行道智见清净释（之二）
《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版
观禅篇 · 原书第 303–323 页 · 226 个翻译单元
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 303 页
ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း ဝတ္ထုသင်္ကမနာ၊ ပညာယ ဝိဝဋ္ဋနာ၊ အာဝဇ္ဇနဗလ ----- ဤသုံးမျိုးသည်ကား အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါ ဘင်္ဂါနုပ- ဿနာဉာဏ် မည်ပေသည်။ ရုပ်တရား၏ အပျက် = ဘင်ကို ဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ ထိုသိသော ဉာဏ်၏ အပျက် = ဘင်ကို တစ်ဖန်ပြန်၍ ဝိပဿနာရှုသော အနုပဿနာ ဟူလိုသည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈ဝ။ မဟာဋီ-၂-၄၄၃။) ဝေဒနာက္ခန္ဓာ အစ၊ ဇရာ-မရဏ အဆုံးရှိသော သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက် = ဘင်ကို ရှု၍ ထို အပျက် = ဘင်ကို ရှုသော ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အပျက် = ဘင်ကိုပင် တစ်ဖန်ပြန်၍ ဝိပဿနာရှုရာတို့၌လည်း အာရမ္မဏ ပဋိသင်္ခါ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ် မည်ပုံကို သဘောပေါက်ပါလေ။
所缘转移、慧从生起退出、转向之力这三项，合称审察所缘的坏灭随观智：以智知道色法坏灭，又返观该能知之智的坏灭。对于从受蕴直到老死的诸行，也同样先观其坏灭，再观曾观该坏灭的观智之坏灭；应当理解，这也称为审察所缘的坏灭随观智。（《清净之道》2-280；《大复注》2-443。）
၂။ အာရမ္မဏအနွယေန၊ ဥဘော ဧကဝဝတ္ထနာ။
巴利《无碍解道》第二偈上半（缅文字体）：‘၂။ အာရမ္မဏအနွယေန၊ ဥဘော ဧကဝဝတ္ထနာ။’
နိရောဓေ အဓိမုတ္တတာ၊ ဝယလက္ခဏဝိပဿနာ။ (ပဋိသံ-၅၅။)
巴利第二偈下半（缅文字体）：‘နိရောဓေ အဓိမုတ္တတာ၊ ဝယလက္ခဏဝိပဿနာ။ (ပဋိသံ-၅၅။)’译：二、依所缘而推知，对已见、未见二者作同一确定；倾向于止息，这就是坏灭相观。（《无碍解道》55。）
အာရမ္မဏအနွယေန = လက်ငင်း မျက်မှောက် သိမြင်အပ်သော ဒိဋ္ဌဖြစ်သော အာရုံကို အစဥ်လျှောက် သဖြင့်။ ဥဘော = ဒိဋ္ဌ-အဒိဋ္ဌ အာရုံနှစ်မျိုးတို့ကို။ ဧကဝဝတ္ထနာ = ခဏဘင်ဟူသော တစ်ခုတည်းသော သဘော အားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းလည်းကောင်း။ နိရောဓေ = သင်္ခါရတရားတို့၏ ခဏမစဲ တသဲသဲ ချုပ်ပျက်ခြင်း ခဏိကနိရောဓ၌။ အဓိမုတ္တတာ = ညွတ်ကိုင်းရှိုင်းသော အဖြစ်လည်းကောင်း။ ဧသာ = ဤသည်ကား။ ဝယ- လက္ခဏဝိပဿနာ = သင်္ခါရတရားတို့၏ ပျက်ခြင်း ဝယလက္ခဏာကို ရှုသော ဝိပဿနာ မည်၏။
‘依所缘而推知’，是随着当下现见的已见所缘而推知；‘二者’，指已见、未见两类所缘；‘作同一确定’，是依同一刹那坏灭性质而分别确定；‘于止息’，指诸行刹那不停坏灭的刹那灭；‘倾向’，就是心倾向于此。这就称为观诸行坏灭相的坏灭相观。
အာရမ္မဏအနွယေန ဥဘော ဧကဝဝတ္ထနာ ----- ပစ္စက္ခအားဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်အပ်ပြီးသော ရှုမြင်အပ်ပြီးသော ဉာတ-ဉာဏ အမည်ရသော သင်္ခါရအာရုံကို အစဥ်လျှောက်သဖြင့် လက်ငင်းဒိဋ္ဌ သိမြင်အပ်သော ဤပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော သင်္ခါရတရားသည် ပျက်သကဲ့သို့ ထို့အတူ အတိတ်၌လည်း သင်္ခါရတရားအပေါင်းသည် ပျက်ခဲ့ပြီ၊ နောင်အနာဂတ်၌လည်း ပျက်လတ္တံ့ဟု ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုမြင်အပ်- ပြီးသော ဒိဋ္ဌအာရုံ၊ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မရှုမြင်အပ်သေးသော အဒိဋ္ဌအာရုံဟူသော နှစ်ပါးကုန်သော အာရုံတို့ကို ဤခဏဘင်အားဖြင့် ခဏမစဲ တသဲသဲ ပျက်ခြင်းဟူသော တူသော သဘောအားဖြင့်သာလျှင် ကောင်းစွာ မှတ်သားခြင်းကို ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ပြုလုပ်အပ်ပေသည်။ (ဤ၌ ဒိဋ္ဌတရား အဒိဋ္ဌတရားနှင့် ပတ်သက်၍ ယူဆပုံကို အထက်တွင် ရှင်းပြခဲ့သည့် အတိုင်းသာ မှတ်ပါ။) မှန်ပေသည် ----- ရှေးရှေးအဋ္ဌကထာ ဆရာတော်တို့သည် ဤစကားကို မိန့်ဆိုတော်မူကြကုန်၏။
所谓‘依所缘而推知，对二者作同一确定’，是说禅修者随着自己已经以现见智亲自现前、洞彻知见的所知、智诸行所缘，作意：‘当前这些诸行怎样坏灭，过去诸行也已经这样坏灭，未来诸行也将这样坏灭。’于是对于已经由观智看见的已见所缘与尚未由观智看见的未见所缘，依二者共同的刹那不停坏灭性质而善加确定。〔这里关于已见、未见法的理解，仍如上文所释。〕诚然，古代义注师曾说：
သံဝိဇ္ဇမာနမှိ ဝိသုဒ္ဓဒဿနော၊ တဒနွယံ နေတိ အတီတနာဂတေ။
巴利古注偈上半（缅文字体）：‘သံဝိဇ္ဇမာနမှိ ဝိသုဒ္ဓဒဿနော၊ တဒနွယံ နေတိ အတီတနာဂတေ။’
သဗ္ဗေပိ သင်္ခါရဂတာ ပလောကိနော၊ ဥဿာဝဗိန္ဒူ သူရိယေဝ ဥဂ္ဂတေ။
巴利古注偈下半（缅文字体）：‘သဗ္ဗေပိ သင်္ခါရဂတာ ပလောကိနော၊ ဥဿာဝဗိန္ဒူ သူရိယေဝ ဥဂ္ဂတေ။’译：对于现存法，具清净见者，把随彼之智导向过去、未来；一切诸行之聚都有坏灭性，犹如太阳升起时露滴消散。
သံဝိဇ္ဇမာနမှိ = ပစ္စက္ခအားဖြင့် ရအပ်သော သိအပ် မြင်အပ်သော ပစ္စုပ္ပန် သင်္ခါရတရားအပေါင်း၌ (= ဒိဋ္ဌ တရား ဟူလိုသည်)။ ဝိသုဒ္ဓဒဿနော = အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်သော သင်္ခါရတရားတို့၏ ဘင်ကို ရှုသောဉာဏ် အမြင် ရှိသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည်။ တဒနွယံ = ထိုပစ္စုပ္ပန် သင်္ခါရတရား၏ ဘင်ကိုရှုသော ဉာဏ်သို့ အစဥ်လိုက်၍ ဖြစ်သော ဝိပဿနာဉာဏ်ကို။ အတီတေ = အတိတ်ဖြစ်သော သင်္ခါရတရား၌လည်းကောင်း။
‘对于现存法’，指由现见智可以获得、知见的现在诸行之聚，也就是已见法；‘具清净见者’，指禅修者具有极其清净、能观诸行坏灭的智见；‘随彼之智’，指随着观现在诸行坏灭之智而生的观智；‘过去’，指过去诸行；
အနာဂတေ = အနာဂတ်ဖြစ်သော သင်္ခါရတရား၌လည်းကောင်း။ နေတိ = ဆောင်၏ = ဖြစ်စေ၏။ သဗ္ဗေပိ = ကြွင်းမဲ့ ဥဿုံ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော။ သင်္ခါရဂတာ = အတိတ်သင်္ခါရ အနာဂတ်သင်္ခါရ ပစ္စုပ္ပန်သင်္ခါရတရား အပေါင်းတို့သည်။ ပလောကိနော = ပျက်ခြင်းသဘော ရှိကုန်၏။ ကိမိဝ = အဘယ်ကဲ့သို့နည်းဟူမူကား။ သူရိယေ = နေသည်။ ဥဂ္ဂတေ = တက်လတ်သည်ရှိသော်။ ဥဿာဝဗိန္ဒု = ဆီးနှင်းပေါက်သည်။ ပလောကတိ ဣဝ = ပျောက်ပျက်သကဲ့သို့တည်း။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈ဝ။)
‘未来’，指未来诸行；‘导向’，即令其生起。‘一切’，即毫无遗漏；‘诸行之聚’，即过去、未来、现在一切诸行；‘有坏灭性’，即都具有坏灭的性质。如什么呢？如太阳升起时露滴消失。（《清净之道》2-280。）
原书第 304 页
= ပစ္စက္ခအားဖြင့် ပစ္စုပ္ပန်သင်္ခါရတရား အပေါင်း၌ ဘင်ကို ရှုသော အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်သော ဝိပဿနာ ဉာဏ်အမြင်ရှိသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုပစ္စုပ္ပန်သင်္ခါရတရား၏ ဘင်ကိုရှုသော ဉာဏ်သို့ အစဥ်လိုက်၍ ဖြစ်သော ဝိပဿနာဉာဏ်ကို အတိတ်သင်္ခါရတရား အနာဂတ်သင်္ခါရတရား၌ နည်းကို ဆောင်၏ ဝိပဿနာ ဉာဏ်ကို ဖြစ်စေ၏။ ကြွင်းမဲ့ဥဿုံ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် သင်္ခါရတရား မှန်သမျှတို့သည် ပျက်ခြင်း သဘောရှိကုန်၏၊ အဘယ်ကဲ့သို့နည်းဟူမူကား --- နေခြည် ထိပျောက် ဆီးနှင်းပေါက် ကဲ့သို့တည်း။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈ဝ။) ဤရှုကွက်မှာ ဘင်္ဂဉာဏ်၌ ထူးခြားသော ရှုကွက်ပင် ဖြစ်သည်။
也就是说：对于由现见智亲见的现在诸行之聚，禅修者具有极其清净、能观坏灭的观智；他使随着这现在观智而生的观智，也运用于过去诸行与未来诸行。过去、未来、现在的一切诸行无不具有坏灭性质，正如太阳光一照，露滴即消失。（《清净之道》2-280。）这是坏灭智特有的一种观法。
နိရောဓေ အဓိမုတ္တတာ = ခဏနိရောဓ၌ ညွတ်ကိုင်းရှိုင်းမှု ----- ဤသို့လျှင် ဒိဋ္ဌ-သင်္ခါရ၊ အဒိဋ္ဌ-သင်္ခါရ အားဖြင့် နှစ်မျိုးကုန်သော ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံတို့၏ ခဏမစဲ တသဲသဲ ပျက်နေသော ခဏဘင်၏ အစွမ်းအားဖြင့် တူမျှကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းကို ပြု၍ သင်္ခါရတရားတို့၏ ဘင်ဟု ဆိုအပ်သော ထိုချုပ်ခြင်း ခဏနိရောဓ၌သာလျှင် နှလုံးသွင်းသည်၏ အဖြစ်သည် ထိုခဏနိရောဓ၌ အလေးပြုသည်၏ အဖြစ်သည် ထိုခဏ နိရောဓ၌ ညွတ်သည်၏ အဖြစ်သည် ထိုခဏနိရောဓသို့ ကိုင်းသည်၏ အဖြစ်သည် ထိုခဏနိရောဓသို့ ရှိုင်းသည်၏ အဖြစ်သည် နိရောဓေ အဓိမုတ္တတာ = နိရောဓ၌ နှလုံးသွင်းမှု မည်၏။ ဤသို့ ပစ္စက္ခအားဖြင့် ရှုမြင်အပ်သည့် သင်္ခါရအာရုံသို့ အစဥ်လျှောက်သဖြင့် နှစ်ပါးကုန်သော ဒိဋ္ဌအာရုံ အဒိဋ္ဌအာရုံတို့ကို ခဏဘင်အားဖြင့် တူသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းသည် ပျက်ခြင်းဟု ဆိုအပ်သော ဝယလက္ခဏာကို ရှုသော ဝယလက္ခဏာ-
所谓‘倾向于止息’，是说先确定已见诸行、未见诸行这两类观智所缘，在刹那不停坏灭的刹那坏灭上性质相同；此后便只作意诸行之坏灭——刹那灭，尊重刹那灭，倾向、弯向、趋向刹那灭。这称为‘于止息作意’。如此，随着已经由现见智看见的诸行所缘，把已见、未见两种所缘确定为在刹那坏灭上具有同一性质，就是观坏灭相的——
နုပဿနာ = ဘင်္ဂါနုပဿနာ မည်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈ဝ။) ၃။ အာရမ္မဏဉ္စ ပဋိသင်္ခါ၊ ဘင်္ဂဉ္စ အနုပဿတိ။
——坏灭相观。（《清净之道》2-280。）巴利《无碍解道》第三偈上半（缅文字体）：‘အာရမ္မဏဉ္စ ပဋိသင်္ခါ၊ ဘင်္ဂဉ္စ အနုပဿတိ။’
သုညတော စ ဥပဋ္ဌာနံ၊ အဓိပညာဝိပဿနာ။ (ပဋိသံ-၅၆။)
巴利第三偈下半（缅文字体）：‘သုညတော စ ဥပဋ္ဌာနံ၊ အဓိပညာဝိပဿနာ။ (ပဋိသံ-၅၆။)’译：三、审察所缘，又随观坏灭；空性得以现起，这就是增上慧观。（《无碍解道》56。）
အာရမ္မဏဉ္စ = ရူပက္ခန္ဓာမှသည် ဇရာ-မရဏသို့ တိုင်အောင်သော သင်္ခါရအာရုံကိုလည်း။ ပဋိသင်္ခါ = သိ၍။ ဘင်္ဂဉ္စ = ထိုရုပ်တရားစသည်လျှင် အာရုံရှိသော စိတ်၏ ဘင်ကိုလည်း။ အနုပဿတိ = အဖန်တလဲလဲ ရှု၏။ သုညတော စ = သုညအားဖြင့်လည်း။ ဥပဋ္ဌာနံ = ထင်ခြင်းသည်။ ဣဇ္ဈတိ = ပြီးပြည့်စုံ၏။ အယံ = ဤသည်လျှင်။ အဓိပညာဝိပဿနာ = အဓိပညာဝိပဿနာ မည်၏။
‘所缘’，指从色蕴直到老死的诸行所缘；‘审察’，即了知；‘坏灭’，指以色法等为所缘之心的坏灭；‘随观’，即反复观照；‘以空’，指以空性；‘现起’得以圆满。这就是增上慧观。
အာရမ္မဏဉ္စ ပဋိသင်္ခါ ဘင်္ဂဉ္စ အနုပဿတိ = ရှေးဖြစ်သော ရုပ်တရားစသော သင်္ခါရအာရုံကို သိပြီး၍ ထိုရုပ်တရားစသော သင်္ခါရ၏ ပျက်ခြင်း ဘင်ကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ရှု၍၊ ထိုရုပ်တရားစသော သင်္ခါရတရား၏ ပျက်ခြင်း ဘင်ကိုရှုသော ဝိပဿနာစိတ်၏ ပျက်ခြင်းဘင်ကို တစ်ဖန်ထပ်၍ ဝိပဿနာရှု၏။ ဤသို့ ဉာတ-ဉာဏ အမည်ရသော နှစ်မျိုးသော တရားတို့၏ ပျက်ခြင်း ဘင်ကို ဝိပဿနာရှုသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်အား ----- ''သင်္ခါရတရားတို့သည်သာလျှင် ပျက်ကုန်၏၊ ထိုသင်္ခါရတရားတို့၏ ပျက်ခြင်း ဘင်သည် မရဏ မည်၏၊ သင်္ခါရတရားတို့မှ တစ်ပါးသော အတ္တ မည်စကောင်းသော တစ်စုံတစ်ယောက်သည် မရှိ။'' --- ဤသို့လျှင် အတ္တမှ ဆိတ်သုဥ်းသော သုညတသဘောအားဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့၌ ထင်ခြင်းသည် ပြည့်စုံ လာပေသည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈ဝ။) အဓိပညာဝိပဿနာ ----- (၁) ရုပ်တရားစသော သင်္ခါရအာရုံကို သိပြီး၍ ထိုရုပ်တရားစသော သင်္ခါရ
所谓‘审察所缘，又随观坏灭’，是说先了知色法等诸行所缘，以智观见这些诸行的坏灭，再观曾观色法等坏灭的观心本身之坏灭。禅修者如此观称为所知、智的两类法之坏灭时，会圆满地现见：‘只有诸行坏灭；诸行的坏灭称为死亡；除诸行之外，并无一个可称为自我的主体。’这就是诸行没有自我的空性现起。（《清净之道》2-280。）所谓增上慧观，包括：（一）了知色法等诸行所缘后，以这些所缘的坏灭为所缘而观的审察所缘智；（二）再观曾观色法等坏灭的观心之坏灭的坏灭随观智；（三）诸行没有自我的空性在智中现起的——
အာရုံ၏ ပျက်ခြင်း ဘင်ကို အာရုံပြု၍ ဝိပဿနာရှုသော အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါဉာဏ်၊ (၂) ထိုရုပ်တရားစသော သင်္ခါရတရား၏ ပျက်ခြင်း ဘင်ကို ရှုသော ဝိပဿနာစိတ်၏ ပျက်ခြင်းဘင်ကို တစ်ဖန်ထပ်၍ ဝိပဿနာရှုသော ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်၊ (၃) သင်္ခါရတရားတို့၌ အတ္တမှ ဆိတ်သုဥ်းသော သုညတသဘောအားဖြင့် ဉာဏ်၌ ထင်ခြင်း
——诸行没有自我的空性在智中现起——
原书第 305 页
ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း သုညတာနုပဿနာဉာဏ် ဤ ဉာဏ်အမြင် သုံးမျိုးသည် အဓိပညာဝိပဿနာ မည်ပေသည်။
——空随观智。以上三种智见，称为增上慧观。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈ဝ။)
（《清净之道》2-280。）
ထိုဉာတ-ဉာဏ အမည်ရသော နှစ်မျိုးသော သင်္ခါရတရားတို့၏ ပျက်ခြင်း ဘင်ကို ရှုမြင်တတ်သော ဘင်္ဂါ- နုပဿနာဉာဏ်သည် သင်္ခါရတရားတို့၏ တစ်စုံတစ်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ အတ္တ၏ အလိုသို့ မလိုက်ပါသည့် သဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်း၍ သိမြင်ခြင်းကြောင့် အနတ္တလက္ခဏာကို ထိုးထွင်း သိမြင်ခြင်းငှာ ဖြစ်၏။
坏灭随观智能观称为所知、智的两类诸行之坏灭，以智洞彻知见诸行不随任何个人、有情、自我的意愿而转，所以能够洞彻知见无我相。
ထိုကြောင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ ပျက်ခြင်း ဘင်ကို ဝိပဿနာ ရှုနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်ဝ၌ သင်္ခါရ တရားတို့၌ သုညတသဘောအားဖြင့် ထင်မြင်မှု ပြီးပြည့်စုံလာကြောင်းကို ဟောကြားတော်မူခြင်း ဖြစ်၏။
因此，圣典才说：观诸行坏灭的禅修者，其智中能圆满现起诸行的空性。
(မဟာဋီ-၂-၄၄၃။)
（《大复注》2-443。）
သင်္ခါရတရားတို့သည် တစ်စုံတစ်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ အတ္တ၏အလိုအတိုင်း လိုက်ပါ၍ ဖြစ်နိုင်ပါမူ သင်္ခါရတရားတို့ကို ဤသို့ မပျက်ပါစေလင့်ဟု တောင့်တခဲ့သော် တောင့်တသည့်အတိုင်း ရလေရာ၏၊ သို့သော် သင်္ခါရတရားတို့၌ တောင့်တသည့်အတိုင်း ရကားမရ ဖြစ်ခဲ့၏။ ထိုကြောင့် သင်္ခါရတရားတို့၌ အတ္တမှ ဆိတ်သုဥ်း- သော သုညတသဘောသည် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်ဝ၌ ထင်နေသည် ဟူလို။ ထိုကြောင့် ရှေး အဋ္ဌကထာ ဆရာတော်တို့သည် ဤသို့ မိန့်ဆိုတော်မူကြသည်။ ----- ခန္ဓာ နိရုဇ္ဈန္တိ န စတ္ထိ အညော၊ ခန္ဓာန ဘေဒေါ မရဏန္တိ ဝုစ္စတိ။
如果诸行真能随任何个人、有情、自我的意愿而转，那么祈愿‘愿诸行不要这样坏灭’，便应如愿；但对诸行的愿望从不如愿。所以，诸行没有自我的空性会在禅修者智中显现。古代义注师因此说：巴利偈上半（缅文字体）：‘ခန္ဓာ နိရုဇ္ဈန္တိ န စတ္ထိ အညော၊ ခန္ဓာန ဘေဒေါ မရဏန္တိ ဝုစ္စတိ။’译：诸蕴灭去，别无一物；蕴之破坏，称为死亡。
တေသံ ခယံ ပဿတိ အပ္ပမတ္တော၊ မဏိံ ဝ ဝိဇ္ဈံ ဝဇိရေန ယောနိသော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈၁။)
巴利偈下半（缅文字体）：‘တေသံ ခယံ ပဿတိ အပ္ပမတ္တော၊ မဏိံ ဝ ဝိဇ္ဈံ ဝဇိရေန ယောနိသော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈၁။)’译：不放逸者观见它们的灭尽，如工匠以金刚如理钻穿摩尼。（《清净之道》2-281。）
ခန္ဓာ = ခန္ဓာဖြစ်သော သင်္ခါရတရားတို့သည်သာလျှင်။ နိရုဇ္ဈန္တိ = ချုပ်ကုန်၏။ ဣမသ္မိံ လောကေ = ဤလောက၌။ အညော = ခန္ဓာမှတစ်ပါးသော ချုပ်တတ်သောတရား သေတတ်သောသူ မည်သည်။ န စ အတ္ထိ = မရှိသည်သာလျှင်တည်း။ ခန္ဓာနံ = ခန္ဓာတို့၏။ ဘေဒေါ = ပျက်ခြင်းကို။ မရဏန္တိ = မရဏဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။ တေသံ ခန္ဓာနံ = ထိုခန္ဓာဖြစ်သော တရားတို့၏။ ခယံ = ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း ထင်လှာသော ဘင်ကို။
‘诸蕴’，即作为蕴的诸行；‘灭去’，即止息。此世间除了蕴，并没有另一个能灭之法或会死之人。‘诸蕴的破坏’，称为‘死亡’。不放逸的禅修者以观智，看见那些蕴每一刹那显现的坏灭。
အပ္ပမတ္တော = မမေ့မလျော့သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ပဿတိ = ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုမြင်၏။ ယထာ ကိံ = အဘယ်ကဲ့သို့နည်းဟူမူကား။ ကုသလော ပုရိသော = လိမ္မာကျွမ်းကျင်သော ရွဲထွင်းသမား မင်းယောကျာ်း- သည်။ ယောနိသော ဥပါယေန = သင့်သောအကြောင်းဖြင့်။ မဏိံ = ရွဲပတ္တမြားကို။ ဝဇိရေန = စိန်ဖြင့်။ ဝိဇ္ဈံ = ဝိဇ္ဈန္တော =ထွင်းလတ်သည်ရှိသော်။ မဏိဿ = ရွဲပတ္တမြား၏။ ဆိဒ္ဒမေဝ = အပေါက်ကိုသာလျှင်။ မနသိကရောတိ ဣဝ = နှလုံးမူသကဲ့သို့။ မဏိဿ = ရွဲပတ္တမြား၏။ ဝဏ္ဏာဒိံ = အရောင်အဆင်း စသည်ကို။ န မနသိကရောတိ ဣဝ = နှလုံးမမူသကဲ့သို့။ ဧဝမေဝ = ဤဥပမာ အတူပင်လျှင်။ သင်္ခါရာနံ = သင်္ခါရတရားတို့၏။ နိရန္တရံ = အမြဲမပြတ် အကြားအလပ် မရှိသော။ ဘင်္ဂမေဝ = အပျက်ဘင်ကိုသာလျှင်။ ယောနိသော = အသင့်နည်း- မှန်အားဖြင့်။ မနသိကရောတိ (= အနိစ္စဟု ဒုက္ခဟု အနတ္တဟု) နှလုံးသွင်း၏။ သုညတော = အတ္တမှ ကင်းဆိတ်သော
如何看见呢？譬如善巧的宝石匠，以适当方法、用金刚钻穿摩尼宝珠时，只专注于宝珠的孔洞，不专注宝珠的色泽等；同样，他只如理作意诸行连续不断、无间的坏灭，把它作意为无常、苦、无我；以空性——没有自我——
သုညသဘောအားဖြင့်။ မနသိကရောတိ = နှလုံးသွင်း၏။ သင်္ခါရေ = သင်္ခါရတရား သက်သက်တို့ကိုသာလျှင်။
——作意诸行；
န မနသိကရောတိ = နှလုံးသွင်းသည်ကား မဟုတ်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈၁။) ခန္ဓာဖြစ်သော တရားတို့သည်သာလျှင် ချုပ်ကုန်၏။ ဤလောက၌ ခန္ဓာမှ တစ်ပါးသော ချုပ်တတ်သော တရား သေတတ်သောသူ မည်သည် မရှိသည်သာလျှင်တည်း။ခန္ဓာတို့၏ ပျက်ခြင်းကို ဘင် = မရဏဟူ၍ ဆိုအပ် ၏။ ထိုခန္ဓာဖြစ်သော တရားတို့၏ ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း ထင်လှာသော ဘင်ကို မမေ့မလျော့သော ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုမြင်၏။ အဘယ်ကဲ့သို့နည်းဟူမူကား ----- လိမ္မာကျွမ်းကျင်သော ရွဲထွင်းသမား မင်းယောကျာ်းသည် သင့်သောအကြောင်း ဥပါယ်နည်းလမ်းဖြင့် ရွဲပတ္တမြားကို စိန်ဖြင့် ထွင်းဖောက်လတ်သည် ရှိသော် ရွဲပတ္တမြား၏ အပေါက်ကိုသာလျှင် နှလုံးမူသကဲ့သို့ ရွဲပတ္တမြား၏ အရောင်အဆင်း စသည်ကို နှလုံးမမူ
并不离开诸行的坏灭而只作意诸行本身。（《清净之道》2-281。）只有作为蕴的法止息；此世间除了蕴，没有另一个能止息之法或会死之人。蕴的破坏称为坏灭、死亡。不放逸的禅修者以观智看见诸蕴每一刹那显现的坏灭。譬如善巧的宝石匠以适当方法用金刚钻穿摩尼宝珠，只专注宝珠的孔洞，不专注宝珠的色泽等——
原书第 306 页
သကဲ့သို့ ဤဥပမာအတူပင်လျှင် သင်္ခါရတရားတို့၏ အမြဲမပြတ် ခဏမစဲ တသဲသဲ ပြိုပြို ပျက်ပျက်နေသော ခဏဘင်ကိုသာလျှင် အသင့်နည်းမှန် လမ်းမှန်အားဖြင့် အနိစ္စဟု ဒုက္ခဟု အနတ္တဟု နှလုံးသွင်း၏။ အတ္တမှ ကင်းဆိတ်သော သုညသဘောအားဖြင့် နှလုံးသွင်း၏။ သင်္ခါရတရားတို့၏ ခဏဘင်ကို နှလုံးမသွင်းဘဲ သင်္ခါရတရား သက်သက်ကိုကား နှလုံးမသွင်းပေ။ တစ်နည်း -- စိန်ဖြင့် ရွဲပတ္တမြားကို ထွင်းဖောက်သော ရွဲသမား၏ ထွင်းဖောက် ပြီးရာ အရပ်သည် တစ်ဖန်ပြန်၍ ပြည့်ခြင်းသို့ မရောက်သကဲ့သို့ ဤဥပမာအတူပင်လျှင် စိန်ကောင်းနှင့်တူသော ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ ပျက်ခြင်း ဘင်ကို ရှုမြင်အပ်ပြီးသည်ရှိသော် ယင်းသင်္ခါရတရားတို့၌ တစ်ဖန်ပြန်၍ နိစ္စဟု စွဲယူခြင်းသည် မသက်ရောက်နိုင်တော့ပေ။ ဤသို့လျှင် သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက် ဘင်ကို သာလျှင် ရှု၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈၁။) ၄။ ကုသလော တီသု အနုပဿနာသု၊ စတဿော စ ဝိပဿနာသု။
——同样，他只以正确方法作意诸行连续不断、刹那不停崩坏的刹那坏灭，观为无常、苦、无我，以没有自我的空性作意；不离开刹那坏灭而只作意诸行本身。另一种解释是：宝石匠以金刚钻出的孔不会重新填满；同样，以坚硬金刚般的坏灭随观智观见诸行坏灭以后，对这些诸行的常执再也不能落入。如此只观诸行的坏灭。（《清净之道》2-281。）巴利《无碍解道》第四偈上半（缅文字体）：‘ကုသလော တီသု အနုပဿနာသု၊ စတဿော စ ဝိပဿနာသု။’
တယော ဥပဋ္ဌာနေ ကုသလတာ၊ နာနာဒိဋ္ဌီသု န ကမ္ပတိ။ (ပဋိသံ-၅၆။)
巴利第四偈下半（缅文字体）：‘တယော ဥပဋ္ဌာနေ ကုသလတာ၊ နာနာဒိဋ္ဌီသု န ကမ္ပတိ။ (ပဋိသံ-၅၆။)’译：四、善巧于三种随观，也善巧于四种观；由于善巧三种现起，不因种种见而动摇。（《无碍解道》56。）
တီသု အနုပဿနာသု = အနိစ္စာနုပဿနာ စသော သုံးမျိုးကုန်သော အနုပဿနာတို့၌။ ကုသလော = လိမ္မာကျွမ်းကျင်သော။ ဘိက္ခု = ယောဂါဝစရရဟန်းတော်သည်။ စတဿော စ ဝိပဿနာသု = နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ စသော လေးမျိုးသော အနုပဿနာတို့၌လည်းကောင်း။ တယော ဥပဋ္ဌာနေ စ = သုံးပါးသော ထင်ခြင်းတို့၌ လည်းကောင်း။ ကုသလတာ = လိမ္မာသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။ နာနာဒိဋ္ဌီသု = အထူးထူးသော ဒိဋ္ဌိတို့ကြောင့်။ န ကမ္ပတိ = မတုန်မလှုပ်။
‘于三种随观’，即于无常随观等三种随观；‘善巧’，即熟练。禅修比丘也善巧于厌离随观等四种观，以及三种现起；由于这种善巧，他不因种种见而动摇。
အနိစ္စာနုပဿနာ ဒုက္ခာနုပဿနာ အနတ္တာနုပဿနာဟူသော အနုပဿနာ သုံးမျိုးတို့၌ လိမ္မာကျွမ်းကျင်- သော ယောဂါဝစရရဟန်းတော်သည် နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ ဝိရာဂါနုပဿနာ နိရောဓာနုပဿနာ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ ဟူသော အနုပဿနာ လေးမျိုးတို့၌လည်းကောင်း၊ အနိစ္စတော ဥပဋ္ဌာန၊ ဒုက္ခတော ဥပဋ္ဌာန၊ အနတ္တတော ဥပဋ္ဌာန - ဟူသော သုံးမျိုးသော ထင်ခြင်းတို့၌လည်းကောင်း လိမ္မာသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အထူးထူးသော ဒိဋ္ဌိတို့ကြောင့် မတုန်မလှုပ်တော့ပေ။ (ပဋိသံ-၅၆။) တယော ဥပဋ္ဌာန = သုံးမျိုးသော ထင်ခြင်း ----- သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်ကို အာရုံယူ၍ အနိစ္စဟု ဝိပဿနာရှုရာ၌ သင်္ခါရတရားတို့၌ ကုန်ကုန် ပျက်ပျက်သွားသော ခယ-ဝယသဘောအားဖြင့် ထင်လှာခြင်းသည် အနိစ္စတော ဥပဋ္ဌာန = အနိစ္စအားဖြင့် ထင်ခြင်းတည်း။ သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်ကိုပင် အာရုံယူ၍ ဒုက္ခဟု ဝိပဿနာရှုရာ၌ သင်္ခါရတရားတို့၌ ကြောက်မက်ဖွယ် အခြင်းအရာအားဖြင့် ထင်လှာခြင်းသည် ဒုက္ခတော ဥပဋ္ဌာန
善巧于无常随观、苦随观、无我随观三种随观的禅修比丘，也善巧于厌离随观、离贪随观、灭随观、舍遣随观四种观，以及无常现起、苦现起、无我现起三种现起，所以不再因种种见而动摇。（《无碍解道》56。）所谓三种现起：取诸行坏灭为所缘而观无常时，诸行以不断灭尽、坏灭的灭尽坏灭性显现，这就是无常现起；取诸行坏灭为所缘而观苦时，诸行以可怖的行相显现，这就是苦——
= ဒုက္ခအားဖြင့် ထင်ခြင်းတည်း။ သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်ကိုပင် အာရုံယူ၍ အနတ္တဟု ဝိပဿနာရှုရာ၌ သင်္ခါရတရားတို့၌ အတ္တမှ ဆိတ်သုဥ်းသော သုညသဘောအားဖြင့် ထင်လှာခြင်းသည် အနတ္တတော ဥပဋ္ဌာန = အနတ္တအားဖြင့် ထင်ခြင်းတည်း။ (မဟာဋီ-၂-၄၄၄။) နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာစသော အနုပဿနာလေးမျိုးတို့၏ အဓိပ္ပါယ်သည် နောက်တွင် ထင်ရှားလတ္တံ့။
——现起；取诸行坏灭为所缘而观无我时，诸行以没有自我的空性显现，这就是无我现起。（《大复注》2-444。）厌离随观等四种随观的意义，将在后文显明。
ဤသို့လျှင် အမျိုးမျိုးသော ဒိဋ္ဌိတို့ကြောင့် တုန်လှုပ်မှု မရှိသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ''မချုပ်သေး သော သင်္ခါရတရားသည်သာလျှင် ချုပ်၏၊ မပျက်သေးသော သင်္ခါရတရားသည်သာလျှင် ပျက်၏''- ဤသို့ ဖြစ် ပေါ်လှာသော နှလုံးသွင်းခြင်း ရှိသည်ဖြစ်၍ ကွဲနေသော အားနည်းသော စိုစွတ်သော မြေခွက်စိမ်း၏ ကွဲခြင်းကို သာလျှင် ရှုမြင်ရသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဖရိုဖရဲ ကြဲလွှင့်အပ်သော သိမ်မွေ့သောမြူ၏ ပျောက်ပျက်ခြင်းကိုသာလျှင် ရှုမြင်ရသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အိုးကင်း၌ လှော်အပ်ကုန်သော နှမ်းတို့၏ ပျက်ခြင်းကိုသာလျှင် ရှုမြင်ရသကဲ့သို့
如此不再因种种见而动摇的禅修者，作意：‘只有尚未止息的诸行会止息，只有尚未坏灭的诸行会坏灭。’他就像只看见已经破裂、脆弱而潮湿的生陶坯破坏，像只看见散乱飘扬的细雾消失，又像只看见锅中炒烤的芝麻破裂——
原书第 307 页
ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း လည်းကောင်း - အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့၏ ဥပ္ပါဒ-ဌိတိ-ပဝတ္တ-နိမိတ္တကို လွှတ်၍ ယင်းသင်္ခါရတရားတို့၏ ပျက်ခြင်း ဘင်ကိုသာလျှင် ဝိပဿနာရှု၏။ ဥပမာ မည်သည်ကား မျက်စိအမြင်ရှိသော ယောကျာ်းသည် ရေကန်၏ ကမ်းပါး၌သော်လည်းကောင်း၊ မြစ်ကမ်းပါး၌သော်လည်းကောင်း ရပ်တည်လျက် ကြီးစွာသော မိုးသီး မိုးပေါက် ရှိသော မိုးသည် ရွာသွန်းလတ်သည် ရှိသော် ရေပြင်ပေါ်၌ ကြီးကုန် ကြီးကုန်သော ရေပြွက်တို့ကို ဖြစ်၍ဖြစ်၍ လျင်လျင်မြန်မြန် ပျက်သည်တို့ကိုသာလျှင် တွေ့မြင်ရာသကဲ့သို့ ---- ဤ ဥပမာ အတူသာလျှင် ထိုယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်သည် အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရား မှန်သမျှတို့သည် လျင်စွာ လျင်စွာ ပျက်ကုန် ပျက်ကုန်သည်တကားဟူ၍ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုမြင်၏။ မှန်ပေသည် ----- ဤသို့ ရေပြွက် တန္တု ပျက်လွယ်သည်ကို ရှုသော သဘော ရှိသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်ကို ရည်ရွယ်တော်မူ၍ ဘုရားရှင်သည် အောက်ပါ ဂါထာ ဒေသနာတော်ကို ဟောကြား-
——同样舍弃一切诸行的生起、住立、转起与相，只观诸行的坏灭。又如有眼之人站在池边或河岸，大雨倾盆时，只看见水面上不断生起的大水泡迅速破灭；同样，禅修者以观智看见一切诸行都在迅速、不断坏灭。诚然，世尊针对这种把诸行看成像水泡一样易坏的禅修者，宣说了下面的偈颂：
တော်မူ၏။ ----- ယထာ ဗုဗ္ဗုဠကံ ပဿေ၊ ယထာ ပဿေ မရီစိကံ။
巴利偈上半（缅文字体）：‘ယထာ ဗုဗ္ဗုဠကံ ပဿေ၊ ယထာ ပဿေ မရီစိကံ။’
ဧဝံ လောကံ အဝေက္ခန္တံ၊ မစ္စုရာဇာ န ပဿတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈၁။)
巴利偈下半（缅文字体）：‘ဧဝံ လောကံ အဝေက္ခန္တံ၊ မစ္စုရာဇာ န ပဿတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈၁။)’译：如观水泡，如观阳焰；如此观察世间者，死王不能看见。（《清净之道》2-281。）
ဗုဗ္ဗုဠကံ = ရေပြွက်ကို။ ပဿေ - ပဿေယျ ယထာ = ရှုသကဲ့သို့လည်းကောင်း။ မရီစိကံ = တံလျှပ်ကို။
‘水泡’，即水面的泡沫；‘如观’，即如同看见；‘阳焰’，即蜃景。
ပဿေ - ပဿေယျ ယထာ= ရှုသကဲ့သို့လည်းကောင်း။ ဧဝံ တထာ = ထို့အတူ။ လောကံ = သင်္ခါရလောကကို။
‘如观’，即如同看见；‘如此’，即同样；‘世间’，即诸行世间。
အဝေက္ခန္တံ = ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သက်ဝင်၍ အပျက် အပျက်ကိုသာ ရှုသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်ကို။ မစ္စုရာဇာ = ရှင်သေမင်းသည်။ န ပဿတိ = မမြင်ရလေပြီ။
‘观察者’，指以观智深入、只观坏灭的禅修者；‘死王不能看见’，即死王再也看不见他。
ရေပြွက်ကို ရှုမြင်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ တံလျှပ်ကို ရှုမြင်သကဲ့သို့လည်းကောင်း ထို့အတူ ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရလောကကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သက်ဝင်၍ အပျက် အပျက်ကိုသာ ရှုသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်ကို ရှင်သေမင်းသည် မတွေ့မြင်ရလေပြီ။ သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်ကို အရဟတ္တမဂ်ကို ရသည့်တိုင်အောင် ကြိုးစား အားထုတ်သဖြင့် အရဟတ္တမဂ်ကို ရရှိခြင်းဖြင့် တစ်ဖန် ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ခြင်း၏ မရှိခြင်းကြောင့် ပရိနိဗ္ဗာနစုတိ၏ နောင်တွင် ရှင်သေမင်း မမြင်နိုင်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ဆိုက်ရောက်တော်မူလေပြီဟု ဆိုလိုသည်။
如同看见水泡，如同看见阳焰，禅修者同样以观智深入色名法的诸行世间，只观坏灭；死王再也看不见他。其意是：他努力观诸行坏灭直到证得阿罗汉道；证得阿罗汉道以后，不再有新有生起，般涅槃死后便抵达死王所不能见的涅槃。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈၁။ မဟာဋီ-၂-၄၄၄။)
（《清净之道》2-281；《大复注》2-444。）
ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာစကားရပ်၌ ဥပမာသုံးရပ်နှင့် ဆက်စပ်၍ ဆိုလိုရင်းသဘောကို မဟာဋီကာ ဆရာတော်က ဤသို့ ရှင်းလင်း တင်ပြထားတော်မူ၏။ ----- ၁။ ဒုဗ္ဗလဘာဇနူပမာ = ကွဲနေသော အားနည်းသော စိုစွတ်သော မြေခွက်စိမ်း = မြေအိုး ဥပမာသည် သင်္ခါရတရားတို့၏ မိမိသဘောအားဖြင့် ပျက်တတ်သည်၏ အဖြစ်ကို ပြရခြင်း အကျိုးရှိ၏။
对于上引义注中的三则譬喻，《大复注》师解释如下：一、脆弱器皿喻——已经破裂、脆弱、潮湿的生陶坯或陶器——用于显示诸行依其自身性质必然坏灭。
၂။ ဝိပ္ပကိရိယမာနသုခုမရဇူပမာ = ဖရိုဖရဲ ကြဲလွှင့်အပ်သော သိမ်မွေ့သော မြူ ဥပမာသည် သင်္ခါရတရား- တို့၏ အချင်းချင်း မဆက်စပ်သည်၏အဖြစ် ဖရိုဖရဲ ပြန့်ကြဲသည်၏ အဖြစ်ကို ပြရခြင်းအကျိုးရှိ၏။
二、飘散细尘喻——散乱飞扬的微细尘雾——用于显示诸行彼此不相连、散乱分离。
၃။ ဘိဇ္ဇိယမာနတိလူပမာ = အိုးကင်း၌ လှော်အပ်သော နှမ်းဥပမာသည် သင်္ခါရတရားတို့၏ ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း၌ ပျက်ခြင်း သဘောရှိသည်၏ အဖြစ်ကို ပြရခြင်း အကျိုး ရှိ၏။ ဤသို့ မှတ်သားပါလေ။
三、破裂芝麻喻——锅中炒烤的芝麻——用于显示诸行每一刹那都具有坏灭的性质。应当如此记住。
(မဟာဋီ-၂-၄၄၄။)
（《大复注》2-444。）
原书第 308 页
အကျိုးအာနိသင် (၈) ပါးဖြင့် ခြံရံအပ်သော ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်
具八种功德利益的坏灭随观智
ဤသို့လျှင် ခပ်သိမ်းသော သင်္ခါရတရားတို့သည် လျင်စွာ လျင်စွာ ပျက်ကုန် ပျက်ကုန်ကာသာဟူ၍ အမြဲ မပြတ် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်အား ရှစ်ပါးသော အကျိုးအာနိသင်ဖြင့် ခြံရံအပ်သော ဘင်္ဂါနုပဿနာ ဉာဏ်သည် သန်မြန်သော စွမ်းအားသို့ ရောက်ရှိလာ၏။ ထိုဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်၌ ဤဆိုလတ္တံ့- တို့သည်ကား ရှစ်ပါးသော အကျိုးအာနိသင်တို့တည်း။
如此，禅修者以观智不断观见一切诸行都只在迅速、不断地坏灭；具八种功德利益的坏灭随观智，便在他心中达到锐利而有力的状态。坏灭随观智有如下八种功德利益：
၁။ ဘဝဒိဋ္ဌိ = သဿတဒိဋ္ဌိကို ပယ်ခွာနိုင်ခြင်း၊ (သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်ကိုပင် အမြဲမပြတ် ဝိပဿနာ- ဉာဏ်ဖြင့် ရှုမြင်နေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ အတ္တသည် မြဲ၏ဟု စွဲယူသော သဿတဒိဋ္ဌိ၏ ဖြစ်နိုင်ခွင့်သည် မရှိနိုင်တော့ပြီ။) ၂။ အသက်ကို စွန့်နိုင်ခြင်း၊ ၃။ နေ့ညဥ့် မပြတ် ဘာဝနာ၌ လွန်စွာ လွန်စွာ အားထုတ်နိုင်စွမ်းရှိခြင်း၊ ၄။ ယုတ်မာသော အလိုရမ္မက် ဝေးသည်ဖြစ်၍ စင်ကြယ်သော အသက်မွေးမှု ရှိခြင်း၊ ၅။ ထက်သန်သော သံဝေဂကြောင့် ကိစ္စကြီးငယ်တို့၌ ကြောင့်ကြဗျာပါရကို ပယ်နိုင်ခြင်း၊ ၆။ မိမိကိုယ်ကို ချစ်မြတ်နိုးခြင်း ကင်းသည်ဖြစ်၍ တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဘေးမရှိသည် ဖြစ်၍ ဘေးကင်းခြင်း၊ ၇။ သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စဖြစ်မှုကို ကောင်းစွာ မြင်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် သည်းခံခြင်း၊ ကောင်းသော အမှု၌ မွေ့လျော်ခြင်းကို ရခြင်း၊ ၈။ ဆိတ်ငြိမ်သော တောကျောင်း တောင်ကျောင်းတို့၌ မမွေ့လျော်ခြင်း၊ သမထဝိပဿနာ ဘာဝနာဟူသော
一、能够舍断有见＝常见。〔禅修者以观智不断观见诸行的坏灭以后，在他的相续中，执取‘自我恒常’的常见便不再有生起的机会。〕二、能够舍弃生命。三、能够昼夜不息地极其精勤修习。四、远离卑劣欲求，具有清净的活命。五、由于悚惧强烈，能够舍弃对大小事务的操心忙碌。六、由于不再爱惜自己，不会因任何缘故而恐惧，能够安稳无畏。七、由于善见诸行无常，获得忍耐，并乐于善行。八、能够克服并摧毁：不乐于幽静的林野寺院，不乐于止观修习这种殊胜的善法，以及耽乐于诸欲——
လွန်ကဲမြင့်မြတ်သော ကုသိုလ်တရားတို့၌ မမွေ့လျော်ခြင်း၊ ကာမဂုဏ်တို့၌ မွေ့လျော်ပျော်ပိုက်ခြင်းတို့ကို နှိမ်နင်းဖျက်ဆီးနိုင်ခြင်း ----- ဤကား ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်၌ ခြံရံထားအပ်သော အကျိုးအာနိသင် (၈)မျိုးတည်း။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈၁။) ထိုကြောင့် ရှေးရှေး အဋ္ဌကထာဆရာတော်တို့သည် ဤသို့ မိန့်ဆိုထားတော်မူကြကုန်၏။
——这就是坏灭随观智所具的八种功德利益。（《清净之道》2-281。）因此，古代诸义注师如此说：
ဣမာနိ အဋ္ဌဂ္ဂုဏမုတ္တမာနိ၊ ဒိသွာ တဟိံ သမ္မသတေ ပုနပ္ပုနံ။
巴利古注偈上半（缅文字体）：‘ဣမာနိ အဋ္ဌဂ္ဂုဏမုတ္တမာနိ၊ ဒိသွာ တဟိံ သမ္မသတေ ပုနပ္ပုနံ။’
အာဒိတ္တစေလဿိရသူပမော မုနိ၊ ဘင်္ဂါနုပဿီ အမတဿ ပတ္တိယာ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈၂။)
巴利古注偈下半（缅文字体）：‘အာဒိတ္တစေလဿိရသူပမော မုနိ၊ ဘင်္ဂါနုပဿီ အမတဿ ပတ္တိယာ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၈၂။)’译：看见这八种最胜功德以后，牟尼在那坏灭随观中反复审察；如头巾着火之人，常观坏灭，为证得不死〔涅槃〕。（《清净之道》2-282。）
တဟိံ = ထိုဘင်္ဂါနုပဿနာ၌။ ဣမာနိ အဋ္ဌဂ္ဂုဏမုတ္တမာနိ = ဘဝဒိဋ္ဌိကို ပယ်ခြင်းအစရှိသော ဤရှစ်ပါးသော မြတ်သော အကျိုးအာနိသင်တို့ကို။ ဒိသွာ = တွေ့မြင်၍။ အာဒိတ္တစေလဿိရသူပမော = ဦးခေါင်း၌ တပြောင် ပြောင် မီးတောက်လောင်သော ဦးရစ်ခေါင်းပေါင်း ရှိသောသူလျှင် ဥပမာရှိသော။ ဘင်္ဂါနုပဿီ = ဘင်ကို ရှုလေ့ ရှိသော။ မုနိ = ယောဂါဝစရ ရဟန်းသည်။ အမတဿ = မသေရာ အမြိုက်နိဗ္ဗာန်သို့။ ပတ္တိယာ = ရောက်ရှိခြင်းငှာ။
‘在那里’，即在坏灭随观中。‘这八种最胜功德’，即舍断有见等八种殊胜的功德利益。‘看见以后’，即见到以后。‘如头巾着火之人’，即以头上缠着正在熊熊燃烧的头巾之人为喻。‘常观坏灭’，即惯常观坏灭。‘牟尼’，即禅修比丘。‘为证得不死’，即为了抵达不死的甘露涅槃。
ပုနပ္ပုနံ = အဖန်တလဲလဲ။ သမ္မသတေ = သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်ကို အာရုံပြု၍ လက္ခဏာရေးတင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်လေ၏။
‘反复’，即一再地。‘审察’，即取诸行的坏灭为所缘，把三相提到诸行上，修观审察。
ဦးခေါင်း၌ တည်ရှိသော ဦးရစ်ခေါင်းပေါင်း၌ မီးစွဲလောင်နေသော ယောကျာ်းအဖို့ ဦးရစ်ခေါင်းပေါင်း၌ စွဲလောင်နေသော မီးကို ငြှိမ်းသတ်ဖို့ရန် လုပ်ငန်းရပ်သည် အရေးကြီးဆုံးသော လုပ်ငန်းရပ်ဖြစ်၏။ သို့သော် ထို လုပ်ငန်းရပ်ထက် သာလွန်၍ အရေးကြီးသော လုပ်ငန်းရပ်ကား သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ငရဲမီးကြီး ငြိမ်းဖို့ရန် လုပ်ငန်းရပ်ပင်
对于头上头巾着火的人来说，熄灭头巾上的火是最紧要的事；然而，比这更加紧要的，是熄灭有身见的地狱大火——
原书第 309 页
ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း ဖြစ်သည်။ ယင်း သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ငရဲမီးကြီးကို ငြိမ်းအောင် ငြှိမ်းသတ်လိုသော ယောဂါဝစရ ရဟန်းတော်သည် ထိုဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်၌ ဘဝဒိဋ္ဌိ = သဿတဒိဋ္ဌိကို ပယ်ခြင်း အစရှိသော ဤရှစ်ပါးသော မြတ်သော အကျိုး အာနိသင်တို့ကို တွေ့မြင်၍ မသေရာ အမြိုက်နိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်ကြီးသို့ ရောက်ရှိရန် အလို့ငှာ ----- အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ဟူသော ကာလသုံးပါး၊ အဇ္စျတ္တ ဗဟိဒ္ဓဟူသော သန္တာန်နှစ်ပါးအတွင်း၌ တည်ရှိ- သော ဉာတအမည်ရသော သင်္ခါရတရားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ယင်းသင်္ခါရတရားတို့ကို လက္ခဏာရေးသုံးတန် တင်ကာ တွင်တွင်ကြီး ဝိပဿနာရှုနေသော ဉာဏအမည်ရသော ဝိပဿနာဉာဏ်ကိုလည်းကောင်း - ယင်းဉာတ ဉာဏအမည်ရသော တရားနှစ်မျိုးတို့၏ အပျက်သက်သက်ကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ လက္ခဏာ- ရေးသုံးတန်ကို တစ်လှည့်စီတင်၍ တွင်တွင်ကြီး ဝိပဿနာရှုလေရာ၏။ ရုပ်နာမ်နှစ်ပါးနည်း ခန္ဓာငါးပါးနည်းစသော
——想要熄灭有身见地狱大火的禅修比丘，应看见坏灭随观智所具、以舍断有见＝常见为首的八种殊胜功德。为了抵达不死的甘露涅槃，他应在过去、未来、现在三时与内外两种相续中，观见称为所知的诸行，以及不断把三相提到这些诸行上作强力观照、称为智的观智；以观智看见所知、智二法的纯粹坏灭，再轮流把三相提到其上，强力修观。可以采用色名二法、五蕴等——
နည်းအမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် နှစ်ခြိုက်သလို ရှုပွားသုံးသပ်ပါလေ။ ယင်းသင်္ခါရတရားစုတို့တွင် အာနာပါန ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန် တတိယစျာန် စတုတ္ထစျာန် နာမ်တရားစုတို့လည်း ပါဝင်ကြသည်ကို သတိပြုထားပါလေ။
——自己所喜的各种方法修观审察。应当注意，这些诸行之聚也包括入出息念初禅、第二禅、第三禅、第四禅的名法组。
သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးသို့ သက်ဝင်ပုံ
如何归入四念处
ယသ္မာ ပနေတ္ထ ဣဒမေဝ စတုက္ကံ အာဒိကမ္မိကဿ ကမ္မဋ္ဌာနဝသေန ဝုတ္တံ။ ဣတရာနိ ပန တီဏိ စတုက္ကာနိ ဧတ္ထ ပတ္တဇ္စျာနဿ ဝေဒနာ-စိတ္တ-ဓမ္မာနုပဿနာဝသေန ဝုတ္တာနိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၆၉။) နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ အမည်ရှိသော ဤကျမ်း၌ အာနာပါနဿတိ သမာဓိပိုင်းမှ စ၍ ဘင်္ဂါနုပဿနာ- ဉာဏ်သို့ တိုင်အောင်သော သမထဝိပဿနာ ဘာဝနာကျင့်စဥ်တို့ကို ရေးသားတင်ပြခဲ့ပြီးလေပြီ။ ဘုရားရှင်သည် အာနာပါနကျင့်စဥ်ကို စတုက္ကလေးမျိုးတို့ဖြင့် ပိုင်းခြား၍ ဟောကြားထားတော်မူခဲ့၏။
巴利《清净之道》原文（缅文字体）：‘ယသ္မာ ပနေတ္ထ ဣဒမေဝ စတုက္ကံ အာဒိကမ္မိကဿ ကမ္မဋ္ဌာနဝသေန ဝုတ္တံ။ ဣတရာနိ ပန တီဏိ စတုက္ကာနိ ဧတ္ထ ပတ္တဇ္စျာနဿ ဝေဒနာ-စိတ္တ-ဓမ္မာနုပဿနာဝသေန ဝုတ္တာနိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၆၉။)’译：这里唯有第一四法组是依初业禅修者的业处而说；其余三个四法组，是依已在这里证得禅那者的受随观、心随观与法随观而说。（《清净之道》1-269。）在这部名为《趣向涅槃之道》的著作中，从入出息念定篇起，直至坏灭随观智，止观修习次第都已说明。世尊把入出息念修法分为四个四法组而教导。
၁။ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်၏ အစွမ်းဖြင့် ပထမစတုက္ကကို၊ ၂။ ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်၏ အစွမ်းဖြင့် ဒုတိယစတုက္ကကို၊ ၃။ စိတ္တာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်၏ အစွမ်းဖြင့် တတိယစတုက္ကကို၊ ၄။ ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်၏ အစွမ်းဖြင့် စတုတ္ထစတုက္ကကို --- အသီးအသီး ပိုင်းခြားထား၍ ဟောကြားထားတော်မူ၏။
一、第一四法组依身随观念处而说；二、第二四法组依受随观念处而说；三、第三四法组依心随观念处而说；四、第四四法组依法随观念处而说。世尊如此分别教导四个四法组。
(၁) ပထမ စတုက္က
一、第一四法组
ကာယေသု ကာယညတရာဟံ ဘိက္ခဝေ ဧဝံ ဝဒါမိ ယဒိဒံ အဿာသပဿာသာ။ (မ-၃-၁၂၆။) သမထအလိုအားဖြင့် ပရိကမ္မနိမိတ် ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ပဋိဘာဂနိမိတ်ဟူသော အဿာသပဿာသ ကာယကို၊ ဝိပဿနာအလိုအားဖြင့် ရူပကာယ နာမကာယကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုပွားသုံးသပ်ခြင်း ဘာဝနာလုပ်ငန်း- ရပ်သည် ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန် ဘာဝနာ လုပ်ငန်းရပ်ပင် ဖြစ်သည်။
巴利经文（缅文字体）：‘ကာယေသု ကာယညတရာဟံ ဘိက္ခဝေ ဧဝံ ဝဒါမိ ယဒိဒံ အဿာသပဿာသာ။ (မ-၃-၁၂၆။)’译：诸比丘，我说入息、出息是诸身中的一种身。（《中部》3-126。）依止修而言，反复修习、审察称为遍作相、取相、似相的入出息身；依观修而言，反复修习、审察色身与名身——这项修习就是身随观念处。
(က) သမထအလိုအားဖြင့် အာနာပါနပရိကမ္မနိမိတ် ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ပဋိဘာဂနိမိတ်ဟူသော အဿာသပဿာသ ကာယကို အာရုံပြု၍ သမာဓိဘာဝနာလုပ်ငန်းရပ်ကို ပွားများအားထုတ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ အာနာပါန ပဋိဘာဂနိမိတ်ဟူသော အဿာသပဿာသ ကာယကို အာရုံပြု၍ ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန် တတိယစျာန် စတုတ္ထစျာန်တို့ကို ဖြစ်စေခြင်း ယင်းစျာန်တို့ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ဝင်စားခြင်းသည်လည်းကောင်း ကာယာ- နုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်ကို ပွားများနေသည် ပြည့်စုံစေသည် မည်၏။
（一）依止修而言：以称为入出息遍作相、取相、似相的入出息身为所缘，培育定的修习；又以称为入出息似相的入出息身为所缘，依次生起初禅、第二禅、第三禅、第四禅，并一再进入这些禅那——这就称为修习并圆满身随观念处。
原书第 310 页
(ခ) ဝိပဿနာအလိုအားဖြင့် ယင်းစျာန်လေးပါးတို့၏ အတွင်း၌ တည်ရှိသော စျာန်အင်္ဂါနှင့်တကွ စျာနသမ္ပ- ယုတ်တရားဟူသော စျာန်နာမ်တရားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ယင်းစျာန်နာမ်တရားတို့၏ မှီရာဟဒယ၌ တည်ရှိသော ဟဒယဝတ္ထုနှင့် တကွသော (၅၄)မျိုးသော ရုပ်တရားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ကြွင်းကျန်သော ကာလသုံးပါး သန္တာန် နှစ်ပါး အတွင်း၌ တည်ရှိသော ပကိဏ္ဏက-သင်္ခါရ အမည်ရသော ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့ကိုလည်းကောင်း ရုပ်တရားကို အဦးမူ၍ သိမ်းဆည်းပြီးလျှင် ယင်းသင်္ခါရတရားတို့ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် လက္ခဏာယာဥ်ကို တင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်ခြင်းသည်လည်း ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်ကို ပွားများနေသည် ပြည့်စုံစေ- သည်ပင် မည်ပေသည်။ ယင်းသို့ ဝိပဿနာရှုပွားရာ၌ ရုပ်တရားကို အဦးမူ၍ ရုပ်တရားကို ပဓာနထား၍ ရုပ်- တရားကို ဦးစားပေး၍ ဝိပဿနာ ရှုပြီးပါမှ နာမ်တရားတို့ကို ဝိပဿနာရှုသဖြင့် ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်သို့
（二）依观修而言：先摄取色法，再对下列诸行一再把三相提到其上而修观审察：四种禅那中与禅支俱有的禅相应法，即禅那名法；在作为这些禅那名法所依的心所依处中，与心所依处同在的五十四种色法；以及存在于三时、内外两种相续中的其余色名诸行，即杂项诸行。这也称为修习并圆满身随观念处。这样的观修先以色法为首、以色法为主、优先观色，然后才观名法，所以归入身随观念处——
သက်ဝင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘင်္ဂဉာဏ်သို့ တိုင်အောင်သော ပထမစတုက္က ရှုကွက်ကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ရေးသားတင်ပြ- ခဲ့ပြီးလေပြီ။ ယခုအခါ၌ ဒုတိယစတုက္က ရှုကွက်စသည်တို့ကို ဆက်လက်၍ ရေးသားတင်ပြပေအံ့။ -----
——至此，第一四法组的观法已经完整说明到坏灭智。现在继续说明第二四法组等观法。
(၂) ဒုတိယ စတုက္က
二、第二四法组
(က) ပီတိပဋိသံဝေဒီ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第一项上半（缅文字体）：‘(က) ပီတိပဋိသံဝေဒီ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将觉知喜而入息。’
ပီတိပဋိသံဝေဒီ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第一项下半（缅文字体）：‘ပီတိပဋိသံဝေဒီ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将觉知喜而出息。’
( ခ ) သုခပဋိသံဝေဒီ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第二项上半（缅文字体）：‘( ခ ) သုခပဋိသံဝေဒီ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将觉知乐而入息。’
သုခပဋိသံဝေဒီ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第二项下半（缅文字体）：‘သုခပဋိသံဝေဒီ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将觉知乐而出息。’
( ဂ ) စိတ္တသင်္ခါရပဋိသံဝေဒီ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第三项上半（缅文字体）：‘( ဂ ) စိတ္တသင်္ခါရပဋိသံဝေဒီ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将觉知心行而入息。’
စိတ္တသင်္ခါရပဋိသံဝေဒီ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第三项下半（缅文字体）：‘စိတ္တသင်္ခါရပဋိသံဝေဒီ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将觉知心行而出息。’
(ဃ) ပဿမ္ဘယံ စိတ္တသင်္ခါရံ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第四项上半（缅文字体）：‘(ဃ) ပဿမ္ဘယံ စိတ္တသင်္ခါရံ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将令心行寂止而入息。’
ပဿမ္ဘယံ စိတ္တသင်္ခါရံ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။ (မ-၃-၁၂၅။ သံ-၃-၂၇၉။ ဝိ-၁-၈၈။)
巴利经文第四项下半（缅文字体）：‘ပဿမ္ဘယံ စိတ္တသင်္ခါရံ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။ (မ-၃-၁၂၅။ သံ-၃-၂၇၉။ ဝိ-၁-၈၈။)’译：他学：‘我将令心行寂止而出息。’（《中部》3-125；《相应部》3-279；《律藏》1-88。）
(က) ပီတိပဋိသံဝေဒီ = စျာန်ပီတိကို ထင်ထင်ရှားရှား သိသည်ဖြစ်၍။ အဿသိဿာမိ = ဝင်သက်လေကို
（一）‘觉知喜’，即清楚觉知禅喜。‘我将入息’，即我将使入息生起——
ဖြစ်စေအံ့။ ဣတိ = ဤသို့။ သိက္ခတိ = ကျင့်၏။ ပီတိပဋိသံဝေဒီ = စျာန်ပီတိကို ထင်ထင်ရှားရှား
——‘如此’，即这样。‘他学’，即修学。‘觉知喜’，即清楚觉知禅喜——
သိသည်ဖြစ်၍။ ပဿသိဿာမိ = ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့။ ဣတိ = ဤသို့။ သိက္ခတိ = ကျင့်၏။
——‘我将出息’，即我将使出息生起。‘如此’，即这样。‘他学’，即修学。
( ခ ) သုခပဋိသံဝေဒီ = စျာန်သုခကို ထင်ထင်ရှားရှား သိသည်ဖြစ်၍။ ပ ။
（二）‘觉知乐’，即清楚觉知禅乐。余文同前。
( ဂ ) စိတ္တသင်္ခါရပဋိသံဝေဒီ = စျာနဓမ္မဖြစ်သော ဝေဒနာက္ခန္ဓာ သညာက္ခန္ဓာဟူသော စိတ္တသင်္ခါရတရားကို ထင်ထင်ရှားရှား သိသည်ဖြစ်၍။ ပ ။
（三）‘觉知心行’，即清楚觉知作为禅法的受蕴、想蕴这两种心行。余文同前。
(ဃ) စိတ္တသင်္ခါရံ = ဝေဒနာက္ခန္ဓာ သညာက္ခန္ဓာဟူသော စိတ္တသင်္ခါရကို။ ပဿမ္ဘယံ = ငြိမ်းစေလျက်။ ပ ။
（四）‘心行’，即受蕴与想蕴这两种心行；‘令寂止’，即令它们寂静。余文同前。
ပထမစတုက္က၌ စျာန်သို့ ရောက်ရှိပြီးသော စျာန်ကို ရရှိပြီးသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်အတွက် --- ဒုတိယ စတုက္ကကို ဝေဒနာနုပဿနာ၏ အစွမ်းဖြင့်၊ တတိယစတုက္ကကို စိတ္တာနုပဿနာ၏ အစွမ်းဖြင့်၊ စတုတ္ထစတုက္ကကို ဓမ္မာနုပဿနာ၏ အစွမ်းဖြင့် ဤစတုက္ကသုံးမျိုးတို့ကို ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူအပ်ကုန်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ- ၁-၂၆၉။) ထိုကြောင့် ယင်း ဒုတိယစတုက္က ပါဠိတော်၏ မြန်မာပြန်ကို အောက်ပါအတိုင်း မှတ်သားပါလေ။ --- (က) ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန်နှင့် ယှဥ်သော ပီတိကို ထင်ထင်ရှားရှား သိသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ ဟု ကျင့်၏။ ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန်နှင့် ယှဥ်သော ပီတိကို ထင်ထင်ရှားရှား သိသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်-
对于已经在第一四法组证得禅那的禅修者，世尊以受随观宣说第二四法组，以心随观宣说第三四法组，以法随观宣说第四四法组。（《清净之道》1-269。）因此，应当这样记住第二四法组巴利经文的缅译：（一）清楚觉知与初禅、第二禅相应的喜，他学：‘我将使入息生起。’清楚觉知与初禅、第二禅相应的喜，他学：‘我将使出息——
原书第 311 页
ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။
——生起。’
( ခ ) ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန် တတိယစျာန်နှင့် ယှဥ်သော သုခဝေဒနာကို ထင်ထင်ရှားရှား သိသည်ဖြစ်၍
（二）清楚觉知与初禅、第二禅、第三禅相应的乐受，他学——
ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။ ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန် တတိယစျာန်နှင့် ယှဥ်သော သုခဝေဒနာ-
——‘我将使入息生起。’清楚觉知与初禅、第二禅、第三禅相应的乐受——
ကို ထင်ထင်ရှားရှား သိသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။
——他学：‘我将使出息生起。’
( ဂ ) စျာန်လေးပါးနှင့် ယှဥ်သော ဝေဒနာက္ခန္ဓာ သညာက္ခန္ဓာဟူသော စိတ္တသင်္ခါရတရားကို ထင်ထင်ရှားရှား
（三）清楚觉知与四种禅那相应、称为受蕴与想蕴的心行——
သိသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။ စျာန်လေးပါးနှင့် ယှဥ်သော ဝေဒနာက္ခန္ဓာ သညာ-
——他学：‘我将使入息生起。’清楚觉知与四种禅那相应、称为受蕴与想——
က္ခန္ဓာဟူသော စိတ္တသင်္ခါရတရားကို ထင်ထင်ရှားရှား သိသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု
——蕴的心行，他学：‘我将使出息——
ကျင့်၏။
——生起。’
(ဃ) စျာန်လေးပါးနှင့် ယှဥ်သော ဝေဒနာက္ခန္ဓာ သညာက္ခန္ဓာဟူသော ရုန့်ရင်း ရုန့်ရင်းသော စိတ္တသင်္ခါရတရားကို ငြိမ်းစေလျက် ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။ စျာန်လေးပါးနှင့် ယှဥ်သော ရုန့်ရင်း ရုန့်ရင်းသော စိတ္တသင်္ခါရတရားကို ငြိမ်းစေလျက် ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။
（四）令与四种禅那相应、称为受蕴与想蕴的粗显心行渐次寂止，他学：‘我将使入息生起。’令与四种禅那相应的粗显心行渐次寂止，他学：‘我将使出息生起。’
(က) ပီတိ ပဋိသံဝေဒီ
（一）觉知喜
ပီတိကို ထင်ရှားစေမှု၊ ပီတိကို ထင်ရှားအောင်ပြု၍ အဿာသပဿာသကို ဖြစ်အောင် ကျင့်မှုသည် ---- ၁။ အာရမ္မဏတော = အာရုံအားဖြင့် ထင်ရှားအောင် ကျင့်မှု၊ ၂။ အသမ္မောဟတော = မတွေမဝေ သိသောအားဖြင့် ထင်ရှားအောင် ကျင့်မှုဟု ----- ဤသို့လျှင် နှစ်မျိုး ရှိ၏။
使喜显明、清楚觉知喜而修习入出息，有两种方式：一、从所缘而使之显明；二、从不迷惑而使之显明。
၁။ အာရုံသဘောအားဖြင့် ပီတိထင်ရှားမှု ဟူသည်ကား ----- ပီတိယှဥ်သော ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန်တို့ကို ဝင်စား၏။ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်ဝယ် စျာန်ဝင်စားဆဲ သမာပတ်အခိုက်၌ စျာန်ကို ရရှိခြင်းဖြင့် ပီတိ- ကို လွန်လွန်ကဲကဲ ဖြစ်စေနိုင်သော ပီတိ လွန်လွန်ကဲကဲ ဖြစ်လာနိုင်အောင် အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု ပေးနေသော အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံ၏ ထင်ရှားခြင်းကြောင့် = အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံကို ထင်ထင် ရှားရှား သိနေခြင်းကြောင့် အာရုံသဘောအားဖြင့် ပီတိကို ထင်ထင်ရှားရှား သိခြင်း ဖြစ်၏။
一、所谓从所缘而清楚觉知喜：如四禅次第中所示，进入与喜相应的初禅、第二禅。禅修者正在入禅定时，由于已经证得禅那，而且入出息似相这一所缘清楚显现——也就是他清楚知道入出息似相；该所缘又以所缘缘力资助喜，使喜能够强盛生起——因此，他从所缘而清楚觉知喜。
၂။ တစ်ဖန် ပီတိယှဥ်သော ယင်းပထမစျာန် ဒုတိယစျာန်တို့ကို ဝင်စား၍ ယင်းစျာန်မှ ထ၍ စျာန်နှင့်ယှဥ်သော ပီတိကို ကုန်တတ် ပျက်တတ်သော ခယ-ဝယ သဘောအားဖြင့် လက္ခဏာယာဥ်ကို တင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံး- သပ်၏။ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ပီတိကို ဝိပဿနာရှုသော ခဏ မြင်သော ခဏ၌ ပီတိ၏ သဘာဝလက္ခဏာ သာမညလက္ခဏာကို ထိုးထွင်း၍ သိမြင်ခြင်းဖြင့် မတွေမဝေသော အသမ္မောဟသဘောအားဖြင့် ပီတိသည် ထင်ထင်ရှားရှား သိအပ်သည့် တရား ဖြစ်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၇၉။)
二、再者，依次进入与喜相应的初禅、第二禅，出定后，对与禅相应的喜，把三相提到其上，观为具有灭尽、坏灭的灭尽坏灭性而修观审察。禅修者在观喜、以观智看见喜时，洞彻知见喜的自相与共相；由这种不迷惑，他从不迷惑而清楚觉知喜。（《清净之道》1-279。）
(ခ) သုခ ပဋိသံဝေဒီ
（二）觉知乐
၁။ သုခဝေဒနာနှင့် ယှဥ်သော ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန် တတိယစျာန်တို့ကို ဝင်စား၏။ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်- သည် စျာန်သမာပတ်ကို ဝင်စားဆဲ ခဏ၌ စျာန်ကို ရရှိနေခြင်း စျာန်နှင့် ပြည့်စုံနေခြင်းဖြင့် သုခဝေဒနာကို လွန်လွန်ကဲကဲ ဖြစ်စေနိုင်သော သုခဝေဒနာ လွန်လွန်ကဲကဲ ဖြစ်လာနိုင်လောက်အောင် အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးနေသော အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ် အာရုံ၏ ထင်ထင်ရှားရှား ဖြစ်နေခြင်းကြောင့် အာနာပါန ပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံကို ထင်ထင်ရှားရှား သိနေခြင်းကြောင့် ထိုအာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံကို အာရုံယူနိုင်-
一、依次进入与乐受相应的初禅、第二禅、第三禅。禅修者正在入禅定时，由于已经证得并具足禅那，入出息似相这一所缘清楚显现——也就是他清楚知道入出息似相；该所缘又以所缘缘力资助乐受，使乐受能够强盛生起。因此，由于能够缘取入出息似相——
原书第 312 页
ခြင်းကို အကြောင်းပြုသဖြင့် ထို အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်လျှင် အာရုံရှိသော စျာန်၌ အကျုံးဝင်သော သုခ- ဝေဒနာကို ထင်ထင်ရှားရှား သိခြင်း ဖြစ်၏။
——他从所缘而清楚觉知以入出息似相为所缘之禅那所含的乐受。
၂။ တစ်ဖန် သုခဝေဒနာနှင့် ယှဥ်သော ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန် တတိယစျာန်တို့ကို ဝင်စား၍ ယင်းစျာန်မှ ထ၍ စျာန်နှင့်ယှဥ်သော သုခဝေဒနာကို ကုန်တတ်ပျက်တတ်သော ခယ-ဝယ သဘောအားဖြင့် လက္ခဏာယာဥ်ကို တင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်၏။ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ယင်းသုခဝေဒနာကို ဝိပဿနာရှုသော ခဏ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်သော ခဏ၌ သုခဝေဒနာ၏ သဘာဝလက္ခဏာ သာမညလက္ခဏာကို ထိုးထွင်း၍ သိမြင်- ခြင်းဖြင့် မတွေမဝေ သိသော အသမ္မောဟသဘောအားဖြင့် သုခဝေဒနာသည် ထင်ထင်ရှားရှား သိအပ်သည့် တရား ဖြစ်ပေသည်။
二、再者，依次进入与乐受相应的初禅、第二禅、第三禅，出定后，对与禅相应的乐受，把三相提到其上，观为具有灭尽、坏灭的灭尽坏灭性而修观审察。禅修者在观该乐受、以观智看见乐受时，洞彻知见乐受的自相与共相；由这种不迷惑，他从不迷惑而清楚觉知乐受。
သုခပဋိသံဝေဒီပဒေ စေတ္ထ ဝိပဿနာဘူမိဒဿနတ္ထံ ''သုခန္တိ ဒွေ သုခါနိ ကာယိကဉ္စ သုခံ စေတသိ- ကဉ္စာ''တိ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ဝုတ္တံ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈ဝ။) ဝိပဿနာဘူမိဒဿနတ္ထန္တိ ပကိဏ္ဏကသင်္ခါရသမ္မသနဝသေန ဝိပဿနာယ ဘူမိဒဿနတ္ထံ ''သုခန္တိ ဒွေ သုခါနီ''တိအာဒိ ဝုတ္တံ သမထေ ကာယိကသုခါဘာဝတော။ (မဟာဋီ-၁-၃၄၁။) ပကိဏ္ဏကသင်္ခါရေတိ ပါဒကဇ္စျာနတော အညသင်္ခါရေ။ တေန ပါဒကဇ္စျာနသင်္ခါရေသု သမ္မသိတေသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ။ (မူလဋီ -၁-၁၁၆။) သုခပဋိသံဝေဒီ -- ပုဒ်၌ သုခအရ ကာယိကသုခဝေဒနာ စေတသိကသုခဝေဒနာဟူသော သုခဝေဒနာ နှစ်မျိုးလုံးကိုပင် ကောက်ယူရမည် ဖြစ်ကြောင်းကို ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော် (၁၈၆)၌ ဟောကြားထားတော်မူ၏။
巴利《清净之道》原文（缅文字体）：‘သုခပဋိသံဝေဒီပဒေ စေတ္ထ ဝိပဿနာဘူမိဒဿနတ္ထံ ''သုခန္တိ ဒွေ သုခါနိ ကာယိကဉ္စ သုခံ စေတသိ- ကဉ္စာ''တိ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ဝုတ္တံ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈ဝ။)’译：在‘觉知乐’这一句中，为了显示观的所依地，《无碍解道》说：‘所谓乐有两种：身乐与心乐。’（《清净之道》1-280。）巴利《大复注》原文（缅文字体）：‘ဝိပဿနာဘူမိဒဿနတ္ထန္တိ ပကိဏ္ဏကသင်္ခါရသမ္မသနဝသေန ဝိပဿနာယ ဘူမိဒဿနတ္ထံ ''သုခန္တိ ဒွေ သုခါနီ''တိအာဒိ ဝုတ္တံ သမထေ ကာယိကသုခါဘာဝတော။ (မဟာဋီ-၁-၃၄၁။)’译：所谓‘为了显示观的所依地’，是为了显示以审察杂项诸行为方式的观之所依地；所以说‘所谓乐有两种’等，因为止中没有身乐。（《大复注》1-341。）巴利《根本复注》原文（缅字体）：‘ပကိဏ္ဏကသင်္ခါရေတိ ပါဒကဇ္စျာနတော အညသင်္ခါရေ။ တေန ပါဒကဇ္စျာနသင်္ခါရေသု သမ္မသိတေသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ။ (မူလဋီ -၁-၁၁၆။)’译：所谓‘杂项诸行’，是指基础禅以外的诸行；这显示：既然基础禅的诸行当然必须审察，就更不待言。（《根本复注》1-116。）《无碍解道》巴利第186页说，在‘觉知乐’一句中，‘乐’应包括身乐受、心乐受这两种乐受。
သမထစျာန်တရား၌ စေတသိက သုခဝေဒနာသာ ယှဥ်၏၊ ကာယိက သုခဝေဒနာကား မယှဥ်ပေ။ ကာယိက သုခဝေဒနာကား သုခသဟဂုတ် ကာယဝိညာဏ်စိတ်၌သာ ယှဥ်၏။ သမထစျာန်နာမ်တရားစု၌ သုခသဟဂုတ် ကာယဝိညာဏ်စိတ်လည်း မပါဝင် ဖြစ်ခဲ့၏။ ထိုသို့ မပါဝင်ပါဘဲလျက် အဘယ်ကြောင့် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်၌ ကာယိကသုခဝေဒနာကိုပါ ထည့်သွင်း၍ ကောက်ယူရန် ဟောကြားထားတော်မူပါသနည်းဟူမူ -- ဝိပဿနာ၏ အခြေခံ ပါဒကစျာန်မှ တစ်ပါးသော အခြားအခြားသော ပကိဏ္ဏကသင်္ခါရ အမည်ရသော သင်္ခါရတရားတို့ကိုပါ လက္ခဏာယာဥ်ကို တင်ကာ ဝိပဿနာရှုရမည်ဟု ဝိပဿနာရှုရမည့် ဝိပဿနာဘူမိ အမည်ရသော ဝိပဿနာ- ဉာဏ်၏ တည်ရာဘုံကို ညွှန်ကြားပြသတော်မူလိုသည့်အတွက် သုခအရ ကာယိက သုခဝေဒနာကိုပါ ထည့်သွင်း၍ ဟောကြားတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဖြေဆိုလေရာ၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈ဝ။ မဟာဋီ-၁-၃၄၁။ မူလဋီ-၁-၁၁၆။) ဤအထက်ပါ ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့နှင့် အညီ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကိုလည်းကောင်း အခြား
止禅中只有心乐受相应，没有身乐受相应；身乐受只与俱乐身识心相应，而止禅名法组不含俱乐身识心。既然如此，为什么《无碍解道》还把身乐受列入呢？因为它要指出称为‘观地’的观智所依地：除作为观之基础的基础禅以外，对于其余称为杂项诸行的诸行，也必须把三相提到其上而修观。所以在‘乐’中也列入身乐受。（《清净之道》1-280；《大复注》1-341；《根本复注》1-116。）依上述巴利、义注与复注，已经把入出息业处以及其他——
အခြားသော သမထကမ္မဋ္ဌာန်းကိုလည်းကောင်း စျာန်ရသည့်တိုင်အောင် ပွားများအားထုတ်ထားသော သမထ- ယာနိက ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝိပဿနာပိုင်း၌ ဝိပဿနာ၏ အခြေပါဒကအဖြစ် ထူထောင်ထားသော ပါဒက စျာန်မှ တစ်ပါးသော ပကိဏ္ဏက သင်္ခါရ = ပြိုးပြွမ်းသော သင်္ခါရ အမည်ရသော ကြွင်းကျန်သော ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့ကိုလည်း ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်ရမည်ဟု သန္နိဋ္ဌာန်ကျ မုချပုံသေ မှတ်သားနာယူလေရာသည်။
——止业处修到证得禅那的止乘禅修者，应当确定无疑地记住：在观修阶段，除了已经建立为观之基础的基础禅以外，其余称为杂项诸行、即杂多诸行的色法、名法等诸行，也都必须修观审察。
ထိုစကားရပ်ဖြင့် ပါဒကစျာန်နှင့် ယှဥ်သော စျာန်သင်္ခါရတရားတို့၌ လက္ခဏာယာဥ်ကို တင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုပွား သုံးသပ်ခြင်းတို့၌ ဆိုဖွယ်ရာပင် မရှိတော့ပြီဟု ပြ၏။
这段话也显示：对于与基础禅相应的禅那诸行，当然更必须把三相提到其上而修观审察。
ဤကျမ်း၌ကား အာနာပါနစျာန်များကို အထူးသဖြင့် အာနာပါန စတုတ္ထစျာန်ကို ဝိပဿနာ၏ အခြေခံ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော ပါဒကစျာန်အဖြစ် ရေးသားတင်ပြထား၏။ ထိုပါဒကစျာန်မှ ကြွင်းကျန်သော ရုပ်တရား နာမ်တရား အကြောင်းတရား အကျိုးတရား မှန်သမျှသည် ပကိဏ္ဏကသင်္ခါရအမည်ရသော ဝိပဿနာဉာဏ်၏
本书以入出息诸禅，尤其以入出息第四禅，作为观的基础禅。除这基础禅以外，其余一切色法、名法、因法、果法，都是称为杂项诸行、作为观智所缘的——
原书第 313 页
ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း အရှုခံအာရုံ သင်္ခါရတရားစုတို့ပင် ဖြစ်ကြသည်။ ဝိပဿနာဘူမိ = ဝိပဿနာဉာဏ်၏ တည်ရာဘုံပင် ဖြစ်သည်။
——诸行之聚。所谓‘观地’，就是观智的所依地。
အမှန်တရားကို လိုလားတောင့်တလျက် ရှိသော အသင်သူတော်ကောင်းသည် ဤပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာ- ကြီးတို့ကို အလွန့်အလွန် ရိုသေလေးစားစွာဖြင့် ကြည်ညိုမြတ်နိုးသင့်လှပေသည်၊ ကျေးဇူးတင်ထိုက်လှပေသည်။
希求真理的贤善者，应当以极其恭敬之心珍重、信受这些真正显示通往涅槃正道的巴利、义注与复注，并对它们心怀感恩。
(ဂ) စိတ္တသင်္ခါရ ပဋိသံဝေဒီ
（三）觉知心行
စိတ္တသင်္ခါရောတိ ဝေဒနာဒယော ဒွေ ခန္ဓာ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈ဝ။) ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန် တတိယစျာန်တို့နှင့် ယှဥ်သော သုခဝေဒနာနှင့် သညာ၊ စတုတ္ထစျာန်နှင့် ယှဥ်သော ဥပေက္ခာဝေဒနာနှင့် သညာ ----- ဤဝေဒနာက္ခန္ဓာ သညာက္ခန္ဓာတို့ကား စိတ္တသင်္ခါရတရားတို့တည်း။ ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်သည် ယင်းစိတ္တသင်္ခါရတရားစုကို ထင်ရှားစေလျက် ထင်ထင်ရှားရှား သိလျက် ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေ ကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်ရ၏။ စိတ္တသင်္ခါရတရားစုကို ထင်ထင်ရှားရှား သိလျက် အသက်ရှူရန် ဘုရားရှင်က ညွှန်- ကြားထားတော်မူ၏။ အကျိုးရှိသော အသက်ရှူနည်းစနစ်များပင်တည်း။ ဤ၌လည်း သမထပိုင်း ဝိပဿနာပိုင်း နှစ်ပိုင်းခွဲ၍ အောက်ပါအတိုင်း မှတ်သားပါ။
巴利《清净之道》原文（缅文字体）：‘စိတ္တသင်္ခါရောတိ ဝေဒနာဒယော ဒွေ ခန္ဓာ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈ဝ။)’译：所谓心行，是受等二蕴。（《清净之道》1-280。）与初禅、第二禅、第三禅相应的乐受与想，以及与第四禅相应的舍受与想——这些受蕴、想蕴就是心行。禅修者应清楚觉知这些心行而学：‘我将使入息、出息生起。’世尊教导他清楚觉知心行而呼吸。这是有益的呼吸方法。这里也应分止与观两部分来理解。
၁။ သုခဝေဒနာနှင့်ယှဥ်သော အာနာပါန ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန် တတိယစျာန်၊ ဥပေက္ခာဝေဒနာနှင့်ယှဥ်သော စတုတ္ထစျာန်တို့ကို ဝင်စား၏။ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် စျာန်သမာပတ်ကို ဝင်စားဆဲ ခဏ၌ စျာန်ကို ရရှိနေ ခြင်း စျာန်နှင့် ပြည့်စုံနေခြင်းဖြင့် ဝေဒနာ သညာဟူသော စိတ္တသင်္ခါရတရားစုကို လွန်လွန်ကဲကဲ ဖြစ်စေနိုင်သော လွန်လွန်ကဲကဲ ဖြစ်လာနိုင်လောက်အောင် အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးနေသော အာနာပါနပဋိဘာဂ နိမိတ်အာရုံ၏ ထင်ထင်ရှားရှား ဖြစ်နေခြင်းကြောင့် အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံကို ထင်ထင်ရှားရှား သိနေ- ခြင်းကြောင့် ထိုအာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံကို အာရုံယူနိုင်ခြင်းကို အကြောင်းပြုသဖြင့် ထိုအာနာပါနပဋိဘာဂ နိမိတ်လျှင် အာရုံရှိသော စျာန်၌ အကျုံးဝင်သော စိတ္တသင်္ခါရတရားစုကို ထင်ထင်ရှားရှား သိခြင်း ဖြစ်၏။ ဤကား သမထပိုင်း၌ အာရုံ ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းကြောင့် အာရုံသဘောအားဖြင့် စိတ္တသင်္ခါရတရား ထင်ရှားခြင်း ဖြစ်၏။
一、依次进入与乐受相应的入出息初禅、第二禅、第三禅，以及与舍受相应的第四禅。禅修者正在入禅定时，由于已经证得并具足禅那，入出息似相这一所缘清楚显现——也就是他清楚知道入出息似相；该所缘又以所缘缘力资助受、想这些心行，使它们能够强盛生起。因此，由于能够缘取入出息似相，他从所缘而清楚觉知以入出息似相为所缘之禅那所含的心行。
ဤကား သမထပိုင်း၌ စိတ္တသင်္ခါရတရားကို ထင်ထင်ရှားရှား သိပုံတည်း။
这就是在止修阶段清楚觉知心行的方法。
၂။ တစ်ဖန် ဝေဒနာ သညာနှင့် ယှဥ်သော အာနာပါန စျာန်လေးပါးတို့ကိုဝင်စား၍ ယင်းစျာန်မှ ထ၍ စျာန်နှင့် ယှဥ်သော ဝေဒနာ သညာကို ကုန်တတ် ပျက်တတ်သော ခယ-ဝယ သဘောအားဖြင့် လက္ခဏာယာဥ်ကို တင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်၏။ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ယင်းဝေဒနာ သညာကို ဝိပဿနာရှုသောခဏ ဝိပ- ဿနာ ဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်သောခဏ၌ ဝေဒနာသညာ၏ သဘာဝလက္ခဏာ သာမညလက္ခဏာကို ထိုးထွင်း၍ သိမြင်ခြင်းဖြင့် မတွေမဝေသိသော အသမ္မောဟ သဘောအားဖြင့် စိတ္တသင်္ခါရအမည်ရသော ဝေဒနာ သညာ တရားနှစ်ပါးသည် ထင်ထင်ရှားရှား သိအပ်သည့် တရားများ ဖြစ်လာပေသည်။ ဤကား ဝိပဿနာပိုင်း၌ စိတ္တ သင်္ခါရတရားကို ထင်ထင်ရှားရှား သိပုံတည်း။
二、再者，依次进入与受、想相应的四种入出息禅，出定后，对与各禅相应的受、想，把三相提到其上，观为具有灭尽、坏灭的灭尽坏灭性而修观审察。禅修者在观这些受与想、以观智看见它们时，洞彻知见受、想的自相与共相；由这种不迷惑，称为心行的受、想二法成为他清楚觉知之法。这就是在观修阶段清楚觉知心行的方法。
(ဃ) ပဿမ္ဘယံ စိတ္တသင်္ခါရံ
（四）令心行寂止
အာနာပါနဿတိသမာဓိပိုင်းတွင် ----- ကာယသင်္ခါရ အမည်ရသော အဿာသပဿာသ၏ အဆင့်ဆင့် ငြိမ်းပုံကို ရေးသားတင်ပြခဲ့၏။ အလားတူပင် စိတ္တသင်္ခါရတရား၏ အဆင့်ဆင့် ငြိမ်းပုံကိုလည်း နည်းမှီ၍ သိရှိ- ပါလေ။ တစ်ဖန် ဝိပဿနာပိုင်း၌ ကာယသင်္ခါရ အမည်ရသော အဿာသပဿာသ၏ အဆင့်ဆင့် ငြိမ်းပုံကိုလည်း ရေးသားတင်ပြခဲ့၏။ အလားတူပင် စိတ္တသင်္ခါရတရား၏လည်း အဆင့်ဆင့် ငြိမ်းပုံကို နည်းမှီ၍ သိရှိပါလေ။
在入出息念定篇，已经详细说明在止修阶段，称为身行的入出息如何渐次寂止；心行如何渐次寂止，也应依同样方法理解。该篇也已经详细说明在观修阶段，称为身行的入出息如何渐次寂止；心行如何渐次寂止，也应依同样方法理解。
原书第 314 页
ဝေဒနာနုပဿနာ
受随观
ပီတိပဋိသံဝေဒီ-ပုဒ်၌ ပီတိကို အဦးမူသဖြင့် ဝေဒနာကို ဟောကြားထားတော်မူ၏။ သုခပဋိသံဝေဒီ-ပုဒ်၌ သရုပ်ထုတ်လျက် ဝေဒနာကို တိုက်ရိုက် ဟောကြားထားတော်မူ၏။ စိတ္တသင်္ခါရပဋိသံဝေဒီနှင့် ပဿမ္ဘယံစိတ္တသင်္ခါရံ ဟူသော စိတ္တသင်္ခါရနှစ်ပုဒ်တို့၌ ''သညာသည်လည်းကောင်း ဝေဒနာသည်လည်းကောင်း ဤစေတသိက်တရား နှစ်မျိုးတို့သည် စိတ်နှင့်စပ်သော စိတ္တပဋိဗဒ္ဓတရား စိတ္တသင်္ခါရတရားတို့ မည်ကုန်၏''ဟု (မ-၁-၃၇၆။ ပဋိသံ- ၁၈၇။) တို့၌ ဟောကြားထားတော်မူခြင်းကြောင့် သညာနှင့် ယှဥ်ဖက် သမ္ပယုတ်ဖြစ်သော ဝေဒနာကို ဟောကြား ထားတော်မူ၏။ ဤသို့လျှင် ဤဒုတိယစတုက္ကကို ဝေဒနာနုပဿနာနည်းဖြင့် ဟောကြားထားတော်မူသည်ဟု သိရှိပါလေ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈ဝ။) ဝေဒနာသု ဝေဒနာညတရာဟံ ဘိက္ခဝေ ဧဝံ ဝဒါမိ ယဒိဒံ အဿာသပဿာသာနံ သာဓုကံ မနသိကာရံ။
在‘觉知喜’一句中，以喜为首而宣说受；在‘觉知乐’一句中，则直接显明而宣说受。在‘觉知心行’与‘令心行寂止’这两处心行中，因为《中部》1-376与《无碍解道》187说：‘想与受这两种心所，是与心相连的法，称为心行’，所以宣说与想相应的受。由此应知，第二四法组是以受随观而说。（《清净之道》1-280。）巴利经文（缅文字体）：‘ဝေဒနာသု ဝေဒနာညတရာဟံ ဘိက္ခဝေ ဧဝံ ဝဒါမိ ယဒိဒံ အဿာသပဿာသာနံ သာဓုကံ မနသိကာရံ။’译：诸比丘，我说善加作意入息、出息，是诸受中的一种受。
(မ-၃-၁၂၆။)
（《中部》3-126。）
ရဟန်းတို့ …အဿာသပဿာသတို့ကို ပီတိ ထင်ရှားအောင် သုခ ထင်ရှားအောင် စသည့် လုံ့လ ဥဿာဟထူးနှင့် ကောင်းမွန်ရိုသေစွာ နှလုံးသွင်းခြင်းသဘောကို ဝေဒနာအမျိုးမျိုးတို့တွင် ဝေဒနာတစ်မျိုးကို နှလုံးသွင်းခြင်းဟူ၍ ငါဘုရား ဟောတော်မူ၏။ (မ-၃-၁၂၆။ အာနာပါနဿတိသုတ္တန်။) ဝေဒနာ တစ်ခုတည်းကိုပင် ရှုရမည်လော?
诸比丘……为了使喜、乐等清楚显现，以特别的精勤善加、恭敬地作意入息与出息；我说这种作意，是作意诸受中的一种受。（《中部》3-126《入出息念经》。）那么，是否只应观一种受呢？
ယဿ ဝေဒနာ ပါကဋာ ဟောတိ။ သော ''န ကေဝလံ ဝေဒနာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တာယ သဒ္ဓိံ တဒေဝါရမ္မဏံ ဖုသမာနော ဖဿောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သဉ္ဇာနနမာနာ သညာပိ၊ စေတယမာနာ စေတနာပိ၊ ဝိဇာနနမာနံ ဝိညာဏမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇတီ''တိ ဖဿပဉ္စမကေယေဝ ပရိဂ္ဂဏှာတိ။ (ဒီ-ဋ္ဌ-၁-၃၁၄။ မ-ဋ္ဌ-၁-၂၈ဝ။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၅၂။) ဤ အထက်ပါ အဋ္ဌကထာကြီးများနှင့် ယင်းတို့၏ အဖွင့် ဖြစ်ကြသော ဋီကာကြီးများနှင့် အညီ ဝေဒနာ တစ်ခုတည်းကိုသာ ရှုရသည် မဟုတ်။ ယင်းစျာနဝေဒနာနှင့် ယှဥ်ဖက် သမ္ပယုတ်တရားအားလုံးကိုပင် ဝိပဿနာ ရှုရမည်ဟု မှတ်ပါ။ ထိုနောင် စျာန်နာမ်တရားတို့ကို ဝိပဿနာရှုပြီးသောအခါ ယင်းစျာန်နာမ်တရားတို့၏ မှီရာ ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်တို့ကိုလည်း ဆက်လက်၍ သိမ်းဆည်းကာ ဝိပဿနာရှုရန် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ -၂ -၂၂၂)၌ ညွှန်ကြားထားတော်မူပေသည်။ ရှင်းလင်းချက် အပြည့်အစုံကို ရှေးနာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းတွင် ရှင်းလင်း
巴利诸义注原文（缅文字体）：‘ယဿ ဝေဒနာ ပါကဋာ ဟောတိ။ သော ''န ကေဝလံ ဝေဒနာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တာယ သဒ္ဓိံ တဒေဝါရမ္မဏံ ဖုသမာနော ဖဿောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သဉ္ဇာနနမာနာ သညာပိ၊ စေတယမာနာ စေတနာပိ၊ ဝိဇာနနမာနံ ဝိညာဏမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇတီ''တိ ဖဿပဉ္စမကေယေဝ ပရိဂ္ဂဏှာတိ။ (ဒီ-ဋ္ဌ-၁-၃၁၄။ မ-ဋ္ဌ-၁-၂၈ဝ။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၅၂။)’译：对于受明显的人，他这样摄取以触为第五的名法组：‘并非只有受生起；与受一同触及同一所缘的触也生起，能识别的想也生起，能思的思也生起，能了知的识也生起。’（《长部义注》1-314；《中部义注》1-280；《阿毗达磨义注》2-252。）依上述诸大义注及其复注，不应只观一种受；应当观与该禅受相应的一切相应法，或合观，或逐一观。此后，观诸禅那名法以后，《清净道论》2-222还教导继续摄取作为这些禅那名法所依的大种色与所造色而修观。完整解释已在前面的名业处篇详细——
တင်ပြခဲ့ပေပြီ။ အလိုရှိပါက ယင်းနာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းတွင် တစ်ဖန်ပြန်၍ ကြည့်ပါလေ။
——说明；如有需要，可以回到名业处篇再看。
(၃) တတိယ စတုက္က
三、第三四法组
(က) စိတ္တပဋိသံဝေဒီ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第一项上半（缅文字体）：‘(က) စိတ္တပဋိသံဝေဒီ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将觉知心而入息。’
စိတ္တပဋိသံဝေဒီ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第一项下半（缅文字体）：‘စိတ္တပဋိသံဝေဒီ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将觉知心而出息。’
( ခ ) အဘိပ္ပမောဒယံ စိတ္တံ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第二项上半（缅文字体）：‘( ခ ) အဘိပ္ပမောဒယံ စိတ္တံ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将令心喜悦而入息。’
အဘိပ္ပမောဒယံ စိတ္တံ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第二项下半（缅文字体）：‘အဘိပ္ပမောဒယံ စိတ္တံ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将令心喜悦而出息。’
( ဂ ) သမာဒဟံ စိတ္တံ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第三项上半（缅文字体）：‘( ဂ ) သမာဒဟံ စိတ္တံ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将令心等持而入息。’
သမာဒဟံ စိတ္တံ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第三项下半（缅文字体）：‘သမာဒဟံ စိတ္တံ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将令心等持而出息。’
原书第 315 页
ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း (ဃ) ဝိမောစယံ စိတ္တံ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第四项上半（缅文字体）：‘(ဃ) ဝိမောစယံ စိတ္တံ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将令心解脱而入息。’
ဝိမောစယံ စိတ္တံ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။ (မ-၃-၁၂၅။)
巴利经文第四项下半（缅文字体）：‘ဝိမောစယံ စိတ္တံ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။ (မ-၃-၁၂၅။)’译：他学：‘我将令心解脱而出息。’（《中部》3-125。）
(က) စိတ္တပဋိသံဝေဒီ = စျာန်စိတ်ကို ထင်ထင်ရှားရှား သိသည်ဖြစ်၍။ အဿသိဿာမိ = ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့။ ဣတိ = ဤသို့။ သိက္ခတိ = ကျင့်၏။ ပ ။
（一）‘觉知心’，即清楚觉知禅心。‘我将入息’，即我将使入息生起。‘如此’，即这样。‘他学’，即修学。余文同前。
( ခ ) စိတ္တံ = စိတ်ကို။ အဘိပ္ပမောဒယံ = လွန်စွာ ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်စေလျက်။ ပ ။
（二）‘心’，即心；‘令喜悦’，即令它非常欢喜、欣悦。余文同前。
( ဂ ) စိတ္တံ = စိတ်ကို။ သမာဒဟံ = အာရုံ၌ ကောင်းစွာ ထားလျက်။ ပ ။
（三）‘心’，即心；‘令等持’，即把心善安住于所缘。余文同前。
(ဃ) စိတ္တံ = စိတ်ကို။ ဝိမောစယံ = နီဝရဏစသည်တို့မှ လွတ်မြောက်စေလျက်။ ပ ။
（四）‘心’，即心；‘令解脱’，即令心从诸盖等解脱。余文同前。
(က) ပထမစျာန်စိတ် ဒုတိယစျာန်စိတ် တတိယစျာန်စိတ် စတုတ္ထစျာန်စိတ်ကို ထင်ထင်ရှားရှား သိသည်ဖြစ်၍
（一）清楚觉知初禅心、第二禅心、第三禅心、第四禅心——
ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။ ပထမစျာန်စိတ် ဒုတိယစျာန်စိတ် တတိယစျာန်စိတ် စတုတ္ထ
——他学：‘我将使入息生起。’清楚觉知初禅心、第二禅心、第三禅心、第四——
စျာန်စိတ်ကို ထင်ထင်ရှားရှား သိသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။
——禅心，他学：‘我将使出息生起。’
( ခ ) စိတ်ကို လွန်စွာ ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်စေလျက် ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။
（二）令心非常欢喜、欣悦，他学：‘我将使入息生起。’
စိတ်ကို လွန်စွာ ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်စေလျက် ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။
令心非常欢喜、欣悦，他学：‘我将使出息生起。’
( ဂ ) စိတ်ကို အာရုံ၌ ကောင်းစွာ ထားလျက် ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။
（三）把心善安住于所缘，他学：‘我将使入息生起。’
စိတ်ကို အာရုံ၌ ကောင်းစွာ ထားလျက် ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။
把心善安住于所缘，他学：‘我将使出息生起。’
(ဃ) စိတ်ကို နီဝရဏစသည်တို့မှ လွတ်မြောက်စေလျက် ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။
（四）令心从诸盖等解脱，他学：‘我将使入息生起。’
စိတ်ကို နီဝရဏစသည်တို့မှ လွတ်မြောက်စေလျက် ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။
令心从诸盖等解脱，他学：‘我将使出息生起。’
(မ-၃-၁၂၅။ သံ-၃-၂၇၉။ ဝိ-၁-၈၈။)
（《中部》3-125；《相应部》3-279；《律藏》1-88。）
(က) စိတ္တ ပဋိသံဝေဒီ
（一）觉知心
စျာန်စိတ်ကို ထင်ထင်ရှားရှား သိအောင် ပြု၍ အဿာသပဿာသကို ဖြစ်အောင် ကျင့်မှုသည် အာရုံ သဘောအားဖြင့် ထင်ထင်ရှားရှား သိအောင် ကျင့်မှု၊ မတွေမဝေ သိသော အသမ္မောဟ သဘောအားဖြင့် ထင်ထင်ရှားရှား သိအောင် ကျင့်မှုဟု နှစ်မျိုး ရှိ၏။
清楚觉知禅心而修习入出息，有两种方式：从所缘而清楚觉知，以及从不迷惑而清楚觉知。
၁။ စျာန်စိတ် အသီးအသီးကို အထူး ထင်ထင်ရှားရှား သိအောင် ဦးတည်၍ ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန် တတိယ စျာန် စတုတ္ထစျာန်တို့ကို အသီးအသီး ဝင်စား၏။ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် စျာန်သမာပတ်ကို ဝင်စားဆဲ ခဏ၌ စျာန်ကို ရရှိနေခြင်း စျာန်နှင့် ပြည့်စုံနေခြင်းဖြင့် စျာန်စိတ်ကို လွန်လွန်ကဲကဲ ဖြစ်စေနိုင်သော စျာန်စိတ် လွန်လွန် ကဲကဲ ဖြစ်လာနိုင်လောက်အောင် အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးနေသော အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ် အာရုံ၏ ထင်ထင်ရှားရှား ဖြစ်နေခြင်းကြောင့် အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံကို ထင်ထင်ရှားရှား သိနေခြင်းကြောင့် ထိုအာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံကို အာရုံယူနိုင်ခြင်းကို အကြောင်းပြုသဖြင့် ထိုအာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်လျှင် အာရုံရှိသော စျာန်စိတ်ကို ထင်ထင်ရှားရှား သိခြင်း ဖြစ်၏။ ဤကား အာရုံသဘောအားဖြင့် စျာန်စိတ်ကို ထင်ထင် ရှားရှား သိပုံတည်း။
一、为了特别清楚觉知每一种禅心，依次进入初禅、第二禅、第三禅、第四禅。禅修者正在入禅定时，由于已经证得并具足禅那，入出息似相这一所缘清楚显现——也就是他清楚知道入出息似相；该所缘又以所缘缘力资助禅心，使禅心能够强盛生起。因此，由于能够缘取入出息似相，他从所缘而清楚觉知以入出息似相为所缘的禅心。这就是从所缘而清楚觉知禅心的方法。
၂။ တစ်ဖန် အာနာပါန ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန် တတိယစျာန် စတုတ္ထစျာန် အသီးအသီးကို ဝင်စား၍ ယင်း စျာန်အသီးအသီးမှ ထ၍ စျာန်နှင့်ယှဥ်သော စျာန်စိတ် အသီးအသီးကို ကုန်တတ်ပျက်တတ်သော ခယ-ဝယ သဘောအားဖြင့် လက္ခဏာယာဥ် သုံးချက်ကို တစ်လှည့်စီတင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်၏။ ယောဂါဝစရ
二、再者，依次进入入出息初禅、第二禅、第三禅、第四禅；每次从禅那出定后，对与该禅相应的各个禅心，把三相轮流提到其上，观为具有灭尽、坏灭的灭尽坏灭性而修观审察。禅修者——
原书第 316 页
ပုဂ္ဂိုလ်သည် ယင်းစျာန်စိတ်ကို ဝိပဿနာရှုသော ခဏ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်သော ခဏ၌ စျာန်စိတ်၏ သဘာဝလက္ခဏာ သာမညလက္ခဏာကို ထိုးထွင်း၍ သိမြင်ခြင်းဖြင့် မတွေမဝေ သိသော အသမ္မောဟ သဘော အားဖြင့် ယင်းစျာန်စိတ်သည် ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်က ထင်ထင်ရှားရှား သိအပ်သည့် တရား ဖြစ်နေပေသည်။
——在观该禅心、以观智看见它时，洞彻知见禅心的自相与共相；由这种不迷惑，禅心成为他清楚觉知之法。
ဤကား စျာန်စိတ်ကို အသမ္မောဟ သဘောအားဖြင့် ထင်ထင်ရှားရှား သိပုံတည်း။
这就是从不迷惑而清楚觉知禅心的方法。
ဤသို့လျှင် ယင်းစျာန်စိတ် အသီးအသီးကို အာရုံသဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အသမ္မောဟ သဘော အားဖြင့်လည်းကောင်း ထင်ထင်ရှားရှား သိလျက် အသက်ရှူရန် ဘုရားရှင်က အသက်ရှူပုံစနစ်ကို ညွှန်ကြား ထားတော်မူ၏။ နိဗ္ဗာန်သို့တိုင်အောင် ပို့ဆောင်ပေးနိုင်သော စွမ်းအင် အပြည့်အဝ ရှိသော အသက်ရှူပုံ နည်း စနစ် ကောင်းများပင် ဖြစ်ကြသည်။
世尊如此教导：从所缘与从不迷惑两方面清楚觉知各个禅心而呼吸。这些呼吸方法具足能够一路导向涅槃的力量。
(ခ) အဘိပ္ပမောဒယံ စိတ္တံ
（二）令心喜悦
စိတ်ကို လွန်စွာ ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်စေလျက် ဝင်သက်လေကို ဖြစ်အောင် ထွက်သက်လေကို ဖြစ်အောင် ကျင့်ရာ၌ သမာဓိ၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း ဝိပဿနာ၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း စိတ်၏ လွန်စွာ ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။
令心非常欢喜、欣悦而修习入出息时，心的喜悦既可由定力生起，也可由观力生起。
၁။ အဘယ်သို့လျှင် သမာဓိ၏ အစွမ်းဖြင့် စိတ်၏ လွန်စွာ ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် ဖြစ်လေသနည်း၊ ပီတိနှင့် ယှဥ်သော ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန်ဟူသော စျာန်နှစ်ပါးတို့ကို အသီးအသီး ဝင်စား၏။ ထိုယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်သည် စျာန်သမာပတ်ကို ဝင်စားဆဲ ခဏ၌ စျာန်စိတ်နှင့် ယှဥ်သော စျာန်ပီတိဖြင့် ထိုသမ္ပယုတ် စျာန်စိတ်ကို ပင်လျှင် လွန်စွာ ဝမ်းမြောက်စေ၏၊ လွန်စွာ ရွှင်လန်း တက်ကြွစေ၏။ သမာဓိ၏ အစွမ်းဖြင့် စိတ်ရွှင်လန်း တက်ကြွမှုတည်း။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈ဝ။) စျာန်စိတ်နှင့် ယှဥ်သော ပီတိကား ပီတိသမ္ဗောဇ္စျင်တရား ဖြစ်၏။ ကိုယ်စိတ်တို့ကို တက်ကြွရွှင်လန်းစေခြင်း သဘာဝလက္ခဏာ ရှိ၏။ ယင်းစျာန်ပီတိက ထိုမိမိနှင့် ယှဥ်ဖက် စျာန်စိတ်ကိုပင်လျှင် သဟဇာတစသော ပစ္စယ သတ္တိတို့ဖြင့်လည်းကောင်း စျာနပစ္စယသတ္တိဖြင့်လည်းကောင်း ကျေးဇူးပြုပေးလျက် ကိုယ်စိတ်တို့ကို ထက်ဝန်းကျင်မှ
一、怎样由定力令心非常欢喜、欣悦？依次进入与喜相应的初禅、第二禅。禅修者正在入禅定时，以与禅心相应的禅喜令该相应禅心极其欣悦、欢喜、振奋；这就是由定力令心振奋喜悦。（《清净之道》1-280。）与禅心相应的喜是喜觉支，具有令身心振奋欢喜的特相。该禅喜又以俱生等缘力与禅那缘力资助和它相应的禅心，使身心周遍滋润、增长——
နှစ်သက်ပြည့်ဖြိုး တိုးပွားစေလျက် ရွှင်လန်းတက်ကြွသော အခြင်းအရာသို့ ရောက်စေလျက် နှစ်သက်ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်စေ၏။ ထိုကြောင့် ယင်းစျာန်နှစ်ပါးတို့ကို ဝင်စားလျက် အသက်ရှူရန် ဘုရားရှင်က ညွှန်ကြားတော် မူခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ (မဟာဋီ-၁-၃၄၁။) ၂။ အဘယ်သို့လျှင် ဝိပဿနာ၏ အစွမ်းဖြင့် စိတ်၏ လွန်စွာ ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် ဖြစ်လေသနည်း၊ ပီတိနှင့် ယှဥ်ကုန်သော ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန်ဟူသော စျာန်နှစ်ပါးတို့ကို အသီးအသီး ဝင်စား၍ ယင်းစျာန် အသီးအသီးမှ ထလျက် စျာန်နှင့်ယှဥ်သော ပီတိကို ကုန်တတ် ပျက်တတ်သော ခယ-ဝယ သဘောအားဖြင့် လက္ခဏာယာဥ်သုံးချက်ကို တစ်လှည့်စီ တင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်၏။ ဤသို့လျှင် ဝိပဿနာခဏ၌ စျာန်နှင့် ယှဥ်သော ပီတိကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိပဿနာစိတ်ကို ထိုဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံ ဖြစ်သော ပီတိဖြင့်ပင်လျှင် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ရွှင်လန်းတက်ကြွသော အခြင်းအရာသို့ ရောက်စေ၏၊ နှစ်သက်ရွှင်လန်း
——达到欢喜振奋的状态。因此，世尊教导进入这两种禅那而呼吸。（《大复注》1-341。）二、怎样由观力令心非常欢喜、欣悦？依次进入与喜相应的初禅、第二禅，分别出定后，对与禅相应的喜，把三相轮流提到其上，观为具有灭尽、坏灭的灭尽坏灭性而修观审察。观修时，以禅喜为所缘生起的观心，由作为观智所缘的喜本身而达到欢喜振奋、欣悦——
တက်ကြွစေ၏။ ဤသို့ ကျင့်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်ကို စိတ်ကို ဝမ်းမြောက်စေလျက် ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်နေ၏ ဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်ပေသည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈ဝ-၂၈၁။) အသင်သူတော်ကောင်းသည် စိတ်ဓာတ် ရွှင်ရွှင်လန်းလန်းဖြင့် အမြဲတမ်း အသက်ရှူနေလိုပါသလား၊ အလိုရှိပါလျှင် ပီတိနှင့်ယှဥ်သော စျာန်တို့ကို ဝင်စားပါ။ ပီတိနှင့်တကွသော ယင်းစျာန်နာမ်တရားတို့ကို ကြိမ်ဖန်
——的状态。这样修习的禅修者，称为‘令心喜悦而学：我将使入息、出息生起’。（《清净之道》1-280—281。）贤善者想不想总以欢喜的心呼吸？如果想，就应进入与喜相应的诸禅，并对与喜俱有的禅那名法反复——
原书第 317 页
ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း များစွာ ထပ်ကာထပ်ကာ ဝိပဿနာရှုပါ။ ထိုသို့ စျာန်ဝင်စားနေသမျှ ကာလပတ်လုံး ထိုသို့ ဝိပဿနာ ရှုနေသမျှ ကာလပတ်လုံး အသင်သူတော်ကောင်းသည် ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင်ဖြင့် အမြဲတမ်း အသက်ရှူနေရမည်သာ ဖြစ်ပေသည်။
——多次修观。只要这样入禅，只要这样修观，贤善者便会一直欢喜地呼吸。
အသင်သူတော်ကောင်း၏ ဘဝဝယ် ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင် နေနိုင်ရေးအတွက် အပြစ် အကင်းဆုံးသော နည်းလမ်းများ- ပင် ဖြစ်ကြပေသည်။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်အား အလွန်အကြူး အထူး ကျေးဇူးတင်ထိုက်ပေစွ။
这是让贤善者在一生中欢喜安住、最无过失的方法。我们实在应当特别感念正等觉佛陀。
အသင်သူတော်ကောင်းသည် ပြုံးရွှင်နေသော လေးစားမြတ်နိုးဖွယ်ရာ မိတ်ဆွေတစ်ဦးကို တွေ့မြင်ရသော အခါ အသင်သူတော်ကောင်း၏ စိတ်အစဥ်၌လည်း အပြုံးပန်းများသည် ပွင့်လန်းလာကြသကဲ့သို့ အလားတူပင် ပီတိနှင့် ယှဥ်သော စျာန်နာမ်တရားတို့ကို ဝိပဿနာရှုနေသော စိတ်၌လည်း ပီတိများ ယှဥ်တွဲလျက်ပင် ရှိနေ- ပေသည်။ ယင်းပီတိနှင့်ယှဥ်သော စျာန်စိတ်၊ ယင်းပီတိယှဥ်သော စျာန်နာမ်တရားတို့ကို ဝိပဿနာရှုနေသော ဝိပဿနာစိတ် ----- ဤစိတ်တို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော မွန်မြတ်သော စိတ္တဇရုပ်တို့သည်လည်း တစ်- ကိုယ်လုံး၌ ပျံ့နှံ့လျက် ဖြစ်ပွားနေကြ၏။ ထိုကြောင့် ပီတိသည် ကိုယ်စိတ်တို့ကို နှစ်သက်ရွှင်လန်း တက်ကြွ စေခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၏ဟု ဆိုသည်။
贤善者看见一位面带笑容、可敬可爱的朋友时，自己的心流中也仿佛绽开笑容；同样，观照与喜相应的禅那名法之心，也与喜相应。与喜相应的禅心，以及观照这些喜俱禅那名法的观心，由这些心所生的殊胜心生色，遍布全身而生起。因此说，喜具有令身心欣悦、欢喜、振奋的特相。
(ဂ) သမာဒဟံ စိတ္တံ
（三）令心等持
စိတ်ကို ကောင်းကောင်း ထား၍ တည်တည်ကြည်ကြည် ထား၍ အသက်ရှူနည်း။
这是善安住心、令心稳固定住而呼吸的方法。
၁။ ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန် တတိယစျာန် စတုတ္ထစျာန်တို့ကို အစဥ်အတိုင်း ဝင်စား၏၊ စျာန်သမာပတ် အသီး အသီး၏ အတွင်းဝယ် စျာန်စိတ်သည် အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံ၌ ကောင်းစွာတည်နေ၏။ ယင်းသို့ တည်နေသော် သမထပိုင်းဝယ် သမာဓိ၏ အစွမ်းဖြင့် အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံ၌ စိတ်ကို ကောင်းစွာ ထားလျက် စိတ် တည်တည်ကြည်ကြည်ဖြင့် အသက်ရှူနေ၏ဟုပင် ဆိုအပ်ပေသည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈၁။) အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံ၌ စိတ်ကို ကောင်းစွာ ထားလျက် အသက်ရှူ၏ ဟူသည် ----- အကြင် အခြင်းအရာအားဖြင့် အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံ၌ စိတ်ကို ထားအပ်သည် ရှိသော် အနည်းငယ်မျှသော်လည်း စိတ်ဓာတ်၏ တွန့်ဆုတ်ခြင်းအဖို့သို့လည်းကောင်း ပျံ့လွင့်ခြင်းအဖို့သို့လည်းကောင်း မကပ်ရောက်မူ၍ မညွှတ်ကျဘဲ မတက်ကြွဘဲ စိတ်သည် တည်တံ့နေ၏။ အကြင်အခြင်းအရာအားဖြင့် အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံ၌ စိတ်ကို ထားအပ်သည်ရှိသော် ဣန္ဒြေတို့ကို ညီမျှအောင် ကျင့်နိုင်သဖြင့် စိတ်သည် အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံ၌
一、依次进入初禅、第二禅、第三禅、第四禅；在每一禅定中，禅心都善住于入出息似相所缘。这样安住时，在止修阶段，便是由定力把心善安住于入出息似相所缘，以稳固之心呼吸。（《清净之道》1-281。）所谓把心善安住于入出息似相所缘而呼吸，是说：以某种方式把心安住于似相时，心既不稍微趋向退缩一边，也不趋向散乱一边，不低沉也不躁动，而能稳定安住；又由于诸根平衡，心平等安住于入出息似相——
အညီအမျှ တည်တံ့နေ၏။ တစ်နည်း --- အကြင်အခြင်းအရာအားဖြင့် အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံ၌ စိတ်ကို ထားအပ်သည်ရှိသော် သမာဓိ၏ လွန်ကဲသည်၏အဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းကြောင့် မတုန်မလှုပ်ခြင်းသို့ ရောက်သဖြင့် စိတ်သည် အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံ၌ ကောင်းစွာသာလျှင် တည်တံ့နေ၏။ ဤကဲ့သို့သော အခြင်းအရာ အားဖြင့် အပ္ပနာစျာန်၏ အစွမ်းဖြင့် စျာန်စိတ်ကို အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံ၌ ကောင်းစွာ ထားလျက် ဝင်သက်လေကို ဖြစ်အောင် ထွက်သက်လေကို ဖြစ်အောင် = အသက်ရှူနိုင်အောင် ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် ပွားများ အားထုတ်ပါဟု ဆိုလိုသည်။ (မဟာဋီ-၁-၃၄၁-၃၄၂။) ဤကား သမထပိုင်း၌ စိတ်ကို ကောင်းကောင်းထားလျက် အသက်ရှူပုံတည်း။ ဝိပဿနာပိုင်း၌ အာရုံ၌ စိတ်ကို ကောင်းစွာထားလျက် အသက်ရှူပုံမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။
——所缘。另一种解释是：以某种方式把心安住于入出息似相所缘时，因为定已达到强盛，心达到不动，便只善住于该所缘。其意是：应如此以安止禅力把禅心善安住于入出息似相，精勤修习，使入息、出息生起，也就是能够呼吸。（《大复注》1-341—342。）这是止修阶段善安住心而呼吸的方法；观修阶段的方法如下。
တာနိ ဝါ ပန စျာနာနိ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ စျာနသမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံ ခယတော ဝယတော သမ္ပဿတော ဝိပဿနာက္ခဏေ လက္ခဏပဋိဝေဓေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ ခဏိကစိတ္တေကဂ္ဂတာ။ ဧဝံ ဥပ္ပန္နာယ ခဏိကစိတ္တေကဂ္ဂတာယ ဝသေနပိ အာရမ္မဏေ စိတ္တံ သမံ အာဒဟန္တော သမံ ဌပေန္တော ''သမာဒဟံ စိတ္တံ အဿသိဿာမိ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတီ''တိ ဝုစ္စတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈၁။)
巴利《清净之道》原文（缅文字体）：‘တာနိ ဝါ ပန စျာနာနိ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ စျာနသမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံ ခယတော ဝယတော သမ္ပဿတော ဝိပဿနာက္ခဏေ လက္ခဏပဋိဝေဓေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ ခဏိကစိတ္တေကဂ္ဂတာ။ ဧဝံ ဥပ္ပန္နာယ ခဏိကစိတ္တေကဂ္ဂတာယ ဝသေနပိ အာရမ္မဏေ စိတ္တံ သမံ အာဒဟန္တော သမံ ဌပေန္တော ''သမာဒဟံ စိတ္တံ အဿသိဿာမိ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတီ''တိ ဝုစ္စတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈၁။)’译：进入这些禅那、出定以后，在观见禅相应心的灭尽、坏灭时，观修刹那由洞彻特相而生起刹那心一境性。也依这样生起的刹那心一境性，把心平等安置、平等安住于所缘，称为他学：‘我将令心等持而入息、出息。’（《清净之道》1-281。）
原书第 318 页
လက္ခဏပဋိဝေဓေနာတိ အနိစ္စာဒိကဿ လက္ခဏဿ ပဋိ ပဋိ ဝိဇ္စျနေန ခဏေ ခဏေ အဝဗောဓေန။
巴利《大复注》释语（缅文字体）：‘လက္ခဏပဋိဝေဓေနာတိ အနိစ္စာဒိကဿ လက္ခဏဿ ပဋိ ပဋိ ဝိဇ္စျနေန ခဏေ ခဏေ အဝဗောဓေန။’译：所谓‘由洞彻特相’，是反复洞穿无常等特相，在每一刹那现观。
ခဏိကစိတ္တေကဂ္ဂတာတိ ခဏမတ္တဋ္ဌိတိကော သမာဓိ။ သောပိ ဟိ အာရမ္မဏေ နိရန္တရံ ဧကာကာရေန ပဝတ္တမာနော ပဋိပက္ခေန အနဘိဘူတော အပ္ပိတော ဝိယ စိတ္တံ နိစ္စလံ ဌပေတိ။ တေန ဝုတ္တံ ''ဧဝံ ဥပ္ပန္နာယာ''- တိအာဒိ။ (မဟာဋီ-၁-၃၄၂။) ၂။ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် အာနာပါန ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန် တတိယစျာန် စတုတ္ထစျာန်တို့ကို အစဥ် အတိုင်း တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဝင်စား၏။ စျာန်မှ ထတိုင်း ထတိုင်း စျာန်နှင့်ယှဥ်သော စျာနသမ္ပယုတ်စိတ်ကို ကုန်တတ် ပျက်တတ်သော ခယ-ဝယ သဘောအားဖြင့် ယင်းစျာန်စိတ်၏ အပျက်ကို အာရုံပြု၍ လက္ခဏာယာဥ်သုံးတန်ကို တစ်လှည့်စီ တင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်၏။ (= အာနာပါန ပထမစျာန်ကို ဝင်စား၍ ယင်းပထမစျာန်မှ ထပြီးလျှင် ယင်းပထမစျာန်စိတ်ကို အပျက်ကို အာရုံယူ၍ အနိစ္စဟုလည်းကောင်း ဒုက္ခဟုလည်းကောင်း အနတ္တဟု လည်းကောင်း လက္ခဏာယာဥ်ကို တစ်လှည့်စီ တင်ကာ ဝိပဿနာရှု၏။ ဒုတိယစျာန်စသည်တို့၌လည်း နည်းတူပင်
巴利《大复注》原文（缅文字体）：‘ခဏိကစိတ္တေကဂ္ဂတာတိ ခဏမတ္တဋ္ဌိတိကော သမာဓိ။ သောပိ ဟိ အာရမ္မဏေ နိရန္တရံ ဧကာကာရေန ပဝတ္တမာနော ပဋိပက္ခေန အနဘိဘူတော အပ္ပိတော ဝိယ စိတ္တံ နိစ္စလံ ဌပေတိ။ တေန ဝုတ္တံ ''ဧဝံ ဥပ္ပန္နာယာ''- တိအာဒိ။ (မဟာဋီ-၁-၃၄၂။)’译：所谓‘刹那心一境性’，是只住一刹那的定；当它以同一方式不间断地转起于所缘，不被对治法压倒时，便如安止一般令心不动。因此说‘依这样生起的’等。（《大复注》1-342。）二、禅修者依次进入入出息初禅、第二禅、第三禅、第四禅；每次出定后，对禅相应心的坏灭取为所缘，把三相轮流提到其上，观其灭尽坏灭而修观审察。〔即进入入出息初禅，出定后取初禅心的坏灭为所缘，轮流观为无常、苦、无我；其余诸禅同理。〕——
သဘောပေါက်ပါ။) ထိုသို့ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်သောအခါ ယင်းစျာန်စိတ်၏ ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း၌ ပျက်ပျက် နေသည့် သဘောကို အာရုံယူ၍ အနိစ္စဟုရှုခဲ့သော် အနိစ္စလက္ခဏာကို ထိုးထွင်း သိနေ၏၊ ဒုက္ခဟု ရှုခဲ့သော် ဒုက္ခလက္ခဏာကို ထိုးထွင်း သိနေ၏၊ အနတ္တဟု ရှုခဲ့သော် အနတ္တလက္ခဏာကို ထိုးထွင်း သိနေ၏။ ယင်းသို့ အဆက်မပြတ် ထိုးထွင်းသိနေခဲ့သော် ဝိပဿနာစိတ်သည် ယင်းစျာန်စိတ်၏ အနိစ္စအခြင်းအရာ၌သော်လည်း ကောင်းစွာ တည်နေ၏၊ ဒုက္ခအခြင်းအရာ၌သော်လည်း ကောင်းစွာ တည်နေ၏၊ အနတ္တအခြင်းအရာ၌သော်လည်း ကောင်းစွာ တည်နေ၏။ ယင်းသို့ စျာန်စိတ်၏ အနိစ္စအခြင်းအရာ သို့မဟုတ် ဒုက္ခအခြင်းအရာ သို့မဟုတ် အနတ္တ အခြင်းအရာဟူသော တစ်မျိုးမျိုးသော အခြင်းအရာ၌ အဆက်မပြတ် အကြားအလပ် မရှိအောင် ကောင်းစွာ တည်နေသော ဝိပဿနာသမာဓိကို ခဏိကစိတ္တေကဂ္ဂတာ = ခဏိကသမာဓိဟု ခေါ်ဆို၏။ ထိုခဏိကစိတ္တေ- ကဂ္ဂတာ = ခဏိကသမာဓိသည်လည်း ယင်းစျာန်စိတ်၏ အပျက်အာရုံ၌ အနိစ္စအခြင်းအရာ ဒုက္ခအခြင်းအရာ
——这样修观时，若取该禅心刹那刹那坏灭的性质而观无常，便洞彻无常相；观苦便洞彻苦相；观无我便洞彻无我相。如此连续洞彻时，观心善住于禅心的无常行相、苦行相或无我行相。对这三种行相中的任何一种不间断、无间隙地善加安住的观定，称为刹那心一境性，即刹那定。该刹那心一境性——刹那定，在以禅心坏灭为所缘而连续取无常、苦、无我三种行相之一时——
အနတ္တအခြင်းအရာဟူသော အခြင်းအရာသုံးမျိုးတို့တွင် တစ်မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် အဆက်မပြတ် အကြားအလပ် မရှိအောင် ဖြစ်နေလတ်သော် ဆန့်ကျင်ဘက်တရားသည် မလွှမ်းမိုးအပ် မလွှမ်းမိုးနိုင်သည်ဖြစ်၍ စျာန်စိတ်၏ အပျက်အာရုံ၌ ဝိပဿနာစိတ်ကို စိုက်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်၍ = မြေကြီးပေါ်၌ တိုင်တစ်တိုင်ကို စိုက်ထူထားသကဲ့သို့ ဖြစ်၍ ဝိပဿနာစိတ်သည် တုန်လှုပ်မှုမရှိဘဲ တည်တံ့နေပေ၏။ ဤသို့ ဖြစ်ပေါ်လာသော ခဏိကစိတ္တေကဂ္ဂတာ = ခဏိကသမာဓိ၏ အစွမ်းဖြင့်လည်း စျာန်စိတ်၏ အပျက်အာရုံ၌ ဝိပဿနာစိတ်ကို အညီအညွတ် ကောင်းစွာ ရှေးရှုထားသော ရဟန်းကို ----- ''စိတ်ကို အညီအညွတ် ကောင်းစွာ ရှေးရှုထားလျက် ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့၊ ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့'' - ဟု ကျင့်နေ၏ဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်ပေသည်။
——由于不被对治法压倒，就像把观心牢牢钉在禅心坏灭所缘上，如同地上立起一根柱子，观心安住不动。比丘依这样生起的刹那心一境性——刹那定之力，把观心平等、善加导向禅心坏灭所缘，就称为他学：‘我将令心平等善住而使入息、出息生起。’
(ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈၁။ မဟာဋီ-၁-၃၄၂။)
（《清净之道》1-281；《大复注》1-342。）
ဤကား သမထပိုင်း ဝိပဿနာပိုင်း နှစ်ပိုင်းလုံး၌ အာရုံ၌ စိတ်ကို အညီအညွတ် ကောင်းစွာ ရှေးရှုထားလျက် အသက်ရှူပုံစနစ် တစ်ခုကို ညွှန်ကြားထားတော်မူသော ဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမသြဝါဒကထာ ဒေသနာတော် တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ အသင်သူတော်ကောင်းသည် စိတ်ကို ကောင်းကောင်းထားပြီး အသက်ရှူတတ်ပြီလော?-
这是世尊教导的一种呼吸法：在止与观两个阶段，都把心平等、善加导向所缘而呼吸。贤善者是否已经懂得善安住心而呼吸了呢？
(ဃ) ဝိမောစယံ စိတ္တံ
（四）令心解脱
ဤ၌လည်း သမထပိုင်း ဝိပဿနာပိုင်းဟု အပိုင်းနှစ်ပိုင်း ရှိနေပေ၏။ သမထပိုင်း၌ ဝိမောစယစိတ် = ဆန့်ကျင်ဘက်တရားတို့မှ လွတ်မြောက်သော စိတ် ဖြစ်အောင် ကျင့်ပုံမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။ -----
这里也分止修与观修两部分。止修阶段，把心修成从对治法解脱之心的方法如下。
原书第 319 页
ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း ၁။ အာနာပါန ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန် တတိယစျာန် စတုတ္ထစျာန်တို့ကို အစဥ်အတိုင်း တစ်ခုပြီး တစ်ခု ဝင်စားပါ။ ပထမစျာန် သမာပတ်ကို ဝင်စားခိုက် စျာန်သမာပတ်အတွင်း၌ စျာန်စိတ်သည် နီဝရဏ အညစ်- အကြေးတို့မှ လွတ်မြောက်နေ၏။ ဒုတိယစျာန် သမာပတ်ကို ဝင်စားခိုက်၌ စျာန်စိတ်သည် ဝိတက်ဝိစာရတို့မှ လွတ်မြောက်နေ၏။ တတိယစျာန် သမာပတ်ကို ဝင်စားခိုက်၌ စျာန်စိတ်သည် ပီတိမှ လွတ်မြောက်နေ၏။
一、依次进入入出息初禅、第二禅、第三禅、第四禅。入初禅定时，禅心在定中从诸盖尘垢解脱；入第二禅定时，禅心从寻、伺解脱；入第三禅定时，禅心从喜解脱——
စတုတ္ထစျာန် သမာပတ်ကို ဝင်စားခိုက်၌ စျာန်စိတ်သည် သုခ-ဒုက္ခတို့မှ လွတ်မြောက်နေ၏၊ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိတည်း။
——入第四禅定时，禅心从苦、乐解脱。这就是镇伏解脱。
ထိုကြောင့် အသင်သူတော်ကောင်းသည် ပထမစျာန်ကို ဝင်စားခြင်းဖြင့် စျာန်စိတ်ကို နီဝရဏ အညစ်- အကြေးတို့မှ လွတ်မြောက်စေလျက် ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေကို ဖြစ်အောင်ကျင့်ပါ။ ဒုတိယစျာန်ကို ဝင်စား- ခြင်းဖြင့် စျာန်စိတ်ကို ဝိတက် ဝိစာရတို့မှ လွတ်မြောက်စေလျက် ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေကို ဖြစ်အောင် ကျင့်ပါ။ တတိယစျာန်ကို ဝင်စားခြင်းဖြင့် စျာန်စိတ်ကို ပီတိမှ လွတ်မြောက်စေလျက် ဝင်သက်လေ ထွက်သက် လေကို ဖြစ်အောင် ကျင့်ပါ။ စတုတ္ထစျာန်ကို ဝင်စားခြင်းဖြင့် စျာန်စိတ်ကို သုခ-ဒုက္ခတို့မှ လွတ်မြောက်စေလျက် ဝင်သက်လေ ထွက်သက်လေကို ဖြစ်အောင် ကျင့်ပါ။ ဤကား သမထပိုင်း၌ ဆန့်ကျင်ဘက် တရားတို့မှ စိတ်ကို လွတ်မြောက်စေလျက် ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့၊ ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်ပုံတည်း။
因此，贤善者应入初禅，令禅心从诸盖尘垢解脱而使入息、出息生起；入第二禅，令禅心从寻、伺解脱而呼吸；入第三禅，令禅心从喜解脱而呼吸；入第四禅，令禅心从苦、乐解脱而呼吸。这就是止修阶段令心从对治法解脱而学：‘我将使入息、出息生起。’
(ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈၁။)
（《清净之道》1-281。）
၂။ ဝိပဿနာပိုင်း၌ စိတ်ကို ဆန့်ကျင်ဘက်တရားတို့မှ လွတ်မြောက်စေလျက် ကျင့်ပုံမှာ ဤသို့တည်း။
二、观修阶段令心从对治法解脱的方法如下。
အာနာပါနပထမစျာန်ကို ဝင်စား၏။ ယင်းပထမစျာန်မှ ထ၍ စျာန်နှင့်ယှဥ်သော စျာန်စိတ်ကို = စျာန်စိတ်ကို အဦးမူလျက် နာမကာယ ရူပကာယ အပေါင်းဟူသော အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားအပေါင်းကို ကုန်တတ် ပျက်- တတ်သော ခယ-ဝယ သဘောအားဖြင့် ခယ-ဝယ သဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ လက္ခဏာယာဥ် သုံးချက်ကို တစ်လှည့်စီ တင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်၏။
进入入出息初禅；出定后，以禅相应心、也就是禅心为首，对名身、色身所摄的一切诸行，先以智看见其灭尽坏灭性，再把三相轮流提到其上而修观审察。
စိတ္တမုခေန သဗ္ဗသင်္ခါရဂတံ အနိစ္စတော ပဿတိ၊ နော နိစ္စတော။ (မဟာဋီ-၁-၃၄၂။) အာနာပါန ဒုတိယစျာန်ကို ဝင်စား၏ ။ ပ ။
巴利《大复注》原文（缅文字体）：‘စိတ္တမုခေန သဗ္ဗသင်္ခါရဂတံ အနိစ္စတော ပဿတိ၊ နော နိစ္စတော။ (မဟာဋီ-၁-၃၄၂။)’译：以心为首，观一切诸行无常，不观为常。（《大复注》1-342。）再进入入出息第二禅，余法同前。
အာနာပါန တတိယစျာန်ကို ဝင်စား၏။ ပ ။
进入入出息第三禅，余法同前。
အာနာပါန စတုတ္ထစျာန်ကို ဝင်စား၏။ ယင်းစျာန်မှထ၍ စျာန်နှင့်ယှဥ်သော စျာန်စိတ်ကို = စျာန်စိတ်ကို အဦးမူလျက် နာမကာယ ရူပကာယအပေါင်းဟူသော အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားအပေါင်းကို ကုန်တတ် ပျက်- တတ်သော ခယ-ဝယ သဘောအားဖြင့် ကုန်တတ်ပျက်တတ်သော ခယ-ဝယ သဘောကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ လက္ခဏာရေးသုံးတန်ကို တစ်လှည့်စီတင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်၏။ ယင်းသို့ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်နေသော ဝိပဿနာဉာဏ် အခိုက်၌ အထူးသဖြင့် ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်အခိုက်၌ ဆန့်ကျင်ဘက် တရားတို့မှ စိတ်သည် လွတ်မြောက်သွား၏။ မှန်ပေသည် ----- ပျက်ခြင်း ဘင်မည်သည် အနိစ္စဖြစ်မှု၏ = အနိစ္စ လက္ခဏာ၏ လွန်ကဲသော အဆုံးစွန်သော အဖို့အစွန်းတည်း။ ထိုကြောင့် ထိုဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် စျာန်စိတ်ကို အဦးမူလျက် သင်္ခါရတရားတို့၏ ပျက်ခြင်း ဘင်ကို ရှုသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် စျာန်စိတ်ကို ပဓာနပြုသဖြင့်
进入入出息第四禅；出定后，以禅相应心、也就是禅心为首，对名身、色身所摄的一切诸行，先以观智看见其灭尽坏灭性，再把三相轮流提到其上而修观审察。在这样的观智阶段，尤其在坏灭随观智阶段，心从对治法解脱。坏灭是无常、也就是无常相的极致边际；因此，以坏灭随观智、以禅心为首观诸行坏灭的禅修者，以禅心为主——
အဦးမူသဖြင့် အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားအပေါင်းကို အနိစ္စဟု ရှု၏၊ နိစ္စဟု မရှု။ အနိစ္စတရား၏ ဒုက္ခစင်စစ် ဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဒုက္ခတရား၏ အနတ္တစင်စစ်ဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း ထိုသင်္ခါရတရား အပေါင်းတို့ကို ဒုက္ခဟု အဖန်တလဲလဲ ရှု၏၊ သုခဟု မရှု။ အနတ္တဟု အဖန်တလဲလဲ ရှု၏၊ အတ္တဟု မရှု။ တစ်ဖန် အကြင်တရားသည် အနိစ္စဖြစ်၏ ဒုက္ခဖြစ်၏ အနတ္တဖြစ်၏၊ ထိုတရားကို မနှစ်သက်အပ် မနှစ်သက်ထိုက်။ အကြင် တရားကိုလည်း မနှစ်သက်အပ် မနှစ်သက်ထိုက်၊ ထိုတရားကို ရာဂဖြင့် မတပ်မက် မစွဲလမ်းထိုက်။ ထိုကြောင့်
——而观一切诸行无常，不观为常。因为无常者确实是苦，苦者确实是无我，所以他反复观一切诸行是苦，不观为乐；反复观为无我，不观为我。无常、苦、无我的法不应喜爱；不应喜爱的法，也不应以贪染著。因此——
原书第 320 页
သင်္ခါရတရားတို့၏ ပျက်ခြင်း ဘင်ကို ရှုတတ်သော ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်သို့ အစဥ်လျှောက်သဖြင့် အနိစ္စဟု ဒုက္ခဟု အနတ္တဟု သင်္ခါရတရားအပေါင်းကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အပ်သော် ထိုဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အပ် ပြီးသော သင်္ခါရတရားအပေါင်း၌ ငြီးငွေ့တော့၏၊ မနှစ်သက်။ တပ်မက်ခြင်း ကင်းတော့၏၊ မတပ်မက်။ ဤသို့ ငြီးငွေ့သော တပ်မက်ခြင်းကင်းသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေ့ဦးစွာ လောကီဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့်ပင်လျှင် ရာဂကို ချုပ်စေ၏၊ မဖြစ်စေ။ ထိုရာဂ၏ ဖြစ်ခြင်းကို မပြု၊ ဖြစ်ကြောင်းတရားကို မပြု။ ဤကား ဆန့်ကျင်ဘက် တရားတို့မှ စိတ်ကို လွတ်မြောက်စေလျက် အဿာသပဿာသကို ဖြစ်စေရာ၌ ဆိုလိုရင်း အနက်သဘောတည်း။
——他依次修到观诸行坏灭的坏灭随观智，以观智看见一切诸行无常、苦、无我时，便厌离已见的诸行，不再喜爱；离贪，不再染著。他如此厌离、离贪，首先即以世间观智令贪止息，不使其生起；不造作贪的生起，不造作令其生起之因。这就是令心从对治法解脱而修习入出息的含义。
(မဟာဋီ-၁-၃၄၂။)
（《大复注》1-342。）
မဟာဋီကာဆရာတော်က နောက်တစ်နည်း ထပ်မံ ဖွင့်ဆိုထားတော်မူပြန်၏။ ယင်းနည်း၌ ဒိဋ္ဌတရား အဒိဋ္ဌတရားဟု နှစ်မျိုးခွဲ၍ ဖွင့်ဆိုထားတော်မူ၏။
《大复注》师又以另一种方法解释，把法分为现见与未现见两类。
ဒိဋ္ဌ - အဒိဋ္ဌ တရား
现见法与未现见法
အထ ဝါ သော ဧဝံ ဝိရတ္တော ယထာ ဒိဋ္ဌံ သင်္ခါရဂတံ၊ တထာ အဒိဋ္ဌံ အတ္တနော ဉာဏေန နိရောဓေတိ၊ နော သမုဒေတိ။ နိရောဓမေဝဿ မနသိ ကရောတိ၊ နော သမုဒယန္တိ အတ္ထော။ (မဟာဋီ-၁-၃၄၂။) တစ်နည်း ---- ဤသို့ တပ်မက်ခြင်းကင်းသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက် ရှုမြင်အပ်ပြီးသော သင်္ခါရတရားအပေါင်းကို ခဏမစဲ တသဲသဲ ချုပ်ပျက်မှုကို နှလုံးသွင်းသကဲ့သို့ ထို့အတူ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက် မရှုမြင်အပ်သေးသော သင်္ခါရတရားအပေါင်းကို မိမိ၏ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ချုပ်မှုကို နှလုံးသွင်း၏၊ ဖြစ်မှုကို နှလုံးမသွင်း။ ထို မျက်မှောက် မမြင်ရသေးသော သင်္ခါရတရားအပေါင်း၏ ချုပ်ခြင်းကိုသာလျှင် နှလုံးသွင်း၏၊ ဖြစ်ခြင်း ကြီးပွားခြင်းကို နှလုံးမသွင်းဟု ဆိုလို၏။ (မဟာဋီ-၁-၃၄၂။) ဤသို့ကျင့်သော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် တစ်ဖန် စွန့်၏၊ မစွဲယူ။ အဘယ်သို့သော အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို
巴利《大复注》原文（缅文字体）：‘အထ ဝါ သော ဧဝံ ဝိရတ္တော ယထာ ဒိဋ္ဌံ သင်္ခါရဂတံ၊ တထာ အဒိဋ္ဌံ အတ္တနော ဉာဏေန နိရောဓေတိ၊ နော သမုဒေတိ။ နိရောဓမေဝဿ မနသိ ကရောတိ၊ နော သမုဒယန္တိ အတ္ထော။ (မဟာဋီ-၁-၃၄၂။)’译：或者，他如此离贪，对如所见的诸行之聚，以及同样对未见者，以自己的智使之止息，不使之集起；只作意止息，不作意集起。（《大复注》1-342。）另一种解释是：已经离贪的禅修者，怎样对观智已经现前看见的诸行之聚，作意其刹那不停的止息；同样，对于观智尚未现前看见的诸行，也以观智作意其止息，不作意其生起。他只作意未现见诸行之聚的止息，不作意其生起、增长。这样修习的禅修者又舍遣而不执取。其含义——
ဆိုလိုပါသနည်းဟူမူ ဤအနိစ္စာနုပဿနာစသော အနုပဿနာဉာဏ်သည် ခန္ဓာတို့ကိုလည်းကောင်း ဘဝသစ်ကို ပြုစီမံတတ်သော အဘိသင်္ခါရတရားတို့ကိုလည်းကောင်း စွန့်လွှတ်ခြင်းကြောင့် ပရိစ္စာဂပဋိနိဿဂ္ဂလည်း မည်၏။
——是：无常随观等诸随观智，由于舍弃诸蕴以及能够造作新有的胜行，所以称为遍舍舍遣。
သင်္ခတတရား = သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးခြင်းဟူသော အပြစ်ကို မြင်သဖြင့် ထိုသင်္ခတတရားတို့မှ ပြောင်းပြန်ဖြစ်သော အသင်္ခတ နိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်၌ ထိုနိဗ္ဗာန်သို့ ညွတ်ကိုင်းရှိုင်းသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ပြေးဝင်ခြင်းကြောင့် ပက္ခန္ဒနပဋိနိဿဂ္ဂလည်းမည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုကြောင့် ထိုပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာနှင့် ပြည့်စုံသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော နည်းဖြင့် ကိလေသာတို့ကိုလည်း စွန့်၏ နိဗ္ဗာန်၌လည်း ပြေးဝင်၏။ ထိုကြောင့် အောက်ပါ စကားရပ်များကို အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဆက်လက်ဖွင့်ဆိုထားတော်မူ၏။
又由于看见有为法、诸行变坏破灭的过患，心倾向、趣入与有为法相反的无为涅槃，所以称为趣入舍遣。因此，具足舍遣随观的禅修者，既如前述舍弃烦恼，又趣入涅槃。所以下面义注师继续解释。
(မဟာဋီ-၁-၃၄၂။)
（《大复注》1-342。）
ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် စျာန်စိတ်ကို အဦးမူ၍ သင်္ခါရတရားအပေါင်းကို ဝိပဿနာရှုလေရာ ဝိပဿနာ အခိုက်၌ အနိစ္စာနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် နိစ္စသညာမှ စိတ်ကို လွတ်မြောက်စေလျက် ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေ၏၊ ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေ၏။ ဒုက္ခာနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သုခသညာမှ၊ အနတ္တာနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် အတ္တသညာမှ၊ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် နှစ်သက်ခြင်း နန္ဒီတရားမှ၊ သင်္ခါရတရားတို့၏ ခဏမစဲ တသဲသဲ ကုန်ကုန် ပျက်ပျက် နေသည့် ခယ ဝိရာဂသဘောကို ရှုနေသော ခယဝိရာဂါနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် တပ်မက်ခြင်း ရာဂမှ၊ သင်္ခါရတရား- တို့၏ ခဏမစဲ တသဲသဲ ချုပ်ပျက်ခြင်း ခဏနိရောဓသဘောကို ရှုနေသော နိရောဓာနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ဖြစ်ခြင်း သမုဒယမှ၊ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့ကို နိစ္စစသည်ဖြင့် ပြင်းစွာစွဲယူခြင်း အာဒါနမှ စိတ်ကို လွတ်မြောက်စေလျက် ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေ၏၊ ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေ၏။ ထိုကြောင့် --- ''စိတ်ကို
禅修者以禅心为首观一切诸行时，在观修阶段：以无常随观智令心从常想解脱而呼吸；以苦随观智令心从乐想解脱；以无我随观智令心从我想解脱；以厌离随观智令心从喜爱诸行的欢喜解脱；以观诸行刹那不停灭尽坏灭之灭尽离贪性的离贪随观智，令心从贪解脱；以观诸行刹那不停止息之刹那灭性的灭随观智，令心从集起解脱；以舍遣随观智，令心从把诸行强执为常等的执取解脱，而使入息、出息生起。因此，世尊说：‘令心——
原书第 321 页
ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း ဆန့်ကျင်ဘက်တရားတို့မှ လွတ်မြောက်စေလျက် ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့၊ ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏''ဟူ၍ ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားတော်မူပေသည်။ ဤသို့လျှင် စိတ္တာနုပဿနာ၏ အစွမ်းဖြင့် ဤတတိယ စတုက္ကကို ဟောကြားတော်မူ၏ဟု သိရှိပါလေ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈၁။) စိတ်တစ်ခုတည်းကိုပင် ရှုရမည်လော?
——从对治法解脱，他学：我将使入息、出息生起。’由此应知，第三四法组是依心随观而说。（《清净之道》1-281。）那么，是否只应观一个心呢？
ယဿ ဝိညာဏံ ပါကဋံ ဟောတိ၊ သော ''န ကေဝလံ ဝိညာဏမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တေန သဒ္ဓိံ တဒေဝါ- ရမ္မဏံ ဖုသမာနော ဖဿောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အနုဘဝမာနာ ဝေဒနာပိ၊ သဉ္ဇာနနမာနာ သညာပိ၊ စေတယမာနာ စေတနာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတီ''တိ ဖဿပဉ္စမကေယေဝ ပရိဂ္ဂဏှာတိ။ (ဒီ-ဋ္ဌ-၁-၃၁၄။ မ-ဋ္ဌ-၁-၂၈ဝ-၂၈၁။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂- ၂၅၂။) တသ္မာ တာယ ဘင်္ဂါနုပဿကော ယောဂါဝစရော စိတ္တမုခေန သဗ္ဗသင်္ခါရဂတံ အနိစ္စတော ပဿတိ၊ နော နိစ္စတော။ (မဟာဋီ-၁-၃၄၂။) အလုံးစုံသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါး သင်္ခါရတရားတို့ကို ပရိညာ ပညာ သုံးမျိုးတို့ဖြင့် ပိုင်းပိုင်းခြားခြား မသိရှိပါက သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခ မကုန်နိုင်ဟု အပရိဇာနနသုတ္တန် (သံ-၂-၂၄၉-၂၅ဝ) စသည့် ထိုထိုသုတ္တန်တို့၌ ဘုရားရှင် ဟောကြားထားတော်မူသည်နှင့် အညီ အထက်ပါ အဋ္ဌကထာ ဋီကာကြီးတို့ကလည်း စိတ်ကို အဦးမူ သဖြင့် သင်္ခါရတရား အားလုံးကိုပင် ဝိပဿနာရှုရန် ဖွင့်ဆိုထားတော်မူကြ၏။ ထိုကြောင့် အသင်သူတော်ကောင်း-
巴利诸义注原文（缅文字体）：‘ယဿ ဝိညာဏံ ပါကဋံ ဟောတိ၊ သော ''န ကေဝလံ ဝိညာဏမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တေန သဒ္ဓိံ တဒေဝါ- ရမ္မဏံ ဖုသမာနော ဖဿောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အနုဘဝမာနာ ဝေဒနာပိ၊ သဉ္ဇာနနမာနာ သညာပိ၊ စေတယမာနာ စေတနာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတီ''တိ ဖဿပဉ္စမကေယေဝ ပရိဂ္ဂဏှာတိ။ (ဒီ-ဋ္ဌ-၁-၃၁၄။ မ-ဋ္ဌ-၁-၂၈ဝ-၂၈၁။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂- ၂၅၂။)’译：对于识明显的人，他这样摄取以触为第五的名法组：‘并非只有识生起；与识一同触及同一所缘的触也生起，能体验的受也生起，能识别的想也生起，能思的思也生起。’（《长部义注》1-314；《中部义注》1-280—281；《阿毗达磨义注》2-252。）巴利《大复注》原文（缅文字体）：‘တသ္မာ တာယ ဘင်္ဂါနုပဿကော ယောဂါဝစရော စိတ္တမုခေန သဗ္ဗသင်္ခါရဂတံ အနိစ္စတော ပဿတိ၊ နော နိစ္စတော။ (မဟာဋီ-၁-၃၄၂။)’译：因此，观坏灭的禅修者，以心为首观一切诸行无常，不观为常。（《大复注》1-342。）世尊在《未遍知经》等经中教导：如果不能以三种遍知分别了知一切五取蕴诸行，便不能尽除轮回苦。（《相应部》2-249—250。）与此相应，上述义注与复注也解释：应以心为首，观一切诸行。因此，贤善者——
သည်လည်း စျာန်စိတ်ကို အဦးမူသဖြင့် သင်္ခါရတရား အားလုံးကိုပင် ဝိပဿနာရှုပါ။
——也应以禅心为首，对一切诸行修观。
(၄) စတုတ္ထ စတုက္က
四、第四四法组
(က) အနိစ္စာနုပဿီ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第一项上半（缅文字体）：‘(က) အနိစ္စာနုပဿီ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将随观无常而入息。’
အနိစ္စာနုပဿီ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第一项下半（缅文字体）：‘အနိစ္စာနုပဿီ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将随观无常而出息。’
( ခ ) ဝိရာဂါနုပဿီ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第二项上半（缅文字体）：‘( ခ ) ဝိရာဂါနုပဿီ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将随观离贪而入息。’
ဝိရာဂါနုပဿီ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第二项下半（缅文字体）：‘ဝိရာဂါနုပဿီ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将随观离贪而出息。’
( ဂ ) နိရောဓာနုပဿီ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第三项上半（缅文字体）：‘( ဂ ) နိရောဓာနုပဿီ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将随观灭而入息。’
နိရောဓာနုပဿီ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第三项下半（缅文字体）：‘နိရောဓာနုပဿီ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将随观灭而出息。’
(ဃ) ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第四项上半（缅文字体）：‘(ဃ) ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ အဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将随观舍遣而入息。’
ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။
巴利经文第四项下半（缅文字体）：‘ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ။’译：他学：‘我将随观舍遣而出息。’
(က) အနိစ္စာနုပဿီ = သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စဟု အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည် ဖြစ်၍။ အဿသိ- ဿာမိ = ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့။ ဣတိ = ဤသို့။ သိက္ခတိ = ကျင့်၏။ပ။
（一）‘随观无常’，即反复随观诸行为无常。‘我将入息’，即我将使入息生起。‘如此’，即这样。‘他学’，即修学。余文同前。
( ခ ) ဝိရာဂါနုပဿီ = ခယဝိရာဂ၊ အစ္စန္တ ဝိရာဂသဘောကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည် ဖြစ်၍။
（二）‘随观离贪’，即反复随观灭尽离贪与究竟离贪。
တစ်နည်း ----- သင်္ခါရတရားတို့၏ ပျက်ခြင်း ဘင်နှင့် ရာဂ၏ ကင်းရာ နိဗ္ဗာန်ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည် ဖြစ်၍။ပ။
另一种解释：即反复随观诸行的坏灭，以及离贪之处的涅槃。余文同前。
( ဂ ) နိရောဓာနုပဿီ = ခယနိရောဓ၊ အစ္စန္တနိရောဓသဘောကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည် ဖြစ်၍။
（三）‘随观灭’，即反复随观灭尽之灭与究竟之灭。
တစ်နည်း ---- သင်္ခါရတရားတို့၏ ချုပ်ခြင်း ခဏဘင်နှင့် ရာဂ၏ ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ်
另一种解释：即反复随观诸行止息的刹那坏灭，以及贪止息之处的涅槃——
原书第 322 页
ရှုလေ့ရှိသည် ဖြစ်၍။ ပ ။
——余文同前。
(ဃ) ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ = ပရိစ္စာဂပဋိနိဿဂ္ဂ၊ ပက္ခန္ဒနပဋိနိဿဂ္ဂသဘောကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ ရှိသည် ဖြစ်၍။ တစ်နည်း ---- ကိလေသာ-ခန္ဓာ-အဘိသင်္ခါရတရားတို့ကို စွန့်လွှတ်ကြောင်း ဖြစ်သော သင်္ခါရတရားတို့၏ ပျက်ခြင်း ခဏဘင်နှင့် နိဗ္ဗာန်ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည် ဖြစ်၍။ ပ ။
（四）‘随观舍遣’，即反复随观遍舍舍遣与趣入舍遣。另一种解释：即反复随观能够舍弃烦恼、诸蕴与胜行的诸行刹那坏灭，以及涅槃。余文同前。
(က) သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စဟု အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလျက် ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။
（一）他学：‘我将反复随观诸行为无常而使入息生起。’
သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စဟု အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလျက် ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။
他学：‘我将反复随观诸行为无常而使出息生起。’
( ခ ) သင်္ခါရတရားတို့၏ ပျက်ခြင်း ခဏဘင်နှင့် ရာဂကင်းရာ နိဗ္ဗာန်ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလျက် ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။ ပ ။ ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။
（二）他学：‘我将反复随观诸行的刹那坏灭与离贪之处的涅槃而使入息生起。’余文同前，他也如此使出息生起。
( ဂ ) သင်္ခါရတရားတို့၏ ချုပ်ခြင်း ခဏဘင်နှင့် ရာဂ၏ ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလျက် ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။ ပ ။ ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။
（三）他学：‘我将反复随观诸行止息的刹那坏灭与贪止息之处的涅槃而使入息生起。’余文同前，他也如此使出息生起。
(ဃ) ကိလေသာ-ခန္ဓာ-အဘိသင်္ခါရတရားတို့ကို တဒင်္ဂအားဖြင့် စွန့်လွှတ်ရာ သင်္ခါရတရားတို့၏ ပျက်ခြင်း ခဏဘင်နှင့် သမုစ္ဆေဒအားဖြင့် စွန့်လွှတ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလျက် ဝင်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။ ပ ။ ထွက်သက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏။
（四）他学：‘我将反复随观作为以彼分断舍弃烦恼、诸蕴与胜行的诸行刹那坏灭，以及作为以正断舍弃它们的涅槃，而使入息生起。’余文同前，他也如此使出息生起。
(မ-၃-၁၂၅။ သံ-၃-၂၇၉။ ဝိ-၁- ၈၈။)
（《中部》3-125；《相应部》3-279；《律藏》1-88。）
(က) အနိစ္စာနုပဿီ
（一）随观无常
ဤ၌ အနိစ္စ၊ အနိစ္စတာ၊ အနိစ္စာနုပဿနာ၊ အနိစ္စာနုပဿီ - ဤ (၄)မျိုးကို သိထားသင့်ပေသည်။
这里应当辨明无常、无常性、无常随观、随观无常者四项。
၁။ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် အဇ္စျတ္တ ဗဟိဒ္ဓ သြဠာရိက သုခုမ ဟီန ပဏီတ ဒူရ သန္တိကဟူသော (၁၁) မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် တည်နေသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးသည် အနိစ္စ မည်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်း?
一、以过去、未来、现在，内、外，粗、细，劣、胜，远、近十一种行相而存在的五取蕴，名为无常。为什么呢？
ဖြစ်ခြင်း = ဥပ္ပါဒသဘော၊ ပျက်ခြင်း = ဝယသဘော၊ ဖြစ်ခြင်းသဘောမှ ပျက်ခြင်းသဘောသို့ ယိုင်လဲနေသော အညထာဘာဝဟူသော ဌီသဘော - ဤသဘောတရား သုံးမျိုး ထင်ရှားရှိသောကြောင့် ယင်း ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးသည် အနိစ္စ မည်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈၁။) ဥပ္ပါဒ၊ ဝယ၊ အညထတ္တတို့၏ အထူးကား အဘယ်နည်း။ ထိုသုံးမျိုးတို့တွင် သင်္ခတတရားတို့၏ တိုက်ရိုက် ဖြစ်စေတတ်သော ဇနက အကြောင်း၊ အားပေးထောက်ပံ့တတ်သော ဥပတ္ထမ္ဘက အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် ရှေး၌ မဖြစ်သေးမူ၍ = ရှေးက မရှိသေးမူ၍ ယခုမှ ရုတ်ခြည်းအသစ် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် ပရမတ္ထအထည်ကိုယ် သရုပ်သဘောကို ရခြင်းသည် ဥပ္ပါဒ = ဖြစ်ခြင်း ဥပါဒ် မည်၏။ ဖြစ်ပြီးကုန်သော ထိုသင်္ခတ တရားတို့၏ ခဏအားဖြင့် ချုပ်ခြင်းသည် ပရမတ္ထ သရုပ်အထည်ကိုယ်ဒြပ်၏ ပျက်စီးခြင်းသည် ဝယ မည်၏။
因为其中明显具有三种性质：生起性，即生；坏灭性，即灭；以及从生起转向坏灭的变异性，即住。由于这三种性质明显存在，五取蕴名为无常。（《清净之道》1-281。）生、灭、变异各有什么差别？其中，由直接令有为法生起的能生因与扶助它生起的助缘所促成，先前未生、原来不存在而骤然新生，取得胜义法的实体自性，名为生起。已经生起的有为法刹那止息、胜义实体毁坏，名为坏灭。
ပရမတ္ထဓမ္မတို့၏ ဖြစ်စမှ တစ်ပါးသော ပျက်ခြင်းသို့ ရှေးရှုနေသော အခြင်းအရာထူးဖြင့် ဖြစ်ခြင်းသည် အညထတ္တ မည်၏။ သင်္ခတပရမတ်တရားတို့၏ ဇရာသဘောတည်း။ ဇရာ၏ ဥပါဒ်-ဘင်တို့မှ တစ်ပါးသော ပျက်ခြင်းသို့ ရှေးရှုသော အခြင်းအရာအားဖြင့် = အပြားအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်းသည် အညထတ္တ မည်၏။ (မဟာဋီ-၁-၃၄၃။) ထင်ရှားစေအံ့ ----- သင်္ခတပရမတ်တရားတို့၏ ဥပါဒ်အခိုက်မှ ကွဲပြားသော ဘင်အခိုက်၌ ပရမတ္ထဓာတ်သား တည်းဟူသော ဝတ္ထု၏ ကွဲပြားခြင်းသည် မရှိနိုင်သကဲ့သို့ အလားတူပင် သင်္ခတတရားတို့၏ ဌိတိဟု ဆိုအပ်သော ပျက်ခြင်း = ဘင်သို့ ရှေးရှုသော အခိုက်၌လည်း ပရမတ္ထဓာတ်သားတည်းဟူသော တရားကိုယ် အထည်ဝတ္ထုဒြပ်၏
胜义法以不同于生起、趋向坏灭的特殊形态而存在，名为变异；这就是有为胜义法的老化性。所谓老化，是在生起与坏灭以外，依趋向坏灭的方式存在，故名变异。（《大复注》1-343。）为使此义明白：在有为胜义法不同的生起刹那与坏灭刹那中，作为胜义界的实体不可能变成另一实体；同样，在所谓住、即趋向坏灭的时刻，作为胜义界之法的实体——
原书第 323 页
ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း ကွဲပြားခြင်းသည် မရှိသည်သာတည်း။ အကြင်ပျက်ခြင်း = ဘင်သို့ ရှေးရှုနေသော အခိုက်၌ ဇရာဟူသော အမည် ဝေါဟာရသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုကြောင့် တစ်ခုတည်းသော သင်္ခတပရမတ်တရား၏သော်လည်း အိုခြင်း ရင့်ခြင်း ဇရာသည် သင့်သည်သာဖြစ်၏။ ယင်းတစ်ခုတည်းသော သင်္ခတပရမတ်တရား၏ အိုခြင်း ရင့်ခြင်း ဇရာကို ခဏိက ဇရာဟူ၍ ခေါ်ဆို၏။ မှန်ပေသည် --- စင်စစ်အားဖြင့် ဥပါဒ်အခိုက် ဘင်အခိုက်တို့၌ ပရမတ္ထဓာတ်သား တရားကိုယ် အထည်ဝတ္ထုဒြပ်၏ မကွဲပြားခြင်းကိုသာလျှင် အလိုရှိအပ်ပေ၏။ မကွဲပြားဟု မယူဆဘဲ ကွဲပြား၏ဟု ယူဆခဲ့သော် ''အခြားတစ်ပါးသော သင်္ခတပရမတ်တရား တစ်ခုသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ အခြားတစ်ပါးသော သင်္ခတပရမတ်တရား တစ်ခုသည် ပျက်၏'' ဤသို့သော အပြစ်ဒေါသသည် ထိုသို့ ယူဆသူမှာ ရောက်ရှိလေရာ၏။ ထိုဆိုခဲ့ပြီးသော ခဏိကဇရာကိုပင် ရည်ရွယ်တော်မူ၍ အညထတ္တံ ဟူ၍ ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခြင်း ဖြစ်၏။
——也没有差别。正当法趋向坏灭时，才安立‘老’这一名称；所以，同一个有为胜义法也适合说有老化。这同一胜义法的老化，称为刹那老。事实上，应当承认在生起刹那与坏灭刹那，胜义界之法的实体并无差别。若不这样承认，反而认为二者不同，就会落入‘一个有为胜义法生起，另一个有为胜义法坏灭’的过失。世尊正是针对上述刹那老而说‘变异’。
(မဟာဋီ-၁-၃၄၃-၃၄၄။)
（《大复注》1-343—344。）
၂။ ထိုခန္ဓာငါးပါးတို့၏သာလျှင် (က) ဖြစ်ခြင်း၊ (ခ) ပျက်ခြင်း၊ (ဂ) ဖြစ်စမှ တစ်ပါးသော ပျက်ခြင်း = ဘင်ဘက်သို့ ရှေးရှုနေသော အခိုက်အတန့်တည်းဟူသော အခြင်းအရာထူးသည် အနိစ္စတာ မည်၏။ တစ်နည်း -- ရှေးကမရှိ ယခုမှဖြစ်တည်၍ ချက်တစ်ဖြုတ်အားဖြင့် ဖြုတ်ခြည်း ပျက်ခြင်းသည် ဖြစ်ကုန်သော ခန္ဓာတို့၏ ထိုဖြစ်တိုင်းသော အခြင်းအရာအားဖြင့်သာလျှင် = ဖြစ်စသော ဓမ္မတို့၏ အခြင်းအရာအတိုင်းသာလျှင် မတည်မူ၍ ခဏဘင်ဖြင့် ပျက်ခြင်းသည် အနိစ္စတာမည်၏ဟု ဆိုလို၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈၁။) တတ္ထ ဥပ္ပါဒပုဗ္ဗကတ္တာ အဘာဝဿ ဟုတွာ ဂဟဏံ။ တေန ပါဂဘာဝပုဗ္ဗကတ္တံ ဝိနာသာဘာဝဿ ဒဿေတိ။ (မဟာဋီ-၁-၃၄၄။) ဟုတွာ အဘာဝေါ = ဖြစ်ပြီးနောက် မရှိခြင်း အဘာဝသည် အနိစ္စတာမည်၏ ----- ဟူသော စကားရပ်၌ ဟုတွာ = ဖြစ်ပြီးနောက်ဟူသော စကားရပ်ဖြင့် ပျက်စီးခြင်းဟူသော အဘာဝ၏ မဖြစ်သေးမီ ရှေးအဖို့က မရှိ- သေးခြင်း ရှေးရှိသည်၏အဖြစ်ကို ညွှန်ပြ၏။ ဆိုလိုသည်မှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။ မရှိခြင်း အဘာဝသည် ဥပါဒ်ကာလသို့
二、这五蕴的生起、坏灭，以及从生起后趋向坏灭的变异时刻，名为无常性。另一种解释：诸蕴先前不存在而新生，随即刹那坏灭，不保持刚生起时的形态；这就是无常性。（《清净之道》1-281。）巴利《大复注》原文（缅文字体）：‘တတ္ထ ဥပ္ပါဒပုဗ္ဗကတ္တာ အဘာဝဿ ဟုတွာ ဂဟဏံ။ တေန ပါဂဘာဝပုဗ္ဗကတ္တံ ဝိနာသာဘာဝဿ ဒဿေတိ။’译：这里，由于不存在以前先有生起，所以说‘成为了’；由此显示，毁坏后的不存在，以先前不存在为前提。（《大复注》1-344。）‘成为后不存在’，即成为之后的不存在，名为无常性。这里‘成为后’一语指出：毁坏之不存在以前，先有未生时的不存在。其义如下：不存在可分为两种——
မရောက်သေးမီ မဖြစ်သေးမီက ရုပ်နာမ်တို့၏ မရှိသေးခြင်းဟူသော ပါဂဘာဝက တစ်မျိုး၊ ဘင်ကာလသို့ ရောက်၍ ပျက်စီးကွယ်ပျောက်သွားသဖြင့် ဖြစ်ပြီးသော ရုပ်နာမ်တို့၏ မရှိခြင်းဟူသော ဝိဒ္ဓံသာဘာဝက တစ်မျိုးဟူ၍ အဘာဝနှစ်မျိုးရှိရာ ထိုနှစ်မျိုးတို့တွင် ဟုတွာ အဘာဝေါ = ဖြစ်ပြီးနောက် မရှိခြင်း = အဘာဝဟူသော ပါဌ်၌ အဘာဝေါဟူသော ပုဒ်ဖြင့် ဖြစ်ပြီးသော ရုပ်နာမ်တို့၏ ဖြစ်ပြီးသော ဘင်ကာလသို့ ရောက်၍ မရှိခြင်း = ဝိဒ္ဓံသာ- ဘာဝဟု ခေါ်သော ဝိနာသအဘာဝကို ပြ၏။ တစ်ဖန် ဟုတွာ = ဖြစ်ပြီး၍ဟု ဆိုသဖြင့် မဖြစ်မီက ရုပ်နာမ်အ- ထည်ကိုယ် မရှိသေးခြင်း = အဘာဝအဖို့မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု သိရသောကြောင့် ၄င်းပုဒ်ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက် ပျက်ခြင်းဟူသော ဝိနာသအဘာဝသည် မဖြစ်မီ ရှေးအဖို့က မရှိသေးခြင်းဟူသော ပါဂဘာဝ = ပါအဘာဝလျှင် ရှေးရှိသည်၏အဖြစ်ကို ပြသည်ဟု ဆိုလို၏။ ဤ ပါဂဘာဝပုဗ္ဗကတ္တံဟူသော ပါဌ်အနက်သည် ရုပ်နာမ်တို့သည်
——尚未到生起时、名色未生的先前无（pāgabhāva），以及到坏灭时毁坏消失、已生名色灭后的坏后无（viddhaṃsābhāva）。在‘成为后不存在’一语中，‘不存在’显示已生名色到坏灭时不复存在的坏后无，也称毁坏之无；再说‘成为后’，则让人知道它从未生名色尚不存在的先前无中生起。因此，这句话显示：生起后毁坏的不存在，以未生以前的先前无为前提。
မရှိသေးသော အဘာဝအဖို့မှ ဖြစ်ပေါ်လာပြီးလျှင် ပျက်၍ မရှိခြင်း အဘာဝသို့ပင် ပြန်ရောက် သွားကြသည် ဟူသော အနက်ကိုပြသောကြောင့် အနိစ္စလက္ခဏာကို အလွန်ပင် ထင်ပေါ်စေနိုင်ပေ၏။
名色从尚不存在的先前无中生起，坏灭后又回到不存在；这层含义能极其鲜明地显示无常相。
(ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဿယ-၂-၂၇၇-၂၇၈ - ကြည့်ပါ။)
（参见《清净之道依止》2-277—278。）
၃။ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို ယင်းတို့၏ ဖြစ်မှု ပျက်မှုကို အထူးသဖြင့် အပျက်သက်သက်ကို အာရုံပြု၍ အနိစ္စဟု အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုပွားသုံးသပ်နေသော ဝိပဿနာဉာဏ်သည် အနိစ္စာနုပဿနာ မည်၏။
三、以五取蕴的生灭、尤其纯粹坏灭为所缘，反复观为无常而修习审察的观智，名为无常随观。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၈၁။)
（《清净之道》1-281。）
၄။ ထို အနိစ္စာနုပဿနာဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် အနိစ္စာနုပဿီပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။
四、具足这种无常随观智的禅修者，名为随观无常者。