗ္ဗညုသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဘုရားရှင်၏ ပရိယတ္တိ-ပေတံ၊ ပဋိပတ္တိ-ပေတံတို့ဖြင့် အတိုင်းမခံနိုင်သော စကားတို့သာ ဖြစ်ကြပေသည်။

实修次第就是如此规定的。〔请参看名业处篇。〕所以，‘受尽了、受没有了、受灭了’等说法，经不起正等觉佛陀教法与实修尺度的检验。

ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံ ပရမတ်တရားများ

坏灭随观智所观的胜义法

ကထံ အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါ ဘင်္ဂါနုပဿနေ ပညာ ဝိပဿနေ ဉာဏံ၊ ရူပါရမ္မဏတာ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘိဇ္ဇတိ၊ တံ အာရမ္မဏံ ပဋိသင်္ခါ တဿ စိတ္တဿ ဘင်္ဂံ အနုပဿတိ။ အနုပဿတီတိ ကထံ အနုပဿတိ၊ အနိစ္စတော အနုပဿတိ နော နိစ္စတော၊ ဒုက္ခတော အနုပဿတိ နော သုခတော၊ အနတ္တတော အနုပဿတိ နော အတ္တတော၊ နိဗ္ဗိန္ဒတိ နော နန္ဒတိ၊ ဝိရဇ္ဇတိ နော ရဇ္ဇတိ၊ နိရောဓေတိ နော သမုဒေတိ၊ ပဋိနိဿဇ္ဇတိ နော အာဒိယတိ။

巴利《无碍解道》原文（缅文字体）：‘ကထံ အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါ ဘင်္ဂါနုပဿနေ ပညာ ဝိပဿနေ ဉာဏံ၊ ရူပါရမ္မဏတာ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘိဇ္ဇတိ၊ တံ အာရမ္မဏံ ပဋိသင်္ခါ တဿ စိတ္တဿ ဘင်္ဂံ အနုပဿတိ။ အနုပဿတီတိ ကထံ အနုပဿတိ၊ အနိစ္စတော အနုပဿတိ နော နိစ္စတော၊ ဒုက္ခတော အနုပဿတိ နော သုခတော၊ အနတ္တတော အနုပဿတိ နော အတ္တတော၊ နိဗ္ဗိန္ဒတိ နော နန္ဒတိ၊ ဝိရဇ္ဇတိ နော ရဇ္ဇတိ၊ နိရောဓေတိ နော သမုဒေတိ၊ ပဋိနိဿဇ္ဇတိ နော အာဒိယတိ။’译：在坏灭随观中，审察所缘而观坏灭的慧，如何成为观智？以色为所缘的心生起后即坏灭；审察这一所缘，再随观该心的坏灭。怎样随观？随观为无常，不随观为常；随观为苦，不随观为乐；随观为无我，不随观为我；厌离而不欣乐；离贪而不染著；令灭而不令集起；舍弃而不执取。

အနိစ္စတော အနုပဿန္တော နိစ္စသညံ ပဇဟတိ၊ ဒုက္ခတော အနုပဿန္တော သုခသညံ၊ အနတ္တတော အနုပ- ဿန္တော အတ္တသညံ၊ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော နန္ဒိ ၊ံ ဝိရဇ္ဇန္တော ရာဂံ၊ နိရောဓေန္တော သမုဒယံ၊ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော အာဒါနံ ပဇဟတိ။

巴利原文续（缅文字体）：‘အနိစ္စတော အနုပဿန္တော နိစ္စသညံ ပဇဟတိ၊ ဒုက္ခတော အနုပဿန္တော သုခသညံ၊ အနတ္တတော အနုပ- ဿန္တော အတ္တသညံ၊ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော နန္ဒိ ၊ံ ဝိရဇ္ဇန္တော ရာဂံ၊ နိရောဓေန္တော သမုဒယံ၊ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော အာဒါနံ ပဇဟတိ။’译：随观无常，便舍断常想；随观苦，便舍断乐想；随观无我，便舍断我想；厌离，便舍断欣乐；离贪，便舍断贪；令灭，便舍断集起；舍弃，便舍断执取。

ဝေဒနာရမ္မဏတာ။ပ။ သညာရမ္မဏတာ။ သင်္ခါရာရမ္မဏတာ။ ဝိညာဏာရမ္မဏတာ။ စက္ခာရမ္မဏတာ။

巴利原文续（缅文字体）：‘ဝေဒနာရမ္မဏတာ။ပ။ သညာရမ္မဏတာ။ သင်္ခါရာရမ္မဏတာ။ ဝိညာဏာရမ္မဏတာ။ စက္ခာရမ္မဏတာ။’译：以受为所缘……以想为所缘、以诸行为所缘、以识为所缘、以眼为所缘——

ပ။ ဇရာမရဏာရမ္မဏတာ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘိဇ္ဇတိ။ပ။ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော အာဒါနံ ပဇဟတိ။

巴利原文续（缅文字体）：‘ပ။ ဇရာမရဏာရမ္မဏတာ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘိဇ္ဇတိ။ပ။ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော အာဒါနံ ပဇဟတိ။’译：……直到以老死为所缘的心生起后即坏灭……舍弃，便舍断执取。

(ပဋိသံ-၅၅။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၇-၂၇၈။)

（《无碍解道》55；《清净道论》2-277—278。）

အာရုံကို ကုန်ခြင်း ပျက်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဆင်ခြင်၍ အပျက်ကို ရှုမြင်နိုင်သော ပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ဝိပဿနာဉာဏ် မည်သနည်း။

审察所缘的灭尽、坏灭，并能随观其坏灭的慧，为什么称为观智呢？

ရုပ်တရား၏ ကုန်ခြင်း ပျက်ခြင်းလျှင် အာရုံရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဝိပဿနာစိတ်သည် ဖြစ်၍ ပျက်၏၊ ထိုရုပ်တရားတည်းဟူသော အာရုံကို ကုန်ခြင်း ပျက်ခြင်းအားဖြင့် ဆင်ခြင်၍ = (ဉာဏ်ဖြင့် မြင်၍) ထိုစိတ်၏ ပျက်ခြင်းကို အဖန်တလဲလဲ ရှု၏။

以色法的灭尽、坏灭为所缘，观心生起后随即坏灭；审察，也就是以智看见色法这一所缘的灭尽、坏灭以后，再随观该心的坏灭。

အဖန်တလဲလဲ ရှု၏ ဟူရာ၌ အဘယ်သို့လျှင် အဖန်တလဲလဲ ရှုသနည်း၊ အနိစ္စအားဖြင့် အဖန်တလဲလဲ ရှု၏၊ နိစ္စအားဖြင့် မရှု။ ဒုက္ခအားဖြင့် အဖန်တလဲလဲ ရှု၏၊ သုခအားဖြင့် မရှု။ အနတ္တအားဖြင့် အဖန်တလဲလဲ

所谓随观，是怎样随观呢？随观为无常，不随观为常；随观为苦，不随观为乐；随观为无我——

原书第 285 页

ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း ရှု၏၊ အတ္တအားဖြင့် မရှု။ ငြီးငွေ့၏၊ မနှစ်သက်။ တပ်နှစ်သက်ခြင်း ကင်း၏၊ တပ်နှစ်သက်သည် မဟုတ်။ ချုပ်ငြိမ်း စေ၏၊ မဖြစ်ပေါ်စေ။ စွန့်လွှတ်၏၊ စွဲယူခြင်း မရှိ။

——不随观为我；厌离而不欣乐；离贪而不染著；令灭而不令集起；舍弃而不执取。

အနိစ္စအားဖြင့် အဖန်တလဲလဲ ရှုသော် နိစ္စဟူသော အမှတ်သညာကို ပယ်စွန့်၏၊ဒုက္ခအားဖြင့် အဖန်တလဲလဲ ရှုသော် သုခဟူသော အမှတ်သညာကို ပယ်စွန့်၏၊ အနတ္တအားဖြင့် အဖန်တလဲလဲ ရှုသော် အတ္တဟူသော အမှတ်သညာကို ပယ်စွန့်၏၊ ငြီးငွေ့သော် နှစ်သက်ခြင်းကို ပယ်စွန့်၏၊ တပ်မက်ခြင်း ကင်းသော် တပ်မက်- တတ်သော ကာမရာဂ ဘဝရာဂကို ပယ်စွန့်၏၊ ချုပ်စေသည် ရှိသော် ဖြစ်ခြင်း သမုဒယကို ပယ်စွန့်၏၊ တစ်ဖန် စွန့်လွှတ်သော် စွဲလမ်းခြင်း = အာဒါနကို ပယ်စွန့်၏။

随观无常，便舍断常想；随观苦，便舍断乐想；随观无我，便舍断我想；厌离，便舍断欣乐；离贪，便舍断欲贪与有贪；令灭，便舍断集起；再次舍弃，便舍断执取。

ဝေဒနာ၏ ကုန်ခြင်း ပျက်ခြင်းလျှင် အာရုံရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်။ ပ ။

以受的灭尽、坏灭为所缘……

သညာ၏ ကုန်ခြင်း ပျက်ခြင်းလျှင် အာရုံရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်။

以想的灭尽、坏灭为所缘。

သင်္ခါရ၏ ကုန်ခြင်း ပျက်ခြင်းလျှင် အာရုံရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်။

以诸行的灭尽、坏灭为所缘。

ဝိညာဏ်၏ ကုန်ခြင်း ပျက်ခြင်းလျှင် အာရုံရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်။

以识的灭尽、坏灭为所缘。

စက္ခုပသာဒ = စက္ခာယတန၏ ကုန်ခြင်း ပျက်ခြင်းလျှင်။ ပ ။ ဇရာမရဏလျှင် အာရုံရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဝိပဿနာစိတ်သည် ဖြစ်၍ ပျက်၏၊ ထိုအာရုံကို ဆင်ခြင်၍ ထိုစိတ်၏ ပျက်ခြင်းကို အဖန်တလဲလဲ ရှု၏။ ပ ။

以眼净色，即眼处的灭尽、坏灭为所缘……直到以老死为所缘，观心生起后随即坏灭；审察该所缘，再随观该心的坏灭……

(ပဋိသံ-၅၅။)

（《无碍解道》55。）

ဤအထက်ပါ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်နှင့်အညီ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံ ပရမတ္ထ ဓာတ်သားများမှာ ခန္ဓာငါးပါး၊ အာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး၊ ဓာတ် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး၊ ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံ လောကီဣန္ဒြေများ၊ ဘဝတိုင်အောင်သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါရပ်များ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်းပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါရပ်တို့တွင် ဤဘင်္ဂဉာဏ်ပိုင်း၌ ဇာတိ-ဇရာ-မရဏတို့လည်း ပါဝင်နေကြ၏။ ဇာတိ-ဇရာ-မရဏတို့၏ တရားကိုယ်မှာ ဥပပတ္တိဘဝအမည်ရသော ကံကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးတို့ပင်တည်း။

依上述《无碍解道》巴利，坏灭随观智所观的胜义法，是五蕴、十二处、十八界、作为观智所缘的世间诸根，以及直到有为止的缘起支。在这些缘起支中，坏灭智阶段也包括生、老、死。生、老、死的实体，就是称为生有、由业所生的五取蕴。

ယင်းဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးတို့၏ ဖြစ်မှု ဥပါဒ်ကို ဇာတိဟုလည်းကောင်း၊ တည်မှု ဌီကို ဇရာဟုလည်းကောင်း၊ ပျက်မှု ဘင်ကို မရဏဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုပေသည်။ ယင်း ဥပါဒါနက္ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ဆဲအခိုက်ကို ဇာတိ ခေါ်ဆိုသဖြင့် ယင်းဖြစ်ဆဲအခိုက်ကိုကား တစ်ဖန်ပြန်၍ အပျက်ရှုရန် မလိုပေ။ တည်ဆဲအခိုက်ကို ဇရာခေါ်- သဖြင့် ယင်းတည်ဆဲအခိုက်ကိုလည်း တစ်ဖန်ပြန်၍ အပျက်ရှုရန် မလိုပေ။ ပျက်ဆဲအခိုက်ကို မရဏခေါ်သဖြင့် ယင်းမရဏကိုလည်း တစ်ဖန်ပြန်၌ အပျက်ရှုရန် မလိုပေ။ ဇာတိ-ဇရာ-မရဏအမည်ရသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးကိုသာ အပျက်ရှုရမည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဇာတိ-ဇရာ-မရဏကို သို့မဟုတ် ဇာတိကို ဇရာကို မရဏကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိပဿနာဇောစိတ်ကိုကား = ဝိပဿနာဇောဝီထိစိတ်အစဥ်ကိုကား တစ်ဖန်ပြန်၍ အပျက်ရှုကောင်း၏၊ ဝိပဿနာရှုကောင်း၏။

五取蕴的生起称为生，住立称为老，坏灭称为死。由于正在生起的阶段已称为生，不必再把这一阶段另观为坏灭；正在住立的阶段已称为老，也不必再把这一阶段另观为坏灭；正在坏灭的阶段已称为死，同样不必再把这一阶段另观为坏灭。应观坏灭的是称为生、老、死的五取蕴本身。不过，以生老死，或分别以生、老、死为所缘而生起的观速行心，也就是观速行心路心相续，则可以再观其坏灭。

အချုပ်မှတ်သားရန်

应当总结记住

ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုခန္ဓာ အာယတန ဓာတ် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရားတို့ကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ဆင်ခြင်လိုက်သောအခါ ရှုလိုက်သောအခါ ယင်းသင်္ခါရတရားတို့၏ ကုန်ခြင်း ပျက်ခြင်း ခယ-ဝယ သဘောကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်၏။ ထိုသို့ သိမြင်သော ဝိပဿနာဉာဏ်ပြဓာန်းသော ဝိပဿနာ ဇောဝီထိ စိတ်အစဥ်နာမ်တရားစုကိုလည်း ယင်းနာမ်တရားစု၏ အပျက်ကို မြင်အောင်ကြည့်၍ တစ်ဖန်ပြန်၍ ဝိပဿနာ ရှုအပ်ပေသည်။ ထိုကြောင့် အတိုချုပ် မှတ်သားထားရန်မှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။ ----- ဉာတဉ္စ ဉာဏဉ္စ ဥဘောပိ ဝိပဿတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၈။)

禅修者以观智审察、观照蕴、处、界与缘起法时，便以观智知见这些诸行的灭尽、坏灭。以观智为主导的观速行心路名法组，也必须再观其坏灭。因此，应当简要记住：巴利原文（缅文字体）：‘ဉာတဉ္စ ဉာဏဉ္စ ဥဘောပိ ဝိပဿတိ။’译：所知与智，二者都应观。（《清净道论》2-278。）

原书第 286 页

ဉာတန္တိ အာရမ္မဏမာဟ အနုပဿနာဝသေန ဉာတတ္တာ။ ဉာဏန္တိ အနုပဿနာ ဉာဏံ။ ဥဘောပိ ဝိပဿတီတိ တဒုဘယမ္ပိ ခယတော ဝယတော ဝိပဿတီတိ။ အယံ ဟေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော ---- ရူပဿ ယာဝ ဇရာမရဏဿ ခယတော ဝယတော ဒဿနံ အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါတံ ဒဿနကဉာဏဿ ခယတော ဝယတော ဒဿနံ အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါယ ဘင်္ဂဿ အနုပဿနန္တိ ဥဘယတ္ထပညာ။ ပုရိမံ ဝါ တဒဘာဝေ အဘာဝတော ပစ္ဆိမာယံ ပက္ခိပိတွာ ပစ္ဆိမာ ဧဝ ပညာ ဝိပဿနေ ဉာဏန္တိ။ (မဟာဋီ-၂-၄၄ဝ။) ဉာတ ----- ဟူသည် ရူပက္ခန္ဓာမှသည် ဇရာ-မရဏသို့တိုင်အောင်သော ခန္ဓာ (၅)ပါး = အာယတန (၁၂)ပါး = ဓာတ် (၁၈)ပါးနှင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါ (၁၂)ရပ်ဟူသော ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံ အာရုံ တရားများတည်း။

巴利《大复注》原文（缅文字体）：‘ဉာတန္တိ အာရမ္မဏမာဟ အနုပဿနာဝသေန ဉာတတ္တာ။ ဉာဏန္တိ အနုပဿနာ ဉာဏံ။ ဥဘောပိ ဝိပဿတီတိ တဒုဘယမ္ပိ ခယတော ဝယတော ဝိပဿတီတိ။ အယံ ဟေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော ---- ရူပဿ ယာဝ ဇရာမရဏဿ ခယတော ဝယတော ဒဿနံ အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါတံ ဒဿနကဉာဏဿ ခယတော ဝယတော ဒဿနံ အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါယ ဘင်္ဂဿ အနုပဿနန္တိ ဥဘယတ္ထပညာ။ ပုရိမံ ဝါ တဒဘာဝေ အဘာဝတော ပစ္ဆိမာယံ ပက္ခိပိတွာ ပစ္ဆိမာ ဧဝ ပညာ ဝိပဿနေ ဉာဏန္တိ။ (မဟာဋီ-၂-၄၄ဝ။)’译：‘所知’是说所缘，因为它已经由随观而知；‘智’是随观智。‘二者都应观’，是说应观二者的灭尽与坏灭。这里的简义是：从色直到老死，观见其灭尽、坏灭，称为审察所缘；又观见那能见之智的灭尽、坏灭，称为审察所缘以后随观坏灭。这是二处之慧。或者，因为没有前者便没有后者，所以把前者摄入后者，只以后者之慧称为观智。（《大复注》2-440。）所谓所知，是从色蕴直到老死的五蕴、十二处、十八界与十二缘起支，也就是观智所观的所缘法。

သစ္စာဒေသနာတော်နည်းအရ ဆိုရမူ ဒုက္ခသစ္စာတရားစု သမုဒယသစ္စာတရားစုတို့ပင်တည်း။ အနုပဿနာဉာဏ် = ဝိပဿနာဉာဏ်၏ စွမ်းအင်ဖြင့် သိအပ်သော တရားများ ဖြစ်သောကြောင့် ယင်းတရားစုတို့သည် ဉာတဟူသော အမည်ကို ရရှိကြသည်။

依四谛教法来说，它们就是苦谛法组与集谛法组。这些法由随观智、也就是观智的力量所知，所以称为所知。

ဉာဏ ----- ဟူသည် ယင်းဉာတအမည်ရသော တရားစုကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ဝိပဿနာ ရှုနေသော အနုပဿနာဉာဏ်တည်း။ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ထို ဉာတ-ဉာဏ အမည်ရသော တရားနှစ်မျိုးလုံးကိုပင် ယင်းတရားစု၏ ကုန်တတ် ပျက်တတ်သော သဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ လက္ခဏာယာဥ်ကို တင်ကာ ဝိပဿနာရှု၏ = ဝိပဿနာရှုရမည်ဟု သိရှိပါလေ။

所谓智，就是反复观照这些称为所知之法的随观智。应知，禅修者须以智看见所知与智这两类法的灭尽、坏灭，再把三相提到其上修观。

မှန်ပေသည် ----- ဤ ဆိုလတ္တံ့သည်ကား ဤနေရာ၌ အကျဥ်းချုပ် ဆိုလိုရင်း အနက်သဘောတည်း။

确实，以下就是这里的简要义。

ရူပက္ခန္ဓာမှသည် ဇရာမရဏသို့ တိုင်အောင်သော တရားစုကို ယင်းတရားစု၏ ကုန်တတ် ပျက်တတ်သော သဘော- ကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အနိစ္စဟု ဒုက္ခဟု အနတ္တဟု လက္ခဏာယာဥ်ကို တစ်လှည့်စီတင်ကာ ရှုတတ်သော ဝိပဿနာဉာဏ်သည် အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါဉာဏ် မည်၏။ ယင်းအာရမ္မဏပဋိသင်္ခါဉာဏ်ကိုပင် တစ်ဖန်ထပ်၍ ယင်းဉာဏ်၏ ကုန်တတ် ပျက်တတ်သောသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အနိစ္စဟု ဒုက္ခဟု အနတ္တဟု လက္ခဏာယာဥ်သုံးချက်ကို တစ်လှည့်စီ တင်ကာ ဝိပဿနာရှုပြန်၏ = ဝိပဿနာရှုရ၏။ ထိုသို့ ရှေးဖြစ်သော အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါအမည်ရသော ဝိပဿနာဉာဏ်၏ ပျက်ခြင်း = ဘင်ကို အာရုံပြု၍ တစ်ဖန် ထပ်၍ ဝိပဿနာ ရှုသော နောက်ဝိပဿနာဉာဏ်သည် ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ပညာ မည်၏။

以智看见从色蕴直到老死诸法的灭尽、坏灭，轮流把无常、苦、无我三相提到其上而观的观智，称为所缘审察智。接着再以智看见这一所缘审察智本身的灭尽、坏灭，轮流把无常、苦、无我三相提到其上修观。以后起观智取先前所生所缘审察智的坏灭为所缘，再次修观；这一后起观智之慧，称为坏灭随观智。

တစ်နည်း ----- အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါဉာဏ်ကား ရှေးဝိပဿနာဉာဏ်တည်း။ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ကား နောက်ဝိပဿနာဉာဏ်တည်း။ ရှေးဖြစ်သော ထိုအာရမ္မဏပဋိသင်္ခါဉာဏ်သည် မရှိလတ်သော် နောက်ဖြစ်သော ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်၏ မရှိနိုင်ခြင်းကြောင့်၊ လက္ခဏာဟာရနေတ္တိ နည်းအားဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက် သက်သက်ကိုပင် ရှုတတ်သော သဘာဝလက္ခဏာချင်းတူရကား၊ ရှေးဖြစ်သော အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါဉာဏ်ကို နောက်ဖြစ်သော ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်၌ ထည့်သွင်း၍ နောက်ဖြစ်သော ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်သည်သာလျှင် ဝိပဿနာဉာဏ်မည်၏ဟု ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်၌ ဟောကြားထားတော်မူပေသည်။ (မဟာဋီ-၂-၄၄ဝ။)

另一种解释：所缘审察智是先前的观智，坏灭随观智是后起观智。若无先前的所缘审察智，后起坏灭随观智便不可能生起；而且二者同样以纯粹观诸行坏灭为自性相。所以，依特相导释法，把先前的所缘审察智摄入后起坏灭随观智，《无碍解道》只以后起坏灭随观智称为观智。（《大复注》2-440。）

လက္ခဏာရေး သုံးတန်

三相

အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန။ ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန။ အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေန။

巴利原文（缅文字体）：‘အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန။ ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန။ အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေန။’译：因为灭尽之义，是无常；因为怖畏之义，是苦；因为无坚实核心之义，是无我。

(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၄၅။ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ-၁၅၉။)

（《清净道论》2-245；《阿毗达磨义论》159。）

အထက်ပါ ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့နှင့်အညီ အသင်သူတော်ကောင်းသည် ဉာတ-ဉာဏ အမည် ရသော သင်္ခါရတရားတို့ကို လက္ခဏာရေး သုံးတန် တင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုရတော့မည် ဖြစ်၏။

依上述巴利、义注与复注，贤善者现在应把三相提到称为所知与智的诸行上修观。

原书第 287 页

ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း ၁။ ယင်း သင်္ခါရတရားတို့၏ ကုန်ကုန် ပျက်ပျက် ပြိုပြို ပျောက်ပျောက်သွားသည့် သဘောကို ဝိပဿနာ- ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အနိစ္စဟုလည်းကောင်း၊ ၂။ ယင်း သင်္ခါရတရားတို့၏ ကုန်ကုန် ပျက်ပျက် ပြိုပြို ပျောက်ပျောက်သွားသဖြင့် ကြောက်လန့်ဖွယ် ကောင်း- သည့် သဘောကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ဒုက္ခဟုလည်းကောင်း၊ ၃။ ယင်း သင်္ခါရတရားတို့၌ မပျက်စီးဘဲ အကျိတ်အခဲ အခိုင်အမာ အနှစ်သာရအားဖြင့် တည်နေသည့် အတ္တမရှိသည့်သဘောကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အနတ္တဟုလည်းကောင်း ---- ဤသို့ အသီးအသီး ဝိပဿနာရှုပါ။

一、以观智看见诸行灭尽、坏灭、破散、消失的性质，观为无常；二、以观智看见诸行因为不断灭尽、坏灭、破散、消失而可怖的性质，观为苦；三、以观智看见诸行中没有一个不坏、坚实、恒定而作为核心的自我，观为无我。应当如此逐项修观。

ရှုစိတ်ဟူသည်

所谓能观之心

စိတ္တန္တိ စေတ္ထ သသမ္ပယုတ္တစိတ္တံ အဓိပ္ပေတံ။ (ပဋိသံ-ဋ္ဌ-၁-၂၃၉။) ဤဝိပဿနာအရာ၌ ရှုတတ်သော ဝိပဿနာစိတ်ဟူသည် သမ္ပယုတ်ယှဥ်ဖက် စေတသိက်များနှင့် တကွ- သော ဝိပဿနာစိတ်ကိုသာ အလိုရှိအပ်ပေသည်။ ယင်း ယှဥ်ဖက်သမ္ပယုတ်တရားများနှင့် တကွသော ဝိပဿနာ စိတ်၌ ဉာဏ်သည် ပြဓာန်းလျက်ရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် ယင်းဉာဏ်ပြဓာန်းသော ယှဥ်ဖက်သမ္ပယုတ်တရားများနှင့် တကွသော ဝိပဿနာစိတ်ကို ပဓာနနည်းအားဖြင့် ဉာတ-ဉာဏ နှစ်မျိုးတို့တွင် ဉာဏ-ဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲထား- ပေသည်။ ဤဖွင့်ဆိုချက်များနှင့်အညီ ဝိပဿနာစိတ် ဝိပဿနာဉာဏ် = ရှုသည့်စိတ် ရှုသည့်ဉာဏ်ဟုဆိုလျှင် ယှဥ်ဖက်သမ္ပယုတ်တရားတို့နှင့် တကွသော ဝိပဿနာနာမ်တရားစု အားလုံးကိုပင် ဆိုလိုသည်ဟု မှတ်ပါ။ ယင်း နာမ်တရားစုတို့မှာ ပုထုဇန်အဆင့်တွင်သာ တည်ရှိနေသေးသော အသင်သူတော်ကောင်းအဖို့ မဟာကုသိုလ် မနောဒွါရိက ဝိပဿနာဇော နာမ်တရားစုတို့သာ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုကြောင့် ဉာဏတရားကို ဝိပဿနာရှုလိုသော်

巴利《无碍解道义注》原文（缅文字体）：‘စိတ္တန္တိ စေတ္ထ သသမ္ပယုတ္တစိတ္တံ အဓိပ္ပေတံ။ (ပဋိသံ-ဋ္ဌ-၁-၂၃၉။)’译：这里所谓心，是指连同相应法在内的心。（《无碍解道义注》1-239。）观禅中所谓能观的观心，是连同相应心所在内的观心。智在这连同相应法的观心中居主导地位，所以依主要法之理，在所知与智二者中，把由智主导、连同相应法的观心称为‘智’。因此，说观心、观智、能观之心或能观之智时，应知都是指连同相应法在内的整组观名法。对仍是凡夫的贤善者，这些名法组就是大善意门观速行名法组。因此，若要返观智法——

ဝိပဿနာဉာဏ် ပြဓာန်းသော မဟာကုသိုလ် မနောဒွါရိက ဇောဝီထိ နာမ်တရားစုတို့ကိုပင် ဝိပဿနာရှုပါ။ ဤ ဘင်္ဂဉာဏ်ပိုင်းတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် တဒါရုံ မကျတတ်ပေ။ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း (၁)ကြိမ်၊ ဇော (၇)ကြိမ် အနေအား ဖြင့် များသောအားဖြင့် ဖြစ်တတ်၏။ ဇော၌ ပီတိပါ-မပါ = ယှဥ်-မယှဥ် နှစ်မျိုး ရှိနိုင်၏။ ပီတိယှဥ် ဉာဏ်ယှဥ်သော် နာမ်တရား (၃၄)လုံးစီ ရှိ၏။ ပီတိ မယှဥ်ဘဲ ဉာဏ်သာ ယှဥ်သော် နာမ်တရား (၃၃)လုံးစီ ရှိမည် ဖြစ်၏။

——便应观由观智主导的大善意门速行心路名法组。坏灭智阶段通常不生彼所缘；一般是一次意门转向、七次速行。速行可有喜相应与喜不相应两种：喜、智俱相应时，每一速行有三十四名法；不与喜相应、只与智相应时，每一速行有三十三名法。

ရှုကွက်ပုံစံများ

观照格式

သင်္ခါရတရားတို့ကို လက္ခဏာရေးတင်ကာ ကြိမ်ဖန်များစွာ ထပ်ကာ ထပ်ကာ ရှုပွားသုံးသပ်လျက်ရှိသော အသင်သူတော်ကောင်း၏ ဝိပဿနာဉာဏ်များသည် ထက်မြက်စူးရှ သန့်ရှင်းလာခဲ့သော် ရှေးရှေးသော ဝိပဿနာ ဘာဝနာဉာဏ်တို့၏ အားကြီးသော မှီရာ ဥပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးမှု အရှိန်အဝါ သတ္တိထူးကြီးကို ဆက်ခံလာခဲ့ရသော နောက်နောက်သော ဝိပဿနာဉာဏ်တို့နှင့် ယှဥ်တွဲလျက်ရှိသော သတိသည် သင်္ခါရတရား- တို့၏ ကုန်မှု ပျက်မှု ပြိုမှု ချုပ်မှုသဘော၌သာလျှင် ကောင်းစွာ တည်နေပေလိမ့်မည်။ ထိုအခါ ----- ၁။ ယင်းသင်္ခါရတရားတို့၏ ကုန်မှု ပျက်မှု ပြိုမှု ချုပ်မှု သဘောကို အာရုံယူ၍ = ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ကြည့်၍ အနိစ္စ-အနိစ္စ ဟု ရှုပါ။

贤善者把三相提到诸行上，反复多次观修、审察，观智渐渐锐利、清净时，后后观智承接前前观智以强力亲依止缘资助的力量；与后后观智相应的念，便只善住于诸行灭尽、坏灭、破散、止息的性质。此时：一、取诸行灭尽、坏灭、破散、止息为所缘，以智看见，观为‘无常、无常’。

၂။ ယင်းသင်္ခါရတရားတို့၏ ကုန်ကုန် ပျက်ပျက် ပြိုပြို ပျောက်ပျောက် ချုပ်ချုပ်နေသဖြင့် ကြောက်လန့်ဖွယ် ကောင်းသည့် အနက်သဘောကို အာရုံယူ၍ = ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ဒုက္ခ-ဒုက္ခ ဟု ရှုပါ။

二、取诸行由于不断灭尽、坏灭、破散、消失、止息而可怖的义为所缘，以智看见，观为‘苦、苦’。

၃။ ယင်းသင်္ခါရတရားတို့၏ မပျက်စီးဘဲ အကျိတ်အခဲ အခိုင်အမာ အနှစ်သာရအားဖြင့် တည်နေသည့်

三、取诸行中并无不坏、坚实、牢固而作为核心的——

原书第 288 页

ခိုင်မာသည့် အနှစ်သာရ အတ္တ မဟုတ်သည့် သဘောကို အာရုံယူ၍ = ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အနတ္တ-အနတ္တ-ဟု ရှုပါ။

——自我这一性质为所缘，以智看见，观为‘无我、无我’。

နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းဇယားများတွင် ရေးသားတင်ပြထားသည့်အတိုင်း အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓသန္တာန် နှစ်ပါးလုံး၌-- ၁။ ရံခါ ရုပ်သက်သက်ကို၊ ၂။ ရံခါ နာမ်သက်သက်ကို၊ ၃။ ရံခါ ရုပ်-နာမ် နှစ်မျိုးလုံးကို ---- လက္ခဏာရေးသုံးတန် တစ်လှည့်စီ တင်၍ ကြိမ်ဖန်များစွာ ထပ်ကာထပ်ကာ ဝိပဿနာရှုပါ။ ရံခါ အဇ္ဈတ္တ၊ ရံခါ ဗဟိဒ္ဓ၊ ရံခါ ရုပ်တရား၊ ရံခါ နာမ်တရားတို့ကို ရံခါ အနိစ္စလက္ခဏာကိုတင်၍ ရံခါ ဒုက္ခလက္ခဏာကိုတင်၍ ရံခါ အနတ္တလက္ခဏာကိုတင်၍ ရှုရမည့်အပိုင်းပင် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုသို့ရှုရာ၌ ဗဟိဒ္ဓ၌ ချဲ့နိုင်သမျှ ချဲ့ထွင်၍ ရှုပါ။ အတိတ် အနာဂတ် ခန္ဓာတို့၌လည်း အလားတူပင် ဝိပဿနာရှုပါ။ ထိုသို့ရှုရာ၌ မိမိသိမ်းဆည်းနိုင်သမျှ အတိတ်အဆက်ဆက်မှသည် ပစ္စုပ္ပန်၊ ပစ္စုပ္ပန်မှသည် အနာဂတ် ဆုံးသည့်အထိ တိုးလျှိုပေါက် ----- ၁။ ရုပ်သက်သက်ကိုလည်းကောင်း၊ ၂။ နာမ်သက်သက်ကိုလည်းကောင်း၊ ၃။ ရုပ်-နာမ် နှစ်မျိုးလုံးကိုလည်းကောင်း ---

依名业处诸表所示，对内、外两种相续：一、间或只观色；二、间或只观名；三、间或合观色名。轮流把三相提到其上，反复多次修观；间或观内、间或观外，间或把无常相、苦相或无我相提到色名上。观外时尽力向外扩展；过去蕴、未来蕴也同样观照。从自己所能摄取的历世过去直到现在，再从现在直到未来终点：一、只观色；二、只观名；三、合观色名——

လက္ခဏာရေးသုံးတန် တစ်လှည့်စီ တင်၍ တွင်တွင်ကြီး ဝိပဿနာရှုပါ။ ရံခါ အဇ္ဈတ္တ၊ ရံခါ ဗဟိဒ္ဓ၊ ရံခါ ရုပ်တရား၊ ရံခါ နာမ်တရားတို့ကို ရှုပါ။ ယင်း ရုပ်-နာမ်တို့ကို ငါးပုံ ပုံ၍ ခန္ဓာငါးပါးနည်းဖြင့်လည်း အလားတူပင် ဝိပဿနာရှုပါ။

——轮流把三相提到其上，有力地修观。间或观内、间或观外，间或观色、间或观名；又把色名分为五组，依五蕴法同样修观。

သတိပြုရန် ---- ထိုသို့ လက္ခဏာယာဥ် သုံးချက်ကို တစ်လှည့်စီတင်၍ ဝိပဿနာရှုရာ၌ သင်္ခါရတရားတို့၏ ပျက်မှုသဘောကား မြန်ချင်သလောက် မြန်ပါစေ၊ အနိစ္စဟု သို့မဟုတ် ဒုက္ခဟု သို့မဟုတ် အနတ္တဟု လက္ခဏာရေး တင်၍ ဝိပဿနာရှုမှုမှာ ခပ်ဖြည်းဖြည်းသာ ဖြစ်ပါစေ။ ဝီထိပေါင်းများစွာ၏ သို့မဟုတ် စိတ္တက္ခဏပေါင်းများစွာ၏ ပျက်မှုသဘောကို မြင်ချင် မြင်နေပါစေ၊ မြင်အောင်လည်း ကြိုးစားပါ။ ကုဋေပေါင်းများစွာသော နာမ်တရားစုတို့၏ = စိတ္တက္ခဏတို့၏ ပျက်မှုကို အလွန်တိုတောင်းလှသော အချိန်ကာလအတွင်း၌ မြင်နိုင်သမျှ မြင်အောင် ကြိုးစားပါ။

应当注意：如此轮流把三相提到诸法上时，诸行的坏灭尽管可以非常迅速，但把无常、苦或无我提到其上而观，应当从容进行。即使看见许多心路或许多心识刹那的坏灭，也应继续尽力看清；应尽力在极短时间内，看见数以俱胝计的名法组、心识刹那坏灭。

သို့သော် မြင်နိုင်သမျှ စိတ္တက္ခဏတိုင်း၏ ပျက်မှုတိုင်းကို အနိစ္စဟု လက္ခဏာယာဥ်တင်၍ အမီလိုက်ရှုရန် မဟုတ်ပါ။

不过，并不是要追逐每一个看见的心识刹那，把它的每一次坏灭都逐一观为无常。

စိတ္တက္ခဏပေါင်းများစွာ၏ ပျက်မှုကို အာရုံယူ၍ အနိစ္စ-အနိစ္စဟု ဤသို့စသည်ဖြင့် ခပ်ဖြည်းဖြည်းသာ လက္ခဏာ- ယာဥ်တင်၍ ဝိပဿနာရှုပါ။ ရုပ်တရားတို့၌လည်း နည်းတူပင် မှတ်ပါ။ ဒုက္ခအနတ္တတို့ကိုလည်း နည်းတူပင် ရှုပါ။

应取许多心识刹那的坏灭为所缘，从容地观‘无常、无常’；色法也应同样理解，苦与无我也同样观照。

ဘင်္ဂဉာဏ်၏ မှတ်ကျောက် တစ်ခု

坏灭智的一项标准

ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိစခန်း နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ခန်းမှ စ၍ ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို ရုပ်ဃန နာမ်ဃနဟူသော ရုပ်တုံး ရုပ်ခဲများ ပြိုအောင် ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးလျက် ရှုပွားလာရာ ယခုအခါ ဘင်္ဂဉာဏ်ပိုင်းသို့ ရောက်ရှိလာပြီ ဖြစ်၏။ ဘင်္ဂဉာဏ်သို့ မရောက်ရှိသေးမီ အပိုင်း အသီးအသီး၌ကား ----- ၁။ အကြောင်း ရုပ်နာမ် သင်္ခါရ၊ အကျိုး ရုပ်နာမ် သင်္ခါရတို့၏ ဖြစ်မှု ဥပါဒ်သဘောကိုလည်း တွေ့မြင်နေရ- သေး၏။

禅修者从见清净阶段的名色分别智开始，以智分解色法、名法，令显为整块色法、整块名法的色密集与名法密集瓦解；如今已到达坏灭智。在尚未到达坏灭智以前，各阶段仍会看见：一、因色名诸行与果色名诸行的生起。

၂။ ထိုသင်္ခါရတရားတို့၏ အခိုက်အတန့်အားဖြင့် တည်မှု ဇရာသဘော = ဌီသဘောကိုလည်း တွေ့မြင်နေ ရသေး၏။

二、仍会看见诸行短暂住立的老化，也就是住立。

原书第 289 页

ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း ၃။ အကြောင်းတရားတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကျိုး ဝိပါက်ခန္ဓာတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းဟူသော ဥပါဒိန္နက ပဝတ္တိ = ဘဝပဝတ္တိ = ဘဝ၏ ဖြစ်ခြင်း သဘောတရားများကိုလည်း တွေ့မြင်နေရသေး၏။

三、仍会看见由于因法显著生起，果报蕴也显著生起的已被执受之转起，也就是有之转起。

၄။ ရုပ်ဃန နာမ်ဃနများကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးလျက် ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်အောင် ရှုပွားနေ သော်လည်း ရံခါ မရှုလိုက်မိ မရှုလိုက်နိုင်သော ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ် အချို့လည်း ရှိနေတတ်သေး၏၊ ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်တို့၏ အလွန့်အလွန် များပြားမှု အလွန့်အလွန် လျင်လျင်မြန်မြန် ဖြစ်မှုများ- ကြောင့်ပင် ဖြစ်၏။ မရှုလိုက်မိ မရှုလိုက်နိုင်သော ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်များ၌ သမူဟဃန ကိစ္စဃန စသည့် ဃန = အတုံးအခဲများသည် မပြိုသဖြင့် အသေးဆုံး အတုံးအခဲဟု ဆိုအပ်သော ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်အတိုင်း တွေ့နေရတတ်သေး၏။

四、虽然以智分解色密集、名法密集，令智见抵达胜义，有时仍有未曾观到或来不及观到的色聚、名聚；这是因为色聚、名聚数量极多，生灭极快。未被观到的聚，其组合密集、作用密集等尚未瓦解，仍显为称为最小团块的色聚、名聚。

သို့သော် ဤဘင်္ဂဉာဏ်ပိုင်းသို့ ဆိုက်ရောက်လာသောအခါ၌ကား ဝိပဿနာဉာဏ်သည် အလွန်ထက်မြက် စူးရှ သန့်ရှင်းလာသောကြောင့် သင်္ခါရတရားတို့သည် ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်ဝ၌ အလွန့်အလွန် လျင်လျင် မြန်မြန် ထင်လာကြကုန်၏။

可是到达坏灭智时，观智已经极其锐利、清净，诸行便极其迅速地显现在禅修者智中。

သို့သော် ဤအရာ၌ အသင်သူတော်ကောင်းသည် အယူအဆ မမှားစေလိုပါ။ သင်္ခါရတရားတို့သည် ယခုမှ လျင်လျင်မြန်မြန် ဖြစ်ပေါ်နေသည်ဟု ဆိုလိုရင်း မဟုတ်သည်ကို သတိပြုပါ။ သင်္ခါရတရားတို့ကား မျက်စိတစ်မှိတ် လျှပ်တစ်ပြက် အတွင်း၌ပင် အကြိမ်ကုဋေပေါင်းများစွာ ဖြစ်နိုင်ပျက်နိုင်သော တရားများသာ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်း သင်္ခါရတရားတို့၏ ယင်းကဲ့သို့ ဖြစ်ပျက်နေသော မူလပုံစံမှန်သဘာဝကို ဝိပဿနာဉာဏ် မထက်မြက် မစူးရှ- သေးခင်က မသိ မမြင်ရသေး၊ ယခုဘင်္ဂဉာဏ်ပိုင်းသို့ ရောက်ရှိလာပါမှ ဝိပဿနာဉာဏ်များလည်း ထက်မြက်စူးရှ လာသဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ ယင်းကဲ့သို့သော မူလပုံစံမှန် သဘာဝကို သိခြင်း မြင်ရခြင်း ဖြစ်သည်ဟုသာ ဆိုလိုရင်း ဖြစ်သည်။ ဝိပဿနာဉာဏ်က အလွန်ထက်မြက် စူးရှ သန့်ရှင်းလာသောကြောင့် သင်္ခါရတရားတို့သည် ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်ဝ၌ အလွန့်အလွန် လျင်လျင်မြန်မြန် ထင်လာလတ်ကုန်သော် -----

这里切勿误解为诸行从现在起才快速生灭。诸行本来就在一眨眼、一闪念间生灭数以俱胝计；观智尚未锐利时，不能知见这种本来如此的真实自性，达到坏灭智后观智锐利，才如实知见。正因为观智极其锐利、清净，诸行在智中极其迅速地显现，所以：

၁။ သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်မှု ဥပါဒ်သဘောကိုလည်း ဉာဏ်ဖြင့် မီအောင် မလိုက်နိုင် ရှိနေ၏။

一、智已不能追及诸行的生起。

၂။ သင်္ခါရတရားတို့၏ တည်မှု = ဌီသဘော = ဇရာသဘောကိုလည်း ဉာဏ်ဖြင့် မီအောင် မလိုက်နိုင် ရှိနေ၏။

二、智已不能追及诸行的住立，也就是老化。

၃။ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံစသော အကြောင်းတရားတို့၏ ထင်ရှား ဖြစ်ခြင်းကြောင့် = ထင်ရှား ရှိခြင်းကြောင့် အကျိုး ဝိပါက်ခန္ဓာတို့၏ ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဟူသော ဘဝပဝတ္တိ = ဘဝ၏ ဖြစ်ခြင်း သဘောကိုလည်း ဉာဏ်ဖြင့် မီအောင် မလိုက်နိုင် ရှိနေ၏။

三、智也不能追及有之转起：由于无明、爱、取、行、业等因法显著生起，果报蕴便显著生起。

အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ----- န သမ္ပာပုဏာတိ အဂ္ဂဟဏတော။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၉။) ယင်းသင်္ခါရ တရားတို့၏ ဥပ္ပါဒ၊ ဌိတိ၊ ပဝတ္တ၊ နိမိတ္တတို့ကို ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်က ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား မယူခြင်းကြောင့် နှလုံး မသွင်းခြင်းကြောင့် ယင်းသင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်သက်သက်ကိုသာ နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ယင်းသို့ သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်သက်သက်ကိုသာ တစ်ဖက်သတ် နှလုံးသွင်းသဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက် သက်သက်ကိုသာ မြင်သောအခါ အကြောင်းသင်္ခါရ အကျိုးသင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်မှု ဥပါဒ်သဘော၊ တည်မှု ဌီသဘောသို့ပင် ဝိပဿနာဉာဏ်သည် မသက်ဝင်နိုင်တော့ဘဲ ယင်းကြောင်း-ကျိုး သင်္ခါရတရားတို့၏ ခဏမစဲ တသဲသဲ ကုန်ကုန် ပျက်ပျက် ပြိုပြို ပျောက်ပျောက်နေသော ခဏိကနိရောဓခေါ်သော ချုပ်ပျက်မှုသဘော၌သာ ဝိပဿနာဉာဏ်သည် သက်ဝင်၍ ကောင်းစွာ တည်နေ၏။ အကြောင်းတရားတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ခြင်း အကျိုး

为什么呢？巴利《大复注》原文（缅文字体）：‘အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ----- န သမ္ပာပုဏာတိ အဂ္ဂဟဏတော။ (မဟာဋီ-၂-၄၃၉။)’译：因为没有取，所以不能到达。（《大复注》2-439。）禅修者不再以智辨取、作意诸行的生起、住立、转起与相，只一向作意其坏灭。因此，只见诸行纯粹坏灭时，观智不能进入因行与果行的生起、住立，而只进入因果诸行不停灭尽、坏灭、破散的刹那灭。既不能进入因法与果法的生起——

တရားတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းဟူသော ဥပါဒ်သဘောသို့ပင် ဝိပဿနာဉာဏ်သည် မသက်ဝင်နိုင် ဖြစ်နေသဖြင့် အကြောင်းတရား ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းဟူသော ဥပါဒိန္နကပဝတ္တိသဘောသို့

——也就不能进入因法显著生起故果法显著生起的已被执受之转起；所以，观智也不再进入转起——

原书第 290 页

လည်း ဝိပဿနာဉာဏ်သည် မသက်ဝင်နိုင်တော့ပေ။

——本身。

၄။ တစ်ဖန် ဤဘင်္ဂဉာဏ်ပိုင်း၌ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဝိပဿနာဉာဏ်သည် အလွန်ထက်မြက် စူးရှလာသော- ကြောင့် သမူဟဃန ကိစ္စဃနများ မပြိုသေးသော ရုပ်တုံးရုပ်ခဲများကိုလည်း မတွေ့မမြင်ရတော့ပေ။ ဤ၌ သမူဟ ဃန ကိစ္စဃန မပြိုသေးသော ရုပ်တုံးရုပ်ခဲဟူသည် ရုပ်ကလာပ်များပင် ဖြစ်ကြ၏။ ဤအပိုင်း၌ သဝိဂ္ဂဟဟူသော အထည်ကိုယ် သဏ္ဌာန်ဒြပ် ရှိသကဲ့သို့သော အတုံးအခဲများမှာ ရုပ်ကလာပ်များပင် ဖြစ်ကြ၏။ သဝိဂ္ဂဟဟူသော အထည်ကိုယ် သဏ္ဌာန်ဒြပ် ရှိသကဲ့သို့သော အသေးဆုံး အတုံးအခဲဖြစ်သည့် ယင်းရုပ်ကလာပ်များကိုလည်းကောင်း၊ နာမ်ကလာပ်များကိုလည်းကောင်း သင်္ခါရတရားဟု သိကြောင်း အမှတ်အသားများ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရနိမိတ် ဟု ခေါ်ဆို၏၊ ယင်းသင်္ခါရနိမိတ်များကိုလည်း ဝိပဿနာဉာဏ်က မတွေ့မြင်တော့ပေ။ အကြောင်းမူ ကုန်ကုန် ပျက်ပျက် ပြိုပြို ပျောက်ပျောက် ချုပ်ချုပ်နေသည့် ခဏိကနိရောဓသို့ ဆိုက်ရောက်နေသော ရုပ်ပရမတ်သက်သက်-

四、坏灭智阶段的观智极其锐利，所以也不再见到组合密集、作用密集尚未瓦解的整块色法。这里所谓整块色法，就是色聚；所谓仿佛有形状实体的最小团块，也是色聚。色聚、名聚使人识别为诸行，所以称为行相；观智也不再看见这种行相，因为它只看见已经到达刹那灭、不断灭尽、坏灭、破散、消失、止息的纯粹色胜义法——

ကိုသာ တွေ့မြင်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်ဟူသော အတုံးအခဲများကို ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဖြင့် မတွေ့မြင်ရသော်လည်း ရုပ်ပရမတ်သဘောတရား နာမ်ပရမတ်သဘောတရားတို့ကို ရှေးယခင်အပိုင်း- များနှင့် မတူဘဲ ဤဘင်္ဂဉာဏ်ပိုင်းတွင် သန့်သန့်ရှင်းရှင်းနှင့် အလွန့်အလွန်ပင် ထင်ထင်ရှားရှား တွေ့မြင်နေရ တတ်ပေသည်။

——虽然观智不再看见色聚、名聚等团块，却会比先前各阶段更加纯净、鲜明地看见色胜义自性与名胜义自性。

ဤဘင်္ဂဉာဏ်ပိုင်းတွင် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် အထက်တွင် ဖော်ပြထားသော ဥပ္ပါဒ-ဌိတိ-ပဝတ္တ-နိမိတ္တ တို့ကို နှလုံးမသွင်းခြင်းကြောင့် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် လိုက်၍ မမီခြင်းဖြစ်သည်ဟူသော စကားအရ ယင်း ဥပ္ပါဒ -ဌိတိ-ပဝတ္တ-နိမိတ္တတို့ကို နှလုံးသွင်းပါက ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် လိုက်၍ မီနိုင်သေးသည်ဟူသော အချက်ကိုလည်း သတိပြု မှတ်သားပါလေ။

应当注意：说坏灭智由于不作意而追不及生起、住立、转起与相，也意味着如果转而作意这些项目，观智仍能追及它们。

ကာလသုံးပါး၊ သန္တာန်နှစ်ပါးအတွင်း၌ တည်ရှိသော သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်သက်သက်ကိုသာ တစ်ဖက်- သတ် နှလုံးသွင်း၍ ဝိပဿနာရှုပွားသဖြင့် အပျက်သက်သက်ကိုသာ သန့်သန့်ရှင်းရှင်း မြင်တွေ့နေသောအခါ ရုပ်ကလာပ်များကိုလည်း မမြင်တော့ဘဲ ရုပ်ပရမတ်သက်သက် နာမ်ပရမတ်သက်သက်ကိုသာ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်သွားသောအခါ ရှုနေသည့် ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ် ဦးဆောင်ပြဓာန်းသည့် မဟာကုသိုလ် ဝိပဿနာ မနော- ဒွါရိက ဇောဝီထိ စိတ်အစဥ်ကိုလည်း တစ်ဖန်ပြန်၍ လက္ခဏာရေးတင်ကာ ဝိပဿနာရှုပါ။

一向作意、观照三时、内外两种相续中诸行的纯粹坏灭，只见纯粹坏灭，不再见色聚而只进入色名胜义法时，还应把由坏灭随观智主导的大善观意门速行心路再次作为所缘，把三相提到其上修观。

၁။ ရုပ် ရှု ----- ရုပ် - ပျက် - အနိစ္စ၊ ရှုသည့်ဉာဏ်လည်း ပျက် - အနိစ္စ။

一、观色：色——坏灭——无常；能观之智也坏灭——无常。

၂။ နာမ် ရှု ----- နာမ် - ပျက် - အနိစ္စ၊ ရှုသည့်ဉာဏ်လည်း - ပျက် - အနိစ္စ။

二、观名：名——坏灭——无常；能观之智也坏灭——无常。

၃။ ရုပ်-နာမ် ရှု ----- ရုပ်-နာမ် - ပျက် - အနိစ္စ၊ ရှုသည့်ဉာဏ်လည်း - ပျက် - အနိစ္စ။

三、合观色名：色名——坏灭——无常；能观之智也坏灭——无常。

၄။ အကြောင်း ရှု ----- အကြောင်းတရား - ပျက် - အနိစ္စ၊ ရှုသည့်ဉာဏ်လည်း - ပျက် - အနိစ္စ။

四、观因：因法——坏灭——无常；能观之智也坏灭——无常。

၅။ အကျိုး ရှု ----- အကျိုးတရား - ပျက် - အနိစ္စ၊ ရှုသည့်ဉာဏ်လည်း - ပျက် - အနိစ္စ။

五、观果：果法——坏灭——无常；能观之智也坏灭——无常。

(ဒုက္ခ - အနတ္တတို့ကိုလည်း နည်းတူ ရှုပါ။)

（苦与无我也同样观照。）

原书第 291 页

ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း ဤအထက်ပါ ရှုကွက်ကို ရှုရာ၌ နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းဇယားများတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း (၆)လိုင်းလုံးကို ကုန်စင်အောင် ရှုပါ။ အဇ္စျတ္တ ဗဟိဒ္ဓ သန္တာန် နှစ်ပါးလုံး၌ ရှုပါ။ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် ကာလသုံးပါးလုံး၌ လည်း ပုံစံတူပင် ရှုပါ။ ဤအပိုင်းတွင် ရုပ်တရားကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်တရားကို ဝိပဿနာရှုနေ- သော ဝိပဿနာဉာဏ်ကိုသာ = ဝိပဿနာဉာဏ်ဦးဆောင်သည့် မဟာကုသိုလ် မနောဒွါရိကဇောဝီထိ နာမ်တရား စုကိုသာ တစ်ဖန်ပြန်၍ ဝိပဿနာ ရှုရသည်မဟုတ်သေး၊ နာမ်တရားကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော = နာမ်- တရားကို ဝိပဿနာရှုနေသော ဝိပဿနာဉာဏ်ကိုလည်း = ဝိပဿနာဉာဏ် ဦးဆောင်သည့် မဟာကုသိုလ် မနောဒွါရိက ဇောဝီထိ နာမ်တရားစုကိုလည်း တစ်ဖန်ပြန်၍ ဝိပဿနာရှုရမည်သာ ဖြစ်ပေသည်။ အထက်တွင် ရေးသားတင်ပြထားသော ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်၌ ----- ခန္ဓာငါးပါး၊ အာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး၊ ဓာတ်

观照上述格式时，应依名业处诸表，把六线全部观尽；内外两种相续、过去未来现在三时都同样观。本阶段不只要再次观照以色法为所缘而生、正在观色的观智，也就是由观智主导的大善意门速行心路名法组；以名法为所缘、正在观名的观智，同样必须再次观照。前引《无碍解道》——五蕴、十二处、十八界——

တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး၊ လောကီဣန္ဒြေတရားများ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါ တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးတို့ကို အာရုံပြု၍ ဝိပဿနာ ရှုနေသော ဉာဏ်ကို တစ်ဖန်ပြန်၍ ဝိပဿနာရှုရန် ညွှန်ကြားထားသည့်အချက်ကို ပြန်လည်၍ သတိပြုပါ။

——世间诸根与十二缘起支为所缘的观智，也都必须再次返观，这一点要特别记住。

ဤအပိုင်းတွင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါရပ်တို့၏ အပျက်သက်သက်ကို အာရုံပြု၍လည်း လက္ခဏာရေးသုံးတန် တင်ကာ ဝိပဿနာရှုပါ။ ထိုသို့ ရှုရာ၌ အဇ္စျတ္တ ဗဟိဒ္ဓ သန္တာန်နှစ်ပါး၊ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် ကာလသုံးပါးလုံး၌ မိမိသိမ်းဆည်းထားသမျှ အတိတ်အဆက်ဆက်မှသည် အနာဂတ်ဆုံးသည့်အထိ ရှုပါ။ သို့သော် ----- အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်ပုံ စသည့် ကြောင်း-ကျိုး ဆက်နွယ်မှုသဘောကို အာရုံမယူပါနှင့်။

本阶段还要取缘起支的纯粹坏灭为所缘，把三相提到其上；应观内外两种相续、过去未来现在三时，从已摄取的历世过去直到未来终点。不过，不要取‘无明生起故行生起’等因果相续为所缘。

၁။ အဝိဇ္ဇာ - ပျက် - အနိစ္စ။ ရှုသည့်ဉာဏ်လည်း ပျက် - အနိစ္စ။

一、无明——坏灭——无常；能观之智也坏灭——无常。

၂။ သင်္ခါရ - ပျက် - အနိစ္စ။ ရှုသည့်ဉာဏ်လည်း ပျက် - အနိစ္စ။

二、行——坏灭——无常；能观之智也坏灭——无常。

ဤသို့စသည်ဖြင့် ထိုထိုအင်္ဂါရပ်တို့၏ အပျက်သက်သက်ကို တစ်ဖက်သတ် နှလုံးသွင်း၍ ဝိပဿနာရှုပါ။

如此只一向作意各缘起支的纯粹坏灭而修观。

ထိုသို့ ရှုရာ၌ မည်သည့်ဘဝ၌ မည်ကဲ့သို့သော အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံတို့ ဖြစ်ခဲ့သည် ဖြစ်ဆဲဖြစ်သည် ဖြစ်လတ္တံ့ ဖြစ်သည်ကို ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်းကတည်းက သိပြီး ဖြစ်နေ၏။ ထိုအတိုင်း သာ ရှုပါ။

这样观时，禅修者早在缘起篇便已经如实知道：过去、现在、未来各有中，曾经、正在、将会有怎样的无明、爱、取、行、业；现在只照自己已经知道的事实观照。

ဤဘင်္ဂဉာဏ်ပိုင်းတွင် သင်္ခါရတရားတို့၌ ဖြစ်မှု ထင်ရှားရှိနေသည် မှန်ပါလျက် အဖြစ်ကို နှလုံးမသွင်းဘဲ အပျက်သက်သက်ကိုသာလျှင် အဘယ်ကြောင့် နှလုံးသွင်းနေရပါသနည်းဟူမူ ----- သင်္ခါရတရားတို့၌ ငြီးငွေ့ ရွံမုန်းစက်ဆုပ်သည့် နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ်စသော အထက်အထက်သော ဝိပဿနာဉာဏ်များကို ရရှိနိုင်ရန် အလို့ငှာ ဝိပဿနာဉာဏ်များကို တစ်စထက် တစ်စ ရင့်ကျက်လာရန် အလို့ငှာ ယင်းသို့ ရင့်ကျက်သော ဝိပဿနာ ဉာဏ်တို့ကသာလျှင် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ကို အားကြီးသော မှီရာ ဥပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးနိုင်သဖြင့် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ကို ရရှိရန်အလို့ငှာ သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်သက်သက်ကိုသာ အာရုံယူ၍ ဝိပဿနာ ရှုခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဖြေဆိုလေရာ၏။

诸行确实有生，坏灭智阶段为何不作意生、只作意坏灭呢？答：为了获得厌离随观智等更高观智，使观智逐渐成熟；只有成熟观智能以强力亲依止缘资助道智、果智，所以为了证得道果，只取诸行纯粹坏灭为所缘修观。

သတိပဋ္ဌာန် လေးပါး = အနုပဿနာ လေးပါး

四念处即四种随观

အသင်သူတော်ကောင်းသည် ဤဘင်္ဂဉာဏ်ပိုင်း၌လည်း ကာယ၊ ဝေဒနာ၊ စိတ္တ၊ ဓမ္မတည်းဟူသော အနုပဿနာနည်း အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် အသင်သူတော်ကောင်း နှစ်ခြိုက်သလို ဝိပဿနာ ရှုနိုင်ပေသည်။

贤善者在坏灭智阶段，也可以随自己所好，依身、受、心、法等不同随观法修观。

၁။ ရုပ်တရားကို အဦးမူ၍ ရုပ်နာမ်တို့ကို သိမ်းဆည်းလျက် ယင်းရုပ်နာမ်တို့၏ အပျက်ကို အာရုံယူ၍ ဝိပဿနာ ရှုသော်၊ ယင်းဝိပဿနာဉာဏ်ကိုလည်း တစ်ဖန်ပြန်၍ ဝိပဿနာရှုသော် ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်သို့ သက်ဝင်၏။

一、以色法为首摄取色名，取色名坏灭为所缘修观，再返观该观智，便进入身随观念处。

၂။ ဝေဒနာကို အဦးမူ၍ ရုပ်နာမ်တို့ကို သိမ်းဆည်းလျက် ယင်းရုပ်နာမ်တို့၏ အပျက်ကို အာရုံယူ၍ ဝိပဿနာ

二、以受为首摄取色名，取色名坏灭为所缘修观——

原书第 292 页

ရှုသော်၊ ယင်းဝိပဿနာဉာဏ်ကိုလည်း တစ်ဖန်ပြန်၍ ဝိပဿနာရှုသော် ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်သို့ သက်ဝင်၏။

——再返观该观智，便进入受随观念处。

၃။ အသိစိတ် ဝိညာဏ်ကို အဦးမူ၍ ရုပ်နာမ်တို့ကို သိမ်းဆည်းလျက် ယင်းရုပ်နာမ်တို့၏ အပျက်ကို အာရုံယူ၍ ဝိပဿနာရှုသော်၊ ယင်းဝိဿနာဉာဏ်ကိုလည်း တစ်ဖန်ပြန်၍ ဝိပဿနာရှုသော် စိတ္တာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်သို့ သက်ဝင်၏။

三、以知觉心识为首摄取色名，取色名坏灭为所缘修观，再返观该观智，便进入心随观念处。

၄။ ဖဿကို အဦးမူ၍ ရုပ်နာမ်တို့ကို သိမ်းဆည်းလျက် ယင်းရုပ်နာမ်တို့၏ အပျက်ကို အာရုံယူ၍ ဝိပဿနာ ရှုသော်၊ ယင်းဝိပဿနာဉာဏ်ကိုလည်း တစ်ဖန်ပြန်၍ ဝိပဿနာရှုသော် ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်သို့ သက်ဝင်၏။ ခန္ဓာငါးပါးနည်း၊ အာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးနည်းစသည်တို့ဖြင့် ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်- ခဲ့သော်၊ ယင်းဝိပဿနာဉာဏ်ကိုလည်း တစ်ဖန်ပြန်၍ ဝိပဿနာရှုပွားသုံးသပ်ခဲ့သော် ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်သို့ပင် သက်ဝင်၏။

四、以触为首摄取色名，取色名坏灭为所缘修观，再返观该观智，便进入法随观念处。依五蕴、十二处等方法修观，再返观该观智，同样进入法随观念处。

ရုပ်နာမ်နှစ်ပါးနည်း၊ ခန္ဓာငါးပါးနည်း၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်နည်းတို့ဖြင့် ပစ္စုပ္ပန်တွင် ဝိပဿနာရှု၍ အားရကျေ- နပ်မှု ရသောအခါ အတိတ်အဆက်ဆက်မှသည် အနာဂတ်ဆုံးသည့် တိုင်အောင်သော ကာလသုံးပါး အတွင်း၌ တည်ရှိသော သင်္ခါရတရားတို့ကိုလည်း အလားတူပင် ရုပ်နာမ်နှစ်ပါးနည်း၊ ခန္ဓာငါးပါးနည်း၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်နည်း တို့ဖြင့် ဆက်လက်၍ ဝိပဿနာရှုပါ။ ရံခါ ရှုနေသည့် ဝိပဿနာဉာဏ်ကိုလည်း တစ်ဖန်ပြန်၍ ဝိပဿနာရှုပါ။

依色名二法、五蕴、缘起等方法，观现在法而感到满意以后，应继续用同样方法观历世过去直到未来终点的三时诸行；间或还要再次返观能观之智。

ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော် စာမျက်နှာ (၅၅)တွင် ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံ ပရမတ္ထဓာတ်သားတို့ကို ထုတ်ဆောင် ဟောကြားပြသရာ၌ ----- ဇရာရမ္မဏတာ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘိဇ္ဇတိ၊ တံ အာရမ္မဏံ ပဋိသင်္ခါ တဿ စိတ္တဿ ဘင်္ဂံ အနုပဿတိ။ (ပဋိသံ-၅၅။) ----- ဤသို့စသည်ဖြင့် အဝိဇ္ဇာမှသည် ဇရာမရဏသို့တိုင်အောင်သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါရပ်တို့ကိုပါ ထည့်သွင်း၍ ဟောကြားထားတော်မူ၏။ ယင်း ခန္ဓာငါးပါး၊ အာယတန (၁၂)ပါး တို့ကိုလည်း ထည့်သွင်း ဟောကြားထားတော်မူ၏။ ယင်း ခန္ဓာငါးပါးတို့တွင် အထက်တွင် ရှင်းလင်း တင်ပြခဲ့သော စူဠသစ္စကသုတ္တန်နှင့်အညီ သေက္ခဘုံ အသေက္ခဘုံသို့ ဆိုက်ရောက်ရေးအတွက် ပစ္စုပ္ပန်ခန္ဓာငါးပါးတွင်သာမက အတိတ်-အနာဂတ်ခန္ဓာတို့လည်း ပါဝင်ကြသည်ဟု မှတ်ပါ။ ထိုကြောင့် ----- ၁။ ရုပ်နာမ်နှစ်ပါးနည်း၊ ၂။ ခန္ဓာငါးပါးနည်း၊ ၃။ အာယတန (၁၂)ပါး၊ ဓာတ် (၁၈)ပါးနည်း၊

《无碍解道》第55页列举坏灭随观智所观的胜义法时说，巴利原文（缅文字体）：‘ဇရာရမ္မဏတာ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘိဇ္ဇတိ၊ တံ အာရမ္မဏံ ပဋိသင်္ခါ တဿ စိတ္တဿ ဘင်္ဂံ အနုပဿတိ။ (ပဋိသံ-၅၅။)’译：以老为所缘的心生起后即坏灭；审察该所缘，再随观该心的坏灭。（《无碍解道》55。）如此把从无明直到老死的缘起支都列入；五蕴、十二处也列在其中。依前述《小萨遮迦经》，为了达到有学、无学的境界，不只现在五蕴，过去、未来诸蕴也必须纳入。所以，应依：一、色名二法；二、五蕴；三、十二处、十八界——

၄။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်နည်းတို့ဖြင့် ----- ယင်း သင်္ခါရတို့၏ အပျက်သက်သက်ကို အာရုံယူ၍ ပစ္စုပ္ပန်တွင် ဝိပဿနာရှု၍ အားရကျေနပ်မှု ရရှိသော အခါ မိမိ စွမ်းအားရှိသမျှ ရှုထားပြီးသည့် အတိတ် အဆက်ဆက်မှသည် အနာဂတ် ဆုံးသည်တိုင်အောင်သော ကာလသုံးပါးအတွင်း၌ တည်ရှိသော သင်္ခါရတရားတို့ကိုလည်း အလားတူပင် ရုပ်နာမ်နှစ်ပါးနည်း၊ ခန္ဓာငါးပါးနည်း၊ အာယတနနည်း၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်နည်း စသည်တို့ဖြင့် ယင်းသင်္ခါရတို့၏ အပျက်ကို အာရုံယူ၍ ဆက်လက်၍ ဝိပဿနာ ရှုပါ။ ရံခါ ရှုနေသည့် ဝိပဿနာဉာဏ်ကိုလည်း တစ်ဖန်ပြန်၍ ဝိပဿနာရှုပါ။

——四、缘起等方法，取现在诸行纯粹坏灭为所缘修观而感到满意后，再尽己所能，从已观的历世过去直到未来终点，对三时诸行继续依色名、五蕴、处、缘起等方法，取其坏灭为所缘修观；间或还要返观能观之智。

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါရပ်တို့ကို ဝိပဿနာရှုရာ၌ကား အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်ပုံစသည့် ဥပါဒိန္နက- ပဝတ္တ အမည်ရသည့် အကြောင်းကြောင့် အကျိုးဖြစ်ပုံကို နှလုံးမသွင်းတော့ဘဲ အဝိဇ္ဇာ၏ ပျက်မှု၊ ရှုသည့် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ ပျက်မှု၊ သင်္ခါရ၏ ပျက်မှု၊ ရှုသည့် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ ပျက်မှု စသည့် အပျက်သက်သက်ကိုသာ အာရုံယူ၍ လက္ခဏာယာဥ်တင်ကာ ဝိပဿနာရှုပါ။

观缘起支时，不再作意称为已被执受之转起的因果生起，也就是‘无明生起故行生起’等；而应只取无明的坏灭、能观之智的坏灭，行的坏灭、能观之智的坏灭等，轮流把三相提到纯粹坏灭上修观。

原书第 293 页

ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း တစ်ဖန် အာဒိတ္တပရိယာယသုတ္တန် (သံ-၂-၃၇၇-၃၇၉။) စသော သဠာယတနဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်များ၌ ဘုရားရှင် ညွှန်ကြားထားတော်မူသည့်အတိုင်း ဝတ္ထု + အာရုံ + ဝေဒနာ၊ ဝတ္ထု +အာရုံ + ဝိညာဏ်၊ ဝတ္ထု + အာရုံ + ဖဿ - ဟူသော ရှုကွက်များအတိုင်းလည်း ရှုလိုက ရှုနိုင်ပါသည်။ အသင်သူတော်ကောင်းသည် နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း ဇယားများကို တစ်ဖန်ပြန်၍ အာရုံယူထားပါ။ ယင်းဇယားများတွင် စိတ္တက္ခဏ အသီးအသီး၌ မှီရာ ဝတ္ထုရုပ်များကိုလည်း ဖော်ပြထား၏၊ အာရုံရုပ်များကိုလည်း ဖော်ပြထား၏၊ နာမ်တရားစုတို့ကိုလည်း ဖော်ပြထား၏။ ယင်းနာမ်တရားစုတို့ကို ဝေဒနာကို အဦးမူ၍ သိမ်းဆည်းလျက် ဝိပဿနာရှုပွားခဲ့သော် ဝတ္ထု + အာရုံ + ဝေဒနာ ရှုကွက် ဖြစ်၏၊ ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်သို့ သက်ဝင်၏။ အသိစိတ် ဝိညာဏ်ကို အဦးမူ၍ ယင်းနာမ်တရားတို့ကို သိမ်းဆည်းလျက် ဝိပဿနာ ရှုပွားခဲ့သော် ဝတ္ထု + အာရုံ + ဝိညာဏ် ရှုကွက် ဖြစ်၏၊

又依佛陀在《燃烧经》（《相应部》2-377—379）等《六处相应》经典中的指导，也可以采用‘所依处＋所缘＋受’‘所依处＋所缘＋识’‘所依处＋所缘＋触’这些格式。请重新参看名业处诸表；表中逐一列出每个心识刹那的所依色、所缘色与名法组。若以受为首摄取名法组而观，便是所依处＋所缘＋受，进入受随观念处；若以知觉心识为首摄取名法组而观，便是所依处＋所缘＋识——

စိတ္တာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်သို့ သက်ဝင်၏။ ဖဿကို အဦးမူ၍ ယင်းနာမ်တရားတို့ကို သိမ်းဆည်းလျက် ဝိပဿနာ ရှုပွားခဲ့သော် ဝတ္ထု + အာရုံ + ဖဿ ရှုကွက် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်သို့ သက်ဝင်၏။ မှီရာဝတ္ထုရုပ်နှင့် အာရုံရုပ်တို့ကို ပူးတွဲ သိမ်းဆည်းပြီးမှ ယင်းနာမ်တရားစုတို့ကို ဝေဒနာကို သို့မဟုတ် အသိစိတ် ဝိညာဏ်ကို သို့မဟုတ် ဖဿကို အဦးမူ၍ သိမ်းဆည်းလျက် ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်ခြင်းကြောင့် ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်လည်း အကျုံးဝင်လျက်ပင် ရှိ၏။ မည်သည့် သတိပဋ္ဌာန်ကို အဦးမူ၍ ရှုပွားသည်ပင် ဖြစ်စေ၊ သင်္ခါရ တရားတို့ကား အားလုံးစုံညီလျက်သာ ရှိရမည် ဖြစ်သည်။ တစ်နည်း ---- ဤရှုကွက်များကို သင်္ဂါယနာ မထေရ်မြတ်- တို့က သဠာယတနဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၌ ထည့်သွင်း၍ သင်္ဂါယနာ တင်ထားတော်မူသဖြင့် ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်သို့ သက်ဝင်၏ဟုလည်း ဆိုနိုင်ပေသည်။

——进入心随观念处；若以触为首摄取名法组而观，便是所依处＋所缘＋触，进入法随观念处。由于先摄取所依色与所缘色，再以受、识或触为首摄取名法组而观，所以也包含身随观念处。无论以哪一种念处为首，一切诸行都必须完整具足。另一种说法是，这些格式由结集长老编入《六处相应》，所以也可说进入法随观念处。

ဝတ္ထု + အာရုံ + ဝေဒနာ

所依处＋所缘＋受

၁။ ဝတ္ထု - ပျက် - အနိစ္စ၊ ရှုသည့် ဉာဏ်လည်း - ပျက် - အနိစ္စ။

一、所依处——坏灭——无常；能观之智也坏灭——无常。

၂။ အာရုံ - ပျက် - အနိစ္စ၊ ရှုသည့် ဉာဏ်လည်း - ပျက် - အနိစ္စ။

二、所缘——坏灭——无常；能观之智也坏灭——无常。

၃။ ဝေဒနာ - ပျက် - အနိစ္စ၊ ရှုသည့် ဉာဏ်လည်း - ပျက် - အနိစ္စ။

三、受——坏灭——无常；能观之智也坏灭——无常。

ဝတ္ထု + အာရုံ + ဝိညာဏ်

所依处＋所缘＋识

၁။ ဝတ္ထု - ပျက် - အနိစ္စ၊ ရှုသည့် ဉာဏ်လည်း - ပျက် - အနိစ္စ။

一、所依处——坏灭——无常；能观之智也坏灭——无常。

၂။ အာရုံ - ပျက် - အနိစ္စ၊ ရှုသည့် ဉာဏ်လည်း - ပျက် - အနိစ္စ။

二、所缘——坏灭——无常；能观之智也坏灭——无常。

၃။ ဝိညာဏ် - ပျက် - အနိစ္စ၊ ရှုသည့် ဉာဏ်လည်း - ပျက် - အနိစ္စ။

三、识——坏灭——无常；能观之智也坏灭——无常。

ဝတ္ထု + အာရုံ + ဖဿ

所依处＋所缘＋触

၁။ ဝတ္ထု - ပျက် - အနိစ္စ၊ ရှုသည့် ဉာဏ်လည်း - ပျက် - အနိစ္စ။

一、所依处——坏灭——无常；能观之智也坏灭——无常。

၂။ အာရုံ - ပျက် - အနိစ္စ၊ ရှုသည့် ဉာဏ်လည်း - ပျက် - အနိစ္စ။

二、所缘——坏灭——无常；能观之智也坏灭——无常。

၃။ ဖဿ - ပျက် - အနိစ္စ၊ ရှုသည့် ဉာဏ်လည်း - ပျက် - အနိစ္စ။

三、触——坏灭——无常；能观之智也坏灭——无常。

၁။ ဝတ္ထု ----- နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း ဇယားများတွင် မှီရာဝတ္ထုရုပ်များကို ဖော်ပြထားခဲ့သည့်အတိုင်း စက္ခုဒွါရဝီထိ၊ ရူပါရုံကို ဆက်လက်အာရုံပြုကြသည့် မနောဒွါရဝီထိစသည့် ထိုထိုဝီထိအတွင်း၌ တည်ရှိကြသော စိတ္တက္ခဏ အသီးအသီး၏ မှီရာဝတ္ထုရုပ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ယင်းဝီထိတို့၏ အကြားအကြား၌ တည်ရှိကြကုန်သော ဘဝင် စိတ္တက္ခဏတို့၏ မှီရာဝတ္ထုရုပ်တို့ကိုလည်းကောင်း ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူ၍ ယင်း အသီးအသီးသော ဝတ္ထုရုပ်တို့၏ အပျက်သက်သက်ကို အာရုံပြု၍ အနိစ္စဟုလည်းကောင်း၊ အနိစ္စဟု ရှုနေသော ယင်းဝိပဿနာဉာဏ်ကို တစ်ဖန်

一、所依处：依名业处诸表，以智分别眼门心路、继续取色所缘的意门心路等各心路中每个心识刹那的所依色，以及诸心路之间各有分心识刹那的所依色；取各所依色纯粹坏灭为所缘，观为无常；再取这一无常观智的坏灭为所缘——

原书第 294 页

ပြန်၍ အပျက်ကို အာရုံပြု၍ အနိစ္စဟုလည်းကောင်း ရှုပါ။ ဒုက္ခ အနတ္တတို့ကိုလည်း နည်းတူ ရှုပါ။ ထိုသို့ရှုရာ၌ နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းဇယားများတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း တစ်တန်းပြီး တစ်တန်း ရှုပါ။ ရှေးက စက္ခုဒွါရဝီထိ တစ်ဝီထိ ဖြစ်က နောက်က မနောဒွါရဝီထိများ အကြိမ်များစွာ ဖြစ်ပုံကိုလည်း သဘောပေါက်အောင် ရှုပါ။ သောတဒွါရဝီထိ မနောဒွါရဝီထိစသည်တို့၌လည်း နည်းတူပင် ရှုပါ။

——再次观为无常。苦、无我也同样观照。应依名业处诸表逐行观尽，并理解一次眼门心路之后会有许多次意门心路；耳门、意门等其余心路也同样观。

၂။ အာရုံ ----- ရူပါရုံစသည့် ဆိုင်ရာအာရုံကို ဃန အသီးအသီး ပြိုအောင် ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြား စိတ်ဖြာလျက် အပျက်ကို မြင်အောင်ကြည့်၍ အနိစ္စဟု ရှုပါ။ ယင်း ဝိပဿနာဉာဏ်ကိုလည်း တစ်ဖန်ပြန်၍ အနိစ္စဟု ရှုပါ။

二、所缘：以智分析色所缘等相应所缘，令各类密集瓦解；看见坏灭后观为无常，再返观该观智为无常。

၃။ ဝေဒနာ ----- နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း ဇယားများတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း ဝေဒနာကို အဦးမူ၍ နာမ်တရား အားလုံးကို သိမ်းဆည်းပြီးလျှင် ယင်း နာမ်တရားတို့၏ အပျက်ကို အာရုံယူ၍ အနိစ္စဟု ရှုပါ။ ယင်း ဝိပဿနာ ဉာဏ်ကိုလည်း တစ်ဖန်ပြန်၍ အနိစ္စဟု ရှုပါ။ ဝီထိများ၏ အကြားအကြားတွင် တည်ရှိသော ဘဝင်နာမ်တရား- တို့ကိုလည်း ရောနှော၍ ရှုပါ။ နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းဇယားများတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း တစ်တန်းပြီး တစ်တန်း ကုန်စင်အောင် ရှုပါ။ ကုသိုလ်ဇောဝီထိ အကုသိုလ်ဇောဝီထိများကို (၆)လိုင်းလုံး၌ ကုန်စင်အောင် ရှုပါ။

三、受：依名业处诸表，以受为首摄取一切名法，取名法坏灭为所缘观为无常，再返观该观智为无常。诸心路之间的有分名法也要混合观入；依表逐行观尽，把六线中的善速行、不善速行心路全部观尽。

၄။ ဝိညာဏ် ----- ယင်း အထက်ပါ နာမ်တရားတို့ကိုပင် အသိစိတ် = ဝိညာဏ်ကို အဦးမူ၍ သိမ်းဆည်း- ပြီးလျှင် ယင်းနာမ်တရားစုတို့၏ အပျက်ကို အာရုံယူ၍ အနိစ္စဟု ရှုပါ။ ယင်း ဝိပဿနာဉာဏ်ကိုလည်း တစ်ဖန် ပြန်၍ အနိစ္စဟု ရှုပါ။

四、识：仍取上述名法，以知觉心识为首摄取，取名法组坏灭为所缘观为无常，再返观该观智为无常。

၅။ ဖဿ ----- ယင်းတရားတို့ကိုပင် ဖဿကို အဦးမူ၍ သိမ်းဆည်းပြီးလျှင် ယင်းနာမ်တရားစုတို့၏ အပျက်ကို အာရုံယူ၍ အနိစ္စဟု ရှုပါ။ ယင်း ဝိပဿနာဉာဏ်ကိုလည်း တစ်ဖန်ပြန်၍ ဝိပဿနာရှုပါ။

五、触：仍取上述诸法，以触为首摄取，取名法组坏灭为所缘观为无常，再返观该观智。

ဝိပဿနာရှုသည့် ဉာဏ်

观禅之智

ဝိပဿနာရှုသည့် ဉာဏ်ဟူသည်မှာ ဝိပဿနာဉာဏ် ပြဓာန်းသည့် မဟာကုသိုလ် (မဟာကြိယာ) မနော- ဒွါရိက ဇောဝီထိ စိတ်အစဥ် နာမ်တရားစုတို့ပင် ဖြစ်ကြောင်းကို အထက်တွင် ရှင်းပြထားသည့်အတိုင်း ဝိပဿနာ ဉာဏ်နှင့် တကွသော ယင်းနာမ်တရားစုတို့၏ အပျက်ကို မြင်အောင်ကြည့်၍ တစ်ဖန် ထပ်၍ ဝိပဿနာရှုရမည် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ရှုရာ၌ သင်္ခါရတရား = ဉာတတရားတို့၏ အပျက်ကို အာရုံယူ၍ ----- ၁။ အနိစ္စဟု ရှုသော ဝိပဿနာဉာဏ်ကို (က) အနိစ္စဟုလည်းကောင်း၊ ( ခ ) ဒုက္ခဟုလည်းကောင်း၊ ( ဂ ) အနတ္တဟုလည်းကောင်း၊ ၂။ ဒုက္ခဟု ရှုသော ဝိပဿနာဉာဏ်ကို (က) အနိစ္စဟုလည်းကောင်း ( ခ ) ဒုက္ခဟုလည်းကောင်း၊ ( ဂ ) အနတ္တဟုလည်းကောင်း၊ ၃။ အနတ္တဟု ရှုသော ဝိပဿနာဉာဏ်ကို (က) အနိစ္စဟုလည်းကောင်း၊ ( ခ ) ဒုက္ခဟုလည်းကောင်း၊

如前所释，所谓观禅之智，是由观智主导的大善〔或唯作〕意门速行心路名法组；应看见连同观智在内的这些名法坏灭，再次返观。返观时，取诸行即所知法的坏灭为所缘：一、把观为无常的观智分别观为（甲）无常、（乙）苦、（丙）无我；二、把观为苦的观智分别观为（甲）无常、（乙）苦、（丙）无我；三、把观为无我的观智分别观为（甲）无常、（乙）苦——

( ဂ ) အနတ္တဟုလည်းကောင်း ----

——（丙）无我。

ဤသို့ အသီးအသီး ခွဲ၍ ရှုပါ။ ခန္ဓာငါးပါးနည်း၊ အာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးနည်း၊ ဓာတ်တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး နည်း၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်နည်းစသည်တို့၌လည်း နည်းမှီး၍ ရှုပါလေ။

应当如此逐项分别观照；五蕴、十二处、十八界、缘起等方法也准此而观。

原书第 295 页

အကျိုးဂုဏ်အင် အာနိသင်

功德利益

သင်္ခတတရား = သင်္ခါရတရားမှန်သမျှသည် ဇာတိ ဇရာ မရဏ သဘောရှိ၏ = ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် = ဖြစ်- တည်-ပျက် သဘောရှိ၏။ ထို ဇာတိ ဇရာ မရဏ သဘောရှိသော သင်္ခတတရား၏ ဇာတိသည် အာဒိကောဋိ = အစဖြစ်သော အဖို့အစွန်းတည်း။ ဇရာသည် မဇ္ဈိမကောဋိ = အလယ်ဖြစ်သော အဖို့အစွန်းတည်း။ မရဏသည် သြသာနကောဋိ = အဆုံးဖြစ်သော အဖို့အစွန်းတည်း။ ဇာတိ ဇရာ မရဏ သဘောရှိသော သင်္ခတတရားတို့၌ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော သုံးမျိုးသော လက္ခဏာသည်လည်း သင်္ခတလက္ခဏာပင် ဖြစ်သောကြောင့် အကယ်၍ကား အနိစ္စလက္ခဏာ မည်ပါပေ၏။ သို့သော် ဇာတိ ဇရာ ဟူသော ဥပါဒ်နှင့် ဌီတို့ကို မြင်အပ်ကုန်သော်လည်း ပျက်ဆဲ ဝယခဏ = ဘင်ခဏ၌သာ အနိစ္စလက္ခဏာသည် ထင်ထင်ရှားရှားဖြစ်၍ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ ထင်လာ- သကဲ့သို့ ထို့အတူ ဇာတိ ဇရာ ဟူသော ဥပါဒ်အခိုက် ဌီအခိုက်တို့၌ အနိစ္စလက္ခဏာသည် ထင်ထင်ရှားရှား ဖြစ်၍ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ မထင်မြင်ခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ဘင်မည်သည် သင်္ခတတရားတို့၏ အနိစ္စ

一切有为法、诸行都有生、老、死的性质，也就是生起、住立、坏灭。对具有生老死性质的有为法，生是始端，老是中端，死是终端；生、住、灭三种有为相可称无常相。不过，虽然生与老——生起与住立——也可以被看见，无常相只有在正在坏灭的坏灭刹那才清楚显现在禅修者智中；在生起刹那、住立刹那并不如此清楚。因此，坏灭是诸行无常性的——

အဖြစ်၏ အဆုံးဖြစ်သော အဖို့အစွန်း = ပရမာကောဋိတည်း။

——最终极限。

ထင်ရှားစေအံ့ ----- ဇရာသဘော = ဌီသဘော၊ မရဏသဘော = ဘင်သဘောရှိသည်သာလျှင် ဖြစ်သော တရားသည်သာလျှင် ဖြစ်တတ်၏ = ဇာတိသဘော ရှိ၏။ ထိုကြောင့် ဇာတိ = ဥပါဒ်သည် အနိစ္စဖြစ်မှု၏ အာဒိ- ကောဋိ = အစအဖို့အစွန်း ဖြစ်သကဲ့သို့ ထို့အတူ ဇာတိသဘော မရဏသဘောရှိသည်သာလျှင် ဖြစ်သော တရား- သည်လည်း အိုမင်းရင့်ကျက်၏ = ဇရာသဘော ဌီသဘောရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ဇရာ = ဌီသည် သင်္ခတတရားတို့၏ မဇ္ဈိမကောဋိ = အလယ်ဖြစ်သော အဖို့အစွန်း ဖြစ်၏။ ဇာတိသဘော ဇရာသဘောရှိသည်သာလျှင် ဖြစ်သော တရားသည် ပျက်တတ်၏ = မရဏသဘောသို့ ရောက်တတ်၏။ ထိုကြောင့် ပျက်ခြင်း = ဘင်သည် သင်္ခတ တရားတို့၏ ပရမာကောဋိ = အဆုံးဖြစ်သော အဖို့အစွန်း ဖြစ်၏ဟု မှတ်ပါ။ (မဟာဋီ-၂-၄၄ဝ-၄၄၁။) ထိုကြောင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက် = ဘင်ကို ရှုနေသော ဘင်္ဂါနုပဿက ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ရူပက္ခန္ဓာမှသည် ဇရာ-မရဏသို့တိုင်အောင်သော အလုံးစုံသော သင်္ခါရနယ်၌ အကျုံးဝင်သော တရားအပေါင်းကို

进一步说明：只有具有老化即住立、死亡即坏灭性质的法才会生起，所以生起是无常性的始端；同样，具有生与死性质的法会老化，所以老化、住立是有为法的中端；具有生与老性质的法会坏灭，到达死的性质，所以坏灭是有为法的最终极限。（《大复注》2-440—441。）因此，随观诸行坏灭的禅修者，对于从色蕴直到老死、摄在一切行境中的诸法——

အနိစ္စအားဖြင့်သာလျှင် = အနိစ္စဟုသာလျှင် အဖန်တလဲလဲ ရှု၏။ နိစ္စအားဖြင့်ကား မရှု။ ထိုနောင် ထိုဘင်္ဂါနုပ- ဿက ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် အနိစ္စဖြစ်သော သင်္ခါရတရား၏ ဒုက္ခစင်စစ် ဖြစ်သောကြောင့် ထိုအနိစ္စအားဖြင့် ယူအပ်ပြီး ရှုအပ်ပြီးသော သင်္ခါရတရားအပေါင်းကိုပင်လျှင် ဒုက္ခအားဖြင့် (= ဒုက္ခဟု) အဖန်တလဲလဲ ရှု၏၊ သုခ အားဖြင့် (= သုခဟု) မရှု။ ဒုက္ခဖြစ်သော သင်္ခါရတရား၏ အနတ္တစင်စစ် ဖြစ်သောကြောင့် ထို အနိစ္စ-ဒုက္ခ အားဖြင့် ရှုအပ်ပြီးသော သင်္ခါရတရားအပေါင်းကိုပင်လျှင် အနတ္တအားဖြင့် (= အနတ္တဟု) အဖန်တလဲလဲ ရှု၏၊ အတ္တအားဖြင့် (= အတ္တဟု) မရှု။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၉။) ရုပ်နာမ်တို့ကို အပေါင်းအစုအလိုက် ခြုံငုံ၍ လက္ခဏာရေးသုံးတန် တင်ကာ ရှုပွားသုံးသပ်ခြင်း ကလာပ သမ္မသန ဝိပဿနာဘာဝနာ အမှုကို အားသစ်နေဆဲဖြစ်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်ကဲ့သို့ သင်္ခါရတရားတို့ကို

——只反复观为无常，不观为常。继而，因为无常诸行确实是苦，便把已经观为无常的一切诸行反复观为苦，不观为乐；又因为苦诸行确实无我，便把已经观为无常、苦的一切诸行反复观为无我，不观为我。（《清净道论》2-279。）他并不像刚开始以聚思惟观把色名总摄成组、把三相提到其上审察的禅修者那样——

ကုန်ခြင်း အနက်သဘောကြောင့် အနိစ္စဟု အနုမာန = မျက်ရမ်းဆ၍ မှန်းဆသည်၏ အစွမ်းဖြင့် ဝိပဿနာ ရှုသည်လည်း မဟုတ်။ အားထုတ်ဆဲ ဝိပဿနာရှိသော အာရဒ္ဓဝိပဿက အမည်ရသော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်သို့ ရောက်နေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်ကဲ့သို့ သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူခြင်းလျှင် ရှေ့သွားရှိသော ပျက်ခြင်းကို ရှုခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဝိပဿနာရှုသည်လည်း မဟုတ်။ စင်စစ်မှာမူ သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်သက်သက်ကိုသာ ဝိပဿနာရှုသော ဤဘင်္ဂါနုပဿက ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်၏ အစွမ်းအာနုဘော်ကြောင့် မျက်မှောက်ပစ္စက္ခအားဖြင့် ဉာဏ်ဝ၌ ထင်လာကုန်သော ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း ဥဒယ-

——只因诸行有灭尽之义，便以推断、猜度而观为无常；也不像仍在努力修观、达到生灭智的禅修者那样，先以智辨取诸行生灭，再由此引导而观坏灭。只观诸行纯粹坏灭的坏灭随观者，凭生灭智之力，已经现前看见生灭——

原书第 296 页

ဝယတို့တွင် ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်းပင် ဖြစ်ခြင်းကို လွှတ်၍ ပျက်ခြင်း ဘင်ကိုသာ ရှုမြင်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် သာလျှင် အနိစ္စဟု အဖန်တလဲလဲ ရှု၏၊ ဤသို့ ရှုသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်အား သင်္ခါရတရားတို့ကို မြဲ၏ဟု စွဲလမ်းခြင်း = နိစ္စဂါဟ၏ အရိပ်အမြွက်မျှသော်လည်း မရှိတော့သောကြောင့် နိစ္စအားဖြင့် မရှုဟု ဆိုသည်။

——所以如前所说，他舍离生，只观坏灭，由此反复观为无常。这样观时，他对诸行连丝毫常执也没有，所以说‘不观为常’。

ထိုကြောင့်ပင်လျှင် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်၌ ''ဤသို့ သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စဟု ရှုနေသော ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်သည် သင်္ခါရတရားတို့၌ နိစ္စဟု အမှတ်မှားသော နိစ္စသညာကို ပယ်စွန့်နိုင်၏'' --- ဤသို့စသော စကားကို ဟောကြားတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ (မဟာဋီ-၂-၄၄၁။)

正因如此，《无碍解道》才说：‘如此观诸行为无常的禅修者，能够舍断把诸行误认作常的常想’等。（《大复注》2-441。）

လက္ခဏာယာဥ်ကို တင်ပါ

把三相提到诸法上

ကေစိ ပနေတ္ထ ''အနိစ္စတော အနုပဿတိ၊ နော နိစ္စတော''တိအာဒိနာ ဝိသုံ ဒဿနကိစ္စံ နတ္ထိ၊ ဘင်္ဂ- ဒဿနေနေဝ သဗ္ဗံ ဒိဋ္ဌံ ဟောတီ''တိ ဝဒန္တိ၊ တံ ဘင်္ဂါနုပဿနာယ မတ္ထကပ္ပတ္တိယံ ယုတ္တံ၊ တတော ပန ပုဗ္ဗဘာဂေ အနေကာကာရဝေါကာရာ အနုပဿနာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာဝ။ အညထာ ''အနိစ္စတော အနုပဿတီ''တိအာဒိကာ ပါဠိ၊ ''အနေကေဟိ အာကာရေဟိ ပုနပ္ပုနံ ပဿတီ''တိ အာဂတာ တဿာ အဋ္ဌကထာ စ ဝိရောဓိတာ သိယာ။

巴利《大复注》原文（缅文字体）：‘ကေစိ ပနေတ္ထ ''အနိစ္စတော အနုပဿတိ၊ နော နိစ္စတော''တိအာဒိနာ ဝိသုံ ဒဿနကိစ္စံ နတ္ထိ၊ ဘင်္ဂ- ဒဿနေနေဝ သဗ္ဗံ ဒိဋ္ဌံ ဟောတီ''တိ ဝဒန္တိ၊ တံ ဘင်္ဂါနုပဿနာယ မတ္ထကပ္ပတ္တိယံ ယုတ္တံ၊ တတော ပန ပုဗ္ဗဘာဂေ အနေကာကာရဝေါကာရာ အနုပဿနာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာဝ။ အညထာ ''အနိစ္စတော အနုပဿတီ''တိအာဒိကာ ပါဠိ၊ ''အနေကေဟိ အာကာရေဟိ ပုနပ္ပုနံ ပဿတီ''တိ အာဂတာ တဿာ အဋ္ဌကထာ စ ဝိရောဓိတာ သိယာ။’译：然而，有些老师说：由‘随观为无常，不随观为常’等语，并没有另外的观见工作；只要看见坏灭，便已看见一切。这种说法只在坏灭随观达到顶峰时适用；在此之前，仍须有以多种行相、许多方式修习的随观。不然，就会与‘随观为无常’等巴利，以及其义注所说‘以多种行相反复观见’相违。

(မဟာဋီ-၂-၄၄၁။)

（《大复注》2-441。）

အချို့သော ကေစိဆရာတို့ကား ဤဘင်္ဂါနုပဿနာအရာ၌ ----- အနိစ္စတော အနုပဿတိ၊ နော နိစ္စတော = အနိစ္စအားဖြင့် = အနိစ္စဟုအဖန်တလဲလဲ ရှု၏၊ နိစ္စအားဖြင့် = နိစ္စဟု မရှု ----- ဟူသော ဤသို့စသော ပဋိ- သမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်စကားရပ်ဖြင့် အသီးအခြား ဝိပဿနာရှုခြင်း လုပ်ငန်းကိစ္စရပ် မရှိပါ။ ဘင်္ဂဒဿန = သင်္ခါရ တရားတို့၏ အပျက်သက်သက်ကို ရှုခြင်း မြင်ခြင်းဖြင့်ပင်လျှင် အလုံးစုံကို မြင်အပ်ပြီးသာလျှင် ဖြစ်၏ဟု ဆိုကြကုန်၏။ ထိုကေစိဆရာတို့၏ စကားသည် ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်၏ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်လတ်သော်သာ သင့်မြတ်သော စကားဖြစ်၏။ သို့သော် ထိုအထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်သော ဘင်္ဂဉာဏ်မှ ရှေးအဖို့၌ကား သင်္ခါရ တရားတို့၏ အပျက်ကို အာရုံပြု၍ အနိစ္စဟု ဒုက္ခဟု အနတ္တဟု ဤသို့စသည့် ရှုပုံ အခြင်းအရာ အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ရောပြွမ်းကုန်သော ရှုပုံရှုနည်း အနုပဿနာ အမျိုးမျိုးတို့ကို အလိုရှိအပ်ကုန်သည်သာလျှင် ဖြစ်သည်။ သင်္ခါရ

有些老师认为，在坏灭随观中，《无碍解道》说‘随观为无常，不随观为常’等，并不表示另有分别修观的工作；只要看见诸行纯粹坏灭，就已经看见一切。这种说法只有在坏灭随观智达到顶峰时才适用；在达到顶峰以前，仍必须取诸行坏灭为所缘，以无常、苦、无我等种种方式修习多种随观。若主张不必如此修习——

တရားတို့၏ အပျက်ကို အာရုံပြု၍ အနိစ္စဟု ဒုက္ခဟု အနတ္တဟု ဤသို့စသည်ဖြင့် ရှုဖို့မလိုဟု ဤသို့သော အနက် အဓိပ္ပါယ်ကို ယူဆခဲ့သော် လက်ခံခဲ့သော် -- ''အနိစ္စတော အနုပဿတိ = အနိစ္စအားဖြင့် = အနိစ္စဟု ရှု၏'' ဤသို့စသည်ဖြင့် ဟောကြားထားတော်မူအပ်သော ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်သည်လည်းကောင်း၊ အနုပဿတီတိ အနု အနု ပဿတိ၊ အနေကေဟိ အာကာရေဟိ ပုနပ္ပုနံ ပဿတီတိ အတ္ထော။

——便会与《无碍解道》所说‘随观为无常’等经文相违，也会与义注原文（缅文字体）：‘ အနု အနု ပဿတိ၊ အနေကေဟိ အာကာရေဟိ ပုနပ္ပုနံ ပဿတီတိ အတ္ထော။’相违。译：所谓随观，是一再地观，是以许多行相反复地观。

(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၉။)

（《清净道论》2-279。）

အနုပဿတိ ဟူသည် အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှု၏၊ တစ်ပါးမက များပြားလှစွာသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ရှု၏ဟု ဆိုလိုသည် --- ဤသို့စသည်ဖြင့် လာရှိသော ထိုပါဠိတော်၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို ဖွင့်ဆိုသော အဋ္ဌကထာ စကားသည်လည်းကောင်း ယင်းကေစိဆရာတို့၏ စကားကို ဆန့်ကျင်စေအပ်သည် ဖြစ်လေရာ၏။

‘随观’意为一再、反复地观，以不止一种而是许多行相观照；义注的这一解释也会与那些老师的说法相违。

(မဟာဋီ-၂-၄၄၁။)

（《大复注》2-441。）

ဤအထက်ပါ ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့နှင့် အညီ ဤဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ပိုင်း၌လည်း ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်သည် သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စဟု ဒုက္ခဟု အနတ္တဟု ဤသို့စသည်ဖြင့် လက္ခဏာယာဥ်ကို တင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုရမည်သာဟု မှတ်ပါ။

依上述巴利、义注与复注，应知在坏灭随观智阶段，禅修者仍须把三相提到诸行上，观为无常、苦、无我。

原书第 297 页

ဝိပဿနာ အခိုက် သမုဒယ ချုပ်ပုံ

观禅时集如何止息

ယသ္မာ ပန ယံ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ၊ န တံ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ။ ယဉ္စ အနဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ၊ န တတ္ထ ရဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ တသ္မာ ဧတသ္မိံ ဘင်္ဂါနုပဿနာနုသာရေန ''အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ''တိ ဒိဋ္ဌေ သင်္ခါရဂတေ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ နော နန္ဒတိ။ ဝိရဇ္ဇတိ၊ နော ရဇ္ဇတိ။ သော ဧဝံ အရဇ္ဇန္တော လောကိကေနေဝ တာဝ ဉာဏေန ရာဂံ နိရောဓေတိ၊ နော သမုဒေတိ။

巴利《清净之道》原文（缅文字体）：‘ယသ္မာ ပန ယံ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ၊ န တံ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ။ ယဉ္စ အနဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ၊ န တတ္ထ ရဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ တသ္မာ ဧတသ္မိံ ဘင်္ဂါနုပဿနာနုသာရေန ''အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ''တိ ဒိဋ္ဌေ သင်္ခါရဂတေ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ နော နန္ဒတိ။ ဝိရဇ္ဇတိ၊ နော ရဇ္ဇတိ။ သော ဧဝံ အရဇ္ဇန္တော လောကိကေနေဝ တာဝ ဉာဏေန ရာဂံ နိရောဓေတိ၊ နော သမုဒေတိ။’译：因为凡是无常者便是苦、无我，不应欣乐；不应欣乐者，也不应于其中染著。因此，随着此坏灭随观，当看见诸行之聚是‘无常、苦、无我’时，便对它厌离，不欣乐；离贪，不染著。他如此不染著，首先只以世间智使贪止息，不使之集起。

သမုဒယံ န ကရောတီတိ အတ္ထော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၉။) အကြင် သင်္ခါရတရားအပေါင်းသည် အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ ဖြစ်၏၊ ထိုသင်္ခါရတရားအပေါင်းကို ''ဧတံ မမ၊ ဧသော မေ အတ္တာ = ဤသင်္ခါရတရားသည် ငါ့ဟာတည်း၊ ဤသင်္ခါရတရားသည် ငါ၏အတ္တတည်း'' - ဟု တဏှာ-ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် လွန်လွန်မင်းမင်း မနှစ်သက်အပ်ပေ။ ထိုသင်္ခါရတရားအပေါင်း၌ မတပ်မက်အပ်ပေ။ (ကာမရာဂ ဘဝရာဂကို မဖြစ်စေအပ်ဟု ဆိုလို၏။) ထိုကြောင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်ကို ရှုတတ်သော ဘင်္ဂါနုပဿနာ ဉာဏ်ကို အစဥ်လျှောက်သဖြင့် အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တဟု ရှုမြင်အပ်ပြီးသော သင်္ခါရတရားအပေါင်း၌ ငြီးငွေ့၏၊ မနှစ်သက်တော့ပေ။ စက်ဆုပ်၏၊ မတပ်မက်တော့ပေ။ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့ မတပ်မက်သည်ဖြစ်၍ ရှေးဦးစွာ လောကီသာလျှင် ဖြစ်သော ဉာဏ်ဖြင့် ရာဂကို ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်အားဖြင့် ချုပ်ခြင်း နိရောဓသို့ ရောက်စေ၏။

巴利引文续（缅文字体）：‘သမုဒယံ န ကရောတီတိ အတ္ထော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၉။)’译：意为不造集起。（《清净之道》2-279。）凡诸行之聚是无常、苦、无我，就不应以爱与见过度欣乐它，认为‘这是我的，这是我的自我’；也不应贪著这些诸行。〔意为不应令欲贪、有贪生起。〕因此，随着能观诸行坏灭的坏灭随观智，对已经观为无常、苦、无我的诸行之聚生起厌离，不再欣乐；感到厌恶，不再贪著。禅修者如此不贪著，便首先以仍属世间的智，以伏断令贪达到止息。

(ခပ်ကြာကြာ ခွာထား၏ဟု ဆိုလိုသည်။) ဘဝဖြစ်ကြောင်း သမုဒယကို မဖြစ်စေ၊ ဘဝဖြစ်ကြောင်း သမုဒယကို မပြုတော့ဟု ဆိုလို၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၉။)

〔意为令贪隔离颇久。〕他不再使作为有之因的集生起，不再造作作为有之因的集。（《清净之道》2-279。）

အနွယဉာဏ်ဖြင့် မှန်းဆရှုပုံ

以类智推度观照的方法

အထ ဝါ သော ဧဝံ ဝိရတ္တော ယထာဒိဋ္ဌံ သင်္ခါရဂတံ၊ တထာ အဒိဋ္ဌမ္ပိ အနွယဉာဏဝသေန နိရောဓေတိ၊ နော သမုဒေတိ။ နိရောဓတောဝ မနသိကရောတိ။ နိရောဓမေဝဿ ပဿတိ၊ နော သမုဒယန္တိ အတ္ထော။

巴利《清净之道》原文（缅文字体）：‘အထ ဝါ သော ဧဝံ ဝိရတ္တော ယထာဒိဋ္ဌံ သင်္ခါရဂတံ၊ တထာ အဒိဋ္ဌမ္ပိ အနွယဉာဏဝသေန နိရောဓေတိ၊ နော သမုဒေတိ။ နိရောဓတောဝ မနသိကရောတိ။ နိရောဓမေဝဿ ပဿတိ၊ နော သမုဒယန္တိ အတ္ထော။’译：或者，他如此离贪，对如所见的诸行之聚，以及同样对未见者，以类智使之止息，不使之集起；只从止息作意。其意是：他只见其止息，不见集起。

(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၉။)

（《清净道论》2-279。）

ဧဝံ ဝိရတ္တောတိ ဧဝံ ဘင်္ဂါနုပဿနာနုသာရေန ဝိရတ္တော။ ယထာဒိဋ္ဌံ သမ္ပတိ ဥပဋ္ဌိတံ သင်္ခါရဂတံ နိရောဓေတိ နိရောဓံ မနသိ ကရောတိ၊ အဒိဋ္ဌမ္ပိ အတီတာနာဂတံ အနွယဉာဏဝသေန ယထာ ဣဒံ ဧတရဟိ၊ ဧဝံ ဣတရေပီတိ အနုမိနန္တော နိရောဓေတိ မနသိကတဿာပိ နိရောဓံ (မနသိ) ကရောတိ။ နော သမုဒေတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ နော သမုဒယံ မနသိ ကရောတီတိ အတ္ထော။ (မဟာဋီ-၂-၄၄၂။) တစ်နည်း ----- ဤ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်သို့ အစဥ်လျှောက်သဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့အပေါ်၌ (ခပ်ကြာကြာ ခွာထားနိုင်သောအားဖြင့်) တပ်မက်ခြင်း ရာဂကင်းသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် မျက်မှောက်သိမြင်အပ်သော ဉာဏ်ဝ၌ ရှေးရှုထင်လာသော သင်္ခါရတရားအပေါင်းကို ချုပ်ခြင်းကို နှလုံးသွင်းသကဲ့သို့ ထို့အတူ ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဖြင့် မတွေ့မမြင်အပ်သေးသော မရှုရသေးသော အတိတ် အနာဂတ် သင်္ခါရတရားအပေါင်းကိုလည်း အလျော် ဆ၍ ယူတတ်သော အနွယဉာဏ်၏ အစွမ်းဖြင့်၊ ယခုမျက်မှောက် လက်ငင်း ပစ္စက္ခဉာဏ်ဖြင့် မြင်အပ်သော

巴利《大复注》原文（缅文字体）：‘ဧဝံ ဝိရတ္တောတိ ဧဝံ ဘင်္ဂါနုပဿနာနုသာရေန ဝိရတ္တော။ ယထာဒိဋ္ဌံ သမ္ပတိ ဥပဋ္ဌိတံ သင်္ခါရဂတံ နိရောဓေတိ နိရောဓံ မနသိ ကရောတိ၊ အဒိဋ္ဌမ္ပိ အတီတာနာဂတံ အနွယဉာဏဝသေန ယထာ ဣဒံ ဧတရဟိ၊ ဧဝံ ဣတရေပီတိ အနုမိနန္တော နိရောဓေတိ မနသိကတဿာပိ နိရောဓံ (မနသိ) ကရောတိ။ နော သမုဒေတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ နော သမုဒယံ မနသိ ကရောတီတိ အတ္ထော။ (မဟာဋီ-၂-၄၄၂။)’译：‘如此离贪’，即随着坏灭随观而离贪。他使如所见、当下现起的诸行之聚止息，作意其止息；对于尚未看见的过去、未来，也以类智推知‘如现在这般，其余也如此’，使之止息，作意其止息。‘不使之集起’也同理，意为不作意集起。（《大复注》2-442。）另一种解释是：禅修者随着坏灭随观智，对诸行已经离贪〔能隔离颇久〕；他对于现见智中当前显现的诸行之聚，怎样作意其止息，也同样凭依能够依同类推度的类智，把尚未由观智看见、尚未观到的过去未来诸行，与当前由现见智所见的——

ဤသင်္ခါရတရားကဲ့သို့ ထို့အတူ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မမြင်အပ်သေးသော မရှုရသေးသော အတိတ် အနာဂတ် သင်္ခါရတရားသည်လည်း ''ဤသို့ ချုပ်ခြင်းသဘော ရှိသည်သာတည်း''ဟု ဤသို့ နှိုင်းရှည့်လျက် ချုပ်ခြင်း နိရောဓ သဘောကို နှလုံးသွင်း၏။ ဖြစ်ခြင်း သမုဒယကို နှလုံးမသွင်း၊ ချုပ်သောအားဖြင့် သာလျှင် = အချုပ်ကိုသာလျှင် နှလုံးသွင်း၏၊ ထို သင်္ခါရတရားအပေါင်း၏ ချုပ်ခြင်း နိရောဓကိုသာလျှင် ရှု၏၊ ဖြစ်ခြင်း သမုဒယကို မရှု။ ဤကား အထက်တွင် ဖော်ပြထားသော ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်၏ ဆိုလိုရင်း အနက်သဘောတရားတည်း။

——这些诸行相比较，作意：‘那些尚未观到的过去、未来诸行，也同样具有如此止息的性质。’他不作意生起之集，只从止息作意，也就是只作意止息；只观诸行之聚的止息，不观其生起之集。这就是前引《无碍解道》巴利的义理。

(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၉။ မဟာဋီ-၂-၄၄၂။)

（《清净之道》2-279；《大复注》2-442。）

原书第 298 页

အထက်ပါ အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၌ လာရှိသော ----- ၁။ ယထာဒိဋ္ဌံ သင်္ခါရဂတံ ဟူသော အဋ္ဌကထာစကား၊ ၂။ ယထာဒိဋ္ဌံ သမ္ပတိ ဥပဋ္ဌိတံ သင်္ခါရဂတံ ဟူသော မဟာဋီကာစကား၊ ၃။ အဒိဋ္ဌမ္ပိ ဟူသော အဋ္ဌကထာစကား၊ ၄။ အဒိဋ္ဌမ္ပိ အတီတာနာဂတံ ဟူသော မဟာဋီကာစကား ----- ဤစကားလေးရပ်၌ကို ရှေ့နောက် ဆက်စပ်ကြည့်၍ ဤဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်သည် ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်- ကိုသာ ရှုသည်၊ အတိတ်-အနာဂတ်ကိုကား ထိုနည်းလည်းကောင်းဟု အနုမာန = အလျော်မှန်းဆ၍သာ ရှုရသည် ဟု အယူအဆ မမှားစေလိုပါ။

应把上引义注、复注中的四句话前后贯通来读：一、义注说‘如所见的诸行之聚’；二、《大复注》说‘如所见、当下现起的诸行之聚’；三、义注说‘以及未见者’；四、《大复注》说‘以及尚未见的过去未来’。切勿由这四句话误以为：坏灭随观智只观严格意义上的现在，过去与未来则只能以推断、概略猜度的方式观。

ရှေးဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ပိုင်း၌ ရှင်းလင်းတင်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ----- ပစ္စုပ္ပန် အယူအဆကို လက်ခံနိုင်ပါမှ သဘောကျနိုင်ပါမှ ရှေးစကားနှင့် နောက်စကားသည် ညီညွတ်၍ အဓိပ္ပါယ် ဆက်စပ်မိမည် ဖြစ်ပါသည်။

只有接受、理解前面生灭随观智部分已经说明的‘现在’之义，前后文才能彼此一致，义理才能贯通。

အကြောင်းမူ ----- ဤ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံပရမတ္ထဓာတ်သား သင်္ခါရတရားတို့တွင် အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ဟူသော ကာလသုံးပါးဖြင့် သိမ်းကျုံးရေတွက်အပ်သော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး ဒုက္ခသစ္စာတရားတို့သည်လည်း ပါဝင်ကြ၏။ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ဟူသော ကာလသုံးပါးဖြင့် သိမ်းကျုံးရေတွက်အပ်သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါရပ် (၁၂)မျိုးတို့သည်လည်း ပါဝင်ကြ၏။ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရတို့ကား အတိတ်အဓွန့်ကာလတရားစုတို့ ဖြစ်ကြ၏။

因为坏灭随观智所观的究竟界诸行，包括摄在过去、未来、现在三时中的五取蕴苦谛法，也包括摄在过去、未来、现在三时中的十二缘起支。无明与行属于过去一期的法组；

ဝိညာဏ် နာမ်ရုပ် သဠာယတန ဖဿ ဝေဒနာ တဏှာ ဥပါဒါန် ဘဝတို့ကား ပစ္စုပ္ပန် အဓွန့်ကာလတရားစုတို့ ဖြစ်ကြ၏။ ဇာတိ ဇရာ မရဏတို့ကား အနာဂတ် အဓွန့်ကာလတရားစုတို့ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်း ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါရပ် အားလုံးတို့မှာ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် အများစု နားလည်နေသည့် ပစ္စုပ္ပန်ဆတ်ဆတ် တရားမျိုးချည်း ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့် တရားမျိုးတို့ချည်းကား မဟုတ်ကြပေ။ အတိတ်ကာလ အတိတ်ဘဝ၊ ပစ္စုပ္ပန်ကာလ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၊ အနာဂတ်ကာလ အနာဂတ်ဘဝဟူသော ကာလသုံးပါး ဘဝသုံးပါး အဓွန့်သုံးပါး အတွင်း၌ တည်ရှိသော သင်္ခါရတရား အသီးအသီးတို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်း ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါရပ် အားလုံးတို့သည် ----- ၁။ ယထာဒိဋ္ဌံ သင်္ခါရဂတံ ဟူသော အဋ္ဌကထာစကား၊ ၂။ ယထာဒိဋ္ဌံ သမ္ပတိ ဥပဋ္ဌိတံ သင်္ခါရဂတံ ဟူသော ဋီကာစကား --- ဤစကားရပ်တို့ဖြင့် ဖော်ပြအပ်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ မျက်မှောက်လက်ငင်း သိမြင်အပ်သော ပစ္စက္ခ-

识、名色、六处、触、受、爱、取、有属于现在一期的法组；生、老、死属于未来一期的法组。这些缘起支并不全是当代许多人所理解的、只属眼前此刻的现在法；它们是分别存在于过去时过去有、现在时现在有、未来时未来有这三时、三有、三期中的诸行。所有这些缘起支，都摄在义注所说‘如所见的诸行之聚’与复注所说‘如所见、当下现起的诸行之聚’之内，也就是摄在禅修者现前——

ဉာဏ်ဝ၌ ရှေးရှုထင်လာသော သင်္ခါရတရားအပေါင်းတွင် အကျုံးဝင်လျက်ပင် ပါဝင်လျက်ပင် ရှိကြပေသည်။

——亲自知见的现见智中显现的诸行之聚内。

ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည် ကာလသုံးပါး သန္တာန်နှစ်ပါး အတွင်း၌ တည်ရှိသော မည်သည့် သင်္ခါရ တရားကို မဆို ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် လှမ်းရှုလိုက်ပါက ယင်းယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်ဝ၌ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် ဟူသော ခဏတ္တယသင်္မဂီ = ခဏသုံးပါးအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံနေသော အနေအားဖြင့် ထင်လာသော တရား မှန်သမျှသည် အတိတ်ဘဝ အတိတ်ကာလက ဖြစ်ခဲ့သော တရားပင် ဖြစ်ချင်ဖြစ်ပါစေ၊ ပစ္စုပ္ပန်ကာလ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ အတွင်း၌ ဖြစ်သော တရားပင် ဖြစ်ချင်ဖြစ်ပါစေ၊ အနာဂတ်ဘဝ အနာဂတ်ကာလ၌ အကျုံးဝင်သော တရားပင် ဖြစ်ချင်ဖြစ်ပါစေ မျက်မှောက်လက်ငင်း သိမြင်အပ်သော ပစ္စက္ခဉာဏ်ဝ၌ ရှေးရှု ထင်လာသော သင်္ခါရတရား အပေါင်းဟုပင် ဆိုနိုင်ပေသည်။

禅修者以坏灭随观智观三时、内外两种相续中的任何诸行时，凡在其智中显现为具足生、住、灭三刹那的法，无论它是过去有过去时已经发生的法、现在有现在时正在发生的法，还是未来有未来时所摄的法，都可以称为在当前现见智中现前显现的诸行之聚。

ဤသို့ အဓိပ္ပါယ် မယူဆနိုင်ပါက ဤသို့သော ဆိုလိုရင်း သဘောတရားကို လက်မခံနိုင်ပါက အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်စသည့် (၁၁)မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် တည်နေသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး ဒုက္ခသစ္စာတရား တို့ကို ဝိပဿနာရှုရန် ညွှန်ကြားထားတော်မူသော အနတ္တလက္ခဏသုတ္တန်စသော ထိုထိုသုတ္တန်တို့၌ လာရှိသော

如果不能如此理解、不能接受这一义理，那么《无我相经》等经教人观过去、未来、现在等十一种行相中的五取蕴苦谛法，其中所说的——

原书第 299 页

ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း တေပရိဝဋ္ဋဓမ္မဒေသနာတော်များသည်လည်း အဓိပ္ပါယ်ကင်းမဲ့နေသည့် ဒေသနာတော်တို့သာ ဖြစ်ကြဖွယ်ရာ ရှိနေပေသည်။ တစ်ဖန် ကာလသုံးပါးလုံး၌ အကျုံးဝင်သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါရပ်တို့ကို ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ဝိပဿနာရှုရန် ညွှန်ကြားထားတော်မူသော ဒေသနာတော်များသည်လည်း အဓိပ္ပါယ်ကင်းမဲ့နေသည့် ဒေသနာ- တော်တို့သာ ဖြစ်နေကြဖွယ်ရာ ရှိလာပြန်ပေသည်။

——三转法轮诸教说就会变成毫无意义；同样，教人以坏灭随观智观摄在三时中的缘起支，也会变成毫无意义的教说。

တစ်ဖန် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် မည်သည့်သင်္ခတတရားကို မဆို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုလိုက်ပါက မိမိ၏ ဉာဏ်၌ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏသုံးပါး အပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံနေသည့် ခဏတ္တယသင်္မဂီ တရားလုံး တစ်ခု အနေဖြင့် တွေ့မြင်ပါက ယင်းတရားသည် သမ္ပတိ ဥပဋ္ဌိတ = မိမိ၏ ဉာဏ်၌ လက်ငင်းမျက်မှောက် ဒိဋ္ဌထင်ထင် ရှေးရှုထင်လာ တည်လာသော တရားပင်ဖြစ်လျှင် ယင်းသင်္ခတတရား၏ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် ခဏသုံးပါးလုံးကိုပင် ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်က ရှုနေပါသလောဟု မေးရန် ရှိ၏။ အထက်တွင် ဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း ဥပါဒ်နှင့် ဌီကို နှလုံးမသွင်းဘဲ ခဏိကနိရောဓဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော အပျက် ဘင်ကိုသာ နှလုံးသွင်းသဖြင့် ဘင်္ဂါနုပဿနာပင် ဖြစ်သည် ဟူပေ။

再者，禅修者以观智观任何有为法，若该法在自己的智中显为具足生、住、灭三刹那的一个整体，也就是‘当下现起’、在自己智中眼前鲜明地显现的法，那么可以问：坏灭随观智是否同时观该有为法的生、住、灭三刹那？答案是：如前所说，它不作意生与住，只作意称为刹那灭的坏灭，因此仍然是坏灭随观。

ကာလသုံးပါးအတွင်း၌ တည်ရှိသော ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏသုံးပါးအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံသည့် ခဏတ္တယသင်္မဂီတရား၏ အပျက် = ဘင်ကို ရှုမြင်နေလျှင် ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ် ဖြစ်သည်ဆိုပါက ---- (အဒိဋ္ဌမ္ပိ) အတီတာနာဂတံ အနွယဉာဏဝသေန နိရောဓေတိ = ဉာဏ်ဖြင့် မမြင်အပ်သော = ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မရှုရ သေးသော အတိတ် အနာဂတ် သင်္ခတတရားကိုလည်း အနုမာန အလျော်ဆ၍ ယူတတ်သော အနွယဉာဏ်၏ အစွမ်းဖြင့် ခဏိကနိရောဓဟူသော ခဏအားဖြင့် ချုပ်ခြင်းကို နှလုံးသွင်း၏ -- ဟု ဤသို့ ဖွင့်ဆိုထားသော စကားကို မည်သို့ အဓိပ္ပါယ် ယူဆရမည်နည်းဟု မေးရန်ရှိ၏။ ဤအရာတွင် အသင်သူတော်ကောင်း အနေဖြင့် ဉာဏ်ကြီးကြီး နားကြီးကြီး မျက်စိကြီးကြီးထား၍ စဥ်းစားတတ်ဖို့ ယူဆတတ်ဖို့ လိုပေသည်။

如果观三时中具足生、住、灭三刹那之法的坏灭就称为坏灭随观智，那么‘对于尚未由智看见、尚未由观智观到的过去未来有为法，也以类智作意其刹那止息’这句话应当怎样理解？在这里，贤善者必须开阔眼界，以广大智慧善加思量。

လိပ်ခဲပမာ၊ မြဲမြံစွာလျက်၊ သတ္တဝါ တစ်ယောက်၊ ယူမှားမှောက်ကို၊ သိန်းလောက်ဘုရား၊ လှန်သောအားဖြင့်၊ ဟောကြားချေချွတ်၊ ဖြေမလွတ်ဘူး။ (မဃဒေဝ-စာပိုဒ်-၃၁၉။) မိမိ၏ မှားယွင်းနေသော အယူဝါဒကို လိပ်ခဲပမာ မြဲမြံစွာ ဆုပ်ကိုင်ထားသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး မဖြစ်မိဖို့ရန် အထူးသတိပြုရမည့် အရာဌာန ဖြစ်ပေသည်။

缅文教诫偈：‘执见如龟石，坚牢不可移；纵有十万佛，翻转而说法，仍难使其解脱。’（《摩伽提婆》第319段。）这里特别应当警惕，不要成为把自己的错误见解像龟石一样牢牢抓住不放的禅修者。

အသင်သူတော်ကောင်းသည် အတိတ်ဘဝ အဆက်ဆက်၌ အကြောင်းတရား အကျိုးတရားတို့ကို ဝိပ- ဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုလို့ ရသည် ရှုနိုင်သည်ဟု ဆိုသော်လည်း အသင်သူတော်ကောင်း အနေဖြင့် ရှုလိုက်နိုင်သည့် အတိတ်အကြောင်းတရား အတိတ်အကျိုးတရားတို့မှာ ဘဝပေါင်း အနည်းငယ်အတွင်း၌ တည်ရှိသည့် အကြောင်း တရား အကျိုးတရားမျှသာ ဖြစ်ဖွယ်ရာ ရှိပါသည်။ သတ္တဝါတစ်ဦးအဖို့ အစမထင် သံသရာ၌ ကျင်လည်ကျက်စား ခဲ့ရသော ဘဝတွေကား များလှသည်သာ ဖြစ်၏။ အသင်သူတော်ကောင်း၏ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုလိုက်နိုင်သော အတိတ်ဘဝ အတိတ်သင်္ခါရတရားနှင့် မရှုလိုက်နိုင်သော အတိတ်ဘဝ အတိတ်သင်္ခါရတရားဟူသော ဤသင်္ခါရ တရား နှစ်မျိုးတို့ကို တိုင်းတာ နှိုင်းစာ ကြည့်လိုက်သော် မရှုလိုက်နိုင်သော အတိတ်ဘဝ အတိတ်သင်္ခါရတရား- တို့ကသာ အလွန့်အလွန် သာလွန်၍ များကြ၏။ အလားတူပင် အနာဂတ်၌လည်း နည်းတူ သဘောပေါက်ပါ။

虽然贤善者能够以观智观历世过去的因法与果法，但能观到的过去因果，通常只是在少数若干世中存在的因果。有情在无始轮回中经历的生命极多；若比较观智能观到的过去有诸行与观不到的过去有诸行，后者远远多于前者。未来也应同样理解。

အရဟတ္တမဂ်သို့ဆိုက်သည်တိုင်အောင်သော အနာဂတ်သည် အနည်းငယ်ပင် ရှိသည် ထားဘိဦးတော့၊ ထိုအရ- ဟတ္တမဂ်သို့ မဆိုက်ရောက်မီ အချိန်ကာလအတွင်း၌ ဖြစ်လတ္တံ့သော သင်္ခါရတရားစုကို အကြွင်းအကျန် မရှိ ကုန်စင်အောင် ဝိပဿနာ ရှုနိုင်ရေးမှာ သာဝကပါရမီဉာဏ်အရာ၌ မလွယ်ကူသော အချက်တစ်ရပ်သာ ဖြစ်သည်။

即使从现在直到证得阿罗汉道只剩很短的未来时段，要把证得阿罗汉道以前将生起的诸行全部无余观尽，对声闻波罗蜜智来说仍是不容易的事。

原书第 300 页

အကြောင်းမူ ----- သာဝကတို့သည် တစ်စိတ်တစ်ဒေသသော သင်္ခါရတရားစုတို့ကိုသာ ဝိပဿနာ ရှုနိုင်- ကြသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် အတိတ် အနာဂတ် သင်္ခါရတရားစုတို့တွင် အသင်သူတော်ကောင်း ကိုယ်တိုင် ရှုလိုက်နိုင်သော အတိတ် အနာဂတ် သင်္ခါရတရားစုမှာ ရှည်လျားလှစွာသော သံသရာခရီးနှင့် တိုင်းတာ နှိုင်းစာ လိုက်ပါက အနည်းငယ် အချို့အဝက် တစ်စိတ်တစ်ဒေသမျှသာ ဖြစ်၏။ ထို မိမိရှုလိုက်နိုင်သော သမ္ပတိဒိဋ္ဌ = သမ္ပတိ ဥပဋ္ဌိတ = မျက်မှောက်ထင်ထင် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်လိုက်သော ရှုလိုက်မိသော တရားစု၏ ခဏမစဲ တသဲသဲချုပ်မှု ခဏိကနိရောဓသဘောကို ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်သောအခါ မိမိ၏ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မရှုလိုက်မိ မရှုလိုက်နိုင်သော အတိတ် အနာဂတ် သင်္ခါရတရားစုသည်လည်း ထိုနည်းလည်းကောင်း ခဏမစဲ တသဲသဲ ချုပ်ပျက်ခြင်း ခဏိကနိရောဓသဘော ရှိသည်သာဟု အတိတ်သံသရာ တစ်လျှောက်လုံး အနာဂတ်

因为声闻只能观诸行的一部分。因此，在过去未来诸行中，贤善者本人能够观到的部分，与漫长轮回相比只是少数、一小部分。当坏灭随观智看见自己已经现见、当下显现并由观智观到的法组刹那不停止息这一刹那灭时，便由此对自己未曾、不能由观智直接观到的过去未来诸行作如下理解：它们同样具有刹那不停坏灭的刹那灭性质。也就是对遍及过去轮回和未来——

သံသရာ တစ်လျှောက်လုံး အတွင်း၌ တည်ရှိသော သင်္ခါရတရား မှန်သမျှကို အနုမာန မျက်ရမ်းဆ၍ ရှုခြင်းမျိုးသာ ဖြစ်သည်ဟု သဘောကျပါလေ။ အတိတ် အနာဂတ်ကို လုံးလုံးမရှုဘဲ အတိတ် အနာဂတ်တရားကိုလည်း ထိုနည်းလည်းကောင်းဟု ရှုသည် မဟုတ်သည်ကိုကား သတိပြုလေရာသည်။

——轮回的一切诸行，依已亲见之理作推断、概略推度。应当注意，这不是完全不观过去未来，而只笼统地说过去未来法也同样如此。

ဤသို့ အဓိပ္ပါယ် မယူဆတတ်ပါက ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်တိုင်အောင်သော ရှေးပိုင်း ဝိပဿနာဉာဏ်တို့၏ အရှုခံအာရုံ သင်္ခါရတရားက တစ်မျိုး တခြား တစ်ပါးတည်း၊ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံ သင်္ခါရတရားက တစ်မျိုးတခြား တစ်ပါးတည်းဟု အဓိပ္ပါယ်သက်ရောက်သွားမည် ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့လည်း အဓိပ္ပါယ် မသက်- ရောက်သင့်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ----- ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်၌ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် တိုင်အောင်သော ဝိပဿနာဉာဏ်တို့၏ အရှုခံအာရုံ ပရမတ္ထဓာတ်သားနှင့် ဤဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံ ပရမတ္ထ ဓာတ်သားတို့ကို အတူတူပင် ထုတ်ဖော်၍ ဟောကြားထားတော်မူသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရှေးပိုင်း ဝိပဿနာ ဉာဏ်တို့၌ အတိတ် အနာဂတ် တရားများကို ပစ္စက္ခဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်သည် တိုင်အောင် ရှု၍ရသည်ဖြစ်ပါလျှင် ဤဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ပိုင်းသို့ ရောက်ရှိမှ အတိတ်အနာဂတ် သင်္ခါရတရား

若不如此理解，就会变成：截至生灭随观智的前阶段诸观智所观是一类诸行，坏灭随观智所观又是另一类诸行。这种解释不应成立，因为《无碍解道》把截至生灭随观智的诸观智所观究竟法，与坏灭随观智所观究竟法，同样一一宣说。既然在前阶段观智中，过去未来法可以由现见智亲自现前、洞彻知见，那么到了坏灭随观智阶段，是否反而应当说——

မှန်သမျှကို အနုမာန အလျော်မှန်းဆသည့် အနွယဉာဏ်ဖြင့်သာ ရှုရမည်ဟု ဆိုသင့် မဆိုသင့်ကိုကား အသင် သူတော်ကောင်း ကိုယ်တိုင် စဥ်းစားသင့်လှပေသည်။

——一切过去未来诸行都只能以作推断、概略推度的类智来观？贤善者对此应当亲自善加思量。

ထိုကြောင့် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည် အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ဟူသော ကာလသုံးပါးအတွင်း၌ တည်ရှိသော သင်္ခါရတရားတို့တွင် မိမိ ရှုနိုင်သမျှသော သင်္ခါရတရားမှန်သမျှ၏ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏသုံးပါး အပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံနေသည့် ခဏတ္တယသင်္မဂီအခိုက်အတန့်ကို အထူးသဖြင့် ဘင်အခိုက်အတန့်ကို ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ရှုနိုင်ပါက ယင်း ခဏတ္တယသင်္မဂီ အခိုက်အတန့်အတွင်း၌ တည်ရှိနေသော သို့မဟုတ် ဘင်ခဏ ဘင်ကာလအတွင်း၌ တည်ရှိသော သင်္ခါရတရားမှန်သမျှသည် သမ္ပတိဒိဋ္ဌ = လက်ငင်း မျက်မှောက် သိမြင်အပ်သော တရားပင် ဖြစ်သည်။ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုလိုက်မိ ရှုလိုက်နိုင်သော တရား၏ ရှေ့နောက်၌ တည်ရှိသော မရှုလိုက်မိ မရှုလိုက်နိုင်သော အတိတ် အနာဂတ်တရားတို့ကား အဒိဋ္ဌ-အတီတာနာဂတ တရားတို့ ဖြစ်ကြ၏။ ဤသို့ ခွဲခြား မှတ်သားပါလေ။ ဤသို့ ယူဆပါမှ လက်ခံနိုင်ပါမှ ရှေးရှေး ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံ

因此，禅修者对于过去、未来、现在三时诸行，凡自己能够观到的，都应以观智看见其具足生、住、灭三刹那的时段，尤其看见灭刹那。凡处在这种三刹那具足的时段或坏灭刹那中的诸行，都是当下现见、现前知见之法；位于已经由观智观到之法前后，而自己未曾、不能观到的过去未来法，才是‘未见的过去未来法’。应当如此分别记住。唯有接受这种解释，前前观智与后后观智的所缘——

အာရုံနှင့် နောက်နောက် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံတို့သည် တစ်သားတည်း ညီညွတ်ကြမည် ဖြစ်ပေသည်။

——才能彼此一致。

ခွာနိုင် ပယ်နိုင်သည်

能够远离、舍断

ဤ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အပြားရှိသော အနိစ္စာနုပဿနာစသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဝိပဿနာဘာဝနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် ပွားများအားထုတ်လျက်ရှိသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် စွန့်လွှတ်၏၊ မစွဲလမ်းတော့ပေ။ အဘယ်သဘောကို ဆိုလိုပါသနည်း? ဟူမူ -----

以此前所说无常随观等种种方法精勤修习观业处的禅修者，能够舍弃，不再执著。其意是什么呢？

原书第 301 页

ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း အနိစ္စာနုပဿနာစသော အနုပဿနာဉာဏ်သည် တဒင်္ဂ၏ အစွမ်းဖြင့် ကိလေသာတို့ကို ပယ်စွန့်၏။

无常随观等随观智，以彼分断诸烦恼。

ကိလေသာတို့ကို ပယ်စွန့်ခဲ့သော် ထိုကိလေသဝဋ်လျှင် အကြောင်းရင်းခံရှိသော ကမ္မဝဋ်ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ရေတွက်- အပ်သော ဘဝသစ်ကို ပြုပြင်စီမံတတ်သော အဘိသင်္ခါရတရားတို့ကိုလည်း ပယ်စွန့်ပြီး ဖြစ်၏။ တစ်ဖန် ကံ - ကိလေသာတို့ကို ပယ်စွန့်သည်ရှိသော် ထိုကံမှ = ထိုကံကြောင့် ဖြစ်လတ္တံ့ ဖြစ်ကုန်သော ဝိပါက်ခန္ဓာတို့ကိုလည်း ပယ်စွန့်သည်ပင် မည်၏။

烦恼一经舍断，依以烦恼轮为根源的业轮而摄、能造作新有的胜行也已舍断；业与烦恼一经舍断，由该业将在未来生起的果报蕴，也就称为已经舍断。

ဤအနိစ္စာနုပဿနာဉာဏ်စသော ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်သည် ခန္ဓာတို့နှင့်တကွ အဘိသင်္ခါရတရားတို့နှင့် တကွ ကိလေသာတို့ကို ပယ်စွန့်ခြင်းကြောင့် ပရိစ္စာဂပဋိနိဿဂ္ဂလည်း မည်၏။ သင်္ခတတရားတို့၌ အနိစ္စဖြစ်မှု စသော အပြစ်ကို မြင်သဖြင့်လည်း ထိုအနိစ္စစသည်မှ ပြောင်းပြန်ဖြစ်သော နိစ္စ-သုခစသော သဘောရှိသော နိဗ္ဗာန်၌ ထိုနိဗ္ဗာန်သို့ ညွတ်သော စိတ်နှလုံးရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ပြေးဝင်ခြင်းကြောင့် ပက္ခန္ဒနပဋိနိဿဂ္ဂလည်း မည်၏ဟု ဆိုအပ်ပေသည်။ ထိုကြောင့် ထိုအနိစ္စာနုပဿနာစသော ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော ယောဂါဝစရ ရဟန်းတော်သည် ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း ကိလေသာတို့ကိုလည်း တဒင်္ဂအားဖြင့် ပယ်စွန့်၏၊ နိဗ္ဗာန်၌လည်း ညွတ်ကိုင်းရှိုင်းသောအားဖြင့် ပြေးဝင်၏ = စိတ်နှလုံး ညွတ်ကိုင်းရှိုင်း၏။ ကိလေသာတို့ကို ဖြစ်စေသည်၏ အစွမ်းဖြင့် ကိလေသာတို့ကို ယူလည်း မယူ။ သင်္ခတတရားတို့၏ အနိစ္စဖြစ်မှုစသော အပြစ်ကို

无常随观智等坏灭随观智，由于把烦恼连同诸蕴、胜行一起舍弃，所以称为遍舍舍遣；又由于看见有为法无常等过患，心倾向并跃入与无常等相反、具有常与乐等性质的涅槃，所以也称为趣入舍遣。因此，具足无常随观等坏灭随观智的禅修比丘，如上所说，不但以彼分断烦恼，也因心倾向涅槃而趣入涅槃。他不再以令烦恼生起的方式取著烦恼；又因为清楚看见有为法无常等过患——

ရှင်းရှင်းကြီး လင်းလင်းကြီး သိမြင်နေသည့်အတွက်၊ သင်္ခတတရားတို့၏ အနိစ္စဖြစ်မှုစသော အပြစ်ကို မမြင်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် သင်္ခတဖြစ်သော အာရုံကို ''ငါ-ငါ့ဟာ''ဟု တဏှာ-ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် မစွဲယူ။ ထိုကြောင့် ----- ပဋိနိဿဇ္ဇတိ နော အာဒိယတိ = စွန့်လွှတ်၏၊ မစွဲယူ ---- ဟု ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၉။) ဤတိုင်အောင်သော စကားရပ်တို့ကား အထက်တွင် ရေးသားတင်ပြထားသော ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်ကို တစ်ဆင့်ပြီး တစ်ဆင့် ရှင်းလင်းဖွင့်ဆိုထားသော အဋ္ဌကထာ ဋီကာ စကားရပ်တို့ကို ရှင်းလင်းတင်ပြချက်များပင် ဖြစ်ကြသည်။ ယခုတစ်ဖန် ယင်း ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော် ဘင်္ဂဉာဏ်ခန်း၌ လာရှိသော ဂါထာ (၄)ဂါထာတို့ကို ဆက်လက်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြအပ်ပါသည်။ ဂါထာ တစ်ခုပြီးမှ တစ်ခုကို ရှင်းလင်းတင်ပြပေအံ့။

——不再由于看不见这些过患，而以爱、见把有为所缘执作‘我、我所’。所以说：‘舍遣，不执取。’（《清净之道》2-279。）至此，都是在说明义注、复注怎样逐层解释前引《无碍解道》坏灭智章的巴利。下面继续解释该章的四首偈颂，逐偈说明。

ဂါထာဒေသနာများ

偈颂教说

၁။ ဝတ္ထုသင်္ကမနာ စေဝ၊ ပညာယ စ ဝိဝဋ္ဋနာ။

巴利《无碍解道》第一偈上半（缅文字体）：‘၁။ ဝတ္ထုသင်္ကမနာ စေဝ၊ ပညာယ စ ဝိဝဋ္ဋနာ။’

အာဝဇ္ဇနာဗလဉ္စေဝ၊ ပဋိသင်္ခါဝိပဿနာ။ (ပဋိသံ-၅၆။)

巴利第一偈下半（缅文字体）：‘အာဝဇ္ဇနာဗလဉ္စေဝ၊ ပဋိသင်္ခါဝိပဿနာ။ (ပဋိသံ-၅၆။)’译：一、所缘的转移，以及慧从生起退出；亦有转向之力，这就是审察观。（《无碍解道》56。）

၁။ ဝတ္ထုသင်္ကမနာ စေဝ = ရှေးဝတ္ထုမှ တစ်ပါးသော နောက်ဝတ္ထုသို့ ပြောင်းခြင်းလည်းကောင်း။ ပညာယ = သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း-ပျက်ခြင်း ဥဒယ-ဝယကို ရှုမြင်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိပဿနာ ပညာ၏။ ဝိဝဋ္ဋနာ စ = အပျက်(= ဝယ)သက်သက်ကိုသာ ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူသည်၏အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်း (= ဥဒယ)မှ နစ်ခြင်းလည်းကောင်း။ အာဝဇ္ဇနာဗလဉ္စေဝ = အခြားမဲ့၌ ဆင်ခြင်ခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်သည်၏ အဖြစ် လည်းကောင်း။ ဧသာ = ဤသည်ကား။ ပဋိသင်္ခါဝိပဿနာ = ရုပ်စသော သင်္ခါရအာရုံကို သိ၍ အပျက် ဘင်ကို ရှုသော ပဋိသင်္ခါဝိပဿနာ = ဘင်္ဂါနုပဿနာ မည်၏။

一、‘所缘的转移’，是从先前所缘转向另一个后来所缘；‘慧的’，指由观诸行生灭而生起的观慧；‘从生起退出’，是只以智辨取坏灭而从生起退出；‘亦有转向之力’，是能够无间转向；这就是知道色等诸行所缘以后观坏灭的审察观，也就是坏灭随观。

ဤဂါထာ၌ (က) ဝတ္ထုသင်္ကမနာ၊ (ခ) ပညာယ ဝိဝဋ္ဋနာ၊ (ဂ) အာဝဇ္ဇနဗလ - ဟု ရှင်းလင်းတင်ပြရန် စကားသုံးခွန်း ရှိနေ၏။ ယင်း စကားရပ်တို့ကို တစ်ခုပြီး တစ်ခု ဆက်လက်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြအပ်ပါသည်။

本偈有三个需要解释的词组：（甲）所缘的转移；（乙）慧从生起退出；（丙）转向之力。下面逐一说明。

(က) ဝတ္ထုသင်္ကမနာ = ဝတ္ထုပြောင်းခြင်း ----- ဤအရာ၌ ရူပက္ခန္ဓာ အစ ဇရာ-မရဏ အဆုံးတိုင်အောင်သော သင်္ခတတရား အားလုံးတို့သည် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံတရားများ ဖြစ်ကြသဖြင့် ဝိပဿနာဉာဏ်၏

（甲）所缘的转移：这里，从色蕴直到老死的一切有为法，都是观智所观的所缘；因为它们是观智生起、安住之处，所以称为‘所缘’——

原书第 302 页

ဖြစ်ရာ ဌာန = တည်ရာ အာရုံဖြစ်သောကြောင့် ဝတ္ထုဟူသော အမည်ကို ရရှိကြသည်။ ဝတ္ထုပြောင်းခြင်းဟူသည် ထိုဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံ = ဝတ္ထုကို ပြောင်းရွှေ့၍ ရှုခြင်းကို ဆိုလိုပေသည်။

——所谓所缘的转移，就是更换观智所观的所缘而观。

ပုံစံ ----- ရူပက္ခန္ဓာ = ရုပ်တရား၏ အပျက် = ဘင်ကို ရှုပြီးလတ်သော် တစ်ဖန် ----- အကြင် စိတ်ဖြင့် ရုပ်တရား၏ အပျက် = ဘင်ကို ရှု၏၊ ထိုရှုသော ဝိပဿနာစိတ်၏လည်း အပျက် = ဘင်ကို တစ်ဖန်ရှုသည်၏ အစွမ်းဖြင့် ရုပ်တရား၏ ဘင်ဟူသော ရှေးဖြစ်သော အာရုံမှ ဝိပဿနာစိတ်၏ ဘင်ဟူသော တစ်ပါးသော အာရုံသို့ ပြောင်းခြင်း = ပြောင်း၍ ရှုခြင်းတည်း။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈ဝ။) သင်္ကမနာ = ပြောင်းရွှေ့ခြင်း ----- ဝိပဿနာစိတ်တို့သည်လည်း အနိစ္စတရားမျိုးတို့သာ ဖြစ်ကြသဖြင့် စိတ္တက္ခဏတစ်ခု၏ အတွင်း၌ အကျုံးဝင်သော တစ်ခုတည်းသော ဝိပဿနာစိတ်သည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ = အာရုံတစ်ခုမှ အာရုံတစ်ခုသို့ ပြောင်းရွှေ့ဖြစ်ရိုး ဓမ္မတာမရှိပေ။ ရုပ်တရားကို အာရုံယူ၍ ရှုနေသော ဝိပဿနာ စိတ်သည် ဝေဒနာတရားကို အာရုံယူ၍ ဝိပဿနာ ရှုခိုက်၌ မရှိတော့ပြီ ဖြစ်၏။ ဖြစ်သည့်နေရာ ဖြစ်သည့် အာရုံ၌သာ ပျက်သွား၏။ ထိုကြောင့် ဤ၌ ပြောင်းရွှေ့မှုဟူသည် ရုပ်တရား၏ အပျက် = ဘင်ကို ရှုသော ရှေး

格式是：观色蕴、色法的坏灭以后，再观那曾观色法坏灭的观心本身之坏灭；如此便从前一所缘——色法的坏灭——转向另一所缘——观心的坏灭。（《清净之道》2-280。）所谓‘转移’，并不是同一个观心在一个心识刹那内从一处移到另一处、从一个所缘移到另一个所缘。观心也是无常法；当观心转而以受法为所缘时，先前以色法为所缘的观心已经不存在，早已在其生起处、所缘处坏灭。因此，这里所谓转移，是把观色法坏灭的前一观心，与观该前一观心坏灭的后一观心，依二者同为观心这一点——

ဝိပဿနာစိတ်နှင့် ယင်းဝိပဿနာစိတ်၏ အပျက် = ဘင်ကို ရှုသော နောက်ဝိပဿနာစိတ်တို့၏ ဝိပဿနာ စိတ်ခြင်း တူညီသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဧကတ္တနည်းအားဖြင့် တစ်ခုတည်းကဲ့သို့ ပြု၍ ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြား တစ်မျိုးတစ်ဖုံအားဖြင့် အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို ယူဆလက်ခံခဲ့သော် ''ရုပ်တရား၏ အပျက်လျှင် အာရုံရှိသော ဝိပဿနာ ဉာဏ်သည် အခြားတစ်မျိုးသာတည်း၊ ထိုရုပ်တရား၏ အပျက်လျှင် အာရုံရှိသော ဝိပဿနာစိတ်၏ အပျက်လျှင် အာရုံရှိသော ဝိပဿနာဉာဏ်သည် အခြားတစ်မျိုးသာလျှင်တည်း။ ဝိပဿနာစိတ် တစ်လုံးစီ တစ်မျိုးစီသာ ဖြစ်၏၊ ထိုကြောင့် ပြောင်းရွှေ့ခြင်းသည် အဘယ်မှာလျှင် ရှိနိုင်အံ့နည်း'' - ဤကဲ့သို့သော မလိုလားအပ်သော အနက် အဓိပ္ပါယ်မျိုးသည် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပေသည်။ အောက်တွင် ဆက်လက် တင်ပြမည့် - ပညာယ ဝိဝဋ္ဋနာ ဟူသော စကားရပ်၌လည်း အဓိပ္ပါယ်နည်းတူ မှတ်ပါ။ (မဟာဋီ-၂-၄၄၂-၄၄၃။) ဤဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ပိုင်း၌ကား အထက်ပါအတိုင်း ဝတ္ထုများကို ပြောင်း၍ ပြောင်း၍ ရှုရမည် ဖြစ်သည်။

——运用同一理路而说成仿佛同一个心。若作另一种解释，就会产生不应有的结论：‘以色法坏灭为所缘的观智是一种，以观该观心坏灭为所缘的观智又是另一种；每一个观心都各不相同，哪里还能有所谓转移？’下面‘慧从生起退出’也应依同样义理理解。（《大复注》2-442—443。）在坏灭随观智阶段，应当这样不断更换所缘而观。

စိတ်ဟူရာ၌ မဟာကုသိုလ် ဝိပဿနာ မနောဒွါရိကဇောဝီထိ နာမ်တရားစုကိုပင် ဆိုလိုကြောင်းကိုလည်း မှတ်သား- ပါ။ ယေဘုယျအားဖြင့် မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း တစ်ကြိမ်၊ ဇော ခုနစ်ကြိမ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။

这里所谓心，是由大善观智主导的意门速行心路名法组；通常是一次意门转向、七次速行。

(ခ) ပညာယ ဝိဝဋ္ဋနာ = ဝိပဿနာပညာ၏ အဖြစ် (= ဥဒယ) မှ ဆုတ်နစ်ခြင်း ---- ဉာတအမည်ရသော သင်္ခါရတရားတို့၏လည်းကောင်း၊ ဉာဏအမည်ရသော ဝိပဿနာဉာဏ်၏လည်းကောင်း အဖြစ်-အပျက် = ဥဒယ- ဝယကို ရှုသည်၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်နေသော ဝိပဿနာပညာ၏ ယင်း ဉာတ-ဉာဏတရားတို့၏ ဖြစ်မှု = ဥဒယကို လွှတ်၍ အပျက် = ဝယကိုသာလျှင် ယူသည်၏အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်မှု = ဥဒယမှ ဆုတ်နစ်ခြင်းသဘောသာ တည်း။ ထိုကြောင့် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဉာတတရား ဉာဏတရားနှစ်မျိုးလုံးတို့၏ ဖြစ်မှု = ဥဒယကို စွန့်ပယ်၍ အပျက် = ဝယ၌သာ မိမိ၏ ဝိပဿနာဘာဝနာစိတ်ကို ကောင်းစွာတည်အောင် ကြိုးစားအားထုတ်ရမည် ဖြစ်သည်။

（乙）慧从生起退出：由观称为所知的诸行、称为智的观智这两类法的生灭而生起的观慧，舍弃所知、智二法的生起，只取其坏灭；这就是从生起退出。因此，禅修者应舍弃所知、智二法的生起，努力令自己的观修心稳固安住于坏灭。

(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈ဝ။ မဟာဋီ-၂-၄၄၃။)

（《清净之道》2-280；《大复注》2-443。）

(ဂ) အာဝဇ္ဇနဗလ = ဆင်ခြင်နိုင်သည့် စွမ်းအင် ---- ရုပ်တရား၏ အပျက်ဘင်ကို ရှုပြီးလတ်သော် တစ်ဖန် ယင်း ရုပ်တရား၏ အပျက် = ဘင်လျှင် အာရုံရှိသော = ရုပ်တရား၏ အပျက် = ဘင်ကိုရှုသော ဝိပဿနာ စိတ်၏ အပျက် = ဘင်ကို ရှုခြင်း မြင်ခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်သည်၏ အဖြစ်သည် အာဝဇ္ဇနဗလ မည်၏။ ဤစကားရပ်ဖြင့် ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်၏ အဝါးဝစွာ နိုင်နိုင်နင်းနင်း ရှုနိုင်မှု စွမ်းအားရှိမှုကို ပြောဆိုပေသည်။

（丙）转向之力：观色法坏灭以后，能够再去观见以色法坏灭为所缘、曾观色法坏灭的观心本身之坏灭，这种能力称为转向之力。这个词显示坏灭随观智已经熟练、能够有力而纯熟地观照。