行蕴论章（之十三）
《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版
特相等四法篇 · 原书第 557–585 页 · 226 个翻译单元
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 557 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း သည်။ သို့သော် အဋ္ဌကထာများ၌ အလောဘ အဒေါသ အမောဟတို့၏ မှတ်သားဖွယ်ရာ အကြောင်းအရာ များကို တစ်ပေါင်းတည်း စုပေါင်း၍ ရေးသားတင်ပြထားသဖြင့် ဤကျမ်းတွင်လည်း အမောဟစေတသိက်ကို ဆက်လက်၍ ရေးသားတင်ပြအပ်ပါသည်၊ သို့သော် နံပါတ်စဥ်ရာ၌ သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းအတိုင်း (၂၅)ဟု ဖော်ပြထား ပါသည်။〕
——不过，诸义注把无贪、无瞋、无痴三者值得记取的内容汇集在一起说明，因此本书也接着说明无痴心所；只是编号依《摄阿毗达磨义论》，列为第二十五。〕
၂၅။ အမောဟ = ပညိန္ဒြေ
二十五、无痴（慧根）
၁။ (က) အမောဟော ယထာသဘာဝပဋိဝေဓလက္ခဏော၊ ( ခ ) အက္ခလိတပဋိဝေဓလက္ခဏော ဝါ ကုသလိဿာသခိတ္တဥသုပဋိဝေဓော ဝိယ၊ ၂။ ဝိသယောဘာသနရသော ပဒီပေါ ဝိယ၊ ၃။ အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနော အရညဂတသုဒေသကော ဝိယ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၅။) ၁။ (က) ပရမတ္ထဓမ္မတို့၏ ဟုတ်မှတ်တိုင်းသော သဘာဝလက္ခဏာ၊ သာမညလက္ခဏာကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ( ခ ) တစ်နည်း --- ကျွမ်းကျင်သော လေးသမားသည် ပစ်လွှတ်အပ်သော
无痴的四法如下：第一，（一）以如实通达胜义法的自性相与共相为特相；（二）或者，如善射手所射之箭能直贯目标，以无误通达为特相，也就是对胜义法所缘毫不偏离——
မြား၏ စူးဝင်ခြင်းကဲ့သို့ ပရမတ္ထဓမ္မအာရုံကို မချွတ်ချော်မူ၍
——毫无错失地洞见通达为特相。
ထွင်းဖောက် သိမြင်ခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ ဆီမီးကဲ့သို့ အာရုံကို ထွန်းပြခြင်း လင်းစေခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ (= အာရုံကို ဖုံးလွှမ်းတတ်သော မောဟအမိုက်တိုက်ကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း ဟူလိုသည်။) ၃။ တစ်စုံတစ်ခုသော အာရုံ၌လည်း မတွေဝေသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောတရား (ဥပဋ္ဌာနာကာရ) ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ တစ်နည်း --- အာရုံ၌ တွေဝေခြင်း သမ္မောဟ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်၏ အဖြစ်ကြောင့် တွေဝေခြင်း ကင်းသည်၏ အဖြစ်တည်းဟူသော အကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်၏ (ဖလ) ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ တောလမ်းခရီး၌ ကျွမ်းကျင်သော လမ်းပြကဲ့သို့ မှတ်ပါ။
第二，如灯，以照明、显亮所缘为作用，也就是消除遮蔽所缘的痴暗。第三，以在任何所缘上都不迷惑的状态为现起；另一种解释是，因为它与对所缘的迷惑正相反，会产生不迷惑这一结果，故以不迷惑为果现起。应当视它如熟悉林中道路的向导。
၁။ ဓမ္မသဘာဝပဋိဝေဓလက္ခဏာ ပညာ၊ ၂။ ဓမ္မာနံ သဘာဝပဋိစ္ဆာဒကမောဟန္ဓကာရဝိဒ္ဓံသနရသာ၊ ၃။ အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ၄။''သမာဟိတော ယထာဘူတံ ဇာနာတိ ပဿတီ''တိ ဝစနတော ပန သမာဓိ တဿာ ပဒဋ္ဌာနံ။
第一，慧以通达诸法自性为特相；第二，以摧毁遮蔽诸法自性的痴暗为作用；第三，以不迷惑为现起；第四，因为经中说‘有定者如实知见’，定是慧的近因。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၆၈။)
（《清净之道》2-68。）
၁။ ပရမတ္ထဓမ္မတို့၏ သဘာဝလက္ခဏာ၊ သာမညလက္ခဏာဟူသော သဘောမှန်ကို ထိုးသွင်းသိခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ ပရမတ္ထဓမ္မတို့၏ သဘာဝလက္ခဏာ၊ သာမညလက္ခဏာကို ဖုံးလွှမ်းတတ်သော မောဟတည်းဟူသော အမိုက်တိုက်ကို ဖျက်ဆီးခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ ပရမတ္ထသဘာဝတို့၌ မတွေဝေသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်သော သဘောတရား (ဥပဋ္ဌာနာကာရ) ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊
换言之：第一，以通达胜义法的自性相与共相为特相；第二，以摧毁遮蔽胜义法自性相与共相的痴暗为作用；第三，以对诸胜义自性不迷惑的状态为现起——
原书第 558 页
၄။''တည်ကြည်သော သမာဓိရှိသောသူသည် မဖောက်မပြန် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်၏''ဟု (အံ-၃-၂၅၉။)၌ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသောကြောင့် သမာဓိသည် ထိုပညာ၏ - ပဒဋ္ဌာန်။
——第四，世尊在《增支部》3-259 中开示‘有定者如实知见’，因此定是慧的近因。
〔ဤပဒဋ္ဌာန်ကား ဝိပဿနာဉာဏ်အတွက် အထူးရည်ရွယ်ထားသည်ဟု မှတ်ပါ။ (မဟာဋီ-၂-၇၆။)〕 အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာန --- ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဧဝ ဟိ ပညာလောကော ဟဒယန္ဓကာရံ ဝိဓမေန္တော ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တတော ဧဝ ဓမ္မသဘာဝေသု အသမ္မုယှနာကာရေန ပစ္စုပတိဋ္ဌတီတိ အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနာ။ ကာရဏဘူတာ ဝါ သယံ ဖလဘူတံ အသမ္မောဟံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတီတိ ဧဝမ္ပိ အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနာ။ (မဟာဋီ-၂-၇၆။) သင်္ခါရတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းနေသော ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်နေသောဉာဏ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော = ဉာဏ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပညာအရောင်အလင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်ရှိသော် နှလုံးအိမ်၌ ရှိသော အမိုက်မှောင်ကို လွင့်စင်စေလျက် ပယ်ဖျောက်လျက်သာ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်၏၊ ထိုကြောင့်ပင်လျှင် ပရမတ္ထဓမ္မ သဘာဝတို့၏ သဘာဝလက္ခဏာ သာမညလက္ခဏာ အာရုံတို့၌ မတွေဝေသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်သော သဘောတရားဟု ယင်းပညာကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်း ရှုပွားနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သူမြတ်၏
〔应知，这一近因特别针对观智而说。（《大复注》2-76。）〕无迷惑现起——慧光生起时，正以驱散心中黑暗的方式生起；因此，慧在诸法自性上以不迷惑的状态安住，故说以不迷惑为现起。另一种解释是：慧自身是因，能使作为果的不迷惑显现，所以也说以不迷惑为现起。（《大复注》2-76。）从正在摄取、观照诸行法的观智所发，也就是由该智引生的慧光一旦生起，便在生起之际驱散、消除心中黑暗。因此，瑜伽行者以观智摄取、观照此慧时，会在智中见到它对于胜义法自性相、共相等所缘，以不迷惑的状态——
ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူထင်လာပေသည်။ ဥပဋ္ဌာနာကာရ ပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။ တစ်နည်း --- ပရမတ္ထဓမ္မတို့၏ သဘာဝ လက္ခဏာ သာမညလက္ခဏာတို့ကို ထွင်းဖောက်သိမြင်နေသော အကြောင်းဖြစ်သော ဉာဏ်ပညာသည် မတွေဝေ စေခြင်းတည်းဟူသော အကျိုးတရားကို ရှေးရှူ ဖြစ်စေတတ်၏။ ဖလ ပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။ (မဟာဋီ-၂-၇၆။) ဤ မဟာဋီကာဆရာတော်၏ စကားရပ်များမှာ ပရမတ္ထဓမ္မတို့၏ သဘာဝလက္ခဏာ သာမညလက္ခဏာ တို့ကို ရှုနေသောဉာဏ်၌ အရောင်အလင်းရှိကြောင်း အထောက်အထားတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းဆိုရသော် ယင်းဉာဏ်ကြောင့် အရောင်အလင်းများ ထွက်ပေါ်လာနိုင်ကြောင်း အထောက်အထားတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။
——显现；这是状态现起。另一种解释是：作为因、正在洞见胜义法自性相与共相的慧，能令不迷惑这一果现前；这是果现起。（《大复注》2-76。）大复注这段话也证明，观照胜义法自性相与共相的智带有光明；换言之，也证明光明能够由该智产生。
အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာတွင် ပညာ၏ လက္ခဏ ရသ စသည်တို့ကို အောက်ပါအတိုင်းလည်း ဖွင့်ဆိုထားတော် မူ၏။
《阿毗达磨义注》还以如下方式解释慧的特相、作用等。
၁။ (က) ယထာသဘာဝပဋိဝေဓလက္ခဏာ ပညာ၊ ( ခ ) အက္ခလိတပဋိဝေဓလက္ခဏာ ဝါ ကုသလိဿာသခိတ္တဥသုပဋိဝေဓော ဝိယ၊ ၂။ ဝိသယောဘာသရသာ ပဒီပေါ ဝိယ၊ ၃။ အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနာ အရညဂတသုဒေသကော ဝိယ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၆။) ၁။ (က) ပရမတ္ထဓမ္မတို့၏ ဟုတ်မှန်တိုင်းသော သဘာဝလက္ခဏာ သာမညလက္ခဏာကို ထိုးထွင်းသိခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ (ခ) တစ်နည်း ကျွမ်းကျင်သော လေးသမားသည် ပစ်လွှတ်အပ်သော မြား၏ ထိုးထွင်းခြင်းကဲ့သို့ ပရမတ္ထဓမ္မအာရုံကို မချွတ်မယွင်း ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းသဘော - လက္ခဏ၊ ၂။ ဆီမီးကဲ့သို့ ထွန်းပြခြင်း လင်းစေခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ တောလမ်းခရီး၌ ကျွမ်းကျင်သောလမ်းပြကဲ့သို့ တွေဝေခြင်း သမ္မောဟ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်။
第一，（一）慧以如实通达为特相；（二）或者，如善射手所射之箭能直贯目标，以无误通达为特相。第二，如灯，以照明所缘为作用。第三，如熟悉林中道路的向导，以不迷惑为现起。（《阿毗达磨义注》1-166。）换言之：第一，（一）以如实通达胜义法自性相与共相为特相；（二）或者，如善射手所射之箭能直贯目标，以毫不偏离、毫无错失地洞见胜义法所缘为特相。第二，如灯，以照亮、显明为作用。第三，如熟悉林中道路的向导，以与迷惑正相反的性质为现起。
ပဇာနာတီတိ ပညာ။ ကိံ ပဇာနာတိ? ''ဣဒံ ဒုက္ခ''န္တိအာဒိနာ နယေန အရိယသစ္စာနိ။ အဋ္ဌကထာယံ ပန ''ပညာပေတီတိ ပညာ''တိ ဝုတ္တံ။ ကိန္တိ ပညာပေတီတိ? ''အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ''တိ ပညာပေတိ။ သာဝ အဝိဇ္ဇာယ အဘိဘဝနတော အဓိပတိယဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယံ၊ ဒဿနလက္ခဏေ ဝါ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ၊ ပညာဝ ဣန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၅။)
因为能分别了知，所以称为慧。分别了知什么？依‘这是苦’等方式分别了知诸圣谛。义注又说：‘因为能使人了知，所以称为慧。’使人了知什么？使人了知‘无常、苦、无我’。同一慧能够制伏无明，依主宰义而称为根；另一种解释是，它在见这一特相上令相应法承认自己为主宰，所以称为根。慧本身就是根，故称慧根。（《阿毗达磨义注》1-165。）
原书第 559 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ဤကား ဒုက္ခသစ္စာ စသည်ဖြင့် အရိယသစ္စာ (၄)ပါးတို့ကို ကွဲကွဲပြားပြား သိတတ်သောကြောင့် ပညာ မည်၏။ (စတုသစ္စသမ္မာဒိဋ္ဌိတည်း။) ရှေးမဟာအဋ္ဌကထာ၌ကား --- ''အနိစ္စ-ဒုက္ခ-အနတ္တ'' --- ဟု ကွဲကွဲပြားပြား သိစေတတ်သောကြောင့် ပညာ မည်၏ဟု ဖွင့်ဆိုထားပေသည်။ ထိုပညာသည်ပင် သစ္စာလေးချက် သဘောနက်ကို ဖုံးလွှမ်း ကာကွယ်တတ်သော သိခွင့် မပေးတတ်သော အဝိဇ္ဇာကို လွှမ်းမိုး ဖိစီးနိုင်သည့်အတွက် အကြီးအကဲ၏ အဖြစ်ဟူသော အနက်သဘောကြောင့် ဣန္ဒြေလည်း မည်၏။ တစ်နည်း --- သစ္စာလေးချက် သဘောနက်ကို ပြက်ပြက်ထင်ထင် သိမြင်သည့် ဒဿနလက္ခဏာအရာ၌ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို မိမိအစိုးရသူ၏ အဖြစ်ကို ပြုစေ တတ်သောကြောင့် ဣန္ဒြေ မည်၏။ ထိုကြောင့် ပညာသည်ပင် ဣန္ဒြေ မည်ရကား ပညိန္ဒြေ ဟူလိုသည်။
因为能分别了知苦谛等四圣谛，所以称为慧，也就是四谛正见。古《大义注》则解释：因为能使人分别了知‘无常、苦、无我’，所以称为慧。同一慧能够胜伏、压制遮蔽四谛深义而不让人知见的无明，所以依主宰义而称为根。另一种解释是：慧在清楚知见四谛深义这一见特相上，令相应法承认自己为主宰，所以称为根。慧本身就是根，因此称为慧根。
သာ ပနေသာ သြဘာသနလက္ခဏာ စ ပညာ၊ ပဇာနနလက္ခဏာ စ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၅။) သြဘာသနလက္ခဏာ --- နံရံလေးဘက် ကာရံထားသော အိမ်၌ ညဥ့်အခါ ဆီမီးကို ညှိထွန်းအပ်သည်ရှိသော် ပကတိမျက်စိကို ကာဏ်းအောင် ပြုလုပ်တတ်သော အမိုက်မှောင်သည် ချုပ်ပျောက်ရသကဲ့သို့ အရောင်အလင်း သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာရသကဲ့သို့ ဤဥပမာအတူပင်လျှင် ပညာသည် ပရမတ္ထဓမ္မအာရုံကို တစ်နည်း အရိယ သစ္စာလေးပါးတည်းဟူသော အာရုံကို ထင်ထင်ရှားရှား ကွဲကွဲပြားပြား ဂဃနဏ သိအောင် ထွန်းလင်းပြခြင်း သြဘာသနလက္ခဏာ ရှိပေသည်။
照明特相——义注说，同一慧既以照明为特相，也以了知为特相。（《阿毗达磨义注》1-165。）夜里在四面有墙的屋中点灯，令肉眼盲昧的黑暗便会消失，光明随即显现。同样，慧具有照明特相：它照亮胜义法所缘，另一种解释是照亮四圣谛所缘，使人清楚、分别、透彻地了知。
ပညောဘာသသမော သြဘာသော နာမ နတ္ထိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၆။) ပညာအရောင်အလင်းနှင့် တူသော အရောင်အလင်းမည်သည် မရှိပေ။ မှန်ပေသည် --- ဝိပဿနာဉာဏ် ပညာ ရှိသော ဝိပဿနာဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံနေသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် တစ်ခုတည်းသော ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေခြင်းဖြင့် ထိုင်နေလတ်သော် (= တစ်ကြိမ်လောက်ထိုင်၍ ဝိပဿနာတရားကို ရှုပွား နှလုံးသွင်းခဲ့သော်) တစ်သောင်းသော လောကဓာတ်သည် တစ်ခုတည်းသော အရောင်အလင်း ရှိနိုင်၏ = လောကဓာတ်တိုက်ပေါင်း တစ်သောင်းလုံး သည် တစ်ဆက်တည်း လင်းနေနိုင်ပေသည်။ (ဥပက္ကိလေသ အရောင်အလင်းမျိုးကို အထူး ညွှန်း၍ ဆိုသည် မှတ်ပါ။) (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၅-၁၆၆။) ထိုကြောင့် အရှင်နာဂသေန မထေရ်သည် ဤသို့ မိန့်ဆိုထားတော်မူ၏ --- ''ဒါယကာတော် မဟာရာဇ ယောကျာ်းတစ်ဦးသည် အမိုက်မှောင်အတိဖြစ်နေသော အိမ်ထဲ၌ ဆီမီးကို သွင်းယူသွားလေရာ၏၊ သွင်းအပ်ပြီး သော ဆီမီးသည် အမိုက်မှောင်ကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့၊ အရောင်အလင်းကို ဖြစ်စေသကဲ့သို့၊ အလင်းရောင်ကို
没有任何光明能与慧光相比。（《阿毗达磨义注》1-166。）确实，具足观智与慧者只盘腿坐一次，也就是只坐一座而观照、作意观禅，便能令一万个世界系显现为同一片光明；也就是说，整整一万个世界系都能连续明亮。应知，这里特别指观随染中的光明。（《阿毗达磨义注》1-165—166。）因此，那先尊者说：‘施主大王，譬如有人把灯带入漆黑的房屋；灯被带入以后，会摧毁黑暗、生起光明、显示亮光——’
ထင်ရှားပြသကဲ့သို့၊ ရူပါရုံ အမျိုးမျိုးတို့ကို ထင်ရှားအောင် ပြုသကဲ့သို့ --- ဒါယကာတော် မဟာရာဇ …ဤဥပမာ အတူပင်လျှင် ပညာသည် ဖြစ်ပေါ်လာလတ်သော် --- ၁။ အဝိဇ္ဇာတည်းဟူသော အမိုက်မှောင်ကို ဖျက်ဆီးပစ်၏၊ ၂။ ဝိဇ္ဇာတည်းဟူသော အရောင်ကို ဖြစ်စေ၏၊ ၃။ ဉာဏ်တည်းဟူသော အလင်းရောင်ကို ထင်ရှားပြ၏၊ ၄။ အရိယသစ္စာတို့ကို ထင်ရှားအောင် ပြုလုပ်၏။
——‘并使种种色所缘显现。施主大王，同样，慧生起时：第一，摧毁无明这一黑暗；第二，生起明这一光辉；第三，显示智这一亮光；第四，使诸圣谛显现。’
ဤသို့လျှင် ဒါယကာတော် မဟာရာဇ …ပညာသည် ပရမတ္ထဓမ္မအာရုံကို = အရိယသစ္စာလေးပါးတည်း ဟူသော အာရုံကို ထင်ထင်ရှားရှား ကွဲကွဲပြားပြား ဂဃနဏ သိအောင် ထွန်းလင်းပြခြင်း သြဘာသနလက္ခဏာ ရှိပေသည်။ (မိလိန္ဒ-၃၈။ အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၆။)
如是，施主大王，慧具有照明特相：它照亮胜义法所缘，也就是四圣谛所缘，使人清楚、分别、透彻地了知。（《弥兰王问》38；《阿毗达磨义注》1-166。）
原书第 560 页
ပဇာနနလက္ခဏာ --- ကျွမ်းကျင်သော ဆေးဆရာ သမားတော်သည် ရောဂါသည် လူနာတို့အား လျောက် ပတ်သည့် အစားအစာ၊ မလျောက်ပတ်သည့် အစားအစာတို့ကို ကွဲကွဲပြားပြား သိသကဲ့သို့ အလားတူပင် ပညာ သည် ဖြစ်ပေါ်လာလတ်သော် --- ၁။ ဤကား ကုသိုလ်တရား၊ ၂။ ဤကား အကုသိုလ်တရား၊ ၃။ ဤကား မှီဝဲအပ်သောတရား၊ ၄။ ဤကား မမှီဝဲအပ်သောတရား၊ ၅။ ဤကား ယုတ်ညံ့သောတရား၊ ၆။ ဤကား မြင့်မြတ်သောတရား၊ ၇။ ဤကား မဲညစ်သောတရား၊ ၈။ ဤကား ဖြူစင်သောတရား၊ ၉။ ဤကား တူသော အဖို့ဘာဂရှိသောတရား၊ ၁ဝ။ ဤကား မတူသော အဖို့ဘာဂရှိသောတရား၊ ၁၁။ ဤကား ဒုက္ခအရိယသစ္စာတရား၊ ၁၂။ ဤကား သမုဒယအရိယသစ္စာတရား၊ ၁၃။ ဤကား နိရောဓအရိယသစ္စာတရား၊ ၁၄။ ဤကား မဂ္ဂအရိယသစ္စာတရား --- ဟု ဓမ္မ အမည်ရသည့် တရားတို့ကို ကွဲကွဲပြားပြား ခွဲးခြား စိတ်ဖြာ၍ သိတတ်၏။ ထိုကြောင့် ပညာသည် ထိုထို ပရမတ္ထဓမ္မတို့ကို ကွဲကွဲပြားပြား ခွဲခြား စိတ်ဖြာ၍ သိခြင်း = ပဇာနနလက္ခဏာလည်း ရှိပေသည်။
了知特相——如善巧医师能分别知道哪些食物适合病人、哪些不适合；同样，慧生起时，能把名为法的诸法分别、辨析而知：一、这是善法；二、这是不善法；三、这是应亲近之法；四、这是不应亲近之法；五、这是卑劣法；六、这是殊胜法；七、这是黑法；八、这是白法；九、这是同分之法；十、这是异分之法；十一、这是苦圣谛；十二、这是集圣谛；十三、这是灭圣谛；十四、这是道圣谛。因此，慧也以分别、辨析而了知种种胜义法为特相。
ထိုကြောင့် ဓမ္မသေနာပတိ = တရားစစ်သူကြီး ဖြစ်တော်မူသော အရှင်သာရိပုတ္တရာ မထေရ်မြတ်ကြီးသည် ''ငါ့ရှင် မဟာကောဋ္ဌိက …အကြင်အကြောင်းကြောင့် ပညာသည် ကွဲကွဲပြားပြား သိတတ်၏၊ ထိုကြောင့် ပညာ ဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်၏၊ အဘယ်တရားကို ကွဲကွဲပြားပြား သိလေသနည်း? --- ဤကား ဒုက္ခသစ္စာတည်းဟု ကွဲကွဲ ပြားပြား သိ၏ --- ဤသို့စသည်ဖြင့် အကျယ်ချဲ့ပါလေ။ ဤသို့လျှင် ထိုပညာ၏ သစ္စာလေးပါးတည်းဟူသော ပရမတ္ထဓမ္မအာရုံကို ကွဲကွဲပြားပြားသိမှု = ပဇာနနလက္ခဏာ ရှိသည်၏ အဖြစ်ကို သိရှိပါလေ။
所以，法将舍利弗尊者说：‘大拘絺罗贤友，因为它能分别了知，所以称为慧。分别了知什么？它分别了知：这是苦谛……’应如此详说。由此应知，慧以分别了知四谛这一胜义法所缘为特相。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၅-၁၆၆။ မ-၁-၃၆၆-မဟာဝေဒလဒသုတ်။)
（《阿毗达磨义注》1-165—166；《中部》1-366，《大方广经》。）
ယထာသဘာဝပဋိဝေဓလက္ခဏာ = ဓမ္မသဘာဝပဋိဝေဓလက္ခဏာ --- ပညာသည် အရိယသစ္စာလေးပါး တို့ဖြင့် သိမ်းကျုံးရေတွက်အပ်သော စိတ်-စေတသိက်-ရုပ်-နိဗ္ဗာန်ဟူသော ပရမတ္ထဓမ္မတို့၏ ဟုတ်မှန်တိုင်းသော သဘာဝလက္ခဏာကိုလည်း ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာဟူသော လောကီ စိတ် စေတသိက် ရုပ်တရား ဒုက္ခသစ္စာတရား၊ ကြောင်း-ကျိုးဆက် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တည်းဟူသော သမုဒယသစ္စာတရားတို့၏ အနိစ္စအချက် ဒုက္ခအချက် အနတ္တအချက် အသုဘအချက်တည်းဟူသော သာမညလက္ခဏာကိုလည်း သိ၏။ ထိုသို့ သိရာ၌ နိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်ကြီး၏ သန္တိလက္ခဏာသဘာဝကို ဆိုက်အောင် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဖြင့် အရောက် ထွင်းဖောက်၍ သိပါက သစ္စာလေးပါးလုံးကိုပင် သိမှု ပြီးစီးသွားပြီ ဖြစ်ပေ၏။ ထိုကြောင့် ပရမတ္ထဓမ္မသဘာဝ တို့၏ သဘာဝလက္ခဏာနှင့် သာမညလက္ခဏာကို သိမှုသည် သစ္စာလေးပါးကို သိမှုနှင့် သဘောတူသည်ဟု မှတ်ပါ။
如实通达特相，即法自性通达特相——心、心所、色、涅槃这些为四圣谛所统摄的胜义法，慧能如实了知它们各自的自性相；对于取蕴所摄、属于苦谛的世间心、心所与色法，以及属于集谛的缘起因果相续，慧也能了知它们无常、苦、无我、不净的共相。若以道智、果智直达并通达殊胜涅槃的寂静自性，了知四谛便全部完成。因此，应知：了知胜义法的自性相与共相，与了知四谛意义相同。
原书第 561 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း အက္ခလိတပဋိဝေဓလက္ခဏာ --- ကျွမ်းကျင်သော လေးသမားသည် ပစ်လွှတ်အပ်သော မြားသည် သား- မြီးဖျား စသည့် ပစ်မှတ်ကို မချွတ်မယွင်း မလွဲမချော် တည့်တည့်မတ်မတ် ထိုးဖောက်စူးဝင်သကဲ့သို့ ပညာသည် လည်း ပရမတ္ထဓမ္မတည်းဟူသော သစ္စာလေးပါးအာရုံကို ဟုတ်မှတ်သည့်အတိုင်း မချွတ်မယွင်း မလွဲမချော် တည့်တည့်မတ်မတ် မှန်မှန်ကန်ကန် ထွင်းဖောက်သိမြင်ခြင်း သဘောလက္ခဏာလည်း ရှိပေသည်။ (ပညာ၏ သဘာဝလက္ခဏာကို ပေါ်လွင်အောင် နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ဖွင့်ပြခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ လိုရင်းအဓိပ္ပါယ်မှာ သိပ်မ- ကွာခြားလှဟု မှတ်ပါ။) ရသ --- ပကတိသော ဆီမီးသည် ထွန်းညှိလိုက်သည် ရှိသော် နံရံလေးဘက် ကာရံထားသော တိုက်ခန်း အတွင်း၌ တည်ရှိသော စားပွဲ ကုတင်စသည် ထိုထို အရာဝတ္ထုတို့ကို မျက်စိအမြင် ရှိသော ယောကျာ်းသည် ကွဲကွဲပြားပြား တွေ့မြင်နိုင်သကဲ့သို့ ထို့အတူ ပညာသည် အရောင်အလင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သော် ထိုပညာ
无误通达特相——善巧射手所射之箭，能毫不偏离、毫无错失地笔直贯穿兽尾尖等目标；同样，慧也能对胜义法这一四谛所缘，如实、毫不偏离、毫无错失地正直洞见通达。这只是从不同角度阐明慧的自性特相，核心意义并无很大差别。作用——点亮普通油灯以后，有眼者便能在四面有墙的房间中，分别看清桌、床等各种物件。同样，慧生起光明时，也能藉慧——
အရောင်အလင်းဖြင့် ပရမတ္ထဓမ္မတို့၏ သဘာဝလက္ခဏာ သာမညလက္ခဏာကို ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ ကွဲကွဲပြားပြား သိနိုင်လေသည်။ ပညာအရောင်အလင်း မရှိက ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်များကို ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် ထွင်းဖောက်သိမြင်ရေးသည်ပင် မလွယ်ကူလှပေ။ သစ္စာလေးပါးလုံးကို နိဗ္ဗာန်တည်း ဟူသော ထိုမှာဘက်ကမ်းသို့ အရောက် တစ်ဘက်ကမ်းခတ်အောင် သိရှိရေးမှာကား ပို၍ပင် ဝေးနေမည် ဖြစ်သည်။
——光分别、辨析胜义法的自性相与共相。没有慧光，要分析色聚与名聚，令智见深入胜义层面而洞见通达，实非易事；至于彻知全部四谛，横渡到彼岸涅槃，就更加遥远。
အဝိဇ္ဇာက အာရုံ၏ သဘောမှန်ကို မသိနိုင်အောင် မှောင်ချထားသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ဤပညာက နှလုံးအိမ်အတွင်း၌ ကျရောက်နေသော ဟဒယန္ဓကာရ ခေါ်ဆိုသည့် အမိုက်မှောင်ကို ပယ်ဖျောက်လျက် အာရုံ၏ သဘောမှန်ကို ထင်ရှားလာအောင် အလင်းရောင် ပြပေးနေသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ရုပ်နာမ်ကြောင်း-ကျိုး သင်္ခါရတရားတို့ကို ကွဲကွဲ ပြားပြား ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ သိအောင် အလင်းရောင်ဖြင့် ထွန်းဆောင်ပြနေပေသည်၊ ပညာ၏ လုပ်ငန်းကိစ္စပင် ဖြစ်သည်။
无明仿佛以黑暗遮住所缘的真实性质，使人无法了知；慧则仿佛消除落在心中的心暗，使所缘的真实性质显明。它以光明照亮色、名、因、果诸行法，使人分别、辨析而知；这就是慧的功能作用。
တစ်နည်း --- ပညာသည် မိမိ၏ အရောင်အလင်းဖြင့် = မိမိကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အရောင်အလင်းဖြင့် ပရမတ္ထဓမ္မအာရုံကို ကွဲကွဲပြားပြား ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ သိအောင် ထွန်းပြသဖြင့် ပရမတ္ထဓမ္မအာရုံကို မသိအောင် ဖုံးကွယ်တတ်သော မောဟအမိုက်တိုက်ကို ဖျက်ဆီးပြီးလည်း ဖြစ်သွား၏။ ပကတိသော ဆီမီးသည် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော် အမိုက်မှောင်ကို ဖျက်ဆီးလျက် အရောင်အလင်းကို ထင်ရှားပြသကဲ့သို့ ဖြစ်စေသကဲ့သို့ ပညာသည်လည်း ဖြစ်ပေါ် ခဲ့သော် အဝိဇ္ဇာတည်းဟူသော အမိုက်မှောင်ကို ဖျက်ဆီးလျက် ပညာအရောင်အလင်းကို ဖြစ်စေ၏၊ အရိယသစ္စာ တို့ကိုလည်း ထင်ရှားအောင် ပြုလုပ်ပေး၏။ ထိုကြောင့် ပညာသည် အဝိဇ္ဇာအမိုက်မှောင်ကို ဖျက်ဆီးခြင်းကိစ္စ လည်း ရှိ၍ ပညာအရောင်အလင်းကို ထွန်းပြခြင်းကိစ္စလည်း ရှိပေသည်။
另一种解释是：慧以自己的光明，也就是由自己产生的光明，照亮胜义法所缘，使人分别、辨析而知；如此也就摧毁了遮蔽胜义法所缘、令人不能了知的痴暗。如油灯生起时，既摧毁黑暗又显示光明；慧生起时，也摧毁无明这一黑暗，生起慧光，并使诸圣谛显现。因此，慧既有摧毁无明黑暗的作用，也有照亮慧光的作用。
အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာန် --- တောလမ်းခရီး၌ ကျွမ်းကျင်သော ယောကျာ်းကဲ့သို့ သစ္စာလေးပါတည်းဟူသော နက်နဲလှသော တောအုပ်အတွင်း၌ တွေဝေတတ်သော သမ္မောဟတရား = အဝိဇ္ဇာတရား၏ ဆန့်ကျင်ဘက် သဘောတရား ဖြစ်၍ ထိုသစ္စာလေးပါးတည်းဟူသော တောအုပ်အတွင်း၌ နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော လိုရာခရီးဆုံးသို့ ရောက်သည့်တိုင်အောင် မတွေမဝေ သွားတတ်သော သဘောတရားဟု ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ယင်းပညာကို သိမ်း ဆည်း ရှုပွားနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူ ထင်လာပေသည်။ တစ်နည်း --- တွေဝေခြင်း မရှိခြင်း သဘောကို ရှေးရှူ ဖြစ်စေတတ်၏။
无迷惑现起——如熟悉林中道路的人，慧与在四谛这一甚深森林中迷失的迷惑法、无明法正相反；它能在四谛森林中毫不迷惑地行进，直至到达涅槃这一目的地。瑜伽行者以观智摄取、观照慧时，会在智中见到它如此显现。另一种解释是，慧能使不迷惑的状态现前。
ပဒဋ္ဌာန် --- ဥပစာရသမာဓိ အပ္ပနာသမာဓိဟု နှစ်မျိုးပြားသော သမာဓိ၊ ထိုသမာဓိတို့ကို အခြေခံ၍ ဖြစ် ပေါ်လာသော ခဏိကသမာဓိ အမည်ရသော ဝိပဿနာသမာဓိသည် ဉာဏ်ပညာ ဖြစ်ဖို့ရန် အနီးကပ်ဆုံး အကြောင်းတရား ဖြစ်ပေသည်။ ဤပဒဋ္ဌာန်မှာ ဝိပဿနာပိုင်းကိုသာ အထူး ရည်ရွယ်ထားကြောင်းကို အထက်ထွင် ဖော်ပြခဲ့ပြီး ဖြစ်၏။
近因——近行定与安止定这两种定，以及以它们为基础而生、名为刹那定的观定，是智慧生起的最近因。上文已经说明，这一近因特别针对观禅而说。
原书第 562 页
ကျန် ဒါန သီလ သမထဆိုင်ရာ အာရုံတို့ကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ပညာ၏ ပဒဋ္ဌာန်မှာ ထိုဒါန သီလ သမထဆိုင်ရာ အာရုံများပင် အသီးအသီး ဖြစ်ဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။ တစ်နည်း --- ယောနိသောမနသိကာရ သည်ပင် ပဒဋ္ဌာန် ဖြစ်သင့်ပေသည်။
至于缘取布施、持戒、止禅所缘而生的其余智慧，各自的布施、持戒、止禅所缘很可能就是其近因；另一种解释是，如理作意也应当是近因。
မူလအမည်ရပုံ
名为根的由来
တယောပိ စေတေ သဗ္ဗကုသလာနံ မူလဘူတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၅။) သဗ္ဗကုသလာနံ မူလဘူတာတိ သဗ္ဗေသံ စတုဘူမကကုသလဓမ္မာနံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝသာဓနေန ပတိဋ္ဌာ- ဘူတာ၊ န တေသံ ကုသလဘာဝသာဓနေန။ (မဟာဋီ-၂-၁၄၄။) အလောဘ အဒေါသ အမောဟဟူသော ဤတရားသုံးပါးတို့ကို ခပ်သိမ်းကုန်သော ကုသိုလ်တရားမှန်သမျှ တို့၏ အရင်းအမြစ် မူလတရားတို့ဟူ၍ မှတ်သားပါလေ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၅။) အလောဘ အဒေါသ အမောဟဟူသော ဤတရားသုံးပါးတို့သည် ခပ်သိမ်းကုန်သော ကုသိုလ်တရားတို့၏ အရင်းအမြစ် မူလတရားများ ဖြစ်ကြ၏ဟု ဆိုရာဝယ် ခပ်သိမ်းကုန်သော ကာမ ရူပ အရူပ လောကုတ္တရာတည်း ဟူသော ဘုံလေးပါးအတွင်း၌ ရှိသော စတုဘူမက ကုသိုလ်တရားမှန်သမျှတို့၏ ကောင်းစွာ တည်တံ့သည်၏ အဖြစ်ကို ပြီးစေသောအားဖြင့်သာ တည်ရာ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုစတုဘူမက ကုသိုလ်တရားတို့၏ ကုသိုလ်အဖြစ်ကို ပြီးစေသောအားဖြင့် တည်ရာဖြစ်ကြသည်ကား မဟုတ်ဟု မှတ်ပါ။ ကုသိုလ်ဖြစ်မှုကား ကုသလမူလနှင့် မစပ်၊
应当知道，这三法都是一切善法的根。（《清净之道》2-95。）“为一切善法之根”——它们只因能使四地的一切善法稳固安立，而成为这些善法的依止；并不是因为能使这些法成为善法。（《大复注》2-144。）因此，应当把无贪、无瞋、无痴这三法视为一切善法的根本。这里所说三法是一切善法的根，只表示它们能令欲界、色界、无色界与出世间四地的一切善法稳固安立，并成为这些善法的依止；并不是说它们使四地善法成为善法。善法之所以为善，并不取决于善根；
အကုသိုလ် ဖြစ်မှုကား အကုသလမူလနှင့် မစပ်။ ကုသိုလ်ဖြစ်မှုသည် ယောနိသောမနသိကာရနှင့်သာ စပ်သည်။
不善法之所以为不善，也不取决于不善根。善法之所以生起，只取决于如理作意。
အကုသိုလ်ဖြစ်မှုသည် အယောနိသောမနသိကာရနှင့်သာ စပ်သည်။ ကုသိုလ်တရားတို့သည် ယောနိသောမန- သိကာရကို အခြေခံ၍ ဖြစ်ပေါ်လာရာဝယ် ထိုကုသိုလ်တရားတို့၏ အဓွန့်ရှည်စွာ ကောင်းစွာ တည်တံ့အောင် အဆက်မပြတ် ဆက်လက်၍ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် အလောဘ အဒေါသ အမောဟ မူလတရား သုံးပါးတို့က ဆက်လက်၍ တာဝန်ယူကာ ဆောင်ရွက်ပေးကြသည်။ အကယ်၍ အသင် ယောဂီသူတော်ကောင်းသည် ယော- နိသောမနသိကာရကို အခြေခံ၍ ဝိပဿနာတရား ကျင့်သုံးသဖြင့် ဒုက္ခသစ္စာ အမည်ရသော အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် စသည်ဖြင့် (၁၁)မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် တည်နေသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတည်းဟူသော ဒုက္ခ သစ္စာတရား၊ ယင်းဒုက္ခသစ္စာတရားစု၏ အကြောင်းရင်းစစ် ဖြစ်သော သမုဒယသစ္စာတရား၊ ထိုနှစ်မျိုးသော ဒုက္ခသစ္စာတရား သမုဒယသစ္စာတရားတို့၏ ခဏမစဲ တသဲသဲ ပြိုပြိုပျက်ပျက် ပျောက်ပျောက်နေသည့် ခယဝယ- ဘေဒနိရောဓဟူသော လောကီနိရောဓသစ္စာတရား၊ ခဏိကနိရောဓသစ္စာ အမည်ရသော ထိုဒုက္ခသစ္စာ သမုဒယ
不善法之所以生起，只取决于不如理作意。善法依如理作意而生以后，无贪、无瞋、无痴三善根会继续发挥作用，使这些善法长久、稳固并相续不断地生起。例如，瑜伽行者依如理作意修习观禅，以正见智亲自现见、洞见世间四谛：一、苦谛，即依过去、未来、现在等十一种方式存在的五取蕴；二、集谛，即这一苦谛法聚的真正原因；三、世间灭谛，即苦谛与集谛二法刹那刹那持续坏灭、消逝的坏灭之灭，也称刹那灭谛；以及——
သစ္စာ တရားနှစ်ပါးတို့၏ အနိစ္စအချက် ဒုက္ခအချက် အနတ္တအချက်တို့ကို ထွင်းဖောက်သိမြင်နေသော လောကီ မဂ္ဂသစ္စာတရား --- ဤလောကီသစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်း ဖောက်သိမြင်ခဲ့သည် ဖြစ်အံ့၊ ထိုသမ္မာဒိဋ္ဌိကား အမောဟကုသလမူလတရားပင် ဖြစ်၏။ အလောဘ အဒေါသ တရားတို့နှင့်လည်း ယှဥ်တွဲလျက် ရှိသော အမောဟ = သမ္မာဒိဋ္ဌိ ကုသလမူလတရားသည် နောက်ထပ် အကြိမ်များ စွာ ထို လောကီသစ္စာလေးပါးကို သိရန် အကြောင်းရင်း မူလတရား ဖြစ်၏၊ နောက်ထပ် ယင်း လောကီသစ္စာ လေးပါးကို သိသည့် သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဦးဆောင်သည့် ကုသိုလ်တရားတို့ကို ကောင်းစွာ တည်တံ့မှု အကြိမ်များစွာ ထပ် ကာထပ်ကာ ဖြစ်မှုကို ပြီးစေနိုင်၏။ ယင်းသို့ ပြီးစေနိုင်မှုမျိုးကိုပင် မူလတရားဟု ဆိုသည် မှတ်ပါ။
——四、世间道谛，即洞见苦谛、集谛二法无常、苦、无我的智。能够以正见智慧亲自现见、洞见这四种世间谛的正见，就是无痴善根；它与无贪、无瞋相应。此无痴，即正见善根，又成为以后多次了知这四种世间谛的根本原因，能令后来以正见为首的善法稳固，并一次又一次地生起。正是这种作用，称为根。
သစ်ပင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သော အကြောင်းရင်း တရားများမှာ မျိုးစေ့ စသော အကြောင်းတရားများ ဖြစ်ကြ၏၊ ယင်းမျိုးစေ့ စသော အကြောင်းတရားများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသော သစ်ပင်၏ စည်ပင် ပြန့်ပွားရေး ဆက်လက်တည်တံ့ရေးအတွက် သစ်ပင်၏ အမြစ်သည် လွန်စွာ ကျေးဇူးများ၏၊ သစ်မြစ်သည် သစ်ပင်၏ တည်ရာ
能使树木生起的原因，是种子等因；树木由种子等因生起以后，根对树木的繁茂、扩展与持续存在极有助益。树根使树木稳固并成为树木的依止；同样，三善根也为善法的稳固、繁盛与增长提供依止——
原书第 563 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ဖြစ်မှုကို ပြီးစေလျက် သစ်ပင်၏တည်ရာ ဖြစ်သကဲ့သို့ ကုသလမူလတရား သုံးပါးတို့သည်လည်း ကုသိုလ်တရားတို့၏ ကောင်းစွာ တည်တံ့ရေး စည်ပင် ပြန့်ပွားရေးအတွက် တည်ရာအဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးကြသည်။ ယင်းသို့ ကျေးဇူး ပြုမှုကိုပင် ရည်ရွယ်တော်မူ၍ --- ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော။(အဘိ-၈-၁၊၊) = ဟိတ် (၆)ပါးတရားတို့သည် ဟိတ်နှင့်ယှဥ်သော သမ္ပယုတ်တရားတို့အားလည်းကောင်း၊ ယင်းဟိတ် အဝင် အပါ စိတ်စေတသိက်တို့ကြောင့် ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်တို့အားလည်းကောင်း ဟေတုပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏ ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
——正是针对这种助益，世尊开示：“六因以因缘力，缘与因相应之法，以及由这些因所生之色法。”（《发趣论》1-1。）也就是说，六因以因缘力，资助与因相应的诸相应法，以及由包含这些因在内的心、心所所生之心生色法。
ကုသလမူလတရားတို့၏ မှတ်သားဖွယ်ရာများ
诸善根的要点
အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာ (၁၇၁ မှ ၁၇၃) တိုင်အောင် ကုသလမူလတရားများနှင့် ဆက်စပ်၍ မှတ်သား ဖွယ်ရာများကို ဖွင့်ဆိုထား၏၊ ဤတွင် ယင်းအဖွင့်များ၏ ဆိုလိုရင်းသဘောကို ဆက်လက်၍ တင်ပြအပ်ပါသည်။
《阿毗达磨义注》（1-171—173）对诸善根说明了许多应当注意之处。以下继续阐述这些解释的要义。
ဤကုသလမူလတရား သုံးပါးတို့တွင် အလောဘသည် မပေးရက်လို ဝန်တိုခြင်းဟူသော မစ္ဆေရအညစ်- အကြေး၏ ထိပ်တိုက်ဆန့်ကျင်ဘက်တည်း။ ယင်း မစ္ဆေရအညစ်အကြေးကို အားကောင်းနေသော အလောဘက ပယ်သတ်နိုင်၏ အနိုင်ယူနိုင်၏။ တစ်ဖန် များစွာသော သီလပျက်စီးမှုသည် ဒေါသ အရင်းခံလျက် ရှိတတ်၏။
三善根之中，无贪与吝啬这一不愿施舍的悭垢直接相反；强有力的无贪能够舍断、克服悭垢。再者，许多戒行毁坏以瞋为根本。
များသောအားဖြင့် လောဘ ပြဓာန်းသော အဒိန္နာဒါန ဒုဿီလျ အမှုသော်မှ တစ်ရံတစ်ခါ ဥစ္စာရှင်ကို မုန်းတီးမှု ဒေါသ အရင်းခံလျက် ရှိတတ်သေး၏၊ ထိုကြောင့် အဒေါသသည် သီလပျက်စီးမှု = ဒုဿီလျ အညစ်အကြေး၏ ထိပ်တိုက်ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သည်။ အဒေါသသည် ဒုဿီလျအမှုကို ပယ်နိုင်၏ ဟူလိုသည်။ တစ်ဖန် အမောဟ သည် ကုသိုလ်တရားတို့ကို မဖြစ်စေကြောင်း မတိုးပွားစေကြောင်း ဖြစ်သော ဘာဝနာလုပ်ငန်းရပ်တို့၏ ဆန့်- ကျင်ဘက် ဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ အမည်ရသော မောဟ၏ ထိပ်တိုက်ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်၏။ သစ္စာလေးပါးကို ဖုံးလွှမ်းတတ်သော မသိမှုမောဟကို သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိတတ်သော အမောဟက ပယ်သတ်နိုင်၏ ဟူ လိုသည်။ အလောဘသည် ဒါန၏အကြောင်း အဒေါသသည် သီလ၏အကြောင်း၊ အမောဟသည် ဘာဝနာ၏ အကြောင်း ဖြစ်သည်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၁။) တစ်ဖန် ထိုဟိတ်သုံးပါးတို့တွင် လောဘကြီးသူသည် မိမိနှင့်စပ်သော ဂုဏ်မရှိသူအပေါ်၌ ဂုဏ်ကိုယူခြင်း
即使通常以贪为主的不与取，有时也以憎恨物主的瞋为根本；所以，无瞋与破戒之垢直接相反，意思是无瞋能够舍断破戒。无痴则与名为无明盖的痴直接相反；此盖阻碍善法生起、增长，与禅修事业背道而驰。无痴能够舍断遮蔽四谛的无知之痴，因为无痴能够洞见四谛。无贪是布施之因，无瞋是持戒之因，无痴是修习之因。（《阿毗达磨义注》1-171。）再者，三因之中，贪重者会把自己没有的功德说成已有，从而夸大与自己有关的功德；
ဂုဏ်ရှိသလို ပြောဆိုခြင်းဖြင့် အပိုအလွန် ဖြစ်သော ဂုဏ်ကို ယူတတ်သောကြောင့် လောဘ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် အလောဘကြောင့် အပိုအလွန် ဖြစ်သော ဂုဏ်ကို မယူတတ်ပေ။ တစ်ဖန် ဒေါသကြီးသူသည် မိမိမုန်းသူ၌ ထင် ရှားရှိနေသော ဂုဏ်ကိုပင် ချေဖျက်၍ ဂုဏ်မရှိသူဟု ပြောဆိုခြင်းဖြင့် ယုတ်လျော့သော ဂုဏ်ကို ယူတတ်သော သဘောရှိသောကြောင့် ယင်းဒေါသ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် အဒေါသကြောင့် သူတစ်ပါးအပေါ်၌ ယုတ်လျော့သော ဂုဏ်ကို မယူတတ်ပေ။ တစ်ဖန် မောဟကြီးသူသည် သင်္ခါရအာရုံကို နိစ္စ သုခ အတ္တ သုဘဟု ဖောက်ဖောက်ပြန်ပြန် ယူတတ်သောကြောင့် = ဖောက်ဖောက်ပြန်ပြန် အသိမှားနေသောကြောင့် မောဟ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သော အမောဟကြောင့် သင်္ခါရအာရုံကို နိစ္စ သုခ အတ္တ သုဘဟု ဖောက်ဖောက်ပြန်ပြန် မယူပေ၊ ဖောက်ဖောက်ပြန်ပြန် အသိမမှားပေ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၁။) တစ်ဖန် အာရုံ၌ ငြိကပ်မှု တွယ်တာမှု သဘောမရှိသည့် အလောဘကြောင့် မိမိ၌ ထင်ရှားရှိနေသော
无贪与贪相反，所以不会夸大自己的功德。瞋重者甚至会抹杀仇敌明明具有的功德，说对方毫无功德，因而贬低他人；无瞋与瞋相反，所以不会贬低他人。痴重者颠倒地把诸行所缘执为常、乐、我、净；无痴与痴相反，所以不会把诸行所缘颠倒地执为常、乐、我、净，也不会产生颠倒的错知。（《阿毗达磨义注》1-171。）再者，无贪对所缘没有黏着与执取，所以对于自己明明存在的——
အပြစ်ကို အပြစ်အားဖြင့် ဆောင်ရွက် မှတ်သားလျက် အပြစ်၌ ဖြစ်တတ်၏ = အပြစ်ဟု ဝန်ခံတတ်၏၊ အပြစ်အား လျော်စွာ နောင်အခါ၌ စောင့်စည်းပါမည်ဟူသော ဝန်ခံချက် စိတ်ဓာတ်ဖြင့် ကုစားတတ်၏။ မှန်ပေသည် လောဘ-
——过失，会如实承认为过失，并以‘以后应当依其过失而防护’的决意加以补救。贪重者却强烈执著‘这是我的过失、是我的’，因而会把过失隐藏起来——
原书第 564 页
ကြီးသူကား ''ငါ့အပြစ် ငါ့ဟာ''ဟု စွဲလမ်းချက် အားကြီးသဖြင့် အပြစ်ကို ဖုံးကွယ်ထားတတ်သောသဘော ရှိပေ သည်။ တစ်ဖန် အဒေါသကြောင့် သူတစ်ပါး၌ ထင်ရှားရှိသော ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဂုဏ်ကျေးဇူးဟု အသိအမှတ်ပြုကာ စိတ်ထဲ၌ ဆောင်ထားလျက် သူတစ်ပါးဂုဏ်ကျေးဇူး၌ ဖြစ်တတ်၏ = အသိအမှတ်ပြုတတ်၏။ မှန်ပေသည် ဒေါသ ကြီးသူကား သူတစ်ပါး၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ချေဖျက်တတ်၏၊ မချီးမွမ်းလို၊ အပြစ်ကိုသာ ရှာကြံ၍ ပြောဆိုတတ်၏။
——无瞋则使人如实承认他人显明的功德，把它作为功德记在心中。瞋重者却会抹杀他人的功德，不愿赞叹，只寻找并谈论过失。
တစ်ဖန် အမောဟကြောင့် --- ''ဤမျှသည် ထိုသူ၏ ဂုဏ်တည်း၊ ဤမျှသည် ထိုသူ၏ အပြစ်တည်း'' --- ဟု ဂုဏ်နှင့် အပြစ်တို့၏ မဖောက်မပြန် ဟုတ်မှန်သောသဘောကို မဖောက်မပြန် ဟုတ်မှန်သောသဘောအားဖြင့် အသိအမှတ်ပြုကာ စိတ်၌ဆောင်ထား မှတ်သားထားလျက် မဖောက်မပြန် ဟုတ်မှန်သော သဘော၌ ဖြစ်တတ်၏၊ အမှန်အတိုင်း သိတတ်၏၊ အမှန်၌ ရပ်တည်နေတတ်၏။ မှန်ပေသည် အပြစ်ရှိသည်ကို အပြစ်ရှိသည်ဟုပင် မသိနိုင်အောင် မမြင်နိုင်အောင် အမှောင်ထုကြီးမားနေသော မောဟကြီးသူကား အမှန်ကို မမှန်ဟု၊ မမှန်ကိုလည်း အမှန်ဟု ယူတတ်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၁။) တစ်ဖန် အလောဘကြောင့် ချစ်အပ်သော သတ္တဝါသင်္ခါရတို့နှင့် ကွေကွင်းရခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲ ဒုက္ခမျိုး မဖြစ်နိုင်၊ အကြောင်းမူ - လောဘရမ္မက် ငန်းငန်းတက်နေသူ၏ သန္တာန်၌သာ ချစ်ခြင်းသဘော ရှိသော ကြောင့်၊ ချစ်အပ်သော သတ္တဝါသင်္ခါရတို့နှင့် ကွေကွင်းရခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲဒုက္ခမျိုးကိုလည်း သည်း
无痴使人如实承认并铭记：‘这些是他的功德，这些是他的过失。’他能如实了知功德与过失的真实性质，安住于真实；痴暗深重的人却连有过失也不能知见，反而把真实当作虚假、把虚假当作真实。（《阿毗达磨义注》1-171。）再者，因为无贪，对于与所爱有情、诸行分离而生的苦就不会生起；因为爱只存在于贪欲炽盛者的相续中，而他们又不能忍受与所爱有情、诸行分离——
မခံနိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ တစ်ဖန် အဒေါသကြောင့် မချစ်အပ်သော သတ္တဝါသင်္ခါရတို့နှင့် အတူတကွ ယှဥ်တွဲ နေထိုင်ရခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲဒုက္ခမျိုးသည် မဖြစ်နိုင်။ အကြောင်းမူ - ဒေါသကြီးသူ၏ သန္တာန်၌သာ တစ်ဖက်သားကို မုန်းတီးခြင်းသဘော ရှိသောကြောင့် မချစ်မနှစ်သက်အပ်သော သတ္တဝါသင်္ခါရတို့နှင့် အတူတကွ ယှဥ်တွဲ နေထိုင်ရခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲဒုက္ခမျိုးကိုလည်း သည်းမခံနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ တစ်ဖန် အမောဟကြောင့် အလိုရှိအပ်သော သက်ရှိသက်မဲ့ ကာမဝတ္ထုအစုစုကို မရရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲဒုက္ခ မျိုးသည် မဖြစ်နိုင်။ ပရမတ္ထဓမ္မ သဘာဝမှန်ကို အမှန်အတိုင်း သိမြင်နေသော မတွေဝေသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် --- ''ဤအိုခြင်းသဘောရှိသော တရား၌ ထို မအိုပါစေနှင့်ဟူသော တောင့်တသည့်အတိုင်း ဖြစ်ခြင်းသဘောတရားကို အဘယ်မှာ ရနိုင်ပါအံ့နည်း'' --- ဤသို့စသည်ဖြင့် ဆင်ခြင်လေ့ရှိသောကြောင့် အလိုရှိအပ်သော ဝတ္ထုကို မရသည့်
——无瞋使人与不可爱的有情、诸行共处而生的苦不再生起；因为只有瞋重者才会憎恨对方，并且不能忍受与不可爱、不合意的有情、诸行共处。无痴使因求而不得所欲的种种有情、无情欲事而生的苦不再生起。如实知见胜义法真实性、不迷惑的人，常这样审察：‘在这必然衰老的法中，哪里能找到使它如所愿而不衰老的道理呢？’所以，他不会因为得不到所欲之物而产生——
အတွက် ကိုယ်ဆင်းရဲမှု စိတ်ဆင်းရဲမှု ဒုက္ခမျိုးသည် မဖြစ်တော့ပေ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၁။) တစ်ဖန် အလောဘကြောင့် ထိုထိုဘုံဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေ တည်နေရခြင်း ဇာတိဒုက္ခ မဖြစ်နိုင်၊ အလောဘသည် လောဘ = တဏှာ၏ ထိပ်တိုက်ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်ရကား ဇာတိဒုက္ခဟူသည်လည်း ထိုထိုဘုံဘဝ ထိုထိုခန္ဓာကိုယ် ထိုထိုအာရုံကို လိုလားတောင့်တသည့် တဏှာ အရင်းခံသည့် ကံကြောင့်သာ ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် တဏှာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် အလောဘကြောင့် ဇာတိဒုက္ခ မဖြစ်နိုင်။ (ထိုကြောင့် အသင်သူတော်ကောင်းသည် ဇာတိဒုက္ခကို ကြောက်ရွံ့ပါက အလောဘဓာတ်ကို ခိုင်မြဲစွာ မွေးမြူတတ်ဖို့ လိုပေသည်။) တစ်ဖန် အဒေါသကြောင့် အိုရခြင်း ဇရာဒုက္ခ မဖြစ်နိုင်။ အကြောင်းမူ --- ထက်မြက်သော ဒေါသရှိသူ ဒေါသကြီးသူ၏ သန္တာန်၌ လျင်မြန်စွာ အိုခြင်း တရား ဖြစ်တတ်သောကြောင့်တည်း။ (ထိုကြောင့် အသင်သူတော်ကောင်းသည် နုပျိုလိုပါက အဒေါသမေတ္တာ
——身苦与心苦。（《阿毗达磨义注》1-171。）再者，无贪使人在种种界趣中结生的生苦不能生起。无贪与贪、爱直接相反，而生苦只能由渴求种种界趣、身体与所缘之爱所支持的业引生。因此，爱之对治无贪使生苦不能生起。〔所以，贤友，如果你畏惧生苦，就必须稳固地培育无贪。〕无瞋使老苦不能生起，因为瞋恚炽盛者的相续会迅速衰老。〔所以，贤友，如果你希望年轻，就应时常培育无瞋、慈的素质。〕无痴则使死苦，也就是临终所受的苦与痛苦死亡——
ဓာတ်ကို အမြဲတမ်း မွေးမြူပါ။) တစ်ဖန် အမောဟကြောင့် သေရခြင်း မရဏဒုက္ခ = သေခါနီး ခံရသည့် ဆင်းရဲဒုက္ခ = ဆင်းဆင်းရဲရဲ သေရခြင်း မဖြစ်နိုင်။ သတ္တဝါ တစ်ဦးဦး၏ မရဏာသန္နဇော = ဘဝတစ်ခုဝယ် သေခါနီး နောက်ဆုံး ဖြစ်သွားသော ဇောဝီထိစိတ်အစဥ်သည် လောဘ ဒေါသ မောဟ စသည့် တစ်ခုခု ဦးဆောင်သည့် အကုသိုလ်ဇော ဖြစ်အံ့၊ ထိုသေခြင်းမျိုးကို သမ္မောဟမရဏဟု ခေါ်၏၊ တွေတွေဝေဝေ သေရခြင်း မည်၏။ ထို တွေတွေဝေဝေ သေကျေပျက်စီးရခြင်း သမ္မောဟမရဏကား သေလွန်သည်၏ အခြားမဲ့၌ အပါယ်လေးဘုံဝယ် တစ်ဘုံဘုံသို့ ကိန်းသေ ရောက်ရတော့မည် ဖြစ်သဖြင့် အပါယ်ဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ အကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့် စင်စစ် ဒုက္ခသာ
——不能生起。有情一生中临终最后生起的速行心路，称为临终速行；若它是以贪、瞋、痴等之一为首的不善速行，这种死亡称为迷惑死，即在迷惑中死亡。迷惑死后必定会投生四恶趣之一，是恶趣轮回苦的原因，所以确实是苦——
原书第 565 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ဖြစ်သည်။ မရဏာသန္နဇောတိုင်အောင် အမောဟ = ပညာဓာတ် ကိန်းဝပ်နေသူကား အမူဠှ = မတွေမဝေသူ မည်၏။ ဒါန သီလဆိုင်ရာ ကမ္မဿကတာသမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမထဆိုင်ရာ စျာနသမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ ဝိပဿနာဆိုင်ရာ ဝိပဿနာ သမ္မာဒိဋ္ဌိတို့တွင် သမ္မာဒိဋ္ဌိ တစ်မျိုးမျိုး ဦးဆောင်ပြဓာန်းနေသော ဝီထိစိတ်အစဥ်များသည် မရဏာသန္နဇော တိုင်အောင် ဖြစ်နေပါက = မရဏာသန္နဇော၏ နေရာကို ယူထားပြီး ဖြစ်ပါက အမှူဠ = မတွေဝေသည်ပင် မည်ပေသည်။ မဟာသုဒဿန စကြာမင်းကြီးတို့ကဲ့သို့ မရဏာသန္နဇောသို့တိုင်အောင် မေတ္တာစျာန်များကို ဝင်- စားလျက် သေခြင်းမျိုး၊ သောတာနုဂတသုတ္တန်၌ ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသကဲ့သို့ သေခါနီး မရဏာ- သန္နဇောသို့တိုင်အောင် ဝိပဿနာတရားကို နှလုံးသွင်းနိုင်သော ဝိပဿနာဇောများ စောလျက်ရှိသော သေခြင်း မျိုးတို့ကား တွေဝေခြင်း မရှိသော သေခြင်းဖြင့် သေလွန်ရကား အသမ္မောဟမရဏတို့တည်း။ အရိယာ
——无痴、慧的素质一直安住到临终速行的人，称为不愚痴者、不迷惑者。若在业自属正见、禅那正见、观正见之中，有一种正见持续主导心路直到临终速行，也就是已经占据临终速行的位置，就称为不愚痴、不迷惑。像大善见转轮王一样，持续入慈心禅直到临终速行而死；或者像世尊在《随闻经》中所说，临终直到临终速行仍能把观禅置于心中，使观速行持续生起——这些都是以不迷惑的死亡而死，称为无迷惑死。诸圣者——
သူတော်ကောင်းတို့၏ သေရခြင်းများသည်ကား အသမ္မောဟမရဏတို့ချည်းသာတည်း။ ယင်းအသမ္မောဟမရဏ သည် အမောဟကြောင့် ဖြစ်ရ၍ အမောဟသည် သမ္မောဟမရဏဒုက္ခမျိုးကို မဖြစ်စေနိုင် ဟူလိုသည်။ အကယ်၍ ယင်းအမောဟသည် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်နှင့် ယှဥ်တွဲနေသော အမောဟမျိုး ဖြစ်ခဲ့လျှင်ကား နောက်ထပ်တစ်ဖန် ဘဝခန္ဓာအသစ်ကို မဖြစ်စေနိုင်သော သတ္တိရှိသဖြင့် ယခုဘဝ ပရိနိဗ္ဗာနစုတိ၏ အခြားမဲ့၌ အသစ်တစ်ဖန် တွေ့ကြုံ ရမည့် မရဏဒုက္ခဟူသမျှလည်း မရှိတော့သဖြင့် ယင်းအရဟတ္တမဂ်နှင့် ယှဥ်သော အမောဟသည် မရဏဒုက္ခ ဟူသမျှကို မဖြစ်စေနိုင်ပေ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၁။) တစ်ဖန် အလောဘကြောင့် အိမ်၌တည်သူ လူဝတ်ကြောင်တို့၏ ချမ်းချမ်းသာသာ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံလျက် နေထိုင်ရမှု ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်၏။ သက်ရှိသက်မဲ့ ကာမဝတ္ထု အစုစုတို့၌ တွယ်တာမက်မောမှု ကပ်ငြိမှု ကာမရာဂဖြင့် ''ငါ့ဟာ၊ သူ့ဟာ၊ ငါ့သား၊ ငါ့သမီး၊ ငါ့ဇနီး၊ ငါ့မြေး၊ ငါ့ပစ္စည်း၊ သူ့သား၊ သူ့သမီး၊ သူ့ဇနီး၊ သူ့ပစ္စည်း'' စသည်ဖြင့်
——之死全都是无迷惑死。无迷惑死由无痴而生，所以无痴不会导致迷惑死苦。如果这种无痴与阿罗汉道智相应，它具有不再产生新一生诸蕴的力量；今生般涅槃死亡以后，不再有任何新生中将遭遇的死苦。因此，与阿罗汉道相应的无痴，能使一切死苦不再生起。（《阿毗达磨义注》1-171。）再者，无贪能使在家人安乐和合共住。对于种种有情、无情欲事，人们因欲贪而爱著、黏着，并以‘这是我的、那是他的、我的儿子、我的女儿、我的妻子、我的孙子、我的财物、他的儿子、他的女儿、他的妻子、他的财物’等等——
မှားမှားယွင်းယွင်း နှလုံးသွင်းခြင်း အဘိနိဝေသဖြင့် အနှောင်အဖွဲ့ခံကြရကုန်သော အိမ်၌တည်သူ လူသားတို့သည် အိမ်၌တည်သူ အခြားလူသားတို့နှင့် အချင်းချင်း ငြင်းခုံကြရကုန်၏။ ထို ကာမရာဂလောဘ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် အလောဘကြောင့်ကား လယ်ယာ စသည့် သက်ရှိသက်မဲ့ ကာမဝတ္ထုအစုစုတို့၌ ''ငါ့ဟာ သူ့ဟာ'' စသည်ဖြင့် ငြင်းခုံမှု မရှိတော့ခြင်းကြောင့် အလောဘကြောင့် လူဝတ်ကြောင်တို့၏ ချမ်းချမ်းသာသာ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံလျက် နေထိုင်ရမှု ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်၏ ဟူလိုသည်။
——错误执入而受到束缚，所以在家人彼此争执。无贪与这种欲贪相反，使人不再围绕田地等种种有情、无情欲事争论‘我的、他的’；因此，无贪能使在家人安乐和合共住。
တစ်ဖန် --- ''ဤ ငါ၏ အယူဝါဒသာ မှန်၏၊ အခြားသောသူတို့၏ အယူဝါဒသည် အချည်းနှီးသာတည်း'' ဤသို့စသည်ဖြင့် အယူဝါဒချင်း ယှဥ်ပြိုင်၍ စင်ပြိုင်ငြင်းခုံမှု ဖြစ်ရခြင်းသည် - မိမိတို့၏ မှားယွင်းသော အယူဝါဒ အပေါ်၌ မှားမှားယွင်းယွင်း လက်ခံယုံကြည်မှု = ဒိဋ္ဌိ၊ စွဲကပ်ငြိနေမှု = ရာဂတို့ဖြင့် ငါ့အယူဝါဒ၊ သူ့အယူဝါဒ စသည်ဖြင့် မှားမှားယွင်းယွင်း နှလုံးသွင်းတတ်သော ဒိဋ္ဌိ-ရာဂ-အဘိနိဝေသတရားဖြင့် အနှောင်အဖွဲ့ ခံကြရကုန် သော ရသေ့ ရဟန်းတို့သည် အခြားအလားတူ ရသေ့ ရဟန်းတို့နှင့် ငြင်းခုံကြရကုန်၏။ သစ္စာလေးရပ် တရား- မြတ်ကို ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်မှု သမ္မာဒိဋ္ဌိ အမည်ရှိသော အမောဟကြောင့်ကား အယူဝါဒချင်း ယှဥ်ပြိုင်၍ စင်ပြိုင်ငြင်းခုံမှုဟူသော ဒိဋ္ဌိတောအုပ်ကြီး အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်၍ ငြင်းခုံမှု မရှိတော့ခြင်း မပြုလုပ် တော့ခြင်းကြောင့် ရသေ့ ရဟန်းတို့၏ ချမ်းချမ်းသာသာ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံ နေထိုင်ရမှု ရှိနိုင်၏။
再者，人们会以‘只有我的见解是真实，其他人的见解都是空无’等等，互相竞逐见解而争论。沙门、婆罗门错误地信受自己的邪见，也以贪黏着其上，并以见、贪与错误执入，错误地认定‘我的见解、他的见解’，受其束缚，于是与其他同类的沙门、婆罗门争论。无痴就是名为正见的、亲自现见并洞察四谛真理的智慧；由于无痴不再进入种种见解争论的见稠林中争论，所以能使沙门、婆罗门安乐和合共住。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၁။)
（《阿毗达磨义注》1-171。）
〔မှတ်ချက် --- ဤစကားရပ်များမှာ ပစ္စည်းလေးပါးတို့ကို ကိုယ့်ဥစ္စာအဖြစ် လိုအပ်သည်ထက် ပို၍ သိုမှီး သိမ်းဆည်းမှု မရှိလှသော ရှေးခေတ် ရသေ့ ရဟန်းတို့ကို ရည်ရွယ်၍ ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်ပေရာသည်။ ယခုခေတ်၌ ကား ပစ္စည်းလေးပါးတို့ကို အပိုအလျှံ သိမ်းပိုက်မှု မရှိပါမှ = အလောဘ မရှိပါမှ ရသေ့ ရဟန်းတို့သည်လည်း အချင်းချင်း ချမ်းချမ်းသာသာ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံ နေထိုင်ရမှု သုခသံဝါသ ဖြစ်နိုင်သည်။ အလောဘ မရှိသူ = လောဘကြီးသူတို့ ဖြစ်နေကြပါမူကား ကျောင်းလုမှု စသည်ဖြင့် ဒုက္ခသံဝါသများ ဖြစ်ကြဖွယ်ရာရှိသည်။〕
〔按语——这些话应当是针对古代的沙门、婆罗门而说；他们很少把四资具当作自己的财物而过量储藏。在当今时代，沙门、婆罗门也必须不囤积过量的四资具，也就是具备无贪，才能彼此安乐共住；如果没有无贪而成为贪重者，就可能为了争夺寺院等事而痛苦共住。〕
原书第 566 页
နောက်တစ်မျိုးကား အဒေါသကြောင့် ခပ်သိမ်းကုန်သော ရဟန်းရှင်လူတို့၏လည်း ချမ်းချမ်းသာသာ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံ နေထိုင်ရမှု သုခသံဝါသ ဖြစ်နိုင်သည်။ 〔မှတ်ချက် --- ဤအဋ္ဌကထာ အဖွင့်များအရ လောက- နိဗ္ဗာန် တည်ဆောက်လိုသူများသည် အလောဘ အဒေါသ အမောဟဓာတ်တို့ မိမိတို့၏ သန္တာန်၌ ရှေးဦးစွာ ကိန်းဝပ် တည်လာအောင် ကြိုးစားဖို့ လိုအပ်ကြောင်းကို သတိပြုပါ။〕 (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၁။) အထူးအားဖြင့်ကား အလောဘကြောင့် ပြိတ္တာဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ တည်နေရခြင်းသည် မဖြစ်နိုင်၊ မှန်ပေသည် များသောအားဖြင့် သတ္တဝါတို့သည် သက်ရှိသက်မဲ့ ကာမဝတ္ထုအစုစုတို့၌ တပ်မက်ခြင်း တဏှာကြောင့် ပြိတ္တာဘုံသို့ ကပ်ရောက်ကြရကုန်၏။ အလောဘသည်လည်း တဏှာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သည်။ အဒေါသကြောင့် ငရဲ၌ ပဋိသန္ဓေ တည်နေရမှုသည် မဖြစ်နိုင်၊ မှန်ပေသည် ဒေါသဖြင့် စိတ်ရောကိုယ်ပါ ကြမ်းတမ်းခက်ထန်မှုသဘော ရှိကြကုန်သောကြောင့် ဒေါသနှင့် သဘောတူသော ငရဲသို့ ပဋိသန္ဓေ တည်နေခြင်းဖြင့် ကပ်ရောက်ကြရကုန်၏၊
另一种解释是，无瞋能使所有出家、在家众安乐共住。〔按语——依义注的这些解释，应当注意：想要建设世间与涅槃者，必须首先努力使无贪、无瞋、无痴的素质安住于自己的相续。〕（《阿毗达磨义注》1-171。）特别而言，无贪使人不结生于饿鬼界，因为有情大多因贪求种种有情、无情欲事的爱而投生饿鬼界，无贪则与爱相反。无瞋使人不结生于地狱，因为有情以瞋令身心粗暴刚烈，从而结生于性质与瞋相应的地狱；
အဒေါသသည်လည်း ဒေါသ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သည်။ အမောဟကြောင့် တိရစ္ဆာန်မျိုး၌ ဖြစ်ခြင်းသည် မရှိနိုင်၊ မှန်ပေသည် မောဟကြောင့် သတ္တဝါတို့သည် အမြဲ ပြင်းစွာတွေဝေသော တိရစ္ဆာန်ဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ကပ်ရောက်ကြကုန်၏။ အမောဟသည်လည်း မောဟ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၂။) တစ်ဖန် တစ်ဦးအပေါ်တစ်ဦး တွယ်တာကပ်ငြိမှု ရာဂ၏ အစွမ်းဖြင့် မိတ်ဆွေဖွဲ့လို၍ တစ်ဦးသည် တစ်ဦးသို့ ချဥ်းကပ်၏၊ အလောဘသည် ရာဂ၏ အစွမ်းဖြင့် ချဥ်းကပ်ခြင်း၏ မရှိခြင်းကို ပြုလုပ်တတ်၏။ တစ်ဖန် ဒေါသ၏ အစွမ်းဖြင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ကာ ချဥ်းကပ်ပြီးသူတို့သည် ခွဲခွာကြရပြန်၏၊ အဒေါသသည် ဒေါသ၏ အစွမ်းဖြင့် ဖဲခွာခြင်း၏ မရှိခြင်းကို ပြုလုပ်တတ်၏။ တစ်ဖန် သစ္စာလေးပါး အမှန်တရားကို မသိမှု = ယောကျာ်း မိန်းမ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ စသည်ဖြင့် အသိမှားမှု မောဟကြောင့် သတ္တဝါတို့သည် တစ်ဦးအပေါ်တစ်ဦး ဒေါသဖြင့် မုန်းခြင်း
——无瞋则与瞋相反。无痴使人不投生畜生类，因为有情因痴而结生于恒常深重迷惑的畜生界，无痴则与痴相反。（《阿毗达磨义注》1-172。）再者，由于彼此黏着的贪，人会为了结交而彼此接近；无贪能使这种由贪促成的接近不再发生。已经接近的人又会因瞋而互相敌对、彼此分离；无瞋能使这种由瞋促成的分离不再发生。又由于不了知四谛真实，即把男人、女人、个人、有情等认错为真实的痴，有情才会彼此以瞋憎恨——
လောဘဖြင့် ချစ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်နေကြခြင်း ဖြစ်၏။ ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းသည် တစ်ဦးပေါ် တစ်ဦး လျစ်လျူ မရှု နိုင်သည့်သဘောပင် ဖြစ်သည်။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ = အမောဟဟူသော သစ္စာလေးပါး အမှန်တရားကို အမှန်အတိုင်း သိရှိမှုသဘောသည် မောဟ၏ အစွမ်းကြောင့် သတ္တဝါတို့ အချင်းချင်း လျစ်လျူ မရှုနိုင်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘော၏ မရှိခြင်းကို ပြုလုပ်တတ်၏။ (ယောကျာ်း မိန်းမ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ မရှိ၊ ရုပ်-နာမ်-ကြောင်း-ကျိုး = သင်္ခါရတရား အစုအပုံမျှသာ ရှိသည်ဟု အမှန်ကို သိမြင်နေသော အမောဟကြောင့် ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ ရှာမတွေ့ သဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါတို့အပေါ်၌ ဒေါသဖြင့် မုန်းခြင်း လောဘဖြင့် ချစ်ခြင်းလည်း မရှိ၊ မုန်းခြင်း ချစ်ခြင်း မရှိသဖြင့် လျစ်လျူ မရှုနိုင်မှုလည်း မရှိ၊ လျစ်လျူ ရှုနိုင်တော့သည်သာ = မချစ် မမုန်းအောင် စိတ်ကို အလယ် အလတ်၌ ထားနိုင်တော့သည်သာ ဟူလိုသည်။ တစ်နည်း --- ရူပါရုံ စသော အာရုံတို့၌ ရာဂ၏ အစွမ်းဖြင့်
——以贪爱恋；这种行为就是无法对彼此保持中舍。正见、无痴是如实了知四谛真实的性质，能消除有情因痴而无法彼此保持中舍的状态。〔如实知见没有男人、女人、个人、有情，只有色、名、因、果等诸行法聚的人，凭无痴找不到个人或有情，便不会以瞋憎恨他们，也不会以贪爱恋他们；没有憎爱，也就不再不能中舍，而能把心安置于不爱不恨的中间状态。另一种解释是：对于色所缘等所缘，会因贪而——
လျော်စွာဖြစ်ခြင်း ချစ်ခြင်း ဖြစ်၍ ဒေါသ၏ အစွမ်းဖြင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ခြင်း မုန်းခြင်းတို့ ဖြစ်ကြရကုန်၏။
——顺从、爱恋，又因瞋而违逆、憎恨。
မုန်းခြင်း ချစ်ခြင်းဟူသော လျစ်လျူ မရှုနိုင်သည်၏ အဖြစ်ကား မောဟကြောင့် ဖြစ်ရ၏။ ယင်း ချစ်ခြင်း မုန်းခြင်း လျစ်လျူ မရှုနိုင်ခြင်းတို့ကို အလောဘ အဒေါသ အမောဟတို့က ပယ်သတ်နိုင်ရကား အလောဘ အဒေါသ အမောဟတို့ကြောင့် မချစ်ခြင်း မမုန်းခြင်း လျစ်လျူရှုနိုင်ခြင်းတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာရသည်။ မိတ်ဆွေဖြစ်လို၍ ကပ်ရောက်ရခြင်း၊ မုန်း၍ ခွဲခွာရခြင်းမျိုးများ မရှိတော့ ဟူလိုသည်။) (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၂။) တစ်ဖန် အလောဘကြောင့် ကာမဂုဏ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်း နေက္ခမ္မသညာ ဖြစ်၏။ အဒေါသကြောင့် သတ္တဝါတို့အပေါ် ဖျက်ဆီးလိုသော ဗျာပါဒ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် မဖျက်ဆီးလိုသော မေတ္တာနှင့် ယှဥ်သော အဗျာပါဒ သည် ဖြစ်၏။ အမောဟကြောင့် သတ္တဝါတို့အပေါ်၌ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်း ဝိဟိံ သာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ကရုဏာနှင့် ယှဥ်သော သညာသည် ဖြစ်၏။
这种由憎爱组成的不能中舍，是由痴而生。无贪、无瞋、无痴能够舍断爱、恨与不能中舍，所以由三者而生不爱、不恨与能够中舍；不再为了结交而接近，也不再由于憎恨而分离。〕（《阿毗达磨义注》1-172。）再者，无贪令出离欲乐的出离想生起；无瞋令与慈相应、和想要伤害有情的瞋害相反的不瞋害生起；无痴令与悲相应、和恼害有情相反的不害想生起。
တစ်ဖန် အလောဘကြောင့် သတ္တဝါသင်္ခါရတို့ အပေါ်၌ အသုဘဟု ရှုမြင်တတ်သော အသုဘသညာ
再者，无贪令把有情与诸行观为不净的不净想——
原书第 567 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ဖြစ်၏။ အဒေါသကြောင့် အတိုင်းအတာ ပမာဏ မရှိသော သတ္တဝါပညတ်လျှင် အာရုံရှိသော မေတ္တာနှင့် ယှဥ်သော အပ္ပမာဏသညာ ဖြစ်၏။ အမောဟကြောင့် သတ္တဝါသင်္ခါရတို့ အပေါ်၌ ဓာတ်သဘောတရား အစုအပုံသာဟု သိမြင်သော ဓာတုသညာသည် ဖြစ်၏။
——生起；无瞋令与慈相应、取无量有情概念为所缘的无量想生起；无痴令把有情与诸行知见为界法聚的界想生起。
တစ်ဖန် အလောဘကြောင့် ကာမသုခလဒိကာနုယောဂ = သက်ရှိသက်မဲ့ ကာမဝတ္ထုအစုစုကို မှီ၍ဖြစ်သော ချမ်းသာမှုကို ခံစားသောအားဖြင့် အဖန်ဖန် အားထုတ်ခြင်းဟူသော အယုတ်တရား အစွန်းတစ်ဘက်ကို ရှောင် ကြဥ်မှုသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ အဒေါသကြောင့် အတ္တကိလမထာနုယောဂ = ခန္ဓာကိုယ်အတ္တဘော၏ ပင်ပန်း ကြောင်းဖြစ်သော အကျင့်၌ အဖန်ဖန်အားထုတ်ခြင်းဟူသော အယုတ်တရား အစွန်းတစ်ဘက်ကို ရှောင်ကြဥ်မှု သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ အမောဟကြောင့် အလယ်အလတ် မဇ္ဈိမပဋိပဒါလမ်းတည်းဟူသော မဂ္ဂင်ရှစ်ရပ် ပဋိပတ်ကို ကျင့်ခြင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာရ၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၂။) တစ်ဖန် အလောဘကြောင့် စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ကို ရလိုကြောင်း ရှေးရှူ ကြံစည်မှု = အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထ = အဘိဇ္ဈာကာယ အထုံးအဖွဲ့ကို ဖျက်ဆီးနိုင်ခြင်း ဖြေနိုင်ခြင်း ဖြစ်၏။ အဒေါသကြောင့် သတ္တဝါသင်္ခါရတို့ကို ဖျက်ဆီးလိုသော ဗျာပါဒကာယဂန္ထ = ဗျာပါဒကာယအထုံးအဖွဲ့ကို ဖျက်ဆီးနိုင်ခြင်း ဖြေနိုင်ခြင်း ဖြစ်၏။ အမောဟ
再者，无贪使人远离反复追求由种种有情、无情欲事而生之乐的卑劣极端，也就是欲乐随行；无瞋使人远离反复修习令身体疲惫之行的另一卑劣极端，也就是自我折磨随行；无痴则使人修习八支圣道这一中道。（《阿毗达磨义注》1-172。）再者，无贪能破除、解开贪求财富的贪欲身系；无瞋能破除、解开想要伤害有情、诸行的瞋害身系；无痴则能——
ကြောင့် သီလဗ္ဗတပရာမာသကာယဂန္ထ = နွားအကျင့် ခွေးအကျင့် စသည်ဖြင့် ကိလေသာတို့မှ စင်ကြယ်နိုင်၏ သံသရာမှ လွတ်မြောက်နိုင်၏ဟု အလေ့ဆိုး အကျင့်ဆိုးကိုပင် အမှန်ဟု ထင်မြင်သုံးသပ်တတ်သော အထုံးအဖွဲ့၊ ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသ = အယူမှားကြီးကို ယူထားပြီးလျှင် ဤ ငါ၏အယူသာ မှန်၏ဟု စွဲစွဲမြဲမြဲ သက်ဝင်နှလုံးသွင်းမှု အထုံးအဖွဲ့ဟူသော ဂန္ထ = အထုံးအဖွဲ့ နှစ်မျိုးကို ဖျက်ဆီးနိုင် ဖြေနိုင်ခြင်း ဖြစ်၏။ (သစ္စာလေးပါး အမှန်တရားကို သိမှု အမောဟဓာတ် ကိန်းဝပ်လာလျှင် အယူမှား ဒိဋ္ဌိဟူသမျှသည် လွင့်ပျောက်မြဲ ဓမ္မတာပင် ဖြစ်သည်။)
——破除、解开戒禁取身系与此执实身系：前者把牛行、狗行等恶习恶行误认为能够净化烦恼、解脱轮回；后者执取巨大邪见以后，牢固执著‘只有我的见解是真实’。〔四谛真理之无痴一旦安住，一切邪见自然都会消散。〕
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၂။)
（《阿毗达磨义注》1-172。）
တစ်ဖန် ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် ဝေဒနာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် နှစ်ပါးတို့သည် အလောဘ အဒေါ- သတို့၏ အာနုဘော်ကြောင့် ပြီးစီးကုန်၏။ စိတ္တာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် နှစ်ပါးတို့သည် အမောဟကြောင့်သာလျှင် ပြီးစီးကုန်၏။
再者，身随观念处与受随观念处由无贪、无瞋之力而成就；心随观念处与法随观念处则只由无痴而成就。
တစ်ဖန် အလောဘသည် အနာရောဂါမရှိသူ အနာရောဂါကင်းသူ ဖြစ်ခြင်း ကျန်းမာခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်၏၊ မှန်သည် --- လောဘရမ္မက်မကြီးသူသည် လောဘဖြစ်လောက်သည့် အာရုံပင် ဖြစ်စေကာမူ ထိုအာရုံသည် မိမိနှင့် သပ္ပါယမမျှသည် ဖြစ်အံ့ = မလျောက်ပတ်သော ဥတု၊ မလျောက်ပတ်သော နေရာ၊ မလျောက်ပတ်သော အစာအာဟာရ ဖြစ်အံ့ ထိုအာရုံမျိုးကို မမှီဝဲပေ၊ ထိုသို့ မမှီဝဲခြင်းကြောင့် ရောဂါမရှိသူ ရောဂါကင်းသူ ကျန်းမာသူ ဖြစ်ရ၏။ (ထိုကြောင့် လောဘကြီးသူ အစားမက်မောသူ မလျောက်ပတ်သောအစာ၊ မလျောက်ပတ်သော ဥတု မလျောက်ပတ်သော နေရာတို့ကို မှီဝဲလေ့ရှိသူသည် ရောဂါထူပြောတတ်၍ မကျန်းမာသူဟု မှတ်ပါ။) အဒေါသသည် နုပျိုသူ ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်၏၊ မှန်သည် ဒေါသမကြီးသူသည် အရေတွန့်ခြင်း ဆံ ဖြူခြင်းကို ဆောင်တတ်သော ဒေါသမီးသည် မလောင်မြိုက်အပ်သည် ဖြစ်၍ ဒေါသမီး၏ လောင်မြိုက်ခြင်းကို မခံရသည် ဖြစ်၍ ရှည်စွာသော နေ့ညဥ့်ပတ်လုံး နုပျိုနေ၏။ (ထိုကြောင့် ဒေါသကြီးသူကား အိုလွယ်၏ဟု မှတ်ပါ၊၊)
再者，无贪是健康无病之因。贪欲不重的人，即使面对足以引生贪的所缘，若气候、住所或食物不适合自己，也不会受用；因为不受用这些不适合的所缘，他便健康无病。〔所以应当知道：贪重、贪食，又惯于受用不适合的食物、气候与住所者，往往多病而不健康。〕无瞋是年轻之因；瞋不重的人不被会令皮肤起皱、头发变白的瞋火烧灼，所以能长久保持年轻。〔因此，应知瞋重者容易衰老。〕
အမောဟသည် အသက်ရှည်သူ ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းတရား ဖြစ်၏၊ မှန်ပေသည် --- မတွေဝေသူ = အမှန်ကို သိမြင်သူသည် အကျိုးစီးပွား ရှိသည့်လုပ်ငန်း၊ အကျိုးစီးပွား မရှိသည့် လုပ်ငန်းတို့ကို ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ သိပြီးရကား အကျိုးစီးပွား မရှိသည့် လုပ်ငန်းရပ်တို့ကို ရှောင်ကြဥ်လျက် အကျိုးစီးပွားရှိသည့် လုပ်ငန်းရပ်ကို မှီဝဲလျက် ရှည်သောအသက် ရှိရ၏။ (ထိုကြောင့် ''ဥစ္စာကို ကံစောင့်၊ အသက်ကို ဉာဏ်စောင့်''ဟု ဆိုရိုးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။) (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၂။)
无痴是长寿之因；不迷惑、知见真实的人能辨别有利益与无利益的事业，远离无利益者、亲近有利益者，因而长寿。〔所以俗语说：‘财富由业守护，寿命由智守护。’〕（《阿毗达磨义注》1-172。）
原书第 568 页
တစ်ဖန် အလောဘသည် စည်းစိမ်ဥစ္စာ ပြည့်စုံခြင်း = ဘောဂသမ္ပတ္တိ၏ အကြောင်းတရား ဖြစ်၏၊ မှန်သည် စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ အပေါ်၌ တွယ်တာကပ်ငြိမှု လောဘရမ္မက်မကြီးသူသည်သာ ပေးကမ်းစွန့်ကြဲခြင်း စာဂတရားကို ပြုနိုင်၏။ ယင်းလောဘမကြီးသူ၏ စာဂတရားကြောင့် နောက်နောင်ဘဝများ၌လည်းကောင်း၊ ဤဘဝတွင်လည်း အခါအခွင့်အားလျော်စွာလည်းကောင်း စည်းစိမ်ဥစ္စာကို ရရှိခြင်း ဖြစ်၏။
再者，无贪是财富圆满之因。只有对财富不深生爱著、黏着的人，才能行施舍；他由这种施舍，在后世，以及在今生因缘成熟之时，获得财富。
အဒေါသသည် မိတ်ဆွေခင်ပွန်း၏ ပြည့်စုံခြင်း = မိတ္တသမ္ပတ္တိ၏ အကြောင်းတရား ဖြစ်၏။ အကြောင်းမူ မေတ္တာကြောင့်သာလျှင် မိတ်ဆွေတို့ကို ရရှိခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ မိတ်ကောင်းတို့၏ ယုတ်လျော့မသွားခြင်း ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေသည်။
无瞋是朋友圆满之因，因为只有藉由慈才能获得朋友，并使善友不致减少。
အမောဟသည် မိမိ၏ ပြည့်စုံခြင်း = အတ္တသမ္ပတ္တိ၏ အကြောင်းတရား ဖြစ်၏။ မှန်ပေသည် သစ္စာလေးပါး ကို မတွေမဝေ သိသောသူသည် = သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်သောသူသည် မိမိ၏ လူ နတ် နိဗ္ဗာန် သုံးတန်သော အကျိုးစီးပွားကိုသာ ပြုလျက် မိမိကိုယ်ကို ပြည့်စုံစေသည် မည်၏။ မိမိ၏ သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့် သစ္စာလေးပါးကို ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်ခြင်းသည် မိမိ၏ လူ နတ် နိဗ္ဗာန် သုံးတန်သော ချမ်းသာကို ရခြင်း၏ အကြောင်းတရားသာ ဖြစ်သည်။ ထိုချမ်းသာ သုံးမျိုးကို ရရှိခြင်းသည် မိမိ၏ ပြည့်စုံခြင်းမည်၏ ဟူလိုသည်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၂။) တစ်ဖန် အလောဘသည် ပထမစျာန် ဒုတိယစျာန် တတိယစျာန် စတုတ္ထစျာန်ဟူသော စျာန်သမာပတ် (၄)ပါးကို ဝင်စား၍ နေခြင်းတည်းဟူသော ဒိဗ္ဗဝိဟာရ၏ အကြောင်းတရား ဖြစ်၏။ အဒေါသသည် မေတ္တာစျာန် ကရုဏာစျာန် မုဒိတာစျာန် ဥပေက္ခာစျာန်ဟူသော ဗြဟ္မဝိဟာရစျာန်တို့ကို ဝင်စား၍ နေခြင်း ဗြဟ္မဝိဟာရ၏
无痴是自身圆满之因。如实、不迷惑地了知四谛，也就是以正见智慧亲自现见、洞见四谛的人，只做能成办自己人、天、涅槃三种利益之事，从而令自己圆满。以自己的正见智慧亲自现见、洞见四谛，只会成为获得人、天、涅槃三种安乐之因；获得这三种安乐，就称为自身圆满。（《阿毗达磨义注》1-172。）再者，无贪是入初禅、第二禅、第三禅、第四禅四种禅那等至而住之天住的原因；无瞋是入慈、悲、喜、舍诸梵住禅而住之梵住的——
အကြောင်းတရား ဖြစ်၏။ ဤစျာန်တို့ကို ဝင်စား၍ နေထိုင်ခြင်းကား သတ္တဝါတို့အပေါ်၌ ကောင်းမွန်မှန်ကန်သော သမ္မာပဋိပတ်အကျင့်ကို ကျင့်သဖြင့် မွန်မြတ်သော နေထိုင်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကြ၏။ ဗြဟ္မာတို့သည်လည်း ဒေါသကင်း သော စိတ်ဓာတ်ဖြင့် အမြဲနေထိုင်ကြ၏။ ထိုကြောင့် ဤစျာန်တို့ကို ဝင်စားလျက် စျာန်နှင့်ယှဥ်လျက် နေထိုင်ခြင်းကို ဗြဟ္မဝိဟာရဟု ဆိုသည်။ သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်သော အမောဟသည် ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စား၍ နေခြင်း အရိယဝိဟာရ၏ အကြောင်းတရား ဖြစ်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၃။၂၄ဝ။) တစ်ဖန် အလောဘကြောင့် မိမိ၏ အသင်းအပင်း ဖြစ်ကုန်သော သတ္တဝါသင်္ခါရတို့ အပေါ်၌ ငြိမ်းအေးမှု ဖြစ်နိုင်၏။ အကြောင်းမူကား ထိုမိမိ၏ အသင်းအပင်း ဖြစ်ကုန်သော သတ္တဝါသင်္ခါရတို့၏ ပျက်စီးခြင်းကြောင့် အလွန်ကပ်ငြိခြင်း တဏှာလောဘလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ မရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ အဒေါသ
——原因。这些禅那对有情修行正当善好的行道，是高尚的安住；诸梵天也恒常以离瞋之心安住。因此，入这些禅那、与禅相应而住，称为梵住。了知四谛的无痴，则是入果等至而住之圣住的原因。（《阿毗达磨义注》1-173、240。）再者，无贪使人能安静对待属于自己一方的有情与诸行；因为这些有情、诸行毁坏时，不会生起以强烈黏着之爱贪为因的苦。无瞋——
ကြောင့် သူတစ်ပါး၏ အသင်းအပင်း ဖြစ်ကုန်သော သတ္တဝါသင်္ခါရတို့အပေါ်၌ ငြိမ်းအေးမှု ဖြစ်နိုင်၏၊ အကြောင်းမူ ဒေါသဓာတ် မကိန်းဝပ်သူ၏ သန္တာန်ဝယ် ရန်သူတို့အပေါ်၌သော်မှလည်း ရန်သူဟူသော အမှတ်သညာ၏ မရှိ ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ အမောဟကြောင့် အလယ်အလတ် လျစ်လျူရှုထိုက်သော အသင်းအပင်း ဖြစ်ကုန်သော သတ္တဝါသင်္ခါရတို့ အပေါ်၌ ငြိမ်းအေးမှု ဖြစ်နိုင်၏၊ သစ္စာလေးပါးကို အမှန်အတိုင်း သိမြင်နေသော မတွေမဝေ သောသူ၏ သန္တာန်၌ မိမိ၏ အသင်းအပင်း သူတစ်ပါး၏ အသင်းအပင်းဟူသော အလုံးစုံသော အသင်းအပင်း တို့၌ ကပ်ငြိခြင်း မရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၃။) တစ်ဖန် အလောဘကြောင့် အနိစ္စဟု ရှုမြင်ခြင်း ဖြစ်၏၊ မှန်သည် လောဘရမ္မက်ကြီးသူသည် အသုံး အဆောင် ဖြစ်သော သက်ရှိသက်မဲ့ ကာမဝတ္ထုအစုစု၌ တွယ်တာခြင်း လိုလားခြင်း အာသာဓာတ်ကြောင့် အနိစ္စ ဖြစ်ကုန်သော သင်္ခါရတရားတို့ကိုသော်လည်း အနိစ္စအားဖြင့် မရှုနိုင် မမြင်နိုင်ပေ။ အဒေါသကြောင့် သင်္ခါရ
——使人能安静对待属于他人一方的有情与诸行；因为没有瞋的人，即使面对敌人，也没有‘敌人’之想。无痴使人能安静对待中立、应当中舍一方的有情与诸行；因为如实知见四谛、不迷惑的人，对于所谓自己一方、他人一方等一切党类都没有黏着。（《阿毗达磨义注》1-173。）再者，无贪使无常随观生起；贪重者由于渴爱、希望并黏着所受用的种种有情、无情欲事，即使诸行法无常，也不能随观、见到其无常。无瞋使诸行法的苦随观——
တရားတို့ကို ဒုက္ခဟု ရှုမြင်ခြင်း ဖြစ်၏၊ ရန်ငြိုးဖွဲ့ကြောင်း အာဃာတဝတ္ထုသည် ဒေါသဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းပင်
——生起；因为怨恨事正是瞋生起之因——
原书第 569 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ဖြစ်၏၊ အဒေါသ = မေတ္တာဓာတ် အတွင်းအဇ္ဈာသယဓာတ်ခံ ရှိသူသည် ယင်းအာဃာတဝတ္ထုတို့ကို စိတ်တွင် သိုမှီးသိမ်းပိုက်ထားမှုကို စွန့်လွှတ်ပြီးဖြစ်ရကား သင်္ခါရတရားတို့ကို ဒုက္ခအားဖြင့်သာ ရှုတတ် မြင်တတ်ပေသည်။
——内在具有无瞋、慈素质的人，已经舍弃把那些怨恨事积存在心里，所以能够把诸行法随观、见为苦。
(ယင်းသို့ ဒုက္ခဟု ရှုမြင်ခဲ့သော် ဒေါသသည်လည်း ပြေပျောက်သွားသည် ဟူလိုသည်။) အမောဟကြောင့် အနတ္တ ဟု ရှုမြင်ခြင်း ဖြစ်၏၊ မှန်ပေသည် -- သစ္စာသိမြင်၍ မတွေမဝေသော သူသည် သင်္ခါရတရားတို့ကို မဖောက်မပြန် ဟုတ်မှန်စွာ ယူခြင်း၌ = အနိစ္စ-ဒုက္ခ-အနတ္တ-အသုဘဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ယူခြင်း၌ ကျွမ်းကျင်သည် ဖြစ်၍ ရှေ့ဆောင်အတ္တ မရှိသော ခန္ဓာငါးပါး သင်္ခါရတရားတို့ကို ရှေ့ဆောင်အတ္တ မရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် အမှန်အတိုင်း သိတတ် မြင်တတ်၏။
〔意思是，当这样随观为苦时，瞋也会消解。〕无痴使无我随观生起。见到四谛而不迷惑的人，善于如实把诸行法取为无常、苦、无我、不净，因而能如实知见没有作为主导之我的五蕴诸行，确实没有主导之我。
တစ်ဖန် ဤအလောဘ အဒေါသ အမောဟတို့ကြောင့် အနိစ္စဟု ရှုခြင်း ဒုက္ခဟု ရှုခြင်း အနတ္တဟု ရှုခြင်း တို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သကဲ့သို့ အလားတူပင် ဤအလောဘ အဒေါသ အမောဟတို့သည်လည်း အနိစ္စဟု ရှုခြင်း ဒုက္ခဟု ရှုခြင်း အနတ္တဟု ရှုခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြရကုန်၏၊ မှန်ပေသည် သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စဟု ရှုခြင်းကြောင့် အလောဘ ဖြစ်၏၊ ဒုက္ခဟု ရှုခြင်းကြောင့် အဒေါသ ဖြစ်၏၊ အနတ္တဟု ရှုခြင်းကြောင့် အမောဟ ဖြစ်၏။ အဘယ်မည်သော တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူသည် --- ''ဤရုပ်နာမ်တရားသည် အနိစ္စတည်း'' ဟု ရုပ်တုံး ရုပ်ခဲ နာမ်တုံး နာမ်ခဲ ဖြိုခွဲဖောက်ထွင်း ဝိပဿနာဉာဏ် အလင်းဓာတ်ဖြင့် မဖောက်မပြန် ဟုတ်တိုင်း မှန်စွာ ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်ပြီး ဖြစ်ပါလျက် ထိုအနိစ္စဖြစ်သော ရုပ်နာမ်တရား၏ အကျိုးငှာ တောင့်တခြင်း တဏှာလောဘကို ဖြစ်ပေါ်စေရာပါတော့အံ့နည်း။ (ထိုကြောင့် အနိစ္စဟု ရှုခြင်းကြောင့် အလောဘ
再者，正如无贪、无瞋、无痴能使无常、苦、无我随观生起，无贪、无瞋、无痴也由无常、苦、无我随观而生：随观诸行为无常，无贪便生起；随观诸行为苦，无瞋便生起；随观诸行为无我，无痴便生起。一个人若已经以能析解色块、名块的观智之光，亲自现见并洞见‘这些色名法是无常’，又怎么还会为了这些无常色名法而生起渴求之爱贪呢？〔所以，无贪能由无常随观——
ဖြစ်နိုင်သည် ဟူလိုသည်။) သင်္ခါရတရားတို့ကို ဒုက္ခဟူ၍သော်လည်း သိမြင်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် တစ်ပါးလည်း ဖြစ်သော အလွန်ထက်မြက်သော အမျက်ထွက်ခြင်း ဒေါသဟူသော ဒုက္ခကို အဘယ်မှာလျှင် ဖြစ်စေရာပါတော့ အံ့နည်း။ (သို့အတွက် သင်္ခါရတရားတို့ကို ဒုက္ခဟု ရှုခြင်းကြောင့် အဒေါသ ဖြစ်နိုင်သည် ဟူလို။) သင်္ခါရတရား တို့၌ အတ္တမှ ကင်းဆိတ်သည်၏ အဖြစ်ကိုလည်း သိပြီးဖြစ်ပါလျက် တစ်ဖန် ရုပ်-နာမ်-ကြောင်း-ကျိုး သင်္ခါရတို့၌ တွေဝေခြင်း သမ္မောဟသို့ အဘယ်မှာလျှင် ရောက်နိုင်ရာပါတော့အံ့နည်း။ (သို့အတွက် အနတ္တဟု ရှုခြင်းကြောင့် အမောဟ ဖြစ်သည် ဟူလို။) (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၃။) ဤ အလောဘ အဒေါသ အမောဟတို့၏ အဖိုးတန်ရတနာများ ဖြစ်ပုံကို သဘောပေါက်သော အသင် ယောဂီသူတော်ကောင်းသည် မိမိ၏ ရုပ်နာမ်အစဥ်၌ ထိုရတနာများ အမြဲကိန်းဝပ် တည်နေအောင် အထူးကြိုးပမ်း သင့်လှပေသည်။
——而生。〕已经知见诸行法为苦的人，又怎么会再生起另一种极其尖锐的苦——愤怒之瞋呢？〔所以，无瞋能由诸行苦随观而生。〕已经知道诸行法空无我，又怎么还会对色、名、因、果诸行陷入迷惑呢？〔所以，无痴由无我随观而生。〕（《阿毗达磨义注》1-173。）瑜伽行者，你既已明白无贪、无瞋、无痴是如此珍贵的宝物，就应格外努力，使这些宝物恒常安住于自己的色名相续。
အလောင်းတော်၏ အလောဘ အဒေါသ အမောဟ
菩萨的无贪、无瞋与无痴
ရှေးသရောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်းသည် မင်းပြုစဥ် မိဖုရားခေါင်ကြီး နတ်ရွာစံသဖြင့် မိဖုရားငယ် အသစ်မြှောက်ကာ အရွယ်ရောက်နေသော သားတော် မဟာပဒုမမင်းသားကို အိမ်ရှေ့မင်းသားအဖြစ် ခန့်အပ်ထားလေသည်။ အခါတစ်ပါးဝယ် သူပုန်များထ၍ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် နှိမ်နင်းရန် ထွက်ခွာသွားစဥ် မဟာပဒုမ မင်းသားကို ထီးနန်းကို စောင့်ရှောက်ရစ်ရန် တာဝန်ပေးခဲ့လေသည်။ သူပုန်ရန် ငြိမ်း၍ ခမည်းတော် မြို့ဝင်ခါနီး၌ နန်းတော်ကြီးနှင့်တကွ တစ်မြို့လုံးကို တန်ဆာဆင်ပြီးနောက် အကျိုးအကြောင်း အစုံအလင်ကို ကုန်စင်အောင် သံတော်ဦးတင်ရန် မိထွေးတော်အထံသို့ သွား၍ ''ပြုဖွယ်ကိစ္စ ရှိပါက အမိန့်ပေးပါရန်'' သံတော်ဦးတင်လေသော်- မင်းသား၏ ရုပ်အဆင်းအင်္ဂါကို စွဲလမ်းရင်းရှိသော မိဖုရားက မင်းသား၏လက်ကို ဆွဲပြီးလျှင် သလွန်ပေါ်သို့ တက်ဖို့ရန် ညွှန်ပြလေရာ၊ မင်းသားက ပယ်ရှားလေသည်။ သုံးကြိမ်တိုင်အောင်ပင် တိုက်တွန်းပါသော်လည်း
很久以前，梵授王统治波罗奈国时，正后去世，他另立一位年轻王后，又立已经成年的儿子大莲王子为王储。有一次边境发生叛乱，国王亲自出征平乱，命大莲王子留守王位。叛乱平定，父王即将回城时，王子装饰王宫与全城，随后前往继母处，准备完整禀报一切，并请问：‘若有任何该办的事，请母后吩咐。’王后早已迷恋王子的容貌，便拉住王子的手，示意他登上卧榻；王子拒绝了。王后劝诱三次，王子始终拒绝。于是王后威胁说——
မင်းသားက ပယ်မြဲပင် ပယ်၍နေလေရာ --- ''ဒီလိုဆိုလျှင် ဘုရင်မင်းမြတ်အား တိုင်ကြား၍ သင်၏ ဦးခေါင်းကို
——‘既然如此，我要禀告国王，叫他砍掉你的头——’
原书第 570 页
ဖြတ်စေမယ်'' --- ဟု ကြိမ်းမောင်းလိုက်၏။ မင်းသားကလည်း --- ''သင်အလိုရှိသလိုသာ ပြုပါ'' --- ဟု ဆို၍ မိဖုရားကို အရှက်ရစေကာ ထွက်ခွာသွားလေသည်။
——王子回答：‘你只管照自己的意思去做。’说罢让王后蒙羞，离开了。
ထိုအခါ မိဖုရားက သူ့အပြစ်ကို ကာကွယ်ဖို့ရန် သူ့ကိုယ်သူ ကုတ်ဖဲ့၍ တကယ့်ကို အစော်ကားခံရလေ ယောင် အားငယ်ဟန်ဆောင် နေလေသည်။ ဘုရင်မင်းကြီးလည်း မြို့တော်သို့ ရောက်လျှင်ရောက်ခြင်းပင် သူ့ မိဖုရားကို မမြင်၍ မေးမြန်းရာ မိဖုရားအခြွေအရံတို့က မကျန်းမာကြောင်းကို သံတော်ဦးတင်ကြသဖြင့် မိဖုရား အဆောင်သို့ ကြွရောက်လေသည်။ ထိုအခါ မိဖုရားကလေးက ကုတ်ဖဲ့ထားသော ဒဏ်ရာများကို ပြလျက် အိမ်ရှေ့ မင်းသားက သူ့အား အတင်းကြံပုံ၊ သူက အလိုမတူ၍ ကုတ်ဖဲ့ပုံများပါမကျန် မည်သည့်ဆရာ့အထံမှ နည်းမခံရဘဲ ဝမ်းတွင်းပါ မိန်းမဉာဏ်ဖြင့် သူကြံထားသမျှ အားလုံးကို ရှိုက်ကြီးတငင် သံတော်ဦးတင်လေသည်။
王后为了掩盖自己的罪过，抓伤自己，装出确实受辱而悲弱的样子。国王回到都城，立刻发现王后没有来迎，便询问缘由；侍女们禀报王后身体不适，国王于是来到后宫。年轻王后展示抓伤的伤痕，哭泣着禀报：王储如何强迫她，她因为不肯顺从而被抓伤。她无需向任何老师学习，只凭与生俱来的女子心计，把自己设计的一切全部陈奏出来。
ထိုအခါ ရှင်ဘုရင်သည် အဆိပ်ပြင်းထန်သော မြွေကဲ့သို့ လွန်မင်းစွာ ရာဇမာန်ရှသဖြင့် ဘာကိုမျှ မစဥ်းစား တော့ဘဲ မင်းသားကို ရှေ့တော်သို့ သွင်း၍ ချက်ချင်းပင် တောင်ထိပ်မှ ပစ်ချရန် အမိန့်ပေးလေသည်။
国王顿时暴怒，如剧毒之蛇一般，什么也不再思量，便命人把王子带到面前，立即从山顶抛下。
တစ်မြို့လုံးလည်း ချောက်ချားသွား၏၊ (၁၆ဝဝဝ)ကုန်သော နန်းတွင်းသူတို့ကလည်း ငိုကြွေးကြ၏။ မြို့သူ မြို့သားတို့ကလည်း --- ရာဇာ ကိရ မာတုဂါမဿ ဝစနံ ဂဟေတွာ မဟာပဒုမကုမာရံ ဃာတာပေသိ = ဘုရင်မင်းကြီးသည် မာတုဂါမ၏ စကားကို နားထောင်၍ မဟာပဒုမမင်းသားကို သတ်စေ၏ --- ဟု တစ်ညီတစ်ညွတ်တည်း စုဝေး တိုင်ပင်ကာ မင်းသား၏ ခြေတော်ရင်း၌ ဝပ်စင်းကာ ငိုကြွေးကြ၏။
全城为之震动，一万六千宫女号啕痛哭。市民也齐声聚集议论：‘据说国王听信女人之言，要杀死大莲王子。’众人伏在王子脚下哭泣。
ထိုနောက် တိုင်းပြည်က ချစ်ကြည်နေသော မင်းသားကို ပြည်သူတို့က အင်အားဖြင့် အတင်းလုမည် စိုးသော ကြောင့် အာဏာသားများနှင့်အတူ ကိုယ်တိုင်ထွက်၍ တောင်ထိပ်ပေါ်မှ ပစ်ချလေသည်။ သို့သော် မင်းသား၏ မေတ္တာတန်ခိုးကြောင့် တောင်စောင့်နတ်က ကယ်မကာ တောင်ခြေ၌တည်သော နဂါးမင်းထံသို့ တစ်ဆင့် အပ်နှင်း လိုက်လေသည်။ နဂါးမင်းကလည်း နဂါးပြည်သို့ ဆောင်နှင်းကာ နဂါးစည်းစိမ်ကို ထက်ဝက်ခွဲ၍ ပူဇော်ပြန်လေ သည်။ သို့သော် မဟာပဒုမမင်းသားသည် နဂါးပြည်၌ ကြာကြာမတည်ဘဲ လူ့ပြည်သို့ပင် ပြန်လာကာ ဟိမဝန္တာသို့ တောထွက်တော်မူကာ ရသေ့ရဟန်း ပြုတော်မူ၍ စျာန်အဘိညာဏ်တို့ကို ဖြစ်စေလျက် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်- မြတ်၏ အကြောင်း ကောင်းမြတ်သော ပါရမီတရားအပေါင်းတို့ကိုသာ ဖြည့်ကျင့် ဆည်းပူးတော်မူလေသည်။
国王担心人民仗着人多，强行夺回深受全国爱戴的王子，便亲自随刽子手前往，把王子从山顶推下。可是，由于王子的慈心之力，山神救下王子，把他交给住在山脚的龙王。龙王把王子带到龙宫，分出一半龙王荣华供养他。大莲王子却没有久住龙宫，返回人间，前往喜马拉雅山出家为仙人，成就禅那与神通，只为作为一切知智之因的殊胜诸波罗蜜而修习、积集。
ဤဇာတ်နိပါတ်ဝယ် မိဖုရား၏ သန္တာန်ဝယ် မင်းသားအပေါ်၌ တွယ်တာမက်မောသည့် လောဘစိတ်၊ မိမိအပြစ်ကို ကွယ်ကာသော မာယာစိတ်၊ ရှင်ဘုရင်ထံ ကြံဖန်၍ သံတော်ဦးတင်သော မာယာစိတ်၊ မင်းသားကို အပြစ်ဒဏ်ရစေလိုသော သေစေလိုသော ဒေါသစိတ်၊ ထိုကဲ့သို့သော အပြစ်များကြောင့် ရရှိမည့် အကျိုးတရား များကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိသည့် မောဟစိတ်တို့က လွှမ်းမိုးနေ၏။ ရှင်ဘုရင်ကြီး၏ သန္တာန်၌လည်း မိဖုရား ထံမှ သတင်းစကား ကြားသည့်အချိန်က စ၍ တောင်ပေါ်မှ ပစ်ချသည်အထိ အဆိပ်ပြင်းထန်သော မြွေကဲ့သို့ အလွန်ပြင်းထန်သော ဒေါသစိတ်များ ဖြစ်နေ၏။
这则本生中，王后的相续受以下诸心支配：贪恋王子的贪心，掩盖自己过失的虚伪心，向国王捏造禀告的虚伪心，想令王子受罚乃至死亡的瞋心，以及不能如实了知这些恶行将带来何种果报的痴心。国王的相续从听到王后禀告直至把王子推下山顶，也一直生起如剧毒之蛇般强烈的瞋心。
သို့သော် မဟာပဒုမမင်းသားဘက်၌ကား မိဖုရားကို မတွယ်တာ မတပ်မက်သော အလောဘစိတ်၊ မိဖုရားနှင့် ဖခမည်းတော် ရှင်ဘုရင်ကြီးတို့အပေါ်၌ မေတ္တာ ပြဓာန်းသော အဒေါသစိတ်၊ ကံ-ကံ၏အကျိုးတရားကို တတ်သိ နားလည်သော ကမ္မဿကတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ စျာနသမ္မာဒိဋ္ဌိ စသော အမောဟ ပြဓာန်းသောစိတ် --- ဤကဲ့သို့သော အလောဘဓာတ် အဒေါသဓာတ် အမောဟဓာတ်တို့က အလောင်းတော်၏ စိတ်အစဥ်ဝယ် နေရာအပြည့် ယူထား ပြီး ဖြစ်နေ၏။
大莲王子这边却正相反：他对王后没有爱著贪求，具足无贪心；对王后与父王以慈为主，具足无瞋心；又具足了知业与业果的业自属正见、禅那正见等以无痴为主的心。无贪、无瞋、无痴的素质就这样充满菩萨的心相续。
原书第 571 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ဤဇာတ်တော်၌ မင်းသားကား ဘုရားအလောင်းတော်တည်း၊ မိဖုရားကား အခြားသူ မဟုတ် မယ်မင်းကြီးမ စိဉ္စမာဏ = စိဉ္စမာဏဝိကာအလောင်းပင်တည်း။ ရှင်ဘုရင်ကြီးမှာ ဒေါသအိုးကြီး အရှင်ဒေဝဒတ်အလောင်းပင် တည်း။ (ဇာတက-ဋ္ဌ-၄-၁၈၈-၁၉၇။) အလောဘဓာတ် အဒေါသဓာတ် အမောဟဓာတ်တို့ကို မွေးမြူခဲ့သော မဟာပဒုမမင်းသားကား ဘုရား အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားတော်မူပြီး ဖြစ်၏။ လောဘဓာတ် ဒေါသဓာတ် မောဟဓာတ်တို့ကို မွေးမြူခဲ့သော မယ်မင်း- ကြီးမ စိဉ္စမာဏနှင့် အရှင်ဒေဝဒတ်တို့ကား ယနေ့ ငရဲ၌ စံပျော်နေရတုန်းပင် ရှိကြသေးသည်။
在这则本生中，王子就是菩萨；王后不是别人，正是未来的旃遮摩那，又名旃遮摩那维迦；国王就是盛瞋如火的未来提婆达多。（《本生义注》4-188—197。）培育无贪、无瞋、无痴的大莲王子，已经成就佛果；培育贪、瞋、痴的旃遮摩那与提婆达多，时至今日仍在地狱中受报。
အလောဘ အဒေါသ အမောဟတို့၏ အကြောင်းအရာများကို တင်ပြပြီးပြီ ဖြစ်၍ ယခုအခါ၌ သောဘဏ သာဓာရဏ စေတသိက်တို့တွင် ကြွင်းကျန်နေသော စေတသိက်တို့၏ လက္ခဏ ရသ စသည်တို့ကို ဆက်လက်၍ ရေးသားတင်ပြအပ်ပါသည်။
无贪、无瞋、无痴已经说明完毕。现在继续说明美遍一切心所中其余诸心所的特相、作用等。
၇။ တတြမဇ္ဈတ္တတာ
七、中舍性
၁။ တတြမဇ္ဈတ္တတာ စိတ္တစေတသိကာနံ သမဝါဟိတလက္ခဏာ၊ ၂။ (က) ဦနာဓိကတာနိဝါရဏရသာ၊ ( ခ ) ပက္ခပါတုပစ္ဆေဒနရသာ ဝါ၊ ၃။ မဇ္ဈတ္တဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ စိတ္တစေတသိကာနံ အဇ္ဈုပေက္ခနဝသေန သမပ္ပဝတ္တာနံ အာဇာနေယျာနံ အဇ္ဈုပေက္ခနသာရထိ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။
中舍性的四法如下：第一，以平等驾驭心与诸心所为特相。第二，（一）以防止不足与过度为作用；（二）或以截断偏向为作用。第三，以居于中间的状态为现起。应当视它如驭者中舍地看着并驾齐驱的良种马。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၇။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၆။)
（《阿毗达磨义注》1-177；《清净之道》2-96。）
၁။ ယှဥ်ဖက် စိတ် + စေတသိက် = သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို မိမိ မိမိ၏ ကိစ္စ၌ အညီအမျှ ထမ်းဆောင်စေခြင်း ဖြစ်စေခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ (က) သမ္ပယုတ်တရားတို့၏ မိမိ မိမိ၏ ကိစ္စတို့၌ ယုတ်လျော့သည်၏အဖြစ် ပိုလွန်သည်၏အဖြစ်ကို တားမြစ်ခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ (ခ) တစ်နည်း --- ယုတ်လျော့သည့်ဘက် ပိုလွန်သည့်ဘက်၌ ကျရောက်ခြင်းကို = ဘက်လိုက်ခြင်းကို ဖြတ်တောက်ခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ တစ်နည်း --- ထိနမိဒ္ဓလွန်ကဲသော တွန့်ဆုတ်သော စိတ်ဓာတ် မာနဦးဆောင်သော မော်ကြွားသော စိတ်ဓာတ်ဟူသော အယုတ်အလွန် နှစ်ပါးကို တားမြစ်ခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ အလယ်အကြား၌တည်သော သဘောရှိသူ၏ အဖြစ်ဟူ၍ တစ်နည်း --- အလယ်အလတ် လျစ်လျူရှုတတ်သော သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ ဖဿဦးဆောင်သည့် ယှဥ်ဖက်သမ္ပယုတ်တရားများ ပဒဋ္ဌာန်။
换言之：第一，以令相应的心与心所诸相应法，在各自的作用上平等履行为特相。第二，（一）以防止诸相应法在各自作用上不足或过度为作用；（二）另一种解释是，以截断落入不足或过度一边的偏向为作用；又可说，以防止昏沉睡眠过强而退缩，以及慢为首而高举这两种不足与过度为作用。第三，以居于中间的状态，或中舍、保持中立的性质为现起。第四，以触为首的诸相应法为近因。
(ပဒဋ္ဌာန်ကို အဋ္ဌကထာများ၌ သီးသန့်ဖော်ပြချက် မရှိပေ၊ သမ္ပယုတ်တရားများသည်ပင်၊ တစ်နည်း --- ဝတ္ထု +အာရုံ + ဖဿဦးဆောင်သည့် သမ္ပယုတ်တရားများသည်ပင် ပဒဋ္ဌာန်ဖြစ်ဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။) တေသု ဓမ္မေသု မဇ္ဈတ္တတာ တတြမဇ္ဈတ္တတာ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၆။ အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၇။) တေသု ဓမ္မေသူတိ ယေသု ဓမ္မေသု သယံ ဥပ္ပန္နာ၊ တေသု အတ္တနာ သမ္ပယုတ္တေသု စိတ္တစေတသိကဓမ္မေသု။
〔义注没有另外列出近因；诸相应法，或者所依、所缘及以触为首的诸相应法，应当就是近因。〕“于彼诸法中居中，故为中舍性。”（《清净之道》2-96；《阿毗达磨义注》1-177。）这里的“于彼诸法中”，是指它自己生起于哪些法中，也就是与自己相应的心、心所法。
အနာရမ္မဏတ္တေပိ (အတဒါရမ္မဏတ္တေပိ) ဟိ တေသု သမပ္ပဝတ္တေသု ဥဒါသိနဘာဝတော ''တတြမဇ္ဈတ္တတာ''တိ ဝုစ္စတိ။ (မူလဋီ-၁-၉၃။ မဟာဋီ-၂-၁၄၇။)
尽管它不以那些法为所缘，然而当那些法平等地运作时，它对那些法保持中立，所以称为“中舍性”。（《根本复注》1-93；《大复注》2-147。）
原书第 572 页
အထက်ပါ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ ဖွင့်ဆိုတော်မူချက်များနှင့်အညီ တတြမဇ္ဈတ္တတာစေတသိက်သည် မိမိနှင့် အတူယှဥ်ဖက် စိတ်စေတသိက် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို မိမိတို့ဆိုင်ရာ ကိစ္စတို့၌ ယုတ်လျော့မှု ပိုလွန်မှု မရှိစေဘဲ အလယ်အလတ်၌ တည်ကြောင်း သဘောတရား ဖြစ်သည်။ ဤ တတြမဇ္ဈတ္တတာစေတသိက်ကြောင့် ယှဥ်ဖက် စိတ်စေတသိက် တရားစုတို့သည် မိမိတို့ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တို့၌ အညီအမျှ ထမ်းဆောင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့အတွက် မိမိတို့ဆိုင်ရာကိစ္စရပ်တို့၌ အယုတ်အလွန် မရှိဘဲ အလယ်အလတ်ဝယ် တည့်မတ်သော သဘောရှိသော သမ္ပယုတ် တရားအပေါင်း၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ သဘောတရားသည် တတြမဇ္ဈတ္တတာစေတသိက် မည်ပေသည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်လျှင် တတြမဇ္ဈတ္တတာစေတသိက်သည် ယှဥ်ဖက်သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံပြုပါသလားဟု မေးဖွယ်ရာ ရှိ၏။ ယှဥ်ဖက်သမ္ပယုတ်တရားတို့ကိုကား အာရုံမပြုပေဟု ဖြေဆိုရာ၏။
依上述义注与复注的解释，中舍性心所令与自己俱生的心、心所诸相应法，在各自作用上不致不足或过度，而保持中正。由于中舍性，诸相应的心与心所才能平等履行各自的作用。因此，能使全部相应法在各自作用上不偏不足或过度而正直居中的法，就称为中舍性心所。这里可以问：中舍性是否以诸相应法为所缘？应答：它不以诸相应法为所缘。
ပုံစံတစ်ခုကို ထုတ်၍ ဆိုပေအံ့ --- အသင်ယောဂီသူတော်ကောင်းသည် (၆)ဒွါရ (၄၂)ကောဋ္ဌာသ၌ တည်ရှိ သော ရုပ်တရားတို့ကို ခြုံငုံ၍ ရုပ်တရား ရုပ်တရားဟု ရှုနေသော မနောဒွါရိကကုသိုလ်ဇောဝီထိ စိတ်တို့တွင် ဇောအသီးအသီး၌ ပါဝင် တည်ရှိသော ဉာဏ် ပီတိ နှစ်မျိုးလုံးယှဥ်သော နာမ်တရား (၃၄)လုံးကို အာရုံယူကြည့်ပါ။
举一个例子。瑜伽行者总摄存在于六门、四十二身分中的色法，观照“色法、色法”。在这样生起的意门善速行心路中，应取每一个速行内与智、喜二者相应的三十四名法为所缘来观察。
ယင်း နာမ်တရား (၃၄)လုံးတို့တွင် တတြမဇ္ဈတ္တတာစေတသိက် ပါဝင်လျက် ရှိ၏၊ တတြမဇ္ဈတ္တတာစေတသိက်နှင့် တကွသော ယင်းနာမ်တရားအားလုံးတို့သည် မိမိ သိမ်းဆည်း ရှုပွားနေသော ရုပ်တရားကိုသာ အာရုံပြုနေခိုက် ဖြစ်ကြသည်။ တတြမဇ္ဈတ္တတာစေတသိက်သည်လည်း သိမ်းဆည်း ရှုပွားနေသော ရုပ်တရားကိုသာ အာရုံပြုနေခိုက် ဖြစ်၏။ ယှဥ်ဖက်သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံပြုနေသည်ကား မဟုတ်ပေ။ ထိုသို့ပင် ယှဥ်ဖက်သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံမပြုပါသော်လည်း ထိုစေတသိက်တို့သည် မိမိ သိမ်းဆည်းနေသော ရုပ်တရားအာရုံ၌ မိမိတို့၏ ဆိုင်ရာ ကိစ္စကို မယုတ်မလွန် အညီအမျှ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် အညီအမျှ ဖြစ်ကုန်လတ်သော် တတြမဇ္ဈတ္တတာစေတသိက် သည် ယင်းသမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အသင့်အားဖြင့် ရှုတတ် = ဥဒါသိန်မူတတ်သည်၏ အဖြစ်ဟူ၍သာ တတြ- မဇ္ဈတ္တတာ = ထိုစိတ်စေတသိက်တို့၌ လျစ်လျူရှုတတ်သည်၏ အဖြစ်ဟူ၍သာ ဆိုအပ်သည် ဟူလိုသည်။
这三十四名法中含有中舍性心所。中舍性及其余一切名法都只以瑜伽行者正在摄取、观修的色法为所缘；中舍性也只缘取正在摄取、观修的色法，并不缘取诸相应法。虽然它不以诸相应法为所缘，但当这些心所在所摄取的色法所缘上，不偏不足或过度而平等履行各自作用时，中舍性就只是中正地看待、对它们保持中立。因此才说中舍性是“在那些心与心所中保持中舍的状态”。
လက္ခဏ - ရသ --- တတြမဇ္ဈတ္တတာစေတသိက်သည် ယှဥ်ဖက်သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို မိမိ မိမိ၏ ဆိုင်ရာ ကိစ္စကို အညီအမျှ ထမ်းဆောင်စေခြင်း၊ မိမိ မိမိ၏ ဆိုင်ရာကိစ္စ၌ အညီအမျှ ဖြစ်စေခြင်း သဘောလက္ခဏာ ရှိပေသည်။ အာဇာနည်မြင်းတို့ကို ရထား၌တပ်၍ မောင်းနှင်သော ရထားထိန်းသည် အာဇာနည်မြင်းတို့က အညီ အမျှ ပြေးသွားနေသောအခါ မြင်းတစ်စီးကို အဟုန်လျော့အောင် ဆွဲ၍လည်း မထား၊ အခြား မြင်းတစ်စီးကို အဟုန်တိုးအောင် မောင်းနှင်၍လည်း မပေး၊ ယင်းတို့ဘာသာ တစ်ကောင်နှင့်တစ်ကောင် အယုတ်အလွန်မရှိ အညီအမျှ ပြေးသွားနေသည်ကို အသင့်အားဖြင့် ရှုစားလျက် ဇက်ကြိုးကိုသာ ကိုင်ထား၏။ ထိုသို့ အသင့်အားဖြင့် ရှုစားနေသော်လည်း အာဇာနည်မြင်းတို့၏ တစ်ကောင်နှင့်တစ်ကောင် = တစ်စီးနှင့် တစ်စီး မယုတ်ဘဲ မလွန်ဘဲ အညီအမျှ ပြေးသွားနေခြင်းမှာ ရထားထိန်း၏ အရှိန်ကြောင့်သာ ဖြစ်ရသကဲ့သို့ ထို့အတူ သမ္ပယုတ်တရားတို့၏
特相与作用——中舍性以令诸相应法平等履行各自作用、在各自作用上保持平等为特相。譬如驭者把良种马套在车上：当它们并驾齐驱时，他既不拉住一匹令它减速，也不鞭策另一匹令它加速，只是手执缰绳，中正地看着它们不偏不倚地一同奔跑。虽然他只是中正地看着，良种马仍是藉驭者之力才能并驾齐驱；同样，诸相应法——
မိမိတို့ ဆိုင်ရာကိစ္စ၌ မယုတ်လျော့ခြင်း မပိုလွန်ခြင်းမှာ တတြမဇ္ဈတ္တတာစေတသိက်၏ အစွမ်းကြောင့်သာ ဖြစ်ရကား တတြမဇ္ဈတ္တတာစေတသိက်သည် သမ္ပယုတ်တရားတို့၏ မိမိတို့၏ ဆိုင်ရာကိစ္စ၌ ယုတ်လျော့နေခြင်း ပိုလွန်နေ ခြင်းကို တားမြစ်စေခြင်း ကိစ္စရှိရာ ရောက်ပေသည်။
——能在各自作用上不致不足或过度，也只凭中舍性心所之力。因此，中舍性具有防止诸相应法在各自作用上不足或过度的作用。
တစ်နည်း --- မိမိယှဥ်ဖက် သမ္ပယုတ်တရားတို့တွင် ဤတရားက မိမိ၏ ပင်ကိုယ်ကိစ္စကို လျော့၍ပြုစေ၊ ဤတရားက ပို၍ပြုစေ၊ ဤသို့ စေခိုင်းတိုက်တွန်းခြင်း အမှုသည် အယုတ် အလွန် နှစ်ဘက်ရှိသည်တွင် တစ်ဘက် ဘက်၌ မိမိက ပါနေသကဲ့သို့ = ဘက်လိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏၊ တတြမဇ္ဈတ္တတာသည် ဤသို့ ဘက်လိုက်မှုကို ဖြတ် တောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းကိစ္စ ရှိပေသည်၊ ဘက်မလိုက်ဘဲ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို မိမိတို့ ဆိုင်ရာကိစ္စကို အညီအမျှ ထမ်းဆောင်စေသည် ရွက်ဆောင်စေသည် ဟူလို။
另一种解释是：若在与自己相应的诸法中，命令这一法少做自己的本有作用、那一法多做，就仿佛自己站到不足、过度两边中的某一边而有所偏向。中舍性则仿佛截断这种偏向，不站在任何一边，而令诸相应法平等履行各自作用。
原书第 573 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ယင်းသို့ဖြစ်လျှင် သဟဇာတာဓိပတိကိစ္စ တပ်နိုင်သော = အတူဖြစ်သော သမ္ပယုတ်တရားတို့ အပေါ်၌ အဓိပတိကိစ္စကို ရွက်ဆောင်နိုင်သော ဆန္ဒ ဝီရိယ ဝီမံသ (= ပညာ) စိတ္တတရားတို့၏ မိမိတို့ဆိုင်ရာ အဓိပတိကိစ္စကို မည်သို့ ပြုလုပ်နိုင်မည်နည်းဟု မေးဖွယ်ရာ ရှိ၏။ ယင်းအဓိပတိကိစ္စမှာလည်း ဆိုင်ရာသမ္ပယုတ်တရားတို့ ဆောင် ရွက်ရမည့် ကိုယ်ပိုင်ကိစ္စများပင် ဖြစ်ရကား ယင်း အဓိပတိလုပ်ငန်းကိစ္စရပ်တို့ကိုလည်း တတြမဇ္ဈတ္တတာစေတ- သိက်က အညီအမျှ ထမ်းဆောင်စေသည် ရွက်ဆောင်စေသည် ဖြစ်စေသည်သာဟု မှတ်ပါ။ (မဟာဋီ-၂-၁၄၇၊၊) ပစ္စုပဋ္ဌာန် --- သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အညီအမျှ လျစ်လျူရှုခြင်းသဘောတရားဟု ယင်း တတြမဇ္ဈတ္တတာ စေတသိက်ကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်းရှုပွားနေသော ယောဂီသူတော်စင်တို့၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူ ထင်လာ ပေသည်။ ဤ၌ လျစ်လျူရှုမှုဟူသည် ဂရုမစိုက် အရေးမလုပ်ဘဲ ပစ်ထားခြင်းမျိုးကို မဆိုလိုပေ။ အယုတ်အလွန်
这里还可以问：欲、精进、审察即慧，以及心这四法，在能够执行俱生增上作用，也就是能对俱生相应法执行增上作用时，又如何完成各自的增上作用？这些增上作用同样只是相应诸法必须履行的本有作用，所以中舍性也令它们平等完成各自的增上工作。（《大复注》2-147。）现起——瑜伽行者以观智摄取、观修中舍性时，智中显现的是平等、中舍地看待诸相应法的性质。这里所谓中舍，并不是毫不关心地弃置不顾；它像看着没有不足或过度而并驾齐驱的良种马，不拉也不鞭，只是中正地看着——
မရှိ အညီအမျှ ပြေးသွားနေကြကုန်သော အာဇာနည်မြင်းတို့ကို ဆွဲလည်းမဆွဲ နှင်တံဖြင့်လည်း မတို့ဘဲ လျစ်လျူ- ပြု အသင့်ရှု အသာကြည့်နေသကဲ့သို့ မိမိတို့ ဆိုင်ရာကိစ္စ၌ အယုတ်အလွန်မရှိ အညီအမျှ ဆောင်ရွက်ကြသော သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို လွန်အောင်လည်း ဗျာပါရမပြု၊ ယုတ်လျော့အောင်လည်း ဗျာပါရမပြုဘဲ သင့်တင့်သော အားဖြင့် ရှုနေခြင်းကို လျစ်လျူရှုမှုဟု ဆိုသည်မှတ်ပါ။ ထိုကြောင့် အာဇာနည်မြင်းကသော ရထားကို မောင်းနှင် သော ရထားထိန်းနှင့် ဤစေတသိက်သည် တူ၏ဟု ဆိုသည်။ တစ်ခုခုသော တရားကိုမျှ ဖော်ဝင်ရိုင်းပင်း အသင်း မပြုမူ၍ လျစ်လျူရှုသည် ဟူလို။
——同样，对于不偏不足或过度而平等履行各自作用的诸相应法，它既不费力令其过度，也不费力令其不足，只是适当地看着；这才称为中舍。所以说，这一心所如同驾驭良种马车的驭者。意思是，它不亲附、协助任何一法，而保持中舍。
၈ - ၉။ ကာယပဿဒ္ဓိ + စိတ္တပဿဒ္ဓိ
八至九、心所轻安与心轻安
၁။ ကာယစိတ္တဒရထဝူပသမလက္ခဏာ ကာယစိတ္တပဿဒ္ဓိယော၊ ၂။ ကာယစိတ္တဒရထနိမ္မဒ္ဒနရသာ (ကာယစိတ္တဒရထနိမဒ္ဒနရသာ၊) ၃။ ကာယစိတ္တာနံ အပရိပ္ဖန္ဒနသီတိဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ (အပရိပ္ဖန္ဒသီတိဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊) ၄။ ကာယစိတ္တပဒဋ္ဌာနာ။
心所轻安与心轻安的四法如下：第一，以平息心所之身与心的热恼为特相。第二，以摧破心所之身与心的热恼为作用。第三，以心所之身与心不动摇、清凉为现起。第四，以心所之身与心为近因。
ကာယစိတ္တာနံ အဝူပသမကရဥဒ္ဓစ္စာဒိကိလေသပဋိပက္ခဘူတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။
应当知道，它们与掉举等令心所之身与心不能寂静的烦恼直接相反。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၄။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၅။)
（《阿毗达磨义注》1-174；《清净之道》2-95。）
၁။ စေတသိက်ပူ စိတ်ပူတို့ကို ငြိမ်းအေးစေခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ တစ်နည်း စေတသိက်ပူ စိတ်ပူတို့၏ ငြိမ်းအေးခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ စေတသိက်ပူ စိတ်ပူတို့ကို နှိမ်နင်း ဖျက်ဆီးခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ စေတသိက် + စိတ်တို့၏ ငြိမ်သက် အေးမြသော သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ တစ်နည်း --- စေတသိက် စိတ်တို့၏ မတုန်လှုပ်ကုန်သည်၏အဖြစ် ငြိမ်းအေးကုန်သည်၏အဖြစ်ဟူသော သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ စေတသိက် + စိတ် ပဒဋ္ဌာန်။
换言之：第一，以令心所热恼、心热恼平息，或以这些热恼的平息为特相。第二，以摧破、消除心所热恼与心热恼为作用。第三，以心所之身与心宁静、清凉，或不动摇而寂静、清凉的性质为现起。第四，以心所之身与心为近因。
ကာယပဿဒ္ဓိ၌ ကာယအရ ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရဟူသော စေတသိက် နာမ်ခန္ဓာသုံးပါးကို အရကောက် ယူပါ။ စိတ္တပဿဒ္ဓိ၌ စိတ်အရ ဝိညာဏက္ခန္ဓာကို အရကောက်ယူပါ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၄။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၅။) ကိုယ်ဆင်းရဲရခြင်း ဒုက္ခ၊ စိတ်ဆင်းရဲရခြင်း ဒေါမနဿလျှင် အကြောင်းရင်းခံ ရှိကြကုန်သော စိတ်ပျံ့- လွင့်မှု ဥဒ္ဓစ္စလွန်ကဲသော ကိလေသာတရားစုတို့သည် စေတသိက်ပူ စိတ်ပူတို့ မည်ကုန်၏။ တစ်နည်း --- ကိုယ် ဆင်းရဲရခြင်း ဒုက္ခ စိတ်ဆင်းရဲရခြင်း ဒေါမနဿလျှင် အကြောင်းရင်းခံ ရှိကြကုန်သော စိတ်ပျံ့လွင့်မှု ဥဒ္ဓစ္စ
心所轻安中的“身”，应取受、想、行三个心所名蕴；心轻安中的“心”，应取识蕴。（《阿毗达磨义注》1-174；《清净之道》2-95。）以身苦与忧为基础，掉举过强的烦恼法聚，称为心所热恼与心热恼；另一种解释是，以身苦与忧为基础、与掉举——
原书第 574 页
လွန်ကဲသော ကိလေသာတို့နှင့် အတူယှဥ်တွဲ ဖြစ်ကြကုန်သော အကုသိုလ် နာမ်ခန္ဓာတရားစုတို့သည် စေတ- သိက်ပူ စိတ်ပူတို့ မည်ကုန်၏။ ကာယပဿဒ္ဓိ စိတ္တပဿဒ္ဓိတို့ကား ယင်း စေတသိက်ပူ စိတ်ပူတို့ကို ငြိမ်းအေး စေခြင်း၊ ယင်းစေတသိက်ပူ စိတ်ပူတို့၏ ငြိမ်းအေးခြင်း သဘောလက္ခဏာ ရှိ၏။ ယင်းအပူဓာတ်တို့ကို နှိမ်နင်း ဖျက်ဆီးခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။ ယင်းသို့ ပူပန်မှုကို နှိမ်နင်း ဖျက်ဆီးခြင်းကြောင့် စေတသိက် စိတ်တို့၏ ပူပန် တုန်လှုပ်ခြင်းမှ ကင်းသော ငြိမ်သက်အေးမြသော သဘောတရားဟု ယင်းပဿဒ္ဓိစေတသိက်တို့ကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်း ရှုပွားနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သူမြတ်တို့၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူ ထင်လာပေသည်။ ယှဥ်ဖက်စေတသိက် စိတ်တို့ သည်ပင် ယင်းစေတသိက်တို့၏ အနီးကပ်ဆုံးအကြောင်း ပဒဋ္ဌာန် ဖြစ်ပေသည်။ စေတသိက်စိတ်တို့၏ မငြိမ်- သက်မှုကို ပြုတတ်ကုန်သော ဥဒ္ဓစ္စ စသော ကိလေသာတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်မှု သဘောတရားဟု မှတ်ပါ။
——过强的烦恼相应而生的不善名蕴法聚，称为心所热恼与心热恼。心所轻安与心轻安以令这些热恼平息，或以这些热恼的平息为特相；它们具有摧破这些热恼的作用。由于摧破热恼，以观智摄取、观修轻安心所的瑜伽行者，会在智中见到心所之身与心远离焦躁、动摇而宁静清凉。相应的心所与心就是这些心所的最近因。应当知道，它们与掉举等使心所之身与心不能寂静的烦恼直接相反。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၄။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၅။ မဟာဋီ-၂-၁၄၄-၁၄၅။)
（《阿毗达磨义注》1-174；《清净之道》2-95；《大复注》2-144—145。）
ဥဒ္ဓစ္စံ ဝါ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗကိလေသေ သင်္ဂဏှာတိ၊ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ (မဟာဋီ-၂-၁၄၅၊၊)
“以掉举为首，摄尽一切烦恼；其余各对心所也应依此理理解。”（《大复注》2-145。）
၁ဝ - ၁၁။ ကာယလဟုတာ + စိတ္တလဟုတာ
十至十一、心所轻快性与心轻快性
၁။ ကာယစိတ္တလဟုတာ ကာယစိတ္တဂရုဘာဝဝူပသမလက္ခဏာ၊ ၂။ ကာယစိတ္တဂရုဘာဝနိမ္မဒ္ဒနရသာ၊ ၃။ ကာယစိတ္တာနံ အဒန္ဓတာပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ၄။ ကာယစိတ္တပဒဋ္ဌာနာ။
心所轻快性与心轻快性的四法如下：第一，以平息心所之身与心的沉重为特相。第二，以摧破心所之身与心的沉重为作用。第三，以心所之身与心不迟钝为现起。第四，以心所之身与心为近因。
ကာယစိတ္တာနံ ဂရုဘာဝကရထိနမိဒ္ဓါဒိ ကိလေသပဋိပက္ခဘူတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။
应当知道，它们与昏沉睡眠等令心所之身与心沉重的烦恼直接相反。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၄။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၅။)
（《阿毗达磨义注》1-174；《清净之道》2-95。）
၁။ စေတသိက် + စိတ်တို့၏ လေးလံမှုကို ငြိမ်းအေးစေခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ တစ်နည်း --- စေတသိက် + စိတ်တို့၏ လေးလံမှုတို့၏ ငြိမ်းအေးခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ စေတသိက် + စိတ်တို့၏ လေးလံမှုကို နှိမ်နင်း ဖျက်ဆီးခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ စေတသိက် + စိတ်တို့၏ မလေးမလံ မနှေးကန်သည့် သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ စေတသိက် + စိတ် ပဒဋ္ဌာန်။
换言之：第一，以令心所之身与心的沉重平息，或以这些沉重的平息为特相。第二，以摧破、消除心所之身与心的沉重为作用。第三，以心所之身与心不沉重、不迟钝的性质为现起。第四，以心所之身与心为近因。
စေတသိက် + စိတ်တို့၏ လေးလံကုန်သည်၏အဖြစ်ကို ပြုတတ်ကုန်သော ထိနမိဒ္ဓ ပြဓာန်းသော ကိလေသာ တို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်ကုန်၏ဟု မှတ်ပါ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၄။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၅။) ထိနမိဒ္ဓ လွန်ကဲကုန်သော ကိလေသာတို့သည် တစ်နည်း လေးလံသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သော ထိနမိဒ္ဓလွန်ကဲသော အကုသိုလ်နာမ်ခန္ဓာတို့သည်ကား စေတသိက် + စိတ်တို့၏ လေးလံမှုများ ဖြစ်ကြ၏။ ဤ စေတသိက်တို့ကား ယင်းလေးလံမှု = အလေးဓာတ်တို့၏ ထိပ်တိုက် ဆန့်ကျင်ဘက်များ ဖြစ်ကုန်၏၊ လေးလံမှုကို ငြိမ်းအေးစေခြင်း လေးလံမှု၏ ငြိမ်းအေးခြင်းသဘောများ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်း လဟုတာစေတသိက်တို့၏ စွမ်းအင် ကြောင့် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သူမြတ်တို့သည် ရုပ်-နာမ်-ကြောင်း-ကျိုး = သင်္ခါရတရားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ယင်း သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ အချက်တို့ကိုလည်းကောင်း လျင်လျင်မြန်မြန် ပြောင်းရွှေ့ ပြန်လှန်၍
应当知道，它们与昏沉睡眠为首、令心所之身与心沉重的烦恼直接相反。（《阿毗达磨义注》1-174；《清净之道》2-95。）昏沉睡眠过强的烦恼，换言之，以沉重方式生起、昏沉睡眠过强的不善名蕴，就是心所之身与心的沉重。两种轻快性心所与这些沉重直接相反，是令沉重平息、作为沉重之平息的法。由这些轻快性心所的力量，瑜伽行者能够迅速轮转、交替地观照色、名、因、果诸行，以及诸行的无常、苦、无我——
ရှုနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
——诸相。
原书第 575 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ထိနမိဒ္ဓါဒိပဋိပက္ခဘာဝေန ကုသလဓမ္မေ အနိစ္စာဒိမနသိကာရေ စ သီဃံ သီဃံ ပရိဝတ္တနသမတ္ထတာ လဟုပရိဏာမတာ၊ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနဥှိ တဏှာသံယောဇနာနံ သတ္တာနံ အကုသလပ္ပဝတ္တိ ပကတိဘူတာတိ န တတ္ထ လဟုပရိဏာမတာယ အတ္ထော။ တေသဉ္စ ဘာဝေါ ဂရုတာယေဝါတိ တဗ္ဗိဓုရသဘာဝါနံ လဟုတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ သာ ဟိ ပဝတ္တမာနာ သီဃံ ဘဝင်္ဂဝုဋ္ဌာနဿ ပစ္စယော ဟောတိ။ (မူလဋီ-၁-၉၇။) ကုသိုလ်ရေး လုပ်ငန်းရပ်ဝယ် ကုသိုလ်တရားတို့ကို လျင်စွာ လျင်စွာ ဖြစ်စေခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သည်၏အဖြစ်၊ သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စ စသော သဘောအားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်း၌လည်း ကုသိုလ်အဗျာကတတရားစုကို လျင်စွာ လျင်စွာ အဖန်ဖန် ဖြစ်စေခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သည်၏အဖြစ်သည် ဤလဟုတာစေတသိက်တို့၏ စွမ်းရည်တည်း။
快速转变性——由于它们与昏沉睡眠等相反，所以能在善法，以及把诸行作意为无常等时，极其迅速地转向；这称为快速转变性。对受无明盖遮蔽、被爱结束缚的有情来说，不善转起已成为惯性，因此不需要在不善法中具有快速转变性；这些不善法本身就是沉重。由此应当知道，轻快性与这些法性质相反；轻快性生起时，能成为迅速从有分出起之缘。（《根本复注》1-97。）在善行事业中使善法迅速生起，以及在把诸行作意为无常等时，使善法与无记法极其迅速地反复生起，就是这些轻快性心所的能力。
အမှန်မသိမှု = အသိမှားမှု = ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် ထွင်းဖောက် မသိမှု = အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ အပိတ် အဖုံး ရှိကြကုန်သော တဏှာသံယောဇဥ်ကြိုးဖြင့် အနှောင်အဖွဲ့ ခံကြရကုန်သော သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်ဝယ် အကုသိုလ် ဖြစ်ခြင်းသည် ပင်ကိုယ်သဘော ဖြစ်၏၊ သမားရိုးကျ ဖြစ်နေကျသဘော ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ထို အကုသိုလ် ဖြစ်ခြင်း၌ လျင်လျင်မြန်မြန် ပြောင်းရွှေ့ ပြန်လှန်၍ ဖြစ်ခြင်း = လဟုတာပါ၍လည်း အကျိုးမရှိ၊ လဟုတာလည်း မပါနိုင်၊ အမှန်အားဖြင့်ကား ထိုအကုသိုလ်တို့၏ ဖြစ်မှုသည် အမြဲလေးလံနေသော ဂရုတာသ- ဘောသာ ရှိ၏။ ထိုကြောင့် ထိုအလေးဓာတ် အကုသိုလ်တရားတို့နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်အဖြစ် ဝေးကွာသောသဘော ရှိကြကုန်သော ကုသိုလ်အဗျာကတတရားတို့၏ လဟုတာကိုသာ မှတ်သားပါ။ (ကုသိုလ်အဗျာကတတရားတို့၌ သာ လဟုတာသည် ရှိနိုင်သည် ဟူလိုသည်။) မှန်ပေသည် -- ထိုလဟုတာစေတသိက် ဖြစ်ပေါ်လတ်သော် ထို
受无明盖遮蔽，也就是不了知真实、错误认知、不能使智见洞达胜义，又被爱结之绳束缚的有情，其相续以不善生起为惯常状态。所以，在不善法中快速轮转并无利益，轻快性也不能存在；事实上，这些不善法始终只有沉重性。因此，应当只在性质远离、直接反于沉重不善法的善法与无记法中理解轻快性。〔意思是，轻快性只可能存在于善法与无记法中。〕当轻快性心所生起时，它——
လဟုတာသည် လျင်မြန်စွာ ဘဝင်မှ ထခြင်း၏ အကြောင်းတရား ဖြစ်၏။ (ဝီထိစိတ်တို့၏ အကြားအကြား၌ ဘဝင်အကျ နည်းပါးနေမည် ဟူလိုသည်။) (မူလဋီ-၁-၉၇။) ဤစကားစဥ်အရ --- ကုသိုလ်ရေး လုပ်ငန်း၌ ဖြစ်စေ၊ ဝိပဿနာဘာဝနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းရာ၌ ဖြစ်စေ ပွားများအားထုတ်နေသော ကုသိုလ်ကြိယာ ဇောဝီထိတို့၏ အကြားအကြားဝယ် ဘဝင် များစွာမခြားဘဲ ဘဝင် အစဥ်မှ ထကာထကာ ဇောဝီထိတို့ကို သွက်သွက်လက်လက် ဆက်၍ဆက်၍ ဖြစ်စေနိုင်ခြင်းသည် လဟုတာ စေတသိက်တို့က မိမိတို့ ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကိစ္စရပ်ကို ထက်ထက်မြက်မြက် အချက်ကျကျ ဆောင်ရွက်နေခြင်း ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ပါ။ စွမ်းအင်သတ္တိ စွမ်းရည်သတ္တိ ပြည့်ဝသော ဓာတ်သဘာဝ နှစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
——成为迅速从有分出起的原因。〔意思是，各心路之间落入有分的次数会减少。〕（《根本复注》1-97。）依此可知，无论行善，还是修习观禅业处，善与唯作速行心路之间不会隔着许多有分；心会一再从有分流出起，使速行心路敏捷、连续地生起。这正是轻快性心所敏锐、切中要点地履行各自作用。它们是充满能力与效能的两种法。
ဤ လဟုတာစေတသိက်တို့၏ စွမ်းရည်ကြောင့် ယင်းတို့နှင့်ယှဥ်သော စိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်များ သည်လည်း ပေါ့ပါးသွက်လက်လာ၏။ စိတ္တဇရုပ်များ၏ ပေါ့ပါးသွက်လက်မှုကြောင့် ကျန် တိဇရုပ်တို့သည်လည်း ပေါ့ပါးသွက်လက်လာ၏။ ထိုကြောင့် ရူပကာယ တစ်ခုလုံးသည် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး သွက်သွက်လက်လက် ဖြစ်လာ၏။
由这些轻快性心所的力量，与它们相应之心所生的心生色也会变得轻快灵活；由于心生色轻快灵活，其余三类色法也随之轻快灵活，于是整个色身都会变得轻盈敏捷。
အကယ်၍ ယင်းလဟုတာစေတသိက်တို့သည် ဥဗ္ဗေဂါပီတိကဲ့သို့သော ပီတိနှင့် တွဲဖက်မိပါက ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံး ကိုပင် ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်စေနိုင်သည်အထိ အစွမ်းထက်ကြပေသည်။
如果这些轻快性心所还与涌跃之喜一类的喜相应，其力量甚至足以使整个身体腾空飞起。
အသင်သူတော်ကောင်း၏ စိတ်အစဥ် နာမ်သန္တတိအစဥ်၌လည်း ထိုကဲ့သို့သော စိတ်စွမ်းအင်များ ကိန်းဝပ် လာအောင် သာသနာတော်နှင့်ကြုံခိုက် အထူးကြိုးပမ်းသင့်လှပေသည်။
贤友，值遇佛陀教法之时，你尤其应当努力，使这样的心力也能安住于自己的心相续、名相续。
၁၂ - ၁၃။ ကာယမုဒုတာ + စိတ္တမုဒုတာ
十二至十三、心所柔软性与心柔软性
၁။ ကာယစိတ္တမုဒုတာ ကာယစိတ္တထဒ္ဓဘာဝဝူပသမလက္ခဏာ၊ (ကာယစိတ္တတ္ထမ္ဘဝူပသမလက္ခဏာ။) ၂။ ကာယစိတ္တထဒ္ဓဘာဝနိမ္မဒ္ဒနရသာ၊ ၃။ အပ္ပဋိဃာတပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊
心所柔软性与心柔软性的四法如下：第一，以平息心所之身与心的僵硬为特相。第二，以摧破心所之身与心的僵硬为作用。第三，以不抵触、不受阻碍为现起。
原书第 576 页
၄။ ကာယစိတ္တပဒဋ္ဌာနာ။
第四，以心所之身与心为近因。
ကာယစိတ္တာနံ ထဒ္ဓဘာဝကရဒိဋ္ဌိမာနာဒိကိလေသပဋိပက္ခဘူတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။
应当知道，它们与见、慢等令心所之身与心僵硬的烦恼直接相反。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၄။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၅။)
（《阿毗达磨义注》1-174；《清净之道》2-95。）
၁။ စေတသိက် + စိတ်တို့၏ ခက်ထန်ခိုင်မာမှုကို ငြိမ်းအေးစေခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ တစ်နည်း --- စေတသိက် + စိတ်တို့၏ ခက်ထန်ခိုင်မာမှု၏ ငြိမ်းအေးခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ စေတသိက် + စိတ်တို့၏ ခက်ထန်ခိုင်မာမှုကို နှိမ်နင်း ဖျက်ဆီးခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ တစ်စုံတစ်ခုသော အာရုံအပေါ်၌ စေတသိက်+စိတ်တို့၏ မထိခိုက်သော သဘောတရား၊ တစ်နည်း --- မထိပါးတတ်သော သဘောတရား (ဥပဋ္ဌာနာကာရ) ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ တစ်နည်း --- သမ္ပယုတ်တရားတို့၏ တစ်စုံတစ်ခုသော အာရုံ၌ မထိခိုက်ခြင်းဟူသော အကျိုးကို ရှေးရှူ ဖြစ်စေတတ်၏ (ဖလ) ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ စေတသိက် + စိတ် ပဒဋ္ဌာန်။
换言之：第一，以令心所之身与心的僵硬平息，或以这些僵硬的平息为特相。第二，以摧破、消除心所之身与心的僵硬为作用。第三，以心所之身与心在所缘上不受冲击、不被妨碍，或以不妨碍诸相应法为现起；另一种解释是，以令诸相应法在所缘上不受阻碍这一结果为现起。第四，以心所之身与心为近因。
စေတသိက် စိတ်တို့၏ ခက်ထန်ခိုင်မာသည်၏အဖြစ်ကို ပြုတတ်ကုန်သော ဒိဋ္ဌိ မာန ပြဓာန်းသော ကိလေ- သာတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သော သဘောတရားများဟု မှတ်ပါ။
应当知道，它们与以见、慢为首、令心所之身与心变得僵硬的烦恼直接相反。
ဒိဋ္ဌိ မာန ပြဓာန်းသော အကုသိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိဖြင့် အတ္တဟု စွဲလမ်းမှု၊ မာနဖြင့် ''ငါ ငါ''ဟု မာန်မူမှုတို့ဖြင့် ခက်ထန်ခိုင်မာကြကုန်၏။ ထွန်တုံးကို မျိုထားသော မြွေကဲ့သို့ ဖြစ်ကာ နှိမ်ချသောစိတ်ဓာတ် များကို မကိန်းဝပ်စေ။ ဤမုဒုတာစေတသိက်တို့ကား ယင်း ဒိဋ္ဌိ မာနတို့နှင့် ထိပ်တိုက်ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သဖြင့် နူးညံ့ပျော့ပျောင်းသော သဘောရှိကြ၏။ ဤစေတသိက်တို့သည် စိတ်အစဥ်ဝယ် ကိန်းဝပ်လာသောအခါ ဖြစ် ပေါ်လာသောအခါ ယင်း ခက်ထန်ခိုင်မာမှုများသည် ငြိမ်းအေးသွားကြရ၏။ ထိုကြောင့် ဤမုဒုတာ စေတသိက် တို့သည် စေတသိက် စိတ်တို့၏ ခက်ထန်ခိုင်မာမှုကို ငြိမ်းအေးစေခြင်း၊ စေတသိက် စိတ်တို့၏ ခက်ထန်ခိုင်မာ မှု၏ ငြိမ်းအေးခြင်းသဘောလက္ခဏာလည်း ရှိပေသည်။ ယင်း ခက်ထန်ခိုင်မာမှုတို့ကို နှိမ်နင်းဖျက်ဆီးခြင်း ကိစ္စ လည်း ရှိပေသည်။
以见、慢为首的不善心生起：由于见执著为‘我’，由于慢而高举‘我、我’，所以变得刚强僵硬，如同吞下犁木的蛇，容不下谦下柔和的心态。柔软性心所与这些见、慢正面相反，因此具有柔和、柔软的性质。它们在心相续中生起时，那些僵硬便会平息。因此，两种柔软性以平息心所之身与心的僵硬，或以僵硬的平息为特相，并具有摧破、消除这些僵硬的作用。
အကြင်တရားတို့သည် မောဟနှင့်ယှဥ်သော အကုသိုလ်တရားတို့ကဲ့သို့ လေးလံမှု မရှိဘဲ မပျက်စီးသော မချို့တဲ့သော လဟုတာ ရှိကုန်၏၊ လဟုတာနှင့် ပြည့်စုံကုန်၏။ ထိုတရားတို့၏လည်း ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ပြုလုပ် ခြင်း၌ မထိပါး မချုပ်ချယ်ခြင်းသည် မုဒုတာတည်း။ မထိပါး မချုပ်ချယ်ခြင်းကြောင့် မုဒုတာ စသော ရုပ်တို့နှင့် တူကုန်ရကား နာမ်တရားတို့၏လည်း နူးညံ့မှု ပျော့ပြောင်းမှုသဘော စသည်တို့ကို ဘုရားရှင်သည် ဟောကြား တော်မူပေသည်။ (မူလဋီ-၁-၉၇။) ယေ စ ဓမ္မာ မောဟသမ္ပယုတ္တာ ဝိယ အဝိပန္နလဟုတာ၊ တေသဉ္စ ကုသလကရဏေ အပ္ပဋိဃာတော မုဒုတာ။ အပ္ပဋိဃာတေန မုဒုတာဒိရူပသဒိသတာယ အရူပဓမ္မာနမ္ပိ မုဒုတာ မဒ္ဒဝတာတိအာဒိ ဝုတ္တံ။
《根本复注》说：凡诸法不像与痴相应的不善法那样沉重，而具有未损、未缺的轻快性；这些法在成办善业时不受阻碍，就是柔软性。由于不受阻碍，非色法与柔软性等色法相似，所以世尊也对非色法宣说柔软、柔和等性质。
(မူလဋီ-၁-၉၇။)
（《根本复注》1-97。）
သို့အတွက် ကုသိုလ်ဖြစ်ကြောင်း တစ်စုံတစ်ခုသော အာရုံပေါ်၌ သို့မဟုတ် ကုသိုလ်ရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်း- ရပ်၌ စေတသိက် + စိတ်တို့၏ မထိခိုက်သော သဘောတရား၊ ယှဥ်ဖက်စေတသိက် + စိတ်တို့ကို မထိပါး မချုပ်ချယ်တတ်သော သဘောတရားဟု ယင်းမုဒုတာစေတသိက်တို့ကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်းရှုပွား နေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သူမြတ်၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူ ထင်လာပေသည်။ ဥပဋ္ဌာနာကာရပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။
因此，瑜伽行者以观智摄取、观修两种柔软性时，会在智中见到：在能令善生起的某一所缘或善行事业上，心所之身与心不受冲击、不被阻碍，并且不会妨碍、钳制与它们相应的心与心所。这是以现起方式显现的现起。
တစ်နည်း ကုသိုလ်ရေးဆိုင်ရာ အာရုံ၌ ကုသိုလ်ကောင်းမှု တစ်ခုခုကို ပြုစုပျိုးထောင်ရာ၌ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို
另一种解释是：在与善有关的所缘上培育某种善法时，它们能令诸相应法——
原书第 577 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း မထိခိုက်ခြင်းဟူသော အကျိုး = စိတ်မထိခိုက်ခြင်းဟူသော အကျိုးကို ရှေးရှူ ဖြစ်စေတတ်၏၊ ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။
——获得不受阻碍的结果，也就是使心不受阻碍；这是以结果为现起。
ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ပြုရာ၌ စိတ်ထိခိုက်မှု နာကြည်းမှု မရှိစေဘဲ နူးညံ့ပျော့ပျောင်းမှု ရိုသေလေးစားမှု မာန်မာန နှိမ်ချမှု ဂါရဝ နိဝါတ နိမာနမင်္ဂလာတရားများကို ကောင်းမှုရှင်၏ သန္တာန်ဝယ် ကိန်းဝပ်လာစေသည် ဟူလိုသည်။
意思是，成办善业时，它们使心不受冲击、不生怨恨，而令柔软、恭敬、谦下、降伏慢心等恭敬、谦逊的吉祥法，安住于行善者的相续中。
နိဝါတ နိမာန အားကြီးသူတို့၏ နှိမ်ချသော စိတ်ဓာတ်ရှိပုံ ကိုယ်အမူအရာ နူးညံ့ပျော့ပျောင်းပုံတို့သည် ဤမုဒုတာ စေတသိက်တို့၏ စွမ်းရည်သတ္တိများပင် ဖြစ်သည်။
谦下、降伏慢心强盛的人，具有谦逊的心态与柔软的身体举止；这些正是两种柔软性心所的能力。
၁၄ - ၁၅။ ကာယကမ္မညတာ + စိတ္တကမ္မညတာ
十四至十五、心所适应性与心适应性
၁။ ကာယစိတ္တကမ္မညတာ ကာယစိတ္တအကမ္မညဘာဝဝူပသမလက္ခဏာ၊ ၂။ ကာယစိတ္တာနံ အကမ္မညဘာဝနိမ္မဒ္ဒနရသာ၊ ၃။ ကာယစိတ္တာနံ အာရမ္မဏကရဏသမ္ပတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ၄။ ကာယစိတ္တပဒဋ္ဌာနာ။
心所适应性与心适应性的四法如下：第一，以平息心所之身与心的不堪任为特相。第二，以摧破心所之身与心的不堪任为作用。第三，以心所之身与心能够圆满缘取所缘为现起。第四，以心所之身与心为近因。
ကာယစိတ္တာနံ အကမ္မညဘာဝကရာဝသေသနီဝရဏပဋိပက္ခဘူတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ တာ ပသာဒနီယဝတ္ထူသု ပသာဒါဝဟာ၊ ဟိတကိရိယာသု ဝိနိယောဂက္ခမဘာဝါဝဟာ သုဝဏ္ဏဝိသုဒ္ဓိ ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။
应当知道，它们与其余令心所之身与心不堪任的盖等烦恼直接相反。它们使人在三宝等可净信事上生起净信，并使心所之身与心堪能运用于有益之事，犹如炼净的黄金。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၄။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၅။)
（《阿毗达磨义注》1-174；《清净之道》2-95。）
၁။ စေတသိက် + စိတ်တို့၏ ကောင်းသောအမှု၌ မခံ့ညားမှုကို ငြိမ်းအေးစေခြင်းသဘော -- လက္ခဏ၊ တစ်နည်း-စေတသိက် + စိတ်တို့၏ ကောင်းသောအမှု၌ မခံ့ညားမှု၏ ငြိမ်းအေးခြင်းသဘော -- လက္ခဏ၊ ၂။ စေတသိက် + စိတ်တို့၏ ကောင်းသောအမှု၌ မခံ့ညားမှုကို နှိမ်နင်း ဖျက်ဆီးခြင်း -- (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ စေတသိက် + စိတ်တို့၏ အာရုံပြုခြင်း၏ ပြည့်စုံကြောင်းသဘောတရား -- (ဥပဋ္ဌာနာကာရ) ပစ္စုပဋ္ဌာန်။
换言之：第一，以令心所之身与心在善业中不堪任的状态平息，或以这种不堪任的平息为特相。第二，以摧破、消除心所之身与心在善业中的不堪任为作用。第三，以心所之身与心能够圆满地取所缘、具足缘取所缘的能力为现起。
တစ်နည်း --- စေတသိက် + စိတ်တို့၏ ပြည့်ပြည့်စုံစုံ အာရုံကို ယူနိုင်ခြင်းဟူသော အကျိုးကို ရှေးရှူ ဖြစ်စေတတ်ကုန်၏ -- (ဖလ) ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ စေတသိက် + စိတ် -- ပဒဋ္ဌာန်။
另一种解释是，以令心所之身与心能够圆满缘取所缘这一结果为现起。第四，以心所之身与心为近因。
စေတသိက် + စိတ်တို့၏ ဒါန သီလ သမထ ဝိပဿနာဘာဝနာ စသော ပုညကိရိယ = ကောင်းမှုလုပ်ငန်း၌ မခံ့ညားကုန်သည်၏အဖြစ်ကို ပြုတတ်ကုန်သော ဥဒ္ဓစ္စ ကုက္ကုစ္စ စသော ကိလေသာတို့မှ ကြွင်းကုန်သော ကာမစ္ဆန္ဒ စသော ကိလေသာတို့နှင့် ထိုကိလေသာတို့နှင့် တူသော တည်ရာ မှီရာ ရှိကြကုန်သော ကိလေသာနီဝရဏတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်ကုန်၏ဟု မှတ်ပါ။ ထိုကမ္မညတာစေတသိက်တို့သည် ရတနာ သုံးပါး စသည့် ကြည်ညိုဖွယ် ဝတ္ထုတို့၌ ကြည်ညိုခြင်းကို ရွက်ဆောင်တတ် ရွက်ဆောင်ပေးတတ်ကုန်၏။ အလွန် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော လှော်သစ်စ ဦးသစ်စ လှော်ပြီး ဦးပြီးသော ရွှေသည် ပုတီး နားတောင်း (= နားဍောင်း) စသော တန်ဆာပြုလုပ်မှု တို့၌ သုံးစွဲခြင်းငှာ သင့်လျော်လျောက်ပတ် ကောင်းမြတ်ခံ့ညားသကဲ့သို့ အလားတူပင် ထိုကမ္မညတာ စေတ သိက်တို့သည် လူ နတ် နိဗ္ဗာန် သုံးတန်သော ချမ်းသာစီးပွားကို ဧကန်ပေးတတ်သော ဒါန သီလ သမထ
应当知道，两种适应性与欲贪等烦恼盖直接相反；这些盖与其所依的烦恼，能令心所之身与心在布施、持戒、止禅与观禅等善业中不堪任。两种适应性使人对三宝等可净信事生起净信。又如新近炼净、柔治完成的纯金，适合制成项链、耳饰等庄严具；同样，两种适应性使心所之身与心堪能运用于能够确定带来人、天与涅槃三种利益安乐的布施、持戒、止禅——
ဝိပဿနာဘာဝနာ စသည့် အကျိုးစီးပွားရှိသည့် လုပ်ငန်းရပ်တို့၌ ယှဥ်စပ်သုံးစွဲမှု၌ ခံ့ညားသည်၏ အဖြစ်ကို ရွက်ဆောင်တတ်ကုန်၏၊ ရွက်ဆောင်ပေးတတ်ကုန်၏။
——与观禅等有益事业。
ဒါနပြုလျှင် ဒါနလုပ်ငန်းရပ်၌ စေတသိက် စိတ်တို့ကို တွန့်ဆုတ်မနေစေဘဲ ယှဥ်နေ ကပ်နေ ခံ့ညားနေ အဆင်ပြေနေအောင် ရွက်ဆောင်ပေးတတ်၏။ သီလဆောက်တည်လျှင် သီလကောင်းမှု၌ စေတသိက်စိတ်တို့ကို တွန့်ဆုတ်မနေစေဘဲ သီလစောင့်ထိန်းမှု၌ စေတသိက်စိတ်တို့ကို ယှဥ်နေ ကပ်နေ ခံ့ညားနေ အသင့်ဖြစ်နေ
布施时，它们使心所之身与心不退缩，而能投入、贴合布施事业，变得堪任、适宜；受持戒律时，也使心所之身与心不退缩，而能投入持戒，变得堪任、准备妥当——
原书第 578 页
အဆင်ပြေနေအောင် ရွက်ဆောင်ပေးတတ်၏။ ဘာဝနာတရားကို ပွားများအားထုတ်လျှင်လည်း မိမိ ပွားများ အားထုတ်သည့် ဘာဝနာလုပ်ငန်းရပ်၌ စေတသိက်စိတ်တို့ကို တွန့်ဆုတ်မနေစေဘဲ သမထဘာဝနာဖြစ်လျှင် သမထဘာဝနာအာရုံ = သမထနိမိတ်အာရုံ၌၊ ဝိပဿနာဘာဝနာအာရုံဖြစ်လျှင် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံ ဖြစ်သော သင်္ခါရနိမိတ်အာရုံ၌ စေတသိက် စိတ်တို့ကို ယှဥ်နေ ကပ်နေ ခံ့ညားနေအောင် အသင့်ဖြစ်နေအောင် အဆင်ပြေနေအောင် ရှုလို့ကောင်းနေအောင် ရွက်ဆောင်ပေးတတ်၏။ ဤကမ္မညတာစေတသိက်တို့သည် စွမ်းအင် ထက်မြက် စူးရှလာသောအခါ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဘာဝနာလုပ်ငန်း၌ အလွန်အချိုးကျ အဆင်ပြေနေတတ် ၏၊ ရှုလို့ကောင်းနေတတ်၏၊ အချိန်ကုန်မှန်းမသိ မောရမှန်း ပန်းရမှန်း မသိတော့ဘဲ ရှုလို့မဝနိုင် ဖြစ်နေတတ်၏။
——而适宜。修习时也一样：若修止禅，就使心所之身与心投入止禅所缘，也就是止禅之相；若修观禅，就使它们投入作为观智所观所缘的行相，变得堪任、准备妥当、适宜而易于观照。当两种适应性心所的能力锐利强盛时，瑜伽行者在修习中会极其协调顺适，越观越顺，甚至不觉时光流逝、不知疲倦而观之不厌。
ပစ္စည်းဥစ္စာ စသည်တို့အပေါ်၌ တွယ်တာမက်မောမှု ကာမစ္ဆန္ဒ = တဏှာ = လောဘ စသော နီဝရဏတွေ အားကောင်းနေပြန်လျှင်လည်း ဒါန မပြုနိုင်။ ကြေမွနေသော ရွှေသည် ပုတီး နားတောင်း စသော တန်ဆာပြုမှု၌ မကောင်းသကဲ့သို့ ထို့အတူ ပစ္စည်းဥစ္စာ စသည့် သက်ရှိသက်မဲ့ ကာမဝတ္ထုအစုစုတို့ အပေါ်၌ ချစ်ခင်မြတ်နိုးခြင်း စုံမက်မြတ်နိုးခြင်းတည်းဟူသော တဏှာအစိုဓာတ် အစေးဓာတ်၏ စွမ်းအားဖြင့် စိုစွတ်နေသော အလွန် နူးညံ့လွန်း ပျော့လွန်းသော စိတ်ဓာတ်သည်လည်း ဒါန စသည့် ကုသိုလ်ကောင်းမှု၌ မကောင်းသည်သာ ဖြစ်၏၊ မခံ့ညားသည် သာ ဖြစ်၏။
反之，若对财物等的贪著——欲贪、爱、贪——这些盖十分强盛，便无法行布施。譬如过于柔软的黄金不适合制成项链、耳饰等庄严具；同样，心被对有情、无情诸欲事的爱著所浸润，被爱的湿润与黏著之力弄得过分柔软，也不适合用于布施等善业，不能在善业中堪任。
ပစ္စည်းဥစ္စာ စသည်တို့ကို အကြောင်းပြု၍ မာန်မာနကြီးနေရသူ မာနတက်နေရသူ ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားနေရသူ ဖြစ်ပြန်လျှင်လည်း ဒါန မပြုနို်င်။ မီးဖြင့် အပူဓာတ် မပေးထားအပ်သော လှော်ပြီး ဦးပြီး မဟုတ်သော ရွှေသည် ထိုထို ပုတီး နားတောင်း စသော တန်ဆာပြုလုပ်မှု၌ မကောင်းသည် မခံ့ညားသည်သာ ဖြစ်သကဲ့သို့ ထို့အတူ မာန စသည်တို့ကြောင့် အလွန်မာကျောသော စိတ်ဓာတ်သည်လည်း ဒါန စသည့် ကုသိုလ်ကောင်းမှု၌ မကောင်း သည်သာ ဖြစ်၏၊ မခံ့ညားသည်သာ ဖြစ်၏။
若有人因财物等而高慢、自负、骄傲，也同样无法布施。未以火炼治、尚未柔治的黄金过于坚硬，不适合制成各种庄严具；同样，由慢等造成的过分坚硬之心，也不适合用于布施等善业，不能在善业中堪任。
သို့အတွက် တဏှာ မာန ပြဓာန်းသည့် အကုသိုလ်တရားစုတို့ကား ဒါနနှင့် ထိပ်တိုက်ဆန့်ကျင်ဘက်များ ဖြစ်တတ်ကြ၏။ တစ်ဖန် တဏှာစွဲ မာနစွဲ သိပ်အားသန်နေလျှင်လည်း ဒါနကိုသာမက သီလနှင့် ဘာဝနာကိုလည်း ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ဖြည့်ကျင့်မှု မလုပ်နိုင်။ တဏှာကျွန်အဖြစ်မှ လွတ်အောင် မရုန်းနိုင်သူတို့ကား သီလကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ဖြည့်ကျင့်ဖို့ရန် ဘာဝနာကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ပွားများဖို့ရန် အလွန် ဝန်လေးနေသူများ ဖြစ်တတ်ကြ၏။ တဏှာကို မတော်လှန်နိုင်သဖြင့် သီလကိုလည်း ချိုးဖောက်တတ်၏၊ ဘာဝနာကိုလည်း အလျော့ပေးတတ်၏။
因此，以爱、慢为首的不善法聚，往往与布施直接相反。若爱执、慢执极强，不但不能圆满布施，也不能圆满持戒与修习。不能从爱的奴役中挣脱的人，常觉得圆满持戒、充分修习都是沉重负担；因为不能反抗爱，便会违犯戒律，也会在修习上让步退缩。
အလျော်အားဖြင့် ဆိုရမူ အကြင်စိတ်သည် သင့်လျော်ရုံ နူးညံ့သည်၏အဖြစ်နှင့် ယှဥ်သည် ဖြစ်အံ့၊ သင့် လျော်ရုံ နူးညံ့သော ရွှေသည် ပုတီး နားတောင်း စသော တန်ဆာပြုမှု၌ ကောင်းမွန်ခံ့ညားသကဲ့သို့ ထို့အတူ သင့်လျော်ရုံ နူးညံ့မှုနှင့် ယှဥ်သော စိတ်သည်လည်း ကုသိုလ်ကောင်းမှု၌ ကောင်းမွန်သည်သာ ဖြစ်၏။ နူးညံ့သော ထိုစိတ်၏ပင် ကောင်းမှုလုပ်ငန်းရပ်၌ ကောင်းမွန်ခံ့ညားသော အခြင်းအရာသည် ကမ္မညတာ မည်၏။ ဤသို့လျှင် ကောင်းမှုလုပ်ငန်းရပ်၌ စေတသိက် စိတ်တို့၏ ကောင်းမွန်ခံ့ညားမှု ကမ္မညတာသဘောကို သင့်လျော်ရုံ နူးညံ့ ပျော့ပျောင်းမှု မုဒုတာက ထူးခြားအောင် အထူးပြုထားသည်ကို သိရှိပါလေ။ (မူလဋီ-၁-၉၇။) ထိုကြောင့် ဤကမ္မညတာ စေတသိက်တို့သည် ယင်းတဏှာ မာန စသည့် ကိလေသာ အညစ်အကြေးတို့ကို ကင်းဝေးစေခြင်းဖြင့် ဒါန သီလ ဘာဝနာ စသည့် ပုညကြိယာ = ကောင်းမှု၌ စေတသိက် စိတ်တို့၏ မခံ့ညားမှုကို
相反，心若具有恰到好处的柔软，便如柔软适度的黄金适合制作庄严具，同样能在善业中堪任。这柔软之心在善业中堪任、适用的状态，就称为适应性。由此应知：心所之身与心在善业中的适应性，是由柔软性所特别限定的恰当柔软。（《根本复注》1-97。）因此，两种适应性心所远离爱、慢等烦恼垢，并能把造成心所之身与心在布施、持戒、修习等福业中不堪任的——
ပြုတတ်သော ယင်းကာမစ္ဆန္ဒ စသည့် ကိလေသာတို့ကိုလည်း နှိမ်နင်း ဖျက်ဆီးခြင်း ကိစ္စရသလည်း ရှိပေသည်။
——欲贪等烦恼摧破、消除；这就是它们的作用。
ယင်းသို့ ကောင်းမှုလုပ်ငန်းတို့၌ စိတ်ဓာတ် မခံ့ညားမှုကို ပြုတတ်ကုန်သော ကာမစ္ဆန္ဒ စသည့် ဘေးရန် တို့ကို နှိမ်နင်း ဖျက်ဆီးသဖြင့် ဤကမ္မညတာစေတသိက်တို့သည် ကောင်းမှုလုပ်ငန်းရပ်တို့၌ စေတသိက် စိတ်တို့၏
由于摧破、消除这些令心在善业中不堪任的敌对法，两种适应性也就成为令心所之身与心——
原书第 579 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ချမ်းသာစွာဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းတရားများလည်း ဖြစ်သွားကြပေသည်။ ထိုကြောင့် ဤကမ္မညတာစေတသိက် တို့သည် ဒါန သီလ ဘာဝနာ စသည့် အာရုံကို အာရုံပြုခြင်း၏ ပြည့်စုံကြောင်းတရားဟု ယင်း စေတသိက်တို့ကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်း ရှုပွားနေသော ယောဂီသူတော်စင်တို့၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူ ထင်လာပေသည်။
——在善业中安乐、顺适的原因。因此，瑜伽行者以观智摄取、观修两种适应性时，会在智中见到它们是令心所之身与心圆满缘取布施、持戒、修习等所缘的法。
ဥပဋ္ဌာနာကာရပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။ တစ်နည်း --- ဆန့်ကျင်ဘက် နီဝရဏတို့ကို နှိမ်နင်းနိုင်သဖြင့် ဒါန သီလ ဘာဝနာ လုပ်ငန်းရပ်တို့၌ ခံ့ညားမှုကြောင့် ဒါန သီလ ဘာဝနာအာရုံကို စေတသိက် စိတ်တို့က ပြည့်ပြည့်စုံစုံ အာရုံယူနိုင်ခြင်း ဟူသော အကျိုးကို ဤကမ္မညတာစေတသိက်တို့က ရှေးရှူ ဖြစ်စေကြသည်။ ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။
这是以现起方式显现的现起。另一种解释是：因为能压伏相反的诸盖，使心所之身与心堪任于布施、持戒、修习等事业，所以两种适应性会带来它们能够圆满缘取这些所缘的结果；这是以结果为现起。
၁၆ - ၁၇။ ကာယပါဂုညတာ + စိတ္တပါဂုညတာ
十六至十七、心所练达性与心练达性
၁။ ကာယစိတ္တပါဂုညတာ ကာယစိတ္တာနံ အဂေလညဘာဝလက္ခဏာ၊ ၂။ ကာယစိတ္တဂေလညနိမ္မဒ္ဒနရသာ၊ ၃။ နိရာဒီနဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ၄။ ကာယစိတ္တပဒဋ္ဌာနာ။
心所练达性与心练达性的四法如下：第一，以心所之身与心无病为特相。第二，以摧破心所之身与心的病为作用。第三，以没有过患为现起。第四，以心所之身与心为近因。
ကာယစိတ္တဂေလညကရအဿဒ္ဓိယာဒိကိလေသပဋိပက္ခဘူတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။
应当知道，它们与不信等令心所之身与心染病的烦恼直接相反。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၅။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၆။)
（《阿毗达磨义注》1-175；《清净之道》2-96。）
၁။ စေတသိက် + စိတ်တို့၏ မနာဖျားခြင်းသဘော = မနာကျင်ခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ စေတသိက် + စိတ်တို့၏ နာဖျားခြင်း = နာကျင်ခြင်းကို နှိမ်နင်း ဖျက်ဆီးခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ စေတသိက် + စိတ်တို့၏ အပြစ်အနာကင်းသော = အပြစ်အနာ မရှိသောသဘောတရား (ဥပဋ္ဌာနာကာရ) ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ တစ်နည်း --- စေတသိက် + စိတ်တို့၏ အပြစ်အနာကင်းသည်၏အဖြစ် = အပြစ်မရှိသည်၏အဖြစ်ဟူသော အကျိုးကို ရှေးရှူဖြစ်စေ၏ -- (ဖလ) ပစ္စပဋ္ဌာန်၊ ၄။ စေတသိက် + စိတ် ပဒဋ္ဌာန်။
换言之：第一，以心所之身与心不生病、不受病苦为特相。第二，以摧破、消除心所之身与心的病为作用。第三，以心所之身与心没有烦恼过患、毫无病患为现起；另一种解释是，以令心所之身与心获得无过患、无病这一结果为现起。第四，以心所之身与心为近因。
စေတသိက် + စိတ်တို့၏ နာဖျားခြင်း မကျန်းမာခြင်း နာကျင်ခြင်းကို ပြုတတ်ကုန်သော ရတနာသုံးတန် ကံ-ကံ၏အကျိုးတရား စသည်တို့ အပေါ်၌ မယုံကြည်နိုင်ကုန်သော = အဿဒ္ဓိယ ပြဓာန်းသော ကိလေသာတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက် သဘောတရားများ ဖြစ်ကြကုန်၏ဟု မှတ်ပါ။
应当知道，它们与以不信为首、令心所之身与心生病、不健康而受苦的烦恼直接相反；这种不信使人不能信受三宝、业与业果等法。
ရတနာသုံးတန် ကံ-ကံ၏အကျိုးတရား စသည်တို့အပေါ်၌ မယုံကြည်နိုင်မှုကို အဿဒ္ဓိယတရားဟု ခေါ်၏။
不能信受三宝、业与业果等法，称为不信。
ယင်း အဿဒ္ဓိယတရားကို အခြေတည်၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော အကုသိုလ်တရားစုတို့ကား စေတသိက် စိတ်တို့၏ အနာအဆာများ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်း အကုသိုလ် အနာအဆာတရားတို့ စွဲကပ်နေသော စိတ်ကို နာဖျား နေသောစိတ် နာကျင်နေသောစိတ် မကျန်းမာနေသောစိတ်ဟု ခေါ်ဆိုရ၏။ ကိလေသာ အနာရောဂါပိုးများ အထိုးအဆွ ခံနေရသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ယင်း ကိလေသာ ရောဂါပိုးများ အထိုးအဆွခံနေရသော စိတ်ဓာတ်သည် ဒါန သီလ ဘာဝနာ စသည့် ပုညကြိယာ ကောင်းမှုလုပ်ငန်းတို့၌ ယုံကြည်မှု မရှိသဖြင့် စိတ်ဝင်စားမှုလည်း မရှိ ပေ။ ယင်းကောင်းမှုကုသိုလ်တို့ကိုလည်း မပြုပေ။ ယင်းသို့ ပြုလေ့မရှိသဖြင့်လည်း ယင်း အဿဒ္ဓိယ ရှိနေသူ၏ စေတသိက် စိတ်တို့သည် ယင်း ဒါန သီလ ဘာဝနာ စသည့် ကောင်းမှု ကုသိုလ်အာရုံတို့အပေါ်၌ အဝါးဝစွာ ပွန်းတီးခြင်း လေ့လာနိုင်နင်းခြင်း ကျွမ်းကျင်ခြင်း မညောင်နာခြင်း စသော သဘောတရားများလည်း မဖြစ်နိုင်၊
依不信而生的种种不善法聚，是心所之身与心的病患。心被这些不善病患黏附，就称为有病、受苦、不健康的心，因为它不断受到烦恼病菌的侵袭。这样的心不信布施、持戒、修习等福业，所以对它们既无兴趣，也不实行。由于一向不曾实行，心所之身与心对这些善业所缘便不熟悉，不能熟练、娴习、胜任，也不能保持健康；两种练达性——
ပါဂုညတာစေတသိက်တို့ မဖြစ်နိုင်။
——便不能生起。
原书第 580 页
ဤပါဂုညတာ စေတသိက်တို့ကား ယင်းအဿဒ္ဓိယပြဓာန်းသော အကုသိုလ်တရားစုနှင့် ထိပ်တိုက် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်ကြ၏။ ယင်း အဿဒ္ဓိယ ပြဓာန်းသော အကုသိုလ်တရားစုတို့ကို နှိမ်နင်း ဖျက်ဆီးနိုင်၏။
两种练达性心所与这些以不信为首的不善法聚直接相反，能够摧破、消除它们。
ထိုကြောင့် ဤပါဂုညတာစေတသိက်တို့ ကိန်းဝပ်လေ့ရှိသော သူတော်ကောင်း၏ စေတသိက် စိတ်တို့သည် အဿ- ဒ္ဓိယ စသော ကိလေသာအနာများ ကင်းနေရကား ယင်းစေတသိက် စိတ်တို့သည် ယှဥ်ဖက်စေတသိက် စိတ်တို့၏ မနာဖျားသည်၏အဖြစ် မနာကျင်သည်၏အဖြစ်ဟူသော သဘောလက္ခဏာလည်း ရှိ၍ နာဖျားခြင်း နာကျင်ခြင်းကို နှိမ်နင်း ဖျက်ဆီးခြင်း ကိစ္စလည်း ရှိပေသည်။ ယင်းစေတသိက်တို့ကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်း ရှုပွားနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်တွင် အဿဒ္ဓိယ စသော ကိလေသာ အပြစ်အနာ ကင်းသော အပြစ်အနာ မရှိသော သဘောတရားတို့ဟူ၍လည်း ရှေးရှူ ထင်လာပေသည်။ ဥပဋ္ဌာနာကာရပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။ တစ်နည်း စေတသိက် + စိတ်တို့၌ = ယှဥ်ဖက်သမ္ပယုတ်တရားတို့၌ အဿဒ္ဓိယ စသော ကိလေသာ အပြစ်အနာကင်းခြင်း အပြစ်အနာ မရှိခြင်းဟူသော အကျိုးကိုလည်း ရှေးရှူ ဖြစ်စေတတ်၏။ ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။
因此，在具备两种练达性的善人相续中，心所之身与心远离不信等烦恼病患。两种练达性便以令相应的心所之身与心不病、不受病苦为特相，并具有摧破病苦的作用。瑜伽行者以观智摄取、观修它们时，会在智中见到它们是没有不信等烦恼过患、毫无病患的法；这是以现起方式显现的现起。另一种解释是，它们会使心所之身与心，也就是诸相应法，获得没有不信等烦恼过患、毫无病患的结果；这是以结果为现起。
သို့အတွက် ဤပါဂုညတာစေတသိက်တို့ကို ဒါန သီလ ဘာဝနာ စသော ကောင်းမှုအာရုံတို့ အပေါ်၌ စေတသိက် စိတ်တို့၏ အဝါးဝစွာ ပွန်းတီးခြင်း (= ပြွမ်းတီးခြင်း) လေ့လာနိုင်နင်းခြင်း ကျွမ်းကျင်ခြင်း မညောင်နာ ခြင်း သဘောတရားများဟု မှတ်ပါ။
因此，应当把两种练达性理解为：心所之身与心对于布施、持戒、修习等善业所缘，已经熟练、娴习而能够胜任，善巧纯熟，并且没有烦恼病患的性质。
ဒါနပြုရန် ညောင်နာနာ ဖြစ်နေသူ သီလစောင့်ထိန်းရန် ညောင်နာနာ ဖြစ်နေသူ သမထ ဝိပဿနာဘာဝနာ တရားများကို ပွားများအားထုတ်ရန် ညောင်နာနာ ဖြစ်နေသူတို့ကား အဿဒ္ဓိယ စသော ကိလေသာပိုးများ အထိုးအဆွခံနေရသူတို့သာ ဖြစ်ကြကုန်သည်၊ သတိရှိစေ။
若有人一想到布施、持戒，或修习止禅与观禅就感到病恹不堪，应当警觉：这正是受到不信等烦恼病菌侵袭的表现。
၁၈ - ၁၉။ ကာယုဇုကတာ + စိတ္တုဇုကတာ
十八至十九、心所正直性与心正直性
၁။ ကာယစိတ္တုဇုကတာ ကာယစိတ္တအဇ္ဇဝလက္ခဏာ၊ ၂။ ကာယစိတ္တကုဋိလဘာဝနိမ္မဒ္ဒနရသာ၊ ၃။ အဇိမှတာပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ၄။ ကာယစိတ္တပဒဋ္ဌာနာ။
心所正直性与心正直性的四法如下：第一，以心所之身与心正直为特相。第二，以摧破心所之身与心的弯曲为作用。第三，以心所之身与心不弯曲为现起。第四，以心所之身与心为近因。
ကာယစိတ္တာနံ ကုဋိလဘာဝကရမာယာသာဌေယျာဒိကိလေသပဋိပက္ခဘူတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။
应当知道，它们与诳、虚伪等令心所之身与心弯曲的烦恼直接相反。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၅။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၆။)
（《阿毗达磨义注》1-175；《清净之道》2-96。）
၁။ စေတသိက် + စိတ်တို့၏ ဖြောင့်မတ်ခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ စေတသိက် + စိတ်တို့၏ ကောက်ကျစ်မှုတို့ကို နှိမ်နင်း ဖျက်ဆီးခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ စေတသိက် + စိတ်တို့၏ မကောက်ကျစ်သည့် သဘောတရား (ဥပဋ္ဌာနာကာရ) ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ တစ်နည်း --- စေတသိက် စိတ်တို့၏ (သမ္ပယုတ်တရားတို့၏) အချင်းခပ်သိမ်း မကောက်ကျစ်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော အကျိုးကို ရှေးရှူဖြစ်စေတတ်ကုန်၏ -- (ဖလ) ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ စေတသိက် + စိတ် ပဒဋ္ဌာန်။
换言之：第一，以心所之身与心正直为特相。第二，以摧破、消除心所之身与心的弯曲为作用。第三，以心所之身与心不弯曲为现起；另一种解释是，以令心所之身与心——即诸相应法——完全不弯曲这一结果为现起。第四，以心所之身与心为近因。
စေတသိက် + စိတ်တို့၏ ကောက်ကျစ်ကုန်သည်၏ အဖြစ်ကို ပြုတတ်ကုန်သော မာယာ သာဌေယျ ပြ ဓာန်းသော ကိလေသာတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်ကုန်သော သဘောတရားတို့ဟူ၍ မှတ်ပါ။
应当知道，它们与以诳、虚伪为首、令心所之身与心弯曲的烦恼直接相反。
原书第 581 页
မာယာ - သာဌေယျ
诳与虚伪
အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ကတပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာ မာယာ နာမ ဝုစ္စတိ။ ပ ။ ဣဒံ ဝုစ္စတီတိ ဣဒံ အတ္တနော အဝိဇ္ဇမာနဂုဏပကာသနလက္ခဏံ သာဌေယျံ နာမ ဝုစ္စတိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၄၇၅။) ''သန္တဒေါသပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာ မာယာ၊ အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနလက္ခဏံ သာဌေယျ''န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တာ တဒါ- ကာရပ္ပဝတ္တာ အကုသလာ ခန္ဓာ၊ တဒေကဋ္ဌာ စ သံကိလေသဓမ္မာ မာယာသာဌေယျာဒိကာ။ (မဟာဋီ-၂-၁၄၆၊၊) မာယာသည် မိမိပြုပြီးသော မိမိ၌ ထင်ရှားရှိသော အပြစ်ကို ဖုံးလွှမ်းခြင်း သဘောလက္ခဏာ ရှိ၏။ သာဌေယျ သည် မိမိ၌ ထင်ရှားမရှိသော ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ထုတ်ဖော်ချီးမွမ်းခြင်း သဘောလက္ခဏာ ရှိ၏ --- ဟု အဋ္ဌကထာ၌ ဆိုအပ်ကုန်သော မိမိ၌ ထင်ရှားရှိသော အပြစ်ကို ဖုံးလွှမ်းကွယ်ကာ၍ အပြစ်မရှိလေဟန်ဖြင့် လိမ်လည်လှည့်ပတ် ခြင်း၊ မိမိမှာ မရှိသော ဂုဏ်ကို ရှိလေယောင် ဟိတ်ဟန်ဆောင်လျက် စဥ်းလဲကောက်ကျစ်ခြင်းဟူသော အခြင်း အရာအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သော အကုသိုလ်ခန္ဓာတို့သည်လည်းကောင်း၊ ထို မာယာ သာဌေယျ၌ တည်၍ ထပ်ဆင့်
所谓诳，是指以遮掩自己已经造作、实际存在的过失为特相的法；所谓虚伪，是指以显示自己实际并不具有的德为特相的法。（《阿毗达磨义注》2-475。）义注所说‘诳以遮掩已有过失为特相，虚伪以夸示并不存在的德为特相’，包括依这两种方式生起的不善诸蕴，以及以它们为共同依处而进一步——
ဖြစ်ပွားလာကြကုန်သော ကိလေသာတရားစုတို့သည်လည်းကောင်း မာယာ သာဌေယျ စသည် မည်ကုန်၏။
——生起的烦恼法；这些都称为诳、虚伪等。（《大复注》2-146。）
တရားကိုယ်အားဖြင့် ရံခါ တဏှာလောဘ ပြဓာန်းသော၊ ရံခါ မာန ပြဓာန်းသော အကုသိုလ်ခန္ဓာများသာ အဖြစ် များဖွယ်ရာ ရှိသည်။
从究竟法说，它们多半是有时以爱与贪为主、有时以慢为主的不善诸蕴。
ဤကာယုဇုကတာ စိတ္တုဇုကတာဟူသော ဥဇုကတာစေတသိက်တို့သည် ယင်း မာယာ သာဌေယျ ဦး- ဆောင်သည့် အကွေ့အကောက်တရားတို့နှင့် ထိပ်တိုက်ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်ကြကုန်၏၊ ယင်းအကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်သတ်နိုင်ကြကုန်၏။ သို့အတွက် ဤ ဥဇုကတာ စေတသိက်တို့ အဝင်အပါ သောဘဏစိတ်စေတသိက်တို့ ဖြစ်ခိုက်၌ အကွေ့အကောက်များ ကင်းစင်နေသဖြင့် စေတသိက် စိတ်တို့သည် ဒါန သီလ ဘာဝနာဆိုင်ရာ ကောင်းမှုအာရုံပေါ်၌ ဖြောင့်မတ်နေကြပေသည်။ ဤဥဇုကတာ စေတသိက်တို့၏ စွမ်းအင်ကြောင့် နာမကာယ သာမက ရူပကာယပါ ဖြောင့်မတ်ရိုးသားသော အမူအရာ ရှိနေပေသည်။ လက္ခဏ ရသ စသည်တို့၏ သဘောများ ထင်ရှားပြီ။
心所正直性与心正直性这两种正直性心所，与以诳、虚伪为首的弯曲法直接相反，能够断除这些不善法。所以，包含两种正直性的美心与美心所生起时，由于远离弯曲，心所之身与心便在布施、持戒、修习等善所缘上保持正直。藉两种正直性的力量，不仅名身，连色身也会呈现正直、诚实的举止。至此，它们的特相、作用等已经清楚。
အစုံအစုံ ဟောတော်မူရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း
成对宣说的理由
ဧတ္ထ စ စိတ္တပဿဒ္ဓိအာဒီဟိ စိတ္တမေဝ ပဿဒ္ဓံ၊ လဟု၊ မုဒု၊ ကမ္မညံ၊ ပဂုဏံ၊ ဥဇု စ ဟောတိ။ ကာယ- ပဿဒ္ဓိအာဒီဟိ ပန ရူပကာယောပိ။ တေနေဝေတ္ထ ဘဂဝတာ ဓမ္မာနံ ဒုဝိဓတာ ဝုတ္တာ၊ န သဗ္ဗတ္ထ။
在这里，心轻安等只使心寂静、轻快、柔软、适应、练达与正直；而心所轻安等也会影响色身。正因如此，世尊在这里把这些法各说为两种，却没有把一切法都这样分说。
(မဟာဋီ-၂-၁၄၆၊၊)
（《大复注》2-146。）
စိတ္တပဿဒ္ဓိဖြင့် စိတ်၏ ငြိမ်းအေးမှု၊ စိတ္တလဟုတာဖြင့် စိတ်၏ ပေါ့ပါးမှု၊ စိတ္တမုဒုတာဖြင့် စိတ်၏ နူးညံ့မှု၊ စိတ္တကမ္မညတာဖြင့် စိတ်၏ ကောင်းသောအမှု၌ ခံ့ညားမှု၊ စိတ္တပါဂုညတာဖြင့် စိတ်၏ ကောင်းသောအမှု၌ ပွန်းတီးမှု လေ့လာနိုင်နင်းမှု ကျွမ်းကျင်မှု၊ စိတ္တုဇုကတာဖြင့် စိတ်၏ ဖြောင့်မတ်မှုသာ အသီးအသီး ဖြစ်နိုင်၏။ ကာယပဿဒ္ဓိ စသည်တို့ဖြင့်ကား ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၊ သညာက္ခန္ဓာ၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာဟူသော နာမကာယသည်လည်းကောင်း၊ ရူပကာယ သည်လည်းကောင်း ငြိမ်းအေးမှု၊ ပေါ့ပါးမှု၊ နူးညံ့မှု၊ ကောင်းသောအမှု၌ ခံ့ညားမှု၊ ကောင်းသောအမှု၌ လေ့လာ ပွန်းတီးမှု ကျွမ်းကျင်မှု၊ ဖြောင့်မတ်မှုများ ဖြစ်ကြ၏။ ထိုကြောင့် ကာယပဿဒ္ဓိ စသည်တို့၌သာလျှင် ဘုရားမြတ်စွာ သည် ကာယပဿဒ္ဓိ စိတ္တပဿဒ္ဓိ စသည်ဖြင့် နှစ်မျိုးစီ ခွဲ၍ ဟောကြားတော်မူသည်။ သမာဓိ စသော အလုံး စုံသော တရားတို့၌ နှစ်မျိုးစီ ခွဲ၍ မဟောအပ်ပေ။
藉心轻安，只有心寂静；藉心轻快性，只有心轻快；藉心柔软性，只有心柔软；藉心适应性，只有心在善业中堪任；藉心练达性，只有心在善业中熟练、娴习、胜任；藉心正直性，只有心正直。至于心所轻安等，则不仅使受蕴、想蕴与行蕴所组成的名身具有寂静、轻快、柔软、适应、练达与正直，也会使色身具有这些性质。因此，世尊只在心所轻安、心轻安等处一一分成两种宣说，并没有在定等一切法上都这样分说。
原书第 582 页
ကာယပဿဒ္ဓိ စိတ္တပဿဒ္ဓိမှ စ၍ ကာယုဇုကတာ စိတ္တုဇုကတာတိုင်အောင်သော စေတသိက် (၁၂)လုံးတို့ကို အစုံအစုံ တွဲ၍ ဟောကြားထားတော်မူသဖြင့် ယုဂဠစေတသိက်များဟု ခေါ်၏၊ ယင်း စေတသိက်တရားစုတို့သည် တက်ညီလက်ညီဖြင့် ဆိုင်ရာ ကိလေသာ အပူမီးတောက်များကို ငြှိမ်းသတ်ကြသဖြင့် ဤစေတသိက်တို့ အပါ အဝင် ဖြစ်သော သောဘဏအုပ်စုဝင် နာမ်တရားတို့ = အကောင်းအုပ်စု စိတ်စေတသိက်တို့ ဖြစ်ခိုက် ကိလေသာ အပူမီးများ ငြိမ်းအေးလျက် ရှိကြ၏၊ ဆန့်ကျင်ဘက် ကိလေသာများ ငြိမ်းသဖြင့် စိတ်စေတသိက်တို့၌ ငြိမ်းအေးမှု ပေါ့ပါးမှု စသည့် သဘောတရားတို့သည် ထူးခြားထက်မြက်စွာ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏၊ ယင်းငြိမ်းအေးမှု ပေါ့ပါးမှု စသော သဘောတရားများသည် စိတ်စေတသိက်၌သာမက ယင်းစိတ်စေတသိက်တို့ကြောင့် ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ် များအထိ ကူးစက်ကာ ငြိမ်းအေးမှု ပေါ့ပါးမှု စသော သဘောတရားများသည် စိတ္တဇရုပ်များ၌ ကူးစက်ဖြစ်ပွား
从心所轻安与心轻安，直到心所正直性与心正直性，这十二种心所都是一双一双宣说的，所以称为成对心所。它们齐心协力，平息各自所对治的烦恼热火；因此，包含这些心所的美名法——善类心与心所——生起时，烦恼热火便会平息。由于相反的烦恼平息，寂静、轻快等性质就在心与心所中格外鲜明地生起；这些性质不只存在于心与心所，也会传至由它们所生的心生色，使寂静、轻快等性质在心生色中——
လျက် ရှိကြ၏၊ ထိုစိတ္တဇရုပ်များမှ အငြိမ်းဓာတ် အပေါ့ဓာတ် စသည်တို့သည် ကူးစက်၍ ရူပကာယ တစ်ခုလုံး၌ လည်း ငြိမ်းအေးမှု၊ ပေါ့ပါးမှု စသည့်သဘောတရားတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိကြ၏။ ဤသို့လျှင် နာမကာယတွင် သာမက ရူပကာယအထိ ကူးစက်၍ ငြိမ်းအေးမှု၊ ပေါ့ပါးမှု၊ နူးညံ့မှု၊ ကောင်းမှု၌ ခံ့ညားမှု၊ လေ့လာပွန်းတီး ကျွမ်းကျင်မှု၊ ဖြောင့်မတ်မှုတို့ ဖြစ်ပုံကို သိစေတော်မူလို၍ နှစ်မျိုးစီ ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူပေသည် ဟူလို သည်။
——相继生起；又从心生色把寂静、轻快等性质传遍整个色身。因此，为了使人明白：寂静、轻快、柔软、适应、练达与正直，不只发生于名身，也会一直影响色身，世尊才把它们各自分成两种宣说。
၂ဝ - ၂၁ - ၂၂။ ဝိရတိစေတသိက် သုံးပါး
二十至二十二、三种离心所
၁။ တိဿောပိ ဝိရတိယော ကာယဒုစ္စရိတာဒိဝတ္ထူနံ အဝီတိက္ကမလက္ခဏာ၊ (အမဒ္ဒနလက္ခဏာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။) ၂။ ကာယဒုစ္စရိတာဒိဝတ္ထုတော သင်္ကောစနရသာ၊ ၃။ အကိရိယပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ၄။ သဒ္ဓါဟိရောတ္တပ္ပအပ္ပိစ္ဆတာဒိဂုဏပဒဋ္ဌာနာ။
三种离都具有以下四法：第一，以不越犯身恶行等的所依事为特相，意思是不侵犯。第二，以从身恶行等的所依事退缩为作用。第三，以不作为现起。第四，以信、惭、愧、少欲等德为近因。
ပါပကိရိယတော စိတ္တဿ ဝိမုခီဘာဝဘူတာတိ (ဝိမုခဘာဝဘူတာတိ) ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။
应当知道，它们是令心背离作恶的法。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၇။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၇။)
（《阿毗达磨义注》1-177；《清净之道》2-97。）
〔မှတ်ချက် --- အဋ္ဌကထာများ၌ အထက်ပါအတိုင်း ဝိရတိစေတသိက် သုံးပါးလုံးကို တပေါင်းတစည်းတည်း ပြု၍ လက္ခဏ ရသ စသည်တို့ကို ရေးသားထားပါသည်၊ ဉာဏ်ရင့်သူတို့ကား သဘောပေါက်၍ ရှုကွက်ကိုလည်း နားလည်နိုင်၍ ရှုတတ်ကြမည် ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်နုသူတို့ကား ရှုကွက်ကို သဘောပေါက်ချင်မှ ပေါက်မည်။ သို့အ- တွက် ယင်း စေတသိက်တို့ကို တစ်လုံးစီ ခွဲ၍ ဘာသာပြန်ဆိုထားပါသည်။ စိတ္တက္ခဏ တစ်ချက်အတွင်း၌ တစ်နည်း- ဇောဝီထိစိတ်အစဥ် တစ်ခုအတွင်း၌ ယင်း ဝိရတိစေတသိက်တို့သည် တစ်လုံးစီသာ လောကီအခိုက်၌ ဖြစ်နိုင်၍ ယင်းစေတသိက်တို့ကို သိမ်းဆည်း ရှုပွားသောအခါ၌လည်း တစ်လုံးစီ ခွဲ၍ ရှုရမည် ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။〕
〔注：诸义注如上把三种离心所合在一起说明其特相、作用等。智成熟者能够理解其义，也能明白观法而加以观照；智尚稚嫩者则未必能掌握观法。因此，下面把这些心所逐一分开译释。在一个心刹那内——换句话说，在一个速行心路相续内——世间阶段一次只能生起一种离心所；摄取、观修这些心所时，也须逐一分开观照。〕
၂ဝ။ သမ္မာဝါစာ
二十、正语
၁။ ဝစီဒုစရိုက်၏ တည်ရာဝတ္ထုတို့ကို မလွန်ကျူးခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ (မကျော်နင်းခြင်းသဘော ဟူလိုသည်။) ၂။ ဝစီဒုစရိုက်၏ တည်ရာဝတ္ထုမှ တွန့်ဆုတ်ခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ ဝစီဒုစရိုက်ကို မပြုမကျင့်သော သဘောတရား = (ဝစီဒုစရိုက်ကို မပြုမကျင့် ရှောင်ကြဥ်သော သဘောတရား) ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ သဒ္ဓါ၊ ဟိရီ၊ သြတ္တပ္ပ၊ အလိုနည်းခြင်း = အပ္ပိစ္ဆတာ စသော ဂုဏ် ပဒဋ္ဌာန်။
正语的四法如下：第一，以不越犯语恶行的所依事为特相，意思是不侵犯。第二，以从语恶行的所依事退缩为作用。第三，以不造作语恶行、远离语恶行为现起。第四，以信、惭、愧、少欲等德为近因。
原书第 583 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း 〔မှတ်ချက် --- ဝစီဒုစရိုက် လေးမျိုး ရှိနေသဖြင့် တစ်ခုခုကို အာရုံယူ၍ ရှုရန် ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် ဝစီဒုစရိုက် တစ်ခုစီကို အာရုံယူ၍ ရှုပါ။ မုသားစကားပြောဆိုခြင်း ဝစီဒုစရိုက်မှ ရှောင်ကြဥ်မှုကို ပုံစံထုတ်၍ ထပ်မံ ဖော်ပြအပ်ပါသည်။〕 ၁။ မုသားစကား ပြောဆိုခြင်းကို မလွန်ကျူးခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ မုသားစကား ပြောဆိုခြင်းမှ တွန့်ဆုတ်ခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ မုသားစကား ပြောဆိုခြင်းကို မပြုကျင့်သော သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ သဒ္ဓါ ဟိရီ သြတ္တပ္ပ အလိုနည်းခြင်း အပ္ပိစ္ဆတာ စသော ဂုဏ် ပဒဋ္ဌာန်။
〔注：语恶行有四种，所以可取其中一种为所缘而观，也可逐一取四种语恶行为所缘而观。现再以远离妄语为例说明。〕第一，以不越犯妄语为特相。第二，以从妄语退缩为作用。第三，以不说妄语为现起。第四，以信、惭、愧、少欲等德为近因。
〔ပိသုဏဝါစာ ဖရုသဝါစာ သမ္ဖပ္ပလာပတို့မှ ရှောင်ကြဥ်ခြင်းတို့၌လည်း နည်းမှီး၍ ရှုပါ။〕
〔远离离间语、粗恶语与绮语时，也应仿照此例观照。〕
၂၁။ သမ္မာကမ္မန္တ
二十一、正业
၁။ ကာယဒုစရိုက်၏ တည်ရာဝတ္ထုတို့ကို မလွန်ကျူးခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ ကာယဒုစရိုက်မှ တွန့်ဆုတ်ခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ ကာယဒုစရိုက်ကို မပြုကျင့်သော သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ သဒ္ဓါ ဟိရီ သြတ္တပ္ပ အလိုနည်းခြင်း = အပ္ပိစ္ဆတာ စသော ဂုဏ် ပဒဋ္ဌာန်။
正业的四法如下：第一，以不越犯身恶行的所依事为特相。第二，以从身恶行退缩为作用。第三，以不造作身恶行为现起。第四，以信、惭、愧、少欲等德为近因。
ကာယဒုစရိုက် ပါဏာတိပါတမှ ရှောင်ကြဥ်မှု ဝိရတိပုံစံ
身恶行：远离杀生的离之范例
၁။ သူ့အသက် သတ်ခြင်းကို မလွန်ကျူးခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ သူ့အသက် သတ်ခြင်းမှ တွန့်ဆုတ်ခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ သူ့အသက် သတ်ခြင်းကို မပြုကျင့်သော သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ သဒ္ဓါ ဟိရီ သြတ္တပ္ပ အလိုနည်းခြင်း = အပ္ပိစ္ဆတာ စသော ဂုဏ် ပဒဋ္ဌာန်။
第一，以不越犯杀生为特相。第二，以从杀生退缩为作用。第三，以不杀生为现起。第四，以信、惭、愧、少欲等德为近因。
〔အဒိန္နာဒါန ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ ဒုစရိုက်တို့မှ ရှောင်ကြဥ်မှုတို့၌လည်း နည်းမှီး၍ ရှုပါ။〕
〔远离不与取与欲邪行时，也应仿照此例观照。〕
၂၂။ သမ္မာအာဇီဝ
二十二、正命
၁။ မိစ္ဆာဇီဝ၏ တည်ရာဝတ္ထုတို့ကို မလွန်ကျူးခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ မိစ္ဆာဇီဝမှ တွန့်ဆုတ်ခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ မိစ္ဆာဇီဝကို မပြုကျင့်သော သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ သဒ္ဓါ ဟိရီ သြတ္တပ္ပ အလိုနည်းခြင်း = အပ္ပိစ္ဆတာ စသော ဂုဏ် ပဒဋ္ဌာန်။
正命的四法如下：第一，以不越犯邪命的所依事为特相。第二，以从邪命退缩为作用。第三，以不从事邪命为现起。第四，以信、惭、愧、少欲等德为近因。
မိစ္ဆာဇီဝတစ်ခုကို ပုံစံအဖြစ် ဖော်ပြအပ်ပါသည်
以一种邪命为例
၁။ သူ့အသက်သတ်၍ ရရှိသော ပစ္စည်းကို သုံးစွဲခြင်းကို မလွန်ကျူးခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ သူ့အသက်သတ်၍ ရရှိသော ပစ္စည်းကို သုံးစွဲခြင်းမှ တွန့်ဆုတ်ခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ သူ့အသက်သတ်၍ ရရှိသော ပစ္စည်းကို သုံးစွဲခြင်းကို မပြုကျင့်သော သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ သဒ္ဓါ ဟိရီ သြတ္တပ္ပ အလိုနည်းခြင်း = အပ္ပိစ္ဆတာ စသော ဂုဏ် ပဒဋ္ဌာန်။
第一，以不越犯受用杀害生命所得财物之事为特相。第二，以从受用杀害生命所得财物之事退缩为作用。第三，以不受用杀害生命所得的财物为现起。第四，以信、惭、愧、少欲等德为近因。
ဤဝိရတိ သုံးပါးတို့ကို မကောင်းမှုကို ပြုခြင်းမှ စိတ်၏ မျက်နှာလွှဲတတ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်စေတတ် ကုန်သော သဘောတရားတို့ဟူ၍ မှတ်ပါ။
应把这三种离理解为令心转身背离作恶的法。
原书第 584 页
ရှင်းလင်းချက်များ
说明
ကာယဒုစ္စရိတာဒိဝတ္ထူနန္တိ ပရပါဏပရဓနပရဣတ္ထိအာဒီနံ။ အမဒ္ဒနံ မဒ္ဒနပဋိပက္ခဘာဝေါ။ ကာယဒုစ္စရိ- တာဒိဝတ္ထုတော သင်္ကောစနကိရိယာပဒေသေန ကာယဒုစ္စရိတာဒိတော ဧဝ သင်္ကောစနကိရိယာ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ န ဟိ ဝိရတိယော ဒုစ္စရိတဝတ္ထုနော အကိရိယပစ္စုပဋ္ဌာနာ ယုဇ္ဇန္တိ၊ အထ ခေါ ဒုစ္စရိတဿ၊ ဝိရတီနဉ္စ သောရစ္စဝသေန သင်္ကောစနံ၊ အကိရိယာနဉ္စ ဟိရောတ္တပ္ပါနံ ဇိဂုစ္ဆနာဒိဝသေနာတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော။
所谓“身恶行等的所依事”，是指他人的生命、财物、妻子等。“不侵犯”，是侵犯的对立。藉着说“从身恶行等的所依事退缩”这一动作，应知所说其实正是从身恶行等退缩。诸离不应以不造作恶行之所依事为现起，而应以不造作恶行为现起。离依乐于善行而退缩、不作为；惭与愧则依厌恶、怖畏等而退缩、不作为——这就是它们的差别。
(မဟာဋီ-၂-၁၄၈။)
（《大复注》2-148。）
ကာယဒုစရိုက် စသည်တို့၏ တည်ရာဝတ္ထုတို့ --- ဟူသည် သူ့အသက် သူ့ပစ္စည်း သူ့သား မယား စသည် တို့တည်း။ သူ့အသက်သည် သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်း ပါဏာတိပါတ ဒုစရိုက်မှု၏ တည်ရာဝတ္ထု ဖြစ်သည်။
身恶行等的所依事——是指他人的生命、财物、子女、妻子等。他人的生命，是杀害他命这一杀生恶行的所依事。
သူ့ပစ္စည်းသည် သူ့ပစ္စည်းကို မတရားယူခြင်း အဒိန္နာဒါန ဒုစရိုက်မှု၏ တည်ရာဝတ္ထု ဖြစ်သည်။ သူ့သားမယား သည် ကာမတို့၌ မှားယွင်းဖောက်ပြန် မမှန်ကန်သော အကျင့်ကို ကျင့်ခြင်း ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ ဒုစရိုက်မှု၏ တည်ရာဝတ္ထု ဖြစ်သည်။ ဤသို့ စသည်ဖြင့် သဘောပေါက်ပါလေ။
他人的财物，是不正当地拿取他人财物这一不与取恶行的所依事；他人的子女、妻子，是于诸欲中行为错误、越轨不正的欲邪行恶行之所依事。其余例子也应据此理解。
ကာယဒုစ္စရိတာဒိဝတ္ထုတော သင်္ကောစနရသာ --- ၌ ကာယဒုစရိုက် စသည်တို့၏ တည်ရာဝတ္ထုမှ တွန့်ဆုတ် ခြင်းကိရိယာကို ညွှန်ပြခြင်းဖြင့် ကာယဒုစရိုက် စသည်မှသာ တွန့်ဆုတ်ခြင်းကြိယာကို ဆိုလို၏ဟု မှတ်ပါ။ ဆိုလို သည်မှာ ကာယဒုစရိုက် စသည်တို့၏ တည်ရာဝတ္ထု ဖြစ်သည့် သူ့အသက်၊ သူ့ပစ္စည်း၊ သူ့သားမယား စသည်တို့မှ တွန့်ဆုတ်ခြင်း အမူအရာ မဟုတ်၊ ယင်း သူ့အသက်၊ သူ့ပစ္စည်း၊ သူ့သားမယား စသည့် ဒုစရိုက်၏ တည်ရာဝတ္ထု တို့၌ ကျူးလွန်ခြင်း ဒုစရိုက်လုပ်ငန်းမှသာ = သူ့အသက် သတ်ခြင်း၊ သူ့ပစ္စည်း မတရားယူခြင်း၊ သူ့သားမယား ပြစ်မှားခြင်းစသော ဒုစရိုက် လုပ်ငန်းရပ်မှသာ တွန့်ဆုတ်ခြင်းအမူအရာ ကြိယာဟု မှတ်ပါ ဟူလိုသည်။ အကြောင်း ကား ဤသို့တည်း။ --- အကိရိယပစ္စုပဋ္ဌာနာ --- အရ ဝိရတိတို့သည် ဒုစရိုက်၏ တည်ရာဝတ္ထုတို့ကို မပြုကျင့်သော သဘောတရား ဟု ယောဂီတို့၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူထင်ခြင်းတို့မှာ မသင့်လျော်သော သဘောတို့သာ ဖြစ်ကုန်၏။ အမှန်စင်စစ်
从身恶行等的所依事退缩为作用——藉“从身恶行等的所依事退缩”这一动作，所指其实正是从身恶行等退缩。意思是：这并非从作为身恶行等所依事的他人生命、财物、子女、妻子等退缩，而是从针对这些所依事所作的越犯恶行——即杀害他命、不正当地拿取他人财物、侵犯他人配偶等——退缩。不作为现起——若诸离显现于瑜伽行者之智为“不造作恶行的所依事”，那并不合理。事实上——
မှာမူ ယင်းဒုစရိုက်၏ တည်ရာဝတ္ထုတို့ကို လွန်ကျူးမှု ဒုစရိုက်ကို မပြုကျင့်သော သဘောတရားတို့ဟူ၍ ယင်း ဝိရတိတရားတို့ကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်း ရှုပွားနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူ ထင်လာမှုတို့သာ သင့်မြတ်ကုန်၏။ ဒုစရိုက်၏ တည်ရာဝတ္ထုကို မပြုကျင့်သည် မဟုတ်၊ ဒုစရိုက်ကိုသာ မပြုကျင့် သော သဘောတရားဟု ယောဂီတို့၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူ ထင်လာခြင်းသည်သာ သင့်မြတ်ကုန်၏ အသင့်ယုတ္တိ ရှိကုန်၏ ဟူလိုသည်။
——当瑜伽行者以观智摄取、观修这些离时，合理的显现是：它们是不作侵犯恶行所依事的恶行之法。不是不造作恶行的所依事，而是唯有不造作恶行，才应如此显现于瑜伽行者之智。
ဝိရတိနှင့် ဟိရီ သြတ္တပ္ပ --- ဟိရီ သြတ္တပ္ပတို့အရာ၌လည်း --- အကရဏရသ၊ သင်္ကောစနပစ္စုပဋ္ဌာနတို့ကို ဆိုခဲ့သောကြောင့် ဤဝိရတိအရာ၌ သင်္ကောစနရသနှင့် အကိရိယပစ္စုပဋ္ဌာနတို့သည် ၄င်းတို့နှင့် အဘယ်သို့ ထူးပါသနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိ၏၊ အဖြေမှာ ဤသို့ဖြစ်၏ --- ဝိရတိတို့ကား ကောင်းမှု၌ = သုစရိုက်တရား၌ မွေ့- လျော်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် ကာယဒုစရိုက် စသည်မှ တွန့်ဆုတ်ခြင်း၊ ကာယဒုစရိုက် စသည်ကို မပြုခြင်း ဖြစ်သည်။
离与惭、愧——前面说明惭与愧时，也说它们以不作恶为作用、以退缩为现起，因此有人可能会问：本处离的退缩作用与不作为现起，和惭、愧有何差别？答案如下：诸离是依乐于善法、善行之力，从身恶行等退缩而不作身恶行等。
ဟိရီ သြတ္တပ္ပတို့ကား ဒုစရိုက်ကို စက်ဆုပ်ခြင်း၊ ကြောက်ရွံ့ ထိတ်လန့်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ကာယဒုစရိုက် စသည်မှ တွန့်ဆုတ်ခြင်း ကာယဒုစရိုက် စသည်ကို မပြုခြင်း ဖြစ်သည်၊ ဤကား ဝိရတိတို့နှင့် ဟိရီ သြတ္တပ္ပတို့၏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် စသည်တို့၌ ထူးခြားမှု ဖြစ်သည်။ (မဟာဋီ-၂-၁၄၈။) သမ္မာဝါစာ --- ဝစီကမ္မဒွါရကထာယံ ပန စေတနာဝိရတိသဒ္ဒဝသေန တိဝိဓာ ဝါစာ နာမ။
惭与愧则是依厌恶恶行、害怕恶行之力，从身恶行等退缩而不作身恶行等。这就是离与惭、愧在作用、现起等方面的差别。（《大复注》2-148。）正语——《阿毗达磨义注》说：在语业门的解说中，所谓语依思、离与声音而分为三种。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၂၈။)
（《阿毗达磨义注》1-128。）
原书第 585 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း သမ္မာဝါစာသည် စေတနာသမ္မာဝါစာ၊ ဝိရတိသမ္မာဝါစာ၊ သဒ္ဒသမ္မာဝါစာအားဖြင့် သုံးမျိုး ရှိ၏။ ထိုတွင်- ၁။ အမှန်ကိုသာ ပြောဆိုခြင်းဟု ဆိုအပ်သော မချွတ်ယွင်းသောစကား = အမုသာဝါဒ၊ ၂။ ကောင်းသောစကားကို ပြောဆိုခြင်းဟု ဆိုအပ်သော မချောပစ် မကုန်းတိုက်သော = အပိသုဏဝါစာ၊ ၃။ ချစ်မြတ်နိုးဖွယ်ရာစကားကို ပြောဆိုခြင်းဟု ဆိုအပ်သော မကြမ်းတမ်းသောစကား = အဖရုသဝါစာ၊ ၄။ တရားကို ဟောကြားခြင်း ပြောဆိုခြင်းဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော မပြိန်ဖျင်းသော စကား = အသမ္ဖပ္ပလာပ --- ဤ အင်္ဂါလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော စကားကို ပြောဆိုကြောင်း ဖြစ်သော ဝုဋ္ဌော၊ အဘိညာဏ်ဇော၊ မဟာ ကုသိုလ်ဇော၊ မဟာကြိယာဇောနှင့် ယှဥ်သော စေတနာသည် စေတနာသမ္မာဝါစာ မည်၏။
正语分为思正语、离正语与声正语三种。其中：第一，只说真实而不虚妄之语；第二，说和合善语而不离间之语；第三，说可爱之语而不说粗恶语；第四，说法而不说绮语。作为说出具足这四项之语的原因，并与确定心、神通速行、大善速行或大唯作速行相应的思，称为思正语。
တစ်စုံတစ်ခု အမှုအတွက် လိမ်လည်လှည့်ပတ်ဖို့အချက်၊ ကုန်းတိုက်ဖို့အချက်၊ ကြမ်းတမ်းသောစကား ပြောဖို့အချက်၊ ပြိန်ဖျင်းသောစကား ပြောဖို့အချက် တစ်ခုခုပေါ်ခဲ့လျှင် ထိုလိမ်ညာမှု စသည့် ဝစီဒုစရိုက်မှ ရှောင် ကြဥ်၍ ဝစီဒုစရိုက် မဖြစ်သည့် သမ္မာဝါစာ စကားမျိုးကိုသာ ပြောဆိုလိုက်လျှင် ထိုပြောဆိုကြောင်း စိတ္တုပ္ပါဒ်၌ လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် စကားမပြောဘဲ ဆိတ်ဆိတ်နေခဲ့လျှင် ထိုဆိတ်ဆိတ်နေကြောင်း စိတ္တုပ္ပါဒ်၌လည်းကောင်း ဝစီဒုစရိုက်မှ ရှောင်ကြဥ်မှု = ဝိရတိသဘော ပါဝင်လျက် ရှိ၏၊ ထိုရှောင်ကြဥ်မှုသဘောကိုသာ ဝိရတိသမ္မာဝါစာဟု ဆိုရလေသည်။
如果出现为了某事而欺骗说谎、离间、说粗恶语或绮语的机会，若远离这些语恶行，只说不成语恶行的正语，那么在促成这一言说的心生起中含有离；若不说话而保持沉默，在促成沉默的心生起中也含有离。只有这种远离的性质，才称为离正语。
ဧတေသု ဟိ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ စေတနာပိ ဝဋ္ဋန္တိ ဝိရတိယောပိ။ အန္တေ တယော စေတနာသမ္ပယုတ္တာဝ။
在十种善行中，依次排列的前七项既可取思，也可取离；最后三项则只有与思相应的诸法。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၄၇။)
（《阿毗达磨义注》1-147。）
ကာယသုစရိုက် သုံးပါး၊ ဝစီသုစရိုက် လေးပါးတို့၏ တရားကိုယ်မှာ စေတနာကို အရကောက်လျှင်လည်း သင့်ကုန်၏၊ ဝိရတိကို အရကောက်လည်း သင့်ကုန်၏။ မနောသုစရိုက် သုံးပါးတို့တွင် အနဘိဇ္ဈာဟူသည် အလော- ဘ၊ အဗျာပါဒဟူသည် အဒေါသ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဟူသည် အမောဟ ဖြစ်၍ စေတနာနှင့် ယှဥ်ကုန်သော အလောဘ အဒေါသ အမောဟတို့ကိုသာ အရကောက်ယူခြင်းသည် သင့်မြတ်ပေ၏။
三种身善行与四种语善行的究竟法，既可取思，也可取离。三种意善行中，不贪是无贪，不嗔恚是无嗔，正见是无痴，所以应取与思相应的无贪、无嗔、无痴。
ထိုသမ္မာဝါစာ အမည်ရသည့် စကားကို ပြောဆိုရာ၌ အပြစ်ကင်းလတ် ကောင်းမြတ်သော စကားသံသည် သဒ္ဒသမ္မာဝါစာ မည်၏၊ ကထာသမ္မာဝါစာ ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။
说出这种称为正语的言语时，那无过、善美的言语声称为声正语，也称为言说正语。
ဤသုံးမျိုးတို့တွင် ဤဝိရတိစေတသိက်ပိုင်း၌ ဝိရတိသမ္မာဝါစာကိုသာ အလိုရှိအပ်ပေသည်။ ဤသမ္မာဝါစာ ဝိရတိဖြင့် ရှောင်ကြဥ်ထိုက်သော ဒုစရိုက်အားလုံးသည် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းနှင့် ဆက်သွယ်ခြင်း မရှိစေရ။
在这三种正语中，本离心所部分所指的只是离正语。由正语之离所远离的一切恶行，都不得与谋生相关。
သမ္မာကမ္မန္တ --- သမ္မာကမ္မန္တသည်လည်း ကိရိယာ စေတနာ ဝိရတိအားဖြင့် သုံးမျိုး ရှိ၏။ ထိုတွင် အပြစ် မရှိသော လုပ်ငန်းကိစ္စရပ်ကို ပြုလုပ်နေသူ၏ ကိုယ်အမူအရာသည် ကိရိယာသမ္မာကမ္မန္တ မည်၏။ ထို အပြစ် မရှိသော ကိစ္စလုပ်ငန်းရပ်ကို ပြုလုပ်ကြောင်း စေတနာသည် စေတနာကမ္မန္တ မည်၏။ တစ်စုံတစ်ခုသော ကာယ ဒုစရိုက်ကို ပြုဖို့အချက် ပေါ်လာသည့်အခါ မပြုဘဲ ရှောင်ကြဥ်လိုက်လျှင် (အခြားသော တစ်စုံတစ်ခုသော အမှုကို ပြုသည် ဖြစ်စေ မပြုသည် ဖြစ်စေ) ဝိရတိသမ္မာကမ္မန္တ ဖြစ်၏။ ဤသမ္မာကမ္မန္တ ဝိရတိဖြင့် ရှောင်ကြဥ်ထိုက်သော ဒုစရိုက်အားလုံးသည် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းနှင့် ဆက်သွယ်ခြင်း မရှိစေရ။ ဝိရတိ စေတသိက်ပိုင်း၌ ဝိရတိသမ္မာ- ကမ္မန္တကိုသာ အလိုရှိအပ်ပေသည်။
正业——正业也依行为、思与离分为三种。其中，正在从事无过失事务者的身体行为称为行为正业；促成这项无过失事务的思称为思正业；当造作某种身恶行的机会出现时，若不去实行而予以远离，那么无论另有实行某种事务与否，这种远离都称为离正业。由正业之离所远离的一切恶行，都不得与谋生相关。本离心所部分所指的只是离正业。
သမ္မာအာဇီဝ --- သမ္မာအာဇီဝသည် ဝီရိယ ဝိရတိအားဖြင့် နှစ်မျိုးပြား၏။ ထိုတွင် မိရိုးဖလာအတိုင်း လယ်ထွန်မှု တရားသောနည်းလမ်းဖြင့် ကုန်သွယ်မှု စသည်ကို ပြု၍လည်းကောင်း၊ ရဟန်းတော်ဖြစ်လျှင် သစ်သီး ပေးခြင်း ပန်းပေးခြင်း ဆေးကုခြင်း လူတို့၏အစေအပါး အခိုင်းခံခြင်း စသည့် ကုလဒူသန အနေသန မိစ္ဆာဇီဝတို့နှင့်
正命——正命依精进与离分为两种。在家人依家传从事耕田、如法经商等；比丘则不混杂赠送果实、赠送花、替人治病、供人使唤等污家、非法求取与邪命，只依如法方式、世尊所许可的方式求取四种资具。以这些方式谋生者在耕田、经商、托钵等时所生起的正精进——