二十八种色法：色蕴论章（之三）
《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版
特相等四法篇 · 原书第 70–96 页 · 221 个翻译单元
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 70 页
၁၇။ ဟဒယဝတ္ထု
十七、心所依处色
၁။ မနောဓာတုမနောဝိညာဏဓာတူနံ နိဿယလက္ခဏံ ဟဒယဝတ္ထု။
‘一、心所依处以作为意界与意识界的依止为特相。’
၂။ တာသညေဝ ဓာတူနံ အာဓာရဏရသံ၊ ၃။ ဥဗ္ဗဟနပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ၄။ စတုမဟာဘူတပဒဋ္ဌာနံ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၇၇။) ၁။ မနောဓာတ် + မနောဝိညာဏဓာတ်တို့၏ မှီရာဖြစ်ခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ ထိုဓာတ်နှစ်ပါးတို့၏သာလျှင် တည်ရာဖြစ်ခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ ထိုဓာတ်နှစ်ပါးတို့ကို ထမ်းဆောင်ထားတတ်သော သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ မိမိ (ဟဒယဝတ္ထု)၏မှီရာ ကလာပ်တူ ကမ္မဇမဟာဘုတ် ပဒဋ္ဌာန်။
‘二、以作为这两界的立足处为作用；三、以承载这两界而现起；四、以四大种为近因。’简释：一、以作为意界、意识界二者的依止为特相；二、只以作为这两界的立足处为作用；三、以承载这两界而现起；四、以同聚、为心所依处本身所依的业生四大种为近因。（《清净道论》2-77。）
နှလုံးအိမ်အတွင်းဝယ် ပုန်းညက်စေ့ခန့် ပမာဏရှိသော တွင်းငယ်၌ တည်ရှိသော တစ်လက်ဖက်မျှသော သွေးကို အမှီပြု၍ --- ၁။ ပထဝီဓာတ်က တည်ရာအဖြစ် ကောင်းစွာ ဆောင်ထားခြင်းကိစ္စ၊ ၂။ အာပေါဓာတ်က ဖွဲ့စည်းပေးခြင်းကိစ္စ၊ ၃။ တေဇောဓာတ်က ရင့်ကျက်စေခြင်းကိစ္စ၊ ၄။ ဝါယောဓာတ်က တွန်းကန်ပေးခြင်းကိစ္စ၊ ဤကိစ္စတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုအပ်သည် ကျေးဇူးပြုပေးသည် ဖြစ်၍ အားပေးထောက်ပံ့တတ်သော ဥပတ္ထမ္ဘက သတ္တိ ရှိကုန်သော ဥတုဇရုပ်-စိတ္တဇရုပ်-အာဟာရဇရုပ်တို့ကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်သော ဥတု-စိတ်-အာဟာရတို့က အားပေးထောက်ပံ့အပ်သည် ဖြစ်၍ ဇီဝိတိန္ဒြေက စောင့်ရှောက်ပေးအပ်သည် ဖြစ်၍ မနောဓာတ် မနောဝိညာဏ ဓာတ်တို့နှင့်တကွ ယှဥ်ဖက်စိတ်စေတသိက် သမ္ပယုတ်တရားတို့၏ မှီရာဝတ္ထု ဖြစ်ခြင်းကိစ္စကို ပြီးစီးစေလျက် တည်နေပေသည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၇၈။) မနောဓာတ် + မနောဝိညာဏဓာတ်နှစ်ပါးကို ဟဒယဝတ္ထုရုပ်က မှီရာ နိဿယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု
心所依处依托于心脏内一处约种子大小的小腔中、约半掬之量的血而存在。地界以承托为作用，水界以黏结组织为作用，火界以令其成熟为作用，风界以推动为作用；心所依处受到四界这些作用的资助，又受到能够各自生色、具有扶助力的时节、心与食的扶助，并由色命根守护，由此成办作为意界、意识界以及与它们相应的心所法之依处的作用。（《清净道论》2-78。）心所依处色以——
ပေး၏၊ ထိုသို့ နိဿယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးနေရကား ထိုဓာတ်နှစ်ပါးတို့၏ တည်ရာဖြစ်သောကြောင့် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုဆင်ခြင်လိုက်သည့်အခါ ဓာတ်နှစ်ပါးကို မိမိဟဒယဝတ္ထု၏ အထက်ပေါ်မှာတင်လျက် ထမ်း ဆောင်ထားသကဲ့သို့ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ ရှေးရှူထင်လာပေသည်။ (မဟာဋီ-၂-၉၈။) ဟဒယဒသကကလာပ်၌ (၁ဝ)မျိုးသော ရုပ်တရားတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူပြီးနောက် ဟဒယဝတ္ထုကို ရွေးထုတ်၍ အထက်ပါ လက္ခဏ-ရသ စသည်တို့ကို ရှုပါ။
——依止缘力资助意界与意识界。正因为它以依止缘力资助这两界，并作为两界的立足处，瑜伽行者以观智观照时，这两界会在智中显现得仿佛被放在各自心所依处上、由它承载一般。（《大复注》2-98。）以智分别心所依处十法聚中的十种色法后，应选出心所依处色，依上述特相、作用等加以观照。
ဝသန္တိ စိတ္တ စေတသိကာ ဧတ္ထာတိ ဝတ္ထု၊ ဟဒယမေဝ ဝတ္ထု ဟဒယ ဝတ္ထု။ --- ဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည် မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ်တို့၏ မှီရာဖြစ်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိရကား ထိုဓာတ်နှစ်ပါးဟူသော စိတ် စေတသိက် တို့၏ နေရာဖြစ်သည် ဟူလိုသည်။ လောက၌ တစ်စုံတစ်ခုသော ဝတ္ထုသည် တစ်စုံတစ်ခုသော ဝတ္ထု၌ တည်သည် နေသည်ကဲ့သို့ (အဆောက်အအုံ တစ်ခုပေါ်၌ လူတစ်ယောက် ရပ်တည်နေသကဲ့သို့) စင်စစ်အားဖြင့် တည်သည် နေသည် မဟုတ်၊ ပရမတ်တရားတို့သည် ကြောင့်ကြမဲ့သော နိဗျာပါရဓမ္မ ဖြစ်သောကြောင့် တရားတစ်ပါးနှင့် တရားတစ်ပါး စပ်၍ဖြစ်ကာမျှကိုပင် တည်သည် နေသည် ဆိုသတည်း။ အရာရာတိုင်း၌ နည်းတူတည်း။
‘心与心所住于此，故名依处；心脏本身之依处，故名心所依处。’由于心所依处色具有作为意界、意识界之依止的特相，所以说它是这两界——也就是心与心所——的住处。这里的‘住’并不像世间一物实际立于另一物之上，例如一个人站在建筑物上。究竟法是不作意志性活动的无作用法（nibyāpāra-dhamma）；一法只因与另一法相联而生，便借说为‘住于’或‘存在于’彼处。其他一切场合也应如此理解。
(ပြည်-ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဿယ-၃-၂၁၆။)
缅文出处原串：‘(ပြည်-ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဿယ-၃-၂၁၆။)’（缅文《清净道论依止》3-216。）
原书第 71 页
နှလုံးသား နှင့် နှလုံးသွေး
心脏与心血
ဟဒယမည်သော နှလုံးသား = နှလုံးအိမ်သည် အရောင်အဆင်းအားဖြင့် ပဒုမ္မာကြာပွင့်၏ ပြင်ဘက်၌ရှိ သော အရောင်အဆင်းကဲ့သို့ ဖျော့တော့ကြော့သွေးသော အရောင်အဆင်း ရှိ၏ (= နီဖျော့ဖျော့ရောင် ဟူလိုသည်၊) ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် အပေါ်ပွင့်ချပ်ကို ခွာ၍ စောက်ထိုးဆွဲထားသော ပဒုမ္မာကြာပုံသဏ္ဌာန် ရှိ၏။ အပြင်အပ သားကား ပြေပြစ်ချောမြေ့၏၊ အတွင်းသားကား သပွတ်သီးအူကဲ့သို့ ရှုပ်ထွေး၏၊ ပညာရှိသသူအား အထက်ထိပ်- ဖျား အနည်းငယ် ပွင့်ယောင်ရှိ၏။ ပညာမဲ့သသူ ပညာနုံ့သသူအား အထက်ထိပ်ဖျား ငုံယောင် ရှိ၏။ ယင်းနှလုံးသား ၏ အတွင်း၌ ပုန်းညက်စေ့ တည်ရာမျှလောက်သော တွင်းငယ်ဝယ် တစ်လက်ဆွမ်းခွဲမျှလောက်သော သွေးသည် တည်နေ၏။ ယင်းသွေး၌ ဟဒယဒသကကလာပ်ပေါင်း များစွာရှိ၏၊ (ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းတွင် ရေးသားတင်ပြခဲ့သည့် အတိုင်း ရုပ်ကလာပ် အမျိုးအစား (၆)မျိုး၊ ရုပ်အမျိုးအစား (၅၄)မျိုး ရှိ၏။) ယင်း ဟဒယဒသကကလာပ်တို့တွင်
所谓心脏（hadaya），颜色如红莲花外侧，呈淡红色；形状如把上方花瓣剥下后倒悬的红莲。外表平滑，内里则如丝瓜瓤般错综。智慧敏锐者的心脏上端略呈开放，智慧迟钝者的上端略呈闭合。心脏内部有一处约种子大小的小腔，其中存有约半掬之量的血。血中有许多心所依处十法聚；如色业处篇所述，共有六类色聚、五十四种色法。在这些心所依处十法聚中——
ဟဒယဝတ္ထုရုပ် ပါဝင်၏။ ယင်းဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍ မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ်တို့သည် ဖြစ်ပေါ်ကြ ကုန်၏။ ထိုသွေးသည် --- ၁။ ရာဂ ထူပြောသောသူအား နီသောအဆင်း ရှိ၏။
——含有心所依处色。意界与意识界依止该色而生。这些血的颜色如下：一、贪行增盛者，血色为红。
၂။ ဒေါသ ထူပြောသောသူအား မည်းသောအဆင်း ရှိ၏။
二、嗔行增盛者，血色为黑。
၃။ မောဟထူပြောသောသူအား သားဆေးရည်နှင့် တူသောအဆင်း ရှိ၏။
三、痴行增盛者，血色如洗肉水。
၄။ ဝိတက် ထူပြောသောသူအား ပဲကုလားပြုတ်ရည်နှင့် တူသောအဆင်း ရှိ၏။
四、寻行增盛者，血色如煮鹰嘴豆之水。
၅။ သဒ္ဓါ ထူပြောသောသူအား မဟာလှေကားပန်းပွင့်နှင့် တူသောအဆင်း ရှိ၏။
五、信行增盛者，血色如名为‘摩诃勒迦’的花。
၆။ ပညာ ထူပြောသောသူအား ကျောက်ရည်တိုးစိမ့်သောငှာ ကောင်းစွာသွေးအပ်ပြီးသော အကြွင်းမဲ့ ဆေး ကြောပွတ်တိုက်ထားအပ်သော ပတ္တမြားစစ်ကဲ့သို့ အရောင်ရှိသည်၊ ကြည်လင်သည် အထူးသဖြင့် ကြည်လင် သည် မနောက်ကျုသည် ဖြူစင်သည် ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်သည်ဖြစ်၍ တောက်ပသော အရောင်ရှိ၏
六、慧行增盛者，血色如为使宝石光泽渗透而善加琢磨、洗净、擦亮的纯红宝石：色泽澄明、格外澄明，毫不混浊，洁白清净，四周通透而光辉明亮。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂၈။ ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၄၈။)
缅文出处原串：‘(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂၈။ ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၄၈။)’（《殊胜义注》2-228；《清净道论》1-248。）
ဤသို့ စရိုက် (၆)ပါးနှင့်လျော်သော အရောင်အဆင်းရှိသော ထိုနှလုံးသွေးကိုမှီ၍ နှလုံးသား၏ အတွင်း၌ တည်သော ပရမတ္ထတရားကိုယ် အနက်သဘောအားဖြင့် ဟဒယမည်သော ရုပ်သည်ပင်လျှင် မနောဓာတ် + မနောဝိညာဏဓာတ်ဟူသော စိတ်-စေတသိက်တို့၏ တည်ရာဖြစ်သည် ဟူလို။ ထိုသွေးများကို ပြန့်နှံ့လျက် တည်နေ သော ဝတ္ထုရုပ်တစ်မျိုးကို ဟဒယဟု ခေါ်ဆိုခြင်းသည် ဧကဒေသူပစာရ စကားတည်း။
如上所述，依托于符合六种性行而呈现相应颜色的心血、在心脏内部存在的色法，就究竟法的法体而言称为‘心所依处’；意思是，它是意界与意识界，即心与心所的立足处。把遍在这些血中的一种所依处色称为‘心脏（hadaya）’，属于一分借称（ekadesūpacāra）。
ဟဒယန္တိ ဟဒယမံသံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂၈၊ ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၄၈။) နှလုံးသား နှလုံးအိမ်တစ်ခုလုံးကို ဟဒယဟု ဆို၏။ အပေါင်းဖြစ်သော နှလုံးသား နှလုံးအိမ်တစ်ခုလုံး၏ ဟဒယဟူသော အမည်ကို အစိတ်ဖြစ်သော နှလုံးအိမ်အတွင်း တွင်းငယ်၌ တည်ရှိသော သွေးများကို ပြန့်နှံ့လျက် တည်နေသော ဝတ္ထုရုပ်တစ်စိတ်၌ တင်စား၍ အစိတ်ဖြစ်သော ဝတ္ထုရုပ်တစ်စိတ်ကို ဟဒယဟု ခေါ်ဝေါ်ထား သောကြောင့် ဧကဒေသူပစာရ စကားတည်း။ (ဧကဒေသျူပစာဟုလည်း ဆိုကြ၏။)
‘所谓心脏，是指心肌。’心脏或整个心室称为 hadaya；又把这一整体之名借用于其中的一部分——即遍在心脏小腔内诸血中的一分所依处色——也把这一部分称为 hadaya，所以称为‘一分借称’（ekadesūpacāra；亦写作 ekadesyūpacāra）。
ဟဒယဝတ္ထုကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
佛陀曾宣说心所依处色
ဤရုပ်ကို ''ဟဒယဝတ္ထု''ဟု နာမည်တပ်၍ တိုက်ရိုက် ဟောကြားထားတော်မူသော ပါဠိတော်ကား မရှိ၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီ ရူပကဏ္ဍ ပါဠိတော်သည် ရုပ်ဟူသမျှကို ထုတ်ဆောင် ဟောကြားထားတော်မူသော ပါဠိတော်ပင် ဖြစ်၏။ ထိုပါဠိတော်၌သော်မှ ထုတ်ပြခြင်း မရှိ၊ သို့သော် ထိုထို ပါဠိတော်များကို သဲလွန်စပြု၍ ဤဝတ္ထုရုပ် ရှိ
巴利圣典中没有直接以‘心所依处（hadayavatthu）’为名而宣说这种色法的文字。《法集论·色品》本是举示一切色法的圣典，却也没有列出它。然而，义注与复注依据其他巴利圣典中的线索，接受这种所依处色应当存在——
原书第 72 页
ထိုက်ကြောင်းကို အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့က လက်ခံထားတော်မူကြလေသည်။
——这一点。
သဲလွန်စပါဠိတော် --- ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနော- ဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏဓာတုယာ စ တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
圣典线索——巴利《发趣论》引文（缅文转写）：‘ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနော- ဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏဓာတုယာ စ တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။’
(ပဋ္ဌာန-၁-၅။)
缅文出处原串：‘(ပဋ္ဌာန-၁-၅။)’（《发趣论》1-5。）
အကြင်ရုပ်တရားကို မှီ၍ မနောဓာတ်သည်လည်းကောင်း၊ မနောဝိညာဏဓာတ်သည်လည်းကောင်း ဖြစ်ကြ ကုန်၏၊ ထိုရုပ်သည် မနောဓာတ်အားလည်းကောင်း၊ မနောဝိညာဏဓာတ်အားလည်းကောင်း၊ ထိုမနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ်တို့နှင့် ယှဥ်ဖက် စေတသိက်တို့အားလည်းကောင်း မှီရာ နိဿယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။
译：‘意界与意识界依止某一色法而生；该色法以依止缘，资助意界、意识界以及与这两界相应的诸心所法。’
ဤကား အာဂမယုတ္တိတည်း။ အာဂုံ ပါဠိတော်ပင်တည်း။ ဟဒယဝတ္ထုသည် မနောဓာတ် မနောဝိညာဏ ဓာတ်တို့၏ မှီရာလက္ခဏာရှိ၏ဟူသော အဆိုအမိန့်နှင့် ပတ်သက်၍ အာဂုံပါဠိအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အကြောင်း ယုတ္တိအားဖြင့်လည်းကောင်း နှစ်မျိုးအားဖြင့် သိသင့်ရာ အထက်ပါ ပါဠိတော်မှာ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ရှိကြောင်း အာဂုံ ပါဠိတော်ပင် ဖြစ်သည်။ ဤပါဠိတော်ကို ထောက်ထားလျှင် --- ၁။ စက္ခုဝိညာဏ်၏မှီရာ စက္ခုဝတ္ထု၊ ၂။ သောတဝိညာဏ်၏မှီရာ သောတဝတ္ထု၊ ၃။ ဃာနဝိညာဏ်၏မှီရာ ဃာနဝတ္ထု၊ ၄။ ဇိဝှါဝိညာဏ်၏မှီရာ ဇိဝှါဝတ္ထု၊ ၅။ ကာယဝိညာဏ်၏မှီရာ ကာယဝတ္ထုများ ရှိသကဲ့သို့၊ ၆။ မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ်တို့၏မှီရာ ဝတ္ထုရုပ်တစ်မျိုး ရှိသည်ဟု ယူဆရပေမည်။
这是教证理趣（āgama-yutti），也就是可诵持的圣典根据。关于‘心所依处以作为意界、意识界的依止为特相’这一说法，应从教证与理证两方面了知；上述巴利文便是证明心所依处色存在的教证。依据这段圣典，正如有眼识所依的眼所依处、耳识所依的耳所依处、鼻识所依的鼻所依处、舌识所依的舌所依处，以及身识所依的身所依处，也应承认还有一种意界、意识界所依的所依处色。
ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၌ မဟောခြင်း၏ အကြောင်း
《法集论》中未予讲说的原因
ထိုဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ်တို့၏မှီရာ ဝတ္ထုရုပ်တစ်မျိုး ရှိသင့်လျှင် ဓမ္မသင်္ဂဏီ ရူပကဏ္ဍပါဠိတော်၌ အဘယ်ကြောင့် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို ဟောတော်မမူပါသနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိ၏။ အဖြေကား ဓမ္မသင်္ဂဏီ ရူပကဏ္ဍပါဠိတော်၌ကား အာရမ္မဏ ဒုကဒေသနာ ပျက်မည်စိုးသောကြောင့် ဝတ္ထုဒုက်ကိုလည်း ဟောတော်မမူဘဲ ချန်လှပ်ထားတော်မူသည်။
既然如上所说，应有一种意界、意识界所依的所依处色，便可能有人问：为什么《法集论·色品》没有宣说心所依处色？答案是：为了避免《法集论·色品》中的所缘二法组教说遭到破坏，佛陀也没有宣说所依二法组，而将它省略。
စက္ခုဝိညာဏ် စသည်တို့သည် ဧကန်အားဖြင့် စက္ခုဝတ္ထု စသည်လျှင်မှီရာရှိကုန်သကဲ့သို့ ဤအတူ မနော ဝိညာဏ်သည် ဧကန်အားဖြင့် ဟဒယဝတ္ထုလျှင် မှီရာရှိသည်ကား မဟုတ်ပေ။ (ပဉ္စဝေါကာရဘုံဝယ် မနောဝိညာဏ် သည် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကိုမှီ၍ ဖြစ်ငြားသော်လည်း စတုဝေါကာရဘုံ၌ မနောဝိညာဏ်သည် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကိုမှီ၍ မဖြစ်ပေ။) ဤသည်မှာလည်း အကြောင်းတစ်ရပ် ဖြစ်၏။
眼识等必定只依眼所依处等而生，意识却不一定只依心所依处而生：在五蕴有地，意识依心所依处色而生；在四蕴有地，意识则不依心所依处色而生。这也是一个理由。
တစ်ဖန် ရူပကဏ္ဍပါဠိတော်၌ ဧကက-ဒုက-တိကမှစ၍ ဧကာဒသကတိုင်အောင် ရုပ်တရားတို့ကို နည်းအမျိုး မျိုးဖြင့် စုပုံလျက် ဟောကြားထားတော်မူ၏။
再者，《法集论·色品》从一法组、二法组、三法组乃至十一法组，以种种方式把诸色法归组而说。
ထိုတွင် ဝတ္ထုဒုက စသော ဒေသနာတော်သည် မှီတတ်သောတရားနှင့် စပ်သဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာရ၏။ ဒုက ဒေသနာတော်၌ --- ၁။ အတ္ထိ ရူပံ စက္ခုဝိညာဏဿ ဝတ္ထု၊ အတ္ထိ ရူပံ စက္ခုဝိညာဏဿ န ဝတ္ထု။
其中，所依二法组等教说，是就能作为所依的法而建立的。在二法组教说中，巴利原文（缅文转写）：‘၁။ အတ္ထိ ရူပံ စက္ခုဝိညာဏဿ ဝတ္ထု၊ အတ္ထိ ရူပံ စက္ခုဝိညာဏဿ န ဝတ္ထု။’
၂။ အတ္ထိ ရူပံ သောတဝိညာဏဿ ဝတ္ထု၊ အတ္ထိ ရူပံ သောတဝိညာဏဿ န ဝတ္ထု။
‘၂။ အတ္ထိ ရူပံ သောတဝိညာဏဿ ဝတ္ထု၊ အတ္ထိ ရူပံ သောတဝိညာဏဿ န ဝတ္ထု။’
原书第 73 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း ၃။ အတ္ထိ ရူပံ ဃာနဝိညာဏဿ ဝတ္ထု၊ အတ္ထိ ရူပံ ဃာနဝိညာဏဿ န ဝတ္ထု။
‘၃။ အတ္ထိ ရူပံ ဃာနဝိညာဏဿ ဝတ္ထု၊ အတ္ထိ ရူပံ ဃာနဝိညာဏဿ န ဝတ္ထု။’
၄။ အတ္ထိ ရူပံ ဇိဝှါဝိညာဏဿ ဝတ္ထု၊ အတ္ထိ ရူပံ ဇိဝှါဝိညာဏဿ န ဝတ္ထု။
‘၄။ အတ္ထိ ရူပံ ဇိဝှါဝိညာဏဿ ဝတ္ထု၊ အတ္ထိ ရူပံ ဇိဝှါဝိညာဏဿ န ဝတ္ထု။’
၅။ အတ္ထိ ရူပံ ကာယဝိညာဏဿ ဝတ္ထု၊ အတ္ထိ ရူပံ ကာယဝိညာဏဿ န ဝတ္ထု။ (အဘိ-၁-၁၄၆။) ၁။ အတ္ထိ ရူပံ စက္ခုဝိညာဏဿ ဝတ္ထု = စက္ခုဝိညာဏ်၏မှီရာ ဝတ္ထုရုပ်သည် ရှိ၏။ (စက္ခုဝတ္ထုကို ပြတော်မူ လိုသည်။) အတ္ထိ ရူပံ စက္ခုဝိညာဏဿ န ဝတ္ထု = စက္ခုဝိညာဏ်၏ မှီရာမဟုတ်သော ရုပ်များသည်လည်း ရှိ၏။ (စက္ခုဝတ္ထုရုပ်မှ ကြွင်းသမျှ ရုပ်အားလုံးကို ပြတော်မူလိုသည်။) ဤသို့စသည်ဖြင့် သောတဝိညာဏ် ဃာနဝိညာဏ် ဇိဝှါဝိညာဏ် ကာယဝိညာဏ်တို့၏ အသီးအသီးသော မှီရာဝတ္ထုရုပ် ဖြစ်ကြသည့် သောတဝတ္ထု ဃာနဝတ္ထု ဇိဝှါဝတ္ထု ကာယဝတ္ထု ရုပ်တရားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ယင်းဝိ- ညာဏ် အသီးအသီး၏ မှီရာဝတ္ထု မဟုတ်သော ရုပ်တရားတို့ကိုလည်းကောင်း ခွဲခြား၍ ဟောကြားထားတော်မူ၏။
‘၅။ အတ္ထိ ရူပံ ကာယဝိညာဏဿ ဝတ္ထု၊ အတ္ထိ ရူပံ ကာယဝိညာဏဿ န ဝတ္ထု။ (အဘိ-၁-၁၄၆။)’第一组译为：‘有作为眼识所依的色法（即眼所依处）；也有不作为眼识所依的色法（即除眼所依处色以外的一切色法）。’同样，圣典分别宣说耳识、鼻识、舌识与身识各自所依的耳、鼻、舌、身所依处色，以及不作为各识所依的一切其他色法。
ဤသို့ ဟောကြားတော်မူပြီးလျှင် --- မနောဓာတ် + မနောဝိညာဏဓာတ် အမည်ရသော အကြင်မနောဝိညာဏ် သည်လည်း (ပဉ္စဝေါကာရဘုံဝယ်) ဧကန်အားဖြင့် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကိုသာ မှီ၍ ဖြစ်၏၊ ထိုမနောဝိညာဏ်နှင့် စပ်သဖြင့်လည်း --- ၆။ အတ္ထိ ရူပံ မနောဝိညာဏဿ ဝတ္ထု။ အတ္ထိ ရူပံ မနောဝိညာဏဿ န ဝတ္ထု။ = မနောဝိညာဏ်၏ မှီရာဖြစ်သော ဝတ္ထုရုပ်သည် ရှိ၏။ (ဟဒယဝတ္ထုတည်း။) မနောဝိညာဏ်၏ မှီရာမဟုတ်သော ရုပ်သည် ရှိ၏။ (ဟဒယဝတ္ထုမှကြွင်းသော ရုပ်အားလုံးတည်း။) ဤ (၆)ခုမြောက် ဒုက်ကို ဟောပြတော်မူသင့်ပါလျက် ဘုရားရှင်သည် ဟောပြတော် မမူပေ။
如此宣说以后，意界与意识界合称的意识，在五蕴有地也必定只依心所依处色而生。照理，与这种意识有关还应宣说第六组：‘အတ္ထိ ရူပံ မနောဝိညာဏဿ ဝတ္ထု။ အတ္ထိ ရူပံ မနောဝိညာဏဿ န ဝတ္ထု။’译：‘有作为意识所依的所依处色，即心所依处；也有不作为意识所依的色法，即除心所依处以外的一切色法。’然而，佛陀并未宣说这第六个二法组。
အကယ်၍ ဟောတော်မူလျှင် --- ''အတ္ထိ ရူပံ မနောဝိညာဏဿ ဝတ္ထု = မနောဝိညာဏ်၏ မှီရာဖြစ်သော ဝတ္ထုရုပ်သည် ရှိ၏'' --- ဟူသော ဤစကားအရ မနောဝိညာဏ်၏မှီရာ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို ကောက်ယူ၍၊ ''အတ္ထိ ရူပံ မနောဝိညာဏဿ န ဝတ္ထု = မနောဝိညာဏ်၏ မှီရာမဟုတ်သော ရုပ်သည် ရှိ၏''ဟူသော ဤစကားအရ ဟဒယဝတ္ထုမှ ကြွင်းသမျှ ရုပ်အားလုံးကို ကောက်ယူရပေလိမ့်မည်။ ဤသို့ ကောက်ယူ၍ ရနိုင်ဖွယ်ရာ ရှိသော် လည်း၊ ယင်း ဝတ္ထုဒုက်နှင့် တစ်ဆက်တည်း ဟောရမည့် အာရမ္မဏဒုက် စသည်တို့သည် ဝတ္ထုဒုက်နှင့် လျော်ညီ သော ဒုက် စသည်တို့ မဖြစ်နိုင်ကုန်။
如果宣说，那么依‘有作为意识所依的所依处色’，可取心所依处色；依‘有不作为意识所依的色法’，可取除心所依处以外的一切色法。所依二法组本身虽能如此成立，与它相续宣说的所缘二法组等，却无法成为与所依二法组相应、结构一致的二法组。
မလျော်ညီပုံကို ထပ်မံ၍ ရှင်းလင်း တင်ပြအပ်ပါသည်။
下面进一步说明其不相应之处。
၁။ အတ္ထိ ရူပံ စက္ခုဝိညာဏဿ အာရမ္မဏံ၊ အတ္ထိ ရူပံ စက္ခုဝိညာဏဿ နာရမ္မဏံ။
一、巴利原文（缅文转写）：‘အတ္ထိ ရူပံ စက္ခုဝိညာဏဿ အာရမ္မဏံ၊ အတ္ထိ ရူပံ စက္ခုဝိညာဏဿ နာရမ္မဏံ။’
၂။ အတ္ထိ ရူပံ သောတဝိညာဏဿ အာရမ္မဏံ၊ အတ္ထိ ရူပံ သောတဝိညာဏဿ နာရမ္မဏံ။
二、‘အတ္ထိ ရူပံ သောတဝိညာဏဿ အာရမ္မဏံ၊ အတ္ထိ ရူပံ သောတဝိညာဏဿ နာရမ္မဏံ။’
၃။ အတ္ထိ ရူပံ ဃာနဝိညာဏဿ အာရမ္မဏံ၊ အတ္ထိ ရူပံ ဃာနဝိညာဏဿ နာရမ္မဏံ။
三、‘အတ္ထိ ရူပံ ဃာနဝိညာဏဿ အာရမ္မဏံ၊ အတ္ထိ ရူပံ ဃာနဝိညာဏဿ နာရမ္မဏံ။’
၄။ အတ္ထိ ရူပံ ဇိဝှါဝိညာဏဿ အာရမ္မဏံ၊ အတ္ထိ ရူပံ ဇိဝှါဝိညာဏဿ နာရမ္မဏံ။
四、‘အတ္ထိ ရူပံ ဇိဝှါဝိညာဏဿ အာရမ္မဏံ၊ အတ္ထိ ရူပံ ဇိဝှါဝိညာဏဿ နာရမ္မဏံ။’
၅။ အတ္ထိ ရူပံ ကာယဝိညာဏဿ အာရမ္မဏံ၊ အတ္ထိ ရူပံ ကာယဝိညာဏဿ နာရမ္မဏံ။ (အဘိ-၁-၁၄၆-၁၄၇။)
五、‘အတ္ထိ ရူပံ ကာယဝိညာဏဿ အာရမ္မဏံ၊ အတ္ထိ ရူပံ ကာယဝိညာဏဿ နာရမ္မဏံ။ (အဘိ-၁-၁၄၆-၁၄၇။)’
原书第 74 页
၁။ စက္ခုဝိညာဏ်၏ အာရုံဖြစ်သော ရုပ်သည် ရှိ၏။ (ရူပါရုံတည်း။) စက္ခုဝိညာဏ်၏ အာရုံမဟုတ်သော ရုပ်သည် ရှိ၏။ (ရူပါရုံမှ ကြွင်းသော ရုပ်အားလုံးတည်း။) ၂။ သောတဝိညာဏ်၏ အာရုံဖြစ်သော ရုပ်သည်ရှိ၏။ (သဒ္ဒါရုံတည်း။) သောတဝိညာဏ်၏ အာရုံမဟုတ် သော ရုပ်သည် ရှိ၏။ (သဒ္ဒါရုံမှ ကြွင်းသော ရုပ်အားလုံးတည်း။) ၃။ ဃာနဝိညာဏ်၏ အာရုံဖြစ်သော ရုပ်သည် ရှိ၏။ (ဂန္ဓာရုံတည်း။) ဃာနဝိညာဏ်၏ အာရုံမဟုတ်သော ရုပ်သည် ရှိ၏။ (ဂန္ဓာရုံမှ ကြွင်းသော ရုပ်အားလုံးတည်း။) ၄။ ဇိဝှါဝိညာဏ်၏ အာရုံဖြစ်သော ရုပ်သည် ရှိ၏။ (ရသာရုံတည်း။) ဇိဝှါဝိညာဏ်၏ အာရုံမဟုတ်သော ရုပ်သည် ရှိ၏။ (ရသာရုံမှ ကြွင်းသော ရုပ်အားလုံးတည်း။) ၅။ ကာယဝိညာဏ်၏ အာရုံဖြစ်သော ရုပ်သည် ရှိ၏။ (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံတည်း။) ကာယဝိညာဏ်၏ အာရုံမဟုတ် သော ရုပ်သည် ရှိ၏။ (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံမှ ကြွင်းသော ရုပ်အားလုံးတည်း။) ဤဒုက် (၅)ဒုက်တို့ကို ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူ၏။ ဤဒုက် (၅)ဒုက်ကို ဟောကြားတော်
一、有作为眼识所缘的色法，即色所缘；也有不作为眼识所缘的色法，即除色所缘以外的一切色法。二、有作为耳识所缘的色法，即声所缘；也有不作为耳识所缘的色法，即除声所缘以外的一切色法。三、有作为鼻识所缘的色法，即香所缘；也有不作为鼻识所缘的色法，即除香所缘以外的一切色法。四、有作为舌识所缘的色法，即味所缘；也有不作为舌识所缘的色法，即除味所缘以外的一切色法。五、有作为身识所缘的色法，即触所缘；也有不作为身识所缘的色法，即除触所缘以外的一切色法。佛陀宣说了这五个二法组。宣说这五组——
မူပြီးနောက် --- ၆။ အတ္ထိ ရူပံ မနောဝိညာဏဿ အာရမ္မဏံ၊ အတ္ထိ ရူပံ မနောဝိညာဏဿ နာရမ္မဏံ။
——以后，若再宣说第六组，巴利原文（缅文转写）便应是：‘၆။ အတ္ထိ ရူပံ မနောဝိညာဏဿ အာရမ္မဏံ၊ အတ္ထိ ရူပံ မနောဝိညာဏဿ နာရမ္မဏံ။’
= မနောဝိညာဏ်၏ အာရုံဖြစ်သော ရုပ်သည် ရှိ၏။
第一项意为：有作为意识所缘的色法。
မနောဝိညာဏ်၏ အာရုံမဟုတ်သော ရုပ်သည် ရှိ၏။
第二项意为：有不作为意识所缘的色法。
ဤသို့ ဟောတော်မူခြင်းငှာ မတတ်ကောင်းဖြစ်နေ၏။ အကြောင်းမူ မနောဝိညာဏ်၏ အာရုံဖြစ်သောရုပ်မှာ ရုပ်တရားအားလုံးဖြစ်၍ မနောဝိညာဏ်၏ အာရုံမဟုတ်သော ရုပ်မှာ မရှိကောင်းသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ဤ (၆)ခုမြောက် အာရမ္မဏဒုက်အတွက် တစ်ဘက် = တစ်ခြမ်း ပျက်ဖွယ်ရာ ရှိ၏။ ယင်းသို့ဖြစ်သော် ဝတ္ထုဒုက်နှင့် အာရမ္မဏဒုက်တို့သည် ကွဲပြားသော ဂတိ = ကွဲပြားသော အသွားအလာ ရှိကုန်သည် ဖြစ်လေကုန်ရာ၏။ ဒေ- သနာတော်သည် တူသောကိစ္စ ရှိသည် တူသောရသ ရှိသည် မဖြစ်လေရာ။ တူသောရသ ရှိသော တူသောကိစ္စ ရှိသော ဒေသနာတော်ကို ဟောပြတော်မူခြင်းငှာ အလိုရှိသော ဆန္ဒဓာတ်တော်သည် ဤဒုကဒေသနာတော်အရာ၌ (= ဤရူပကဏ္ဍ၌) ဘုရားရှင်၏အလို အဇ္ဈာသယဓာတ်တော်ပင်တည်း။ ဤအာရမ္မဏဆဋ္ဌဒုက် တစ်ဘက်ပျက်မည့် အရေးကို မြင်တော်မူသောကြောင့် ဝတ္ထုဒေသနာတော်နှင့် အာရမ္မဏဒေသနာတော်ကို အသွားအလာတူထား၍ ဟောပြတော်မူပါမှ ကျွတ်ထိုက်သသူ ဝေနေယျတို့သည် နားလည်ဖွယ်ရှိရကား အာရမ္မဏဒေသနာ၌ ဆဋ္ဌဒုက်
这种说法不能成立。为什么？因为一切色法都是意识的所缘，不作为意识所缘的色法并不存在。因此，第六个所缘二法组会缺少一边。这样一来，所依二法组与所缘二法组的结构便会不同，教说不能具有相同的作用与义味。佛陀在《色品》宣说这些二法组时，意在使各组教说具有相同的作用与义味。佛陀见到第六个所缘二法组必会缺少一边，而能调伏者只有在所依教说与所缘教说结构一致时才易于理解；所以，既然所缘教说中不能成立第六组——
မရအတူတူ ဝတ္ထုဒေသနာမှာလည်း ဆဋ္ဌဒုက်ကို ရသင့်ပါလျက် ဘုရားရှင်သည် ချန်လှပ်ထားတော်မူခဲ့သည်။
——佛陀也把本来可在所依教说中成立的第六组省略不说。
ထိုကြောင့် ထိုဓမ္မသင်္ဂဏီ ရူပကဏ္ဍပါဠိတော်၌ ဟဒယဝတ္ထုကို ဘုရားရှင်သည် ဟောတော်မမူအပ်၊ မရသင့်သော ကြောင့် ဟောတော်မမူခဲ့သည်ကား မဟုတ်ဟု မှတ်ပါ။ (မဟာဋီ-၂-၉၆-၉၇။) ဒုက = ဒုက် --- ဟူသည် ပရမတ္ထဓမ္မ အမည်ရကြသော စိတ်-စေတသိက်-ရုပ်-နိဗ္ဗာန်တရားတို့ကို နှစ်ဖို့ နှစ်စု ပြု၍ နှစ်ပုံ ပုံ၍ ဟောကြားထားတော်မူသော ဒေသနာတော်များတည်း။ ဤ ရူပကဏ္ဍ၌ကား ရုပ်တရားတို့ကို နှစ်ဖို့နှစ်စု ပြု၍ ဟောကြားထားတော်မူ၏။ ယင်းဒေသနာမျိုးကို ဒုက်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အာဂမယုတ္တိဟူသော ပါဠိတော် အာဂုံနည်းအားဖြင့် ဟဒယဝတ္ထု ရှိသင့်ကြောင်းကို တင်ပြပြီး၍ ယခုအခါ သဘာဝယုတ္တိ = အကြောင်း ယုတ္တိအားဖြင့် ဟဒယဝတ္ထုရှိသင့်ပုံကို ဆက်လက်၍ တင်ပြအပ်ပါသည။
因此应知：《法集论·色品》没有宣说心所依处，并不是因为心所依处不存在或不应成立。（《大复注》2-96—97。）‘二法组（duka）’是把称为究竟法的心、心所、色与涅槃等法分作两分、两组而宣说的教说；《色品》则把诸色法分作两组而说。依教证理趣，即圣典根据，说明心所依处应当存在，至此已经充分；下面再依自性理趣说明心所依处应当存在。
原书第 75 页
သဘာဝယုတ္တိဖြင့် နှိုင်းချိန်ကြည့်ပါ
依自性理趣加以考察
အထက်တွင် တင်ပြထားသော --- ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ --- ဟူသော ဒေသနာတော်နှင့်အညီ မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ် အမည်ရသော မနောဝိညာဏ်၏မှီရာ = မှီ၍ဖြစ်ရာ ရုပ်တစ်မျိုးကား ရှိသည်ဟုပင် ယူဆရပေမည်။ ဤဝတ္ထုရုပ်ဟူသည် မဟာဘုတ်ကြီး (၄)ပါးလည်း မဖြစ်လေရာ၊ အဘယ်ကြောင့်နည်း --- မဟာဘုတ်တို့ကို ဥပါဒါရုပ်များက မှီပြီးဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ထိုကြောင့် ထိုဝတ္ထုရုပ်ဟူသည် ဥပါဒါရုပ်တို့တွင် မည်သည့်ရုပ် ဖြစ်သင့်ကြောင်းကို စိစစ်ဖွယ်ရှိ၏။ ဥပါဒါရုပ် (၂၄)ပါးတွင်လည်း အနိပ္ဖန္နရုပ်တို့မှာ အထည်ကိုယ် (ပရမတ္ထအထည်ကိုယ်) ထင်ရှားသော ရုပ်များကား မဟုတ်ကြ၊ ပရမတ်အစစ်လည်း မဟုတ်သောကြောင့် အနိပ္ဖန္နရုပ်တို့ဝယ် စိစစ်ဖွယ် မလို၊ ပရမတ်အစစ် ဖြစ်သော နိပ္ဖန္နဥပါဒါရုပ် (၁၄)ပါး၌သာ စဥ်းစားဖွယ် ရှိတော့သည်။
依上文所引‘ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ’——‘意界与意识界依止某一色法而生’——这一教说，应当承认有一种色法作为意界与意识界合称之意识的依处。该所依处色不会是四大种，因为所造色本身已经依于四大种。因此，应在诸所造色中考察何种色法适合作为这种依处。在二十四种所造色中，非真实色没有明显的究竟法体，也不是真实究竟色，所以不必从中考察；只需在十四种真实所造色中考察。
ပရမတ်အစစ်ဖြစ်သော နိပ္ဖန္နဥပါဒါရုပ် (၁၄)ပါးတွင် စက္ခု-သောတ-ဃာန-ဇိဝှါ-ကာယဟူသော ပသာဒရုပ် = အကြည်ရုပ် (၅)ပါးမှာ စက္ခုဝိညာဏ်စသော ဝိညာဏဓာတ် (၅)ပါး၏ မှီရာဖြစ်သောကြောင့် မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ်တို့က ပသာဒရုပ် (၅)ပါးကို မှီ၍ မဖြစ်နိုင်ကုန်။ ရူပ-သဒ္ဒ-ဂန္ဓ-ရသနှင့် သြဇာရုပ်တို့ကိုလည်း မှီ၍ မဖြစ်နိုင်ကုန်။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ --- ထို ရူပ-သဒ္ဒ-ဂန္ဓ-ရသ-သြဇာတို့ကား စက္ခုစသော ဣန္ဒြေနှင့် စပ်သော သက်ရှိသတ္တဝါတို့၏ ရုပ်နာမ်သန္တာန်အစဥ်မှ အပြင်အပဖြစ်သော သက်မဲ့လောက၌လည်း ဖြစ်ကြသော ကြောင့်တည်း။ သစ်ပင်-ရေ-မြေ-တောတောင်စသော ဣန္ဒြေနှင့် မစပ်သည့် သက်မဲ့ရုပ်လောက၌ မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ် နှစ်ပါးတို့သည်လည်း မတည် ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုကြောင့် ထိုရူပ-သဒ္ဒ-ဂန္ဓ-ရသ-သြဇာတို့ကို ထိုဓာတ်နှစ်ပါးတို့က မှီ၍ ဖြစ်မှုမှာလည်း မသင့်သာ ဖြစ်၏။
十四种真实所造色中，眼、耳、鼻、舌、身五种净色已经分别作为眼识等五识界的依处，所以意界与意识界不能依这五种净色而生。色、声、香、味与食素色也不能作为它们的依处。为什么？这些色法不仅存在于与眼等根相系的有情色名相续，也存在于其外的无生命世界；而在树木、水、土地、森林、山岳等不与根相系的无生命色界中，意界与意识界并不存在。因此，说这两界依色、声、香、味或食素而生，并不合理。
ဘာဝရုပ် နှစ်မျိုးလုံး မရှိကြသည့် နပုံး ပဏ္ဍုက်တို့၏ သန္တာန်၌လည်း ဤမနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ် များလည်း ဖြစ်နေကြသောကြောင့် ဣတ္ထိန္ဒြေ ပုရိသိန္ဒြေဟူသော ဘာဝရုပ်တို့ကို ဤဓာတ်နှစ်ပါးတို့၏ မှီ၍ဖြစ်မှု မှာလည်း မသင့်သာ ဖြစ်ပြန်၏။ တစ်ဖန် ဤဓာတ်နှစ်ပါးသည် ဇီဝိတိန္ဒြေကိုလည်း မမှီနိုင်။ အဘယ်ကြောင့်နည်း --- ဇီဝိတိန္ဒြေမှာ အတူဖြစ်ဖက် ကလာပ်တူ ကမ္မဇရုပ်တို့ကို စောင့်ရှောက်ရခြင်း အလုပ်ကိစ္စတစ်မျိုး ရှိပြီးဖြစ်သော ကြောင့်တည်း။ အလုပ်ကိစ္စတစ်ခု ရှိနေသူသည် အခြားကိစ္စတစ်ခုကို မရွက်ဆောင်နိုင်သကဲ့သို့၊ ဇီဝိတရုပ်မှာ မလွှဲမရှောင်သာသော ကိစ္စက ရှိပြီးဖြစ်၍ သူတစ်ပါး၏ အမှီကို မခံနိုင်တော့ပြီဟု ဆိုလို၏။
两种性根色都不存在的先天无性征者（napuṃsaka-paṇḍaka）相续中，意界与意识界仍然生起，所以这两界也不可能依女根、男根两种性根色而生。两界同样不能依色命根而生。为什么？色命根已经具有守护同聚俱生业生色这一专属作用；正如承担一项工作的人不能再承担另一项工作，色命根已有不可推卸的作用，不能再充当其他法的依处。
ထိုကြောင့် အကြွင်းကိုယူရသော ပါရိသေသနည်းအားဖြင့် ဤမနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ်တို့၏ မှီရာ ဝတ္ထုရုပ်သည် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ပင်တည်းဟု သိအပ် သိနိုင်ပေ၏။ (မဟာဋီ-၂-၉၇။) မှန်ပေသည် --- မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ် နှစ်ပါးအပေါင်းကို နိပ္ဖန္နဥပါဒါရုပ်လျှင် မှီရာရှိ၏ဟူ၍ ဆိုခြင်းငှာ တတ်ကောင်း၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ --- ပဉ္စဝေါကာရဘုံ၌ နာမ်တရား၏ ရုပ်တရားနှင့်ဆက်စပ် သော ဖြစ်ခြင်းရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။ မှန်ပေသည် --- အကြင်အကြင် ဝိညာဏ်သည် ရုပ်တရားနှင့် ဆက်စပ်သော ဖြစ်ခြင်းရှိ၏၊ ထိုထို ဝိညာဏ်ကို နိပ္ဖန္နဥပါဒါရုပ်လျှင် တည်ရာ မှီရာ ရှိသည်ကို မြင်တွေ့ရ၏၊ ဥပမာ --- စက္ခုဝိညာဏဓာတ်ကဲ့သို့တည်း။ ပဉ္စဝေါကာရဘုံ၌ --- ဟူသော အထက်ပါ အထူးပြု၍ ပြောဆိုထားသော စကားကို မနောဝိညာဏဓာတ်၏ အစွမ်းဖြင့် ဝိသေသနပြုထားသည်ဟု မှတ်ပါ။ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း-သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းဒွေး
因此，依取其所余的余分法（pārisesa-naya），可知意界与意识界所依的所依处色正是心所依处色。（《大复注》2-97。）诚然，可以说意界、意识界二者都以真实所造色为依处。为什么？在五蕴有地，名法有与色法相联而生的情形；凡与色法相联而生的识，都可见有真实所造色作为它的立足处、依处，例如眼识界。应知，上文‘在五蕴有地’这一限定语，是就意识界而作的限定；至于五门转向与两个领受合称的——
ဟူသော မနောဓာတ်သည်ကား စတုဝေါကာရဘုံ၌ မရှိသည်သာ ဖြစ်၏။ (မဟာဋီ-၂-၉၇။) အမေး --- ပဉ္စဝေါကာရဘုံဝယ် ဟဒယဝတ္ထုသည် မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ်တို့၏ မှီ၍ဖြစ်ရာ
——意界，本来就不存在于四蕴有地。（《大复注》2-97。）问：在五蕴有地，心所依处若是意界与意识界所依而生的所依处色，那么——
原书第 76 页
ဝတ္ထုရုပ်ဖြစ်ခဲ့လျှင် ဣန္ဒြိယနိဿယပစ္စည်း အဖြစ်ကိုလည်း ပြီးစီးစေခြင်းကြောင့် = ဣန္ဒြိယပစ္စယသတ္တိ နိဿယ- ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ဟဒယဝတ္ထုက မနောဝိညာဏ်အား ကျေးဇူးပြုပေးမှုကို ပြီးစီးစေခြင်းကြောင့် ဟဒယဝတ္ထု ဟူသော အကြောင်းတရားသည် ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော် ဣန္ဒြိယပစ္စည်း အကြောင်းတရားနှင့် ဆန့်ကျင်သော အကြောင်းတရား ဖြစ်ရာသည် မဟုတ်လော --- ဤကား အမေးတည်း။
——它也应成办根依止缘，即以根缘力与依止缘力资助意识。这样一来，作为原因的心所依处，岂不与《发趣论》所说作为原因的根缘相矛盾？这是所问。
အဖြေ --- ဟဒယဝတ္ထုက ဓာတ်နှစ်ပါးတို့အား ဣန္ဒြိယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းကို တားမြစ်ထားမှုကို တွေ့မြင်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဆန့်ကျင်သော အကြောင်းတရား မဖြစ်ပါ ဟူ၏။
答：并不矛盾，因为圣典已经排除心所依处以根缘力资助这两界。
အကျယ်မှာ ဤသို့ဖြစ်၏ --- စက္ခုပသာဒ၏ ကြည်လင်မှုစွမ်းအင်၊ ကြည်လင်သောစက္ခုပသာဒ၏ အရေ အတွက်များမှု စွမ်းအင်အားကောင်းခဲ့သော် ရူပါရုံကို မြင်တတ်သော စက္ခုဝိညာဏ်၏ စွမ်းအင်မှာ ထက်မြက် စူးရှလာ၏။ အလွန်သေးငယ်သော ရူပါရုံတို့ကိုသော်လည်း ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်နိုင်စွမ်း ရှိလာ၏။ စက္ခုပသာဒ၏ ကြည်လင်မှုစွမ်းအင် လျော့နည်းသွားလျှင်၊ ကြည်လင်သော စက္ခုပသာဒ၏ အရေအတွက် စွမ်းအင်လျော့နည်း သွားလျှင် ရူပါရုံကိုမြင်တတ်သော စက္ခုဝိညာဏ်၏ စွမ်းအင်မှာလည်း နုံ့သွားတတ်၏။ ထင်ရှားသော ရူပါရုံကိုပင် မှုန်ဝါးဝါး မြင်တတ်၏။ စက္ခုပသာဒ၏ အားနည်းမှု စက္ခုပသာဒရုပ်တို့၏ ဖြစ်မှု အရေအတွက် နည်းပါးလာမှုကြောင့် ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် စက္ခုဝိညာဏ်၏ မှီရာဖြစ်သော စက္ခုဝတ္ထုရုပ်သည် စက္ခုဝိညာဏ်၏ နုံ့သည်၏အဖြစ် ထက်မြက် သည်၏အဖြစ်ကို စီရင်တတ်၏။
详说如下：眼净色的澄净力越强，澄净眼净色的数量越多，取色所缘的眼识能力便越敏锐，连极微小的色所缘也能清楚看见。眼净色的澄净力减弱、澄净眼净色的数量减少时，眼识的能力也变得迟钝，甚至明显的色所缘也只能模糊看见。这是眼净色衰弱、眼净色生起数量减少所致。由此可见，作为眼识依处的眼所依处色，能够决定眼识迟钝或敏锐。
စက္ခုဝတ္ထုရုပ်သည် စက္ခုဝိညာဏ်၏ နုံ့သည်၏အဖြစ်၊ ထက်မြက်သည်၏အဖြစ်ကို စီရင်ခြင်းကဲ့သို့ ဟဒယ ဝတ္ထုရုပ်သည် မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ် နှစ်ပါးအပေါင်း၏ နုံ့သည်၏အဖြစ် ထက်မြက်သည်၏အဖြစ် စသည်ကို မစီရင်နိုင်၊ ဤသို့ မစီရင်နိုင်ခြင်းကြောင့် ဟဒယဝတ္ထု၏ ဤ ဣန္ဒြိယပစ္စည်းဖြစ်မှုကို တားမြစ်ချက်ကို တွေ့မြင်ရ၏။ ထိုကြောင့်ပင်လျှင် ထိုဟဒယဝတ္ထု၏ ဣန္ဒြိယပစ္စယသတ္တိဖြင့် မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ်တို့ အား ကျေးဇူးပြုမှုကို ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်၌ ဘုရားရှင်သည် ဟောတော်မမူခဲ့ပေ။ ထိုသို့ မဟောခြင်းဖြင့် ဟဒယ ဝတ္ထု၏ ထိုဓာတ်နှစ်ပါး အပေါင်း၏ နုံ့သည်၏အဖြစ် ထက်သည်၏အဖြစ်ကို စီရင်ခြင်းဟု ဆိုအပ်သော သဟဇာ- တိန္ဒြယနိဿယပစ္စယသတ္တိ၊ ဝတ္ထုပုရေဇာတိန္ဒြိယနိဿယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ထိုဓာတ်နှစ်ပါးအား ကျေးဇူးပြုတတ် သည်၏အဖြစ်ကို တားမြစ်အပ်၏။ (တားမြစ်ပြီးပင် ဖြစ်တော့၏။) (မဟာဋီ-၂-၉၇။)
眼所依处色能决定眼识迟钝或敏锐，心所依处色却不能决定意界、意识界二者迟钝、敏锐等差别。正因为不能决定这些差别，心所依处作为根缘的说法便被排除。因此，佛陀在《发趣论》中没有宣说心所依处以根缘力资助意界与意识界；由不作此说，也就排除了所谓心所依处以俱生根依止缘力、依处前生根依止缘力资助这两界，即决定它们迟钝或敏锐的说法。（《大复注》2-97。）
အမေး --- မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ်ဟူသော ဓာတ်နှစ်ပါးအပေါင်း၏ မှီရာဖြစ်သော ရုပ်သည် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည်လည်းကောင်း၊ ဥပါဒါရုပ်သည်လည်းကောင်း ဖြစ်ချင်ဖြစ်ပါစေ၊ သို့သော် ဤ ဟဒယဝတ္ထု ရုပ်သည် ကံလျှင်ဖြစ်ကြောင်းရှိသော ကမ္မသမုဋ္ဌာန်ရုပ် ဖြစ်၏။ သီးခြား ကိန်းသေမြဲသော ကိစ္စရှိ၏၊ (မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ်တို့၏ တည်ရာဖြစ်ခြင်း ကိစ္စကို ဆိုလိုသည်။) နှလုံးသားအရပ်၌သာလျှင် = နှလုံးအိမ်၏ အတွင်း၌ရှိသော သွေးအရပ်၌သာလျှင် တည်၏ --- ဤသို့ ဘယ်ပုံ ဘယ်ပန်း ဘယ်နည်းလမ်းဖြင့် သိနိုင်ပါသနည်း၊ ဤကား အမေးတည်း။
问：意界与意识界所依的色法既是心所依处色，也是所造色；然而，如何能够知道心所依处色是以业为生因的业生色，具有固定不变的专属作用——即作为意界、意识界的立足处——并且只存在于心脏内的血中？这是所问。
အဖြေ --- ဟဒယဝတ္ထုသည် မှီရာဝတ္ထုရုပ် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် စက္ခုဝတ္ထုရုပ်ကဲ့သို့ ကံလျှင်ဖြစ်ကြောင်း ရှိသော ကမ္မသမုဋ္ဌာန်ရုပ် ဖြစ်၏၊ ထိုကြောင့်ပင်လျှင် ကိန်းသေမြဲသော ကိစ္စ ရှိ၏။ ဤ၌ မှီရာဝတ္ထုရုပ် ဖြစ်ခြင်းဟူသည် မနောဝိညာဏ်၏ မှီရာဖြစ်မှုကို ဆိုလိုပေသည်။ (မဟာဋီ-၂-၉၇-၉၈။) 〔ဤအပိုင်းကား အသင်သူတော်ကောင်းကိုယ်တိုင် သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်း- ဖောက် သိမြင်အောင် ရှုရမည့် အပိုင်းပင်ဖြစ်သည်၊ သို့မှသာလျှင် အထက်ပါ မဟာဋီကာ၏ အဖြေကို သဘောကျ လက်ခံနိုင်မည်။〕
答：心所依处是所依处色，所以如眼所依处色一样，是以业为生因的业生色；正因此，它也有固定的专属作用。这里所谓‘是所依处色’，是指它作为意识的依处。（《大复注》2-97—98。）〔这一部分，应由贤善的您亲自以正见智慧现前、洞彻知见；唯有如此，才能理解并接受上述《大复注》的回答。〕
原书第 77 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း အဋ္ဌိံ ကတွာ မနသိ ကတွာ သဗ္ဗစေတသာ သမန္နာဟရိတွာ ကိဉ္စိ စိန္တေန္တဿ ဟဒယဿ ခိဇ္ဇနတော တတ္ထေတမဝဋ္ဌိတန္တိ ဝိညာယတိ။ (မဟာဋီ-၂-၉၈။) ဤသို့ ရေးသားတင်ပြခဲ့သော ပါဠိတော်နှင့် ယုတ္တိများအရ ဝတ္ထုရုပ်တစ်မျိုး ရှိထိုက်ကြောင်းကား ထင်ရှား ပေပြီ၊ ထိုဝတ္ထုရုပ်၏ နှလုံးအိမ်အတွင်း၌ တည်ရှိကြောင်းကိုလည်း ဤသို့ သိရာ၏ --- တစ်စုံတစ်ခုသော အကြံအစည်ကို လေးလေးနက်နက် စိတ်ပါလက်ပါ စူးစူးစိုက်စိုက် ကြံစည်စဥ်းစား သောအခါ (အထူးသဖြင့် စိတ်မချမ်းမြေ့ဖွယ်ရာ အာရုံကို စူးစူးစိုက်စိုက် ကြံစည်မိသည့်အခါ) ကြံစည်သူ၏ နှလုံးသား၏ ပင်ပန်းခြင်းကြောင့် ဤဟဒယဝတ္ထုသည် ထိုနှလုံးသား အရပ်၌ တည်၏ဟု သိနိုင်ပါ၏။
‘审重地置于心中，以全心作意而思惟某事时，由于心脏疲惫，可以知道它就安住在那里。’依以上巴利圣典与理趣，显然应有一种所依处色；至于该色存在于心脏之中，可由下述情形而知：当人全神贯注、深入思考某一件事，尤其专注思考令人不悦的所缘时，思考者的心脏会疲惫，由此可知心所依处位于心脏这一部位。
(မဟာဋီ-၂-၉၈။)
缅文出处原串：‘(မဟာဋီ-၂-၉၈။)’（《大复注》2-98。）
တစ်စုံတစ်ခုသော စိတ်မချမ်းမြေ့ဖွယ်ရာ အာရုံကို စူးစူးစိုက်စိုက် ကြံစည်မိသည့်အခါ ယင်းဒေါသမူစိတ် ကြောင့် စိတ္တဇရုပ်တို့သည်လည်း အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်လာရာ ယင်းစိတ္တဇရုပ်တို့တွင် ပါဝင်သော (စိတ္တဇရုပ်- ကလာပ်တိုင်း၌ ပါဝင်သော) တေဇောဓာတ်၏ အပူရှိန် သဘာဝသတ္တိစွမ်းအင်သည် ထက်မြက်စူးရှလာ၏။ ယင်း တေဇောဓာတ်၏ အပူရှိန် စွမ်းအင်သည် မိမိနှင့် နီးစပ်ရာ ရုပ်ကလာပ်များ၌ တည်ရှိသော တေဇောဓာတ်ကို ထပ်ဆင့် အားပေးလျက် ရှိ၏။ အပူရှိန်ဓာတ်ငွေ့သည် နီးစပ်ရာ မဟာဘုတ်များသို့ ကူးစက်ပျံ့နှံ့သွား၏။ ယင်း စိတ်၏မှီရာ ဝတ္ထုရုပ်များသို့လည်း ကူးစက်သွား၏။ သမုတိသစ္စာနယ်မှ ဆိုရသော် စိတ်၏မှီရာ ဟဒယဝတ္ထုနှင့် တကွသော ဟဒယဒသကကလာပ်များ၏ ပျံ့နှံ့ရာ နှလုံးအိမ်အတွင်း၌ တည်ရှိသော သွေးများသို့လည်း ကူးစက်ပျံ့နှံ့ သွား၏။ ထိုသို့ ကူးစက်သဖြင့် ရင်များ ပူလာတတ်၏။
专注思考某个令人不悦的所缘时，由该嗔根心所生的心生色会相续不断地生起；每一心生色聚所含火界的热力便变得强烈锐利。该火界的热力又辗转扶助附近色聚中的火界，热力扩散到邻近的大种，也扩散到该心所依的诸所依处色。依世俗谛说，热力也扩散到心脏内的血中；这些血正是连同心所依处在内的心所依处十法聚遍在之处。由于这种扩散，胸中便会发热。
မမျှော်လင့်ဘဲ ဗြုန်းကနဲ ပြင်းထန်သော အသံတစ်ခုကို ကြားရာ၌လည်းကောင်း၊ တစ်စုံတစ်ယောက်က ခြောက်လှန့်လိုက်သည့် အခါတို့၌လည်းကောင်း စိတ်ဓာတ်တုန်လှုပ်သဖြင့် နှလုံးသွေးနှင့် ရင်များ ခုန်နေတတ်၏။
忽然听到意料之外的强烈声响，或突然受到惊吓时，心因震动而使心血与胸口怦怦跳动。
အပြင်းအထန် သောက နှိပ်စက်သည့်အခါ နှလုံးကွဲတတ်၏ = ရင်ကွဲတတ်၏၊ မနောပဒေါသိက နတ်တို့ကဲ့သို့ သေကျေ ပျက်စီးသွားတတ်၏။ အလွန်ပျော်ရွှင်သည့်အခါ၌လည်း ရင်ထဲ၌ တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ခံစားနေရတတ်၏။
遭受强烈忧愁逼迫时，心脏可能破裂，也就是所谓‘心碎’，甚至像意愤天（manopadosika）一样死亡；极为欢喜时，也会在胸中感到一种特别的感受。
ဤအချက်များကို ထောက်ဆ၍ မနောဝိညာဏ်စိတ်၏ မှီရာ ဤ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည် နှလုံးအိမ်အတွင်း၌ တည်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ထိုက်လှပေပြီ၊ ဤသို့ နှလုံးအိမ်အတွင်း၌ တည်ရှိသောကြောင့်ပင်လျှင် ဤဝတ္ထုရုပ်ကို ဟဒယဝတ္ထုဟု နာမည်တပ်ရလေသည်။ (သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ-၄ဝဝ-၌လည်း ကြည့်ပါ။)
由这些情形推知，作为意识之依处的心所依处色，确实应当存在于心脏之中；也正因为这种所依处色存在于心脏内，所以称为‘心所依处’。（亦可参见《摄阿毗达磨义论语释复注》400。）
နှလုံးအိမ်ကို အစားထိုး၍ ကုသမှု
心脏移植治疗
မျက်မှောက်ခေတ် ဆရာဝန်ကြီးများသည် နှလုံးအိမ်ကို အစားထိုး၍ ကုသနိုင်စွမ်း ရှိလာကြ၏။ အောင်မြင်မှု ရှိတန်သလောက်လည်း ရှိကြ၏။ ဤအချက်နှင့်ပတ်သက်၍ ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာ ရှုထောင့်မှ ရှင်းလင်းတင်ပြဖို့ရန် အခွင့်အလမ်းကြီးကား ဆိုက်ရောက်လာပေပြီ။
现代医生已经具备以移植心脏进行治疗的能力，也取得了一定程度的成功。就这一问题，从佛教阿毗达磨的角度加以说明的时机已经到来。
ကျမ်းပြုအကျော်အမော် ဖြစ်တော်မူကြသော ဆရာတော်ဘုရားကြီးများ၏ အယူအဆများကိုလည်း အသင် သူတော်ကောင်းသည် သိရှိပြီး ဖြစ်ကောင်းဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ဤတွင် ဤကျမ်း၏ သုံးသပ် ဝေဖန်ချက်ကိုလည်း အနည်းငယ် ရှင်းလင်းတင်ပြအပ်ပါသည်။
贤善的您或许已经知道一些著名论书作者、长老大德对此提出的观点；这里再略述本书的分析与评论。
အန္တော စဿ ပုန္နာဂဋ္ဌိပတိဋ္ဌာနမတ္တော အာဝါဋကော ဟောတိ၊ ယတ္ထ အဍ္ဎပသတမတ္တံ လောဟိတံ သဏ္ဌာတိ၊ ယံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂၈။ ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၄၈။)
‘心脏内部有一处约一粒蒲桃种子所占大小的小腔，其中存有约半掬之量的血；意界与意识界依止这血而生。’
原书第 78 页
အထ ဝါ ယသ္မိံ ရူပကလာပေ ဟဒယဝတ္ထု၊ တမ္ပိ လောဟိတဂတိကမေဝ ဟုတွာ တိဋ္ဌတီတိ ''ယံ နိဿာ- ယာ''တိ ဝုတ္တံ။ (မဟာဋီ-၁-၃ဝ၆-၃ဝ၇။) = ယင်းနှလုံးသား၏ အတွင်း၌ ပုန်းညက်စေ့တည်ရာမျှလောက်သော တွင်းငယ်သည် ရှိ၏။ ယင်းတွင်းငယ် ဝယ် တစ်လက်ဆွမ်းခွဲမျှလောက်သော = တစ်လက်ဖက်၏ ထက်ဝက် အတိုင်းအရှည် ရှိသော = လက်ခုပ်ဝက်မျှ လောက်သော သွေးသည် တည်နေ၏။ ယင်းသွေး၌ ဟဒယဒသကကလာပ်ပေါင်းများစွာ ပျံ့နှံ့၍ တည်နေ၏၊ ယင်းဟဒယဒသကကလာပ်တို့တွင် ဟဒယဝတ္ထုရုပ် ပါဝင်၏၊ ယင်းဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍ မနောဓာတ် မနော- ဝိညာဏဓာတ်တို့သည် ဖြစ်ပေါ်ကြကုန်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂၈။ ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၄၈။ မဟာဋီ-၁-၃ဝ၆-၃ဝ၇။) ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၏ ရှင်းလင်း ဖွင့်ဆိုချက်များနှင့်အညီ မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ် တို့၏ မှီရာဖြစ်သော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည် နှလုံးအိမ်၏ အတွင်းဝယ် တွင်းငယ်၌ တည်ရှိသော သွေးတို့၌ ပျံ့နှံ့လျက်
‘又或者，心所依处所在的色聚也只随血的状态而住，因此说“依止该血”。’心脏内部有一处约一粒蒲桃种子大小的小腔，其中存有约半掬之量的血。血中遍在许多心所依处十法聚，聚中含有心所依处色；意界与意识界依止该色而生。（《殊胜义注》2-228；《清净道论》1-248；《大复注》1-306—307。）依这些义注与复注的解释，应当记住：意界、意识界所依的心所依处色，存在于心脏小腔内血中遍在、不断生起的——
ဥပါဒ်သော ဟဒယဒသကကလာပ်တို့၌ တည်ရှိသည်ဟု မှတ်သားထားပါ။ ဟဒယဝတ္ထုသည် နှလုံးအိမ်၌ တည်ရှိ သည်မဟုတ်၊ နှလုံးအိမ်အတွင်း တွင်းငယ်၌ တည်ရှိသော သွေး၌သာ ပျံ့နှံ့လျက် တည်ရှိသည်ဟူသော ဆိုလိုရင်း သဘောကို အထူးဂရုပြု၍ မှတ်သားထားပါ။
——心所依处十法聚中。尤其应当留意：心所依处色并非存在于作为器官的心脏本身，而是遍在心脏内部小腔中的血里。
လောဟိတ = သွေးနှစ်မျိုး
血（lohita）：两种血
လောဟိတန္တိ ဒွေ လောဟိတာနိ သန္နိစိတလောဟိတဉ္စ သံသရဏလောဟိတဉ္စ။ တတ္ထ သန္နိစိတလောဟိတံ ဝဏ္ဏတော နိပက္ကဗဟလလာခါရသဝဏ္ဏံ၊ သံသရဏလောဟိတံ အစ္ဆလာခါရသဝဏ္ဏံ။ သဏ္ဌာနတော ဥဘယမ္ပိ သြကာသသဏ္ဌာနံ။ ဒိသတော သန္နိစိတလောဟိတံ ဥပရိမာယ ဒိသာယ ဇာတံ၊ ဣတရံ ဒွီသု ဒိသာသု ဇာတံ။
巴利义注引文（缅文转写）：‘လောဟိတန္တိ ဒွေ လောဟိတာနိ သန္နိစိတလောဟိတဉ္စ သံသရဏလောဟိတဉ္စ။ တတ္ထ သန္နိစိတလောဟိတံ ဝဏ္ဏတော နိပက္ကဗဟလလာခါရသဝဏ္ဏံ၊ သံသရဏလောဟိတံ အစ္ဆလာခါရသဝဏ္ဏံ။ သဏ္ဌာနတော ဥဘယမ္ပိ သြကာသသဏ္ဌာနံ။ ဒိသတော သန္နိစိတလောဟိတံ ဥပရိမာယ ဒိသာယ ဇာတံ၊ ဣတရံ ဒွီသု ဒိသာသု ဇာတံ။’
သြကာသတော သံသရဏလောဟိတံ ဌပေတွာ ကေသလောမဒန္တနခါနံ မံသဝိနိမုတ္တဋ္ဌာနဉ္စေဝ ထဒ္ဓသုက္ခစမ္မဉ္စ ဓမနီဇာလာနုသာရေန သဗ္ဗံ ဥပါဒိန္နကသရီရံ ဖရိတွာ ဌိတံ၊ သန္နိစိတလောဟိတံ ယကနဋ္ဌာနဿ ဟေဋ္ဌာဘာဂံ ပူရေတွာ ဧကပတ္ထပူရမတ္တံ ဟဒယဝက္ကပပ္ဖါသာနံ ဥပရိ ထောကံ ထောကံ ပဂ္ဃရန္တံ ဝက္ကဟဒယယကနပပ္ဖါသေ တေမယမာနံ ဌိတံ။ တသ္မိဥှိ ဝက္ကဟဒယာဒီနိ အတေမေန္တေ သတ္တာ ပိပါသိတာ ဟောန္တိ။
引文续（缅文转写）：‘သြကာသတော သံသရဏလောဟိတံ ဌပေတွာ ကေသလောမဒန္တနခါနံ မံသဝိနိမုတ္တဋ္ဌာနဉ္စေဝ ထဒ္ဓသုက္ခစမ္မဉ္စ ဓမနီဇာလာနုသာရေန သဗ္ဗံ ဥပါဒိန္နကသရီရံ ဖရိတွာ ဌိတံ၊ သန္နိစိတလောဟိတံ ယကနဋ္ဌာနဿ ဟေဋ္ဌာဘာဂံ ပူရေတွာ ဧကပတ္ထပူရမတ္တံ ဟဒယဝက္ကပပ္ဖါသာနံ ဥပရိ ထောကံ ထောကံ ပဂ္ဃရန္တံ ဝက္ကဟဒယယကနပပ္ဖါသေ တေမယမာနံ ဌိတံ။ တသ္မိဥှိ ဝက္ကဟဒယာဒီနိ အတေမေန္တေ သတ္တာ ပိပါသိတာ ဟောန္တိ။’
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၃၃။ ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၅၃။)
缅文出处原串：‘(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၃၃။ ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၅၃။)’（《殊胜义注》2-233；《清净道论》1-253。）
သွေးသည် --- ၁။ ကောင်းစွာ စုဝေးတည်နေသော သန္နိစိတသွေး၊ ၂။ အကြောတို့ကို လျှောက်သွားနေသော သံသရဏသွေးဟု သွေး (၂)မျိုးတို့ ရှိကုန်၏။ ထိုသွေး (၂)မျိုးတို့တွင် ကောင်းစွာ စုဝေးတည်နေသော သန္နိစိတသွေးသည် အရောင်အဆင်းအားဖြင့် ကျက်ပြီးသော ပျစ်ချွဲသော ချိပ်ရည်အဆင်း ရှိ၏။ အကြောတို့ကို လျှောက်သွားနေသော သံသရဏသွေးသည် ကြည်သော ချိပ်ရည်အဆင်း ရှိ၏။ ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် သွေး (၂)မျိုးလုံးသည် တည်ရာအရပ် နှင့် တူသော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၏။ ဖြစ်ရာ အရပ်ဒေသအားဖြင့် ကောင်းစွာ စုဝေး တည်နေသော သန္နိစိတသွေးသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အထက်ပိုင်း အရပ်၌ ဖြစ်၏။ အကြောတို့ကို လျှောက်သွားနေသော သံသရဏသွေးသည် ဆံပင်- မွေးညင်း-သွား-ခြေသည်း-လက်သည်းတို့၏ အသားမှ လွတ်ရာဌာနကိုလည်းကောင်း၊ ကြမ်းတမ်းခြောက်သွေ့သော အရေထူ အရေပါးကိုလည်းကောင်း ချန်လှပ်ထား၍ အကြော၏ အတွင်းဝယ် အကြောတည်းဟူသော ကွန်ယှက်ကို
译释：血有两种：一、充分积聚而住的积聚血（sannicita-lohita）；二、沿血管运行的循环血（saṃsaraṇa-lohita）。其中，积聚血的颜色像煮熟、浓稠的虫胶液，循环血则像澄清的虫胶液。两种血的形状，都随各自所在空间的形状而定。就生起的部位而言，积聚血生于身体上部；循环血则除开头发、身毛、牙齿、趾甲与指甲脱离肉的部位，以及粗硬干燥的皮肤，沿着血管网络——
= ကွန်ရက်ကို အစဥ်လိုက်သောအားဖြင့် ဥပါဒိန္နကသရီရ အမည်ရသော တဏှာ-မာန-ဒိဋ္ဌိတို့က ငါ့ကိုယ်ဟု စွဲလမ်းမှတ်ယူအပ်သော တစ်ကိုယ်လုံးကို ပျံ့နှံ့၍ တည်၏။
——遍及整个执受身（upādinnaka-sarīra），也就是被爱、慢、见执取为‘我的身体’的全身。
原书第 79 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း ကောင်းစွာ စုဝေးတည်နေသော သန္နိစိတသွေးကား အသည်းတည်ရာ ဌာန၏ အောက်ဘက် အဖို့ဘာဂကို ပြည့်စေ၍ တစ်ကွမ်းစားပြည့် = တစ်သပိတ်ပြည့်ခန့် အတိုင်းအရှည် ရှိသည်ဖြစ်၍ နှလုံးအိမ်၊ အညှို့ = ကျောက်ကပ်၊ အဆုတ်တို့၏ အထက်၌ အနည်းငယ် အနည်းငယ် ယိုချလျက် ယိုစီးလျက်၊ အညှို့ = ကျောက်ကပ်၊ နှလုံး၊ အသည်း၊ အဆုတ်တို့ကို စိုစွတ်စေလျက် တည်နေ၏။ မှန်ပေသည် ထိုသွေးသည် အညှို့ = ကျောက်ကပ်၊ နှလုံးအိမ် စသည်တို့ကို မစိုစွတ်စေလတ်သော် သတ္တဝါတို့သည် ရေမွတ်သိပ် ဆာလောင်လာကြကုန်၏။
积聚血充满肝脏所在部位的下方，约有一钵之量；它一点点滴流在心脏、肾脏与肺脏上，润湿肾、心、肝、肺。诚然，如果这种血不润湿肾、心等器官，有情便会感到口渴。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၃၃။ ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၅၃။)
缅文出处原串：‘(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၃၃။ ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၅၃။)’（《殊胜义注》2-233；《清净道论》1-253。）
ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာ အဖွင့်များနှင့်အညီ နှလုံးအိမ်အတွင်းဝယ် တွင်းငယ်၌ တည်ရှိသော သွေးသည် အကြောတို့ကို လျှောက်သွားနေသော သံသရဏသွေး အမျိုးအစားတွင် ပါဝင်သည်ဟု မှတ်သားထားပါ။
依上述义注解释，应当记住：位于心脏内部小腔中的血，属于沿血管运行的循环血。
ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း အကျယ်ရှုပွားနည်းဝယ် (၄၂)ကောဋ္ဌာသတို့ လာရှိ၏။ (အဘိ-၂-၈၆။ ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၃၅၉။) ယင်း (၄၂)ကောဋ္ဌာသတို့တွင် ဝါယောကောဋ္ဌာသ (၆)ပါး လာရှိ၏။ ယင်း ဝါယောကောဋ္ဌာသ (၆)မျိုးတို့တွင် အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာဟူသော ဝါယောကောဋ္ဌာသ တစ်မျိုး ပါရှိ၏။
界业处的详修法列有四十二身分。（《阿毗达磨》2-86；《清净道论》1-359。）其中有六种风界身分；六种之中又有一种称为‘遍行肢体之风’（aṅgamaṅgānusārino-vāta）。
အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာတိ ဓမနီဇာလာနုသာရေန သကလသရီရေ အင်္ဂမင်္ဂါနိ အနုသဋာ သမိဉ္ဇနပ- သာရဏာဒိ နိဗ္ဗတ္တကာ ဝါတာ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၆၆-၆၇။) အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာဟူသည် အကြောတည်းဟူသော ကွန်ရက် (= ကွန်ယှက်)ကို အစဥ်လျှောက်- သောအားဖြင့် တစ်ကိုယ်လုံး၌ အင်္ဂါကြီးငယ်တို့သို့ အစဥ် ပျံ့နှံ့ကုန်သော ကွေးခြင်း ဆန့်ခြင်း အစရှိသည်ကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်သော လေတို့တည်း။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၆၆-၆၇။) အကြောတို့ကို လျှောက်သွားနေသော သွေးသည် အထက်ပါ အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာဟူသော အကြော- တည်းဟူသော ကွန်ရက်ကို အစဥ်လျှောက်သောအားဖြင့် တစ်ကိုယ်လုံး၌ အင်္ဂါကြီးငယ်တို့သို့ အစဥ်ပျံ့နှံ့ကုန်သော လေတို့၏ စွမ်းအင်သတ္တိကြောင့် တစ်ကိုယ်လုံးသို့ အကြောအတွင်းမှနေ၍ လည်ပတ် သွားလာနေခြင်း ဖြစ်၏။
‘所谓遍行肢体之风，是沿着血管网络遍行全身大小肢体，能造成屈伸等动作的风。’循环血正因这种沿血管网络遍行全身大小肢体之风的力量，而在血管中循环全身。
ဤကား သမုတိသစ္စာနယ်မှ ရှင်းလင်းချက် ဖြစ်သည်။
以上是依世俗谛领域所作的说明。
သွေးဟူသည် လေဟူသည်
所谓血与所谓风
ဤတွင် ပရမတ္ထသစ္စာနယ်မှ အဆိုအမိန့်များကို ဆက်လက်၍ တင်ပြပါရစေ --- ဧဝံ စတုသမုဋ္ဌာနေသု စတုဝီသတိကောဋ္ဌာသေသု စတုစတ္တာလီသ စတုစတ္တာလီသ ရူပါနိ။
下面继续提出依究竟谛领域所作的说明。巴利《清净道论》引文（缅文转写）：‘ဧဝံ စတုသမုဋ္ဌာနေသု စတုဝီသတိကောဋ္ဌာသေသု စတုစတ္တာလီသ စတုစတ္တာလီသ ရူပါနိ။’
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၂၃။)
缅文出处原串：‘(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၂၃။)’（《清净道论》2-223。）
ဤသို့လျှင် ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရတည်းဟူသော အကြောင်းတရား (၄)ပါးတို့ကြောင့် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ် လာကြကုန်သော စတုသမုဋ္ဌာန်ဖြစ်ကုန်သော (၂၄)မျိုးသော ကောဋ္ဌာသတို့၌ (၄၄)မျိုး၊ (၄၄)မျိုးသော ရုပ်တရား တို့သည် ရှိကြကုန်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၂၃။) ဤအထက်ပါ (၂၄)ကောဋ္ဌာသတို့၌ ''သွေးကောဋ္ဌာသ''လည်း ပါဝင်လျက် ရှိ၏။ အသင်သူတော်ကောင်း သည်၊ ရှေးရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းတွင် ရှင်းလင်း တင်ပြထားခဲ့သည့်အတိုင်း၊ သွေး၌ ဓာတ်ကြီး (၄)ပါးကို မြင်အောင် စိုက်ရှုပါ။ ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကိုသာ တွေ့ရှိမည် ဖြစ်၏။ ယင်းရုပ်ကလာပ်တို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ကြ၏။
译：‘在以业、心、时节与食四种因所生的二十四种四因生身分中，各有四十四种色法。’这二十四身分包括血这一身分。贤善的您应依前面色业处篇所说，在血中专注观照四大种；届时只会看到色聚微粒。其色聚如下。
原书第 80 页
၁။ ကာယဒသကကလာပ် ၁ဝ ၂။ ဘာဝဒသကကလာပ် ၁ဝ ၃။ စိတ္တဇအဋ္ဌကလာပ် ၈ ၄။ ဥတုဇအဋ္ဌကလာပ် ၈ ၅။ အာဟာရဇအဋ္ဌကလာပ် ၈ အားလုံးပေါင်းသော် ၄၄ ရုပ်ကလာပ်အမျိုးအစား (၅)မျိုး၊ ရုပ်အမျိုးအစား (၄၄)တို့သည် သွေး၌ တည်ရှိကြ၏။ သို့သော် နှလုံးအိမ် အတွင်းဝယ် ပုန်းညက်စေ့ခန့် ပမာဏရှိသော တွင်းငယ်၌ တည်ရှိကြသော သွေး၌ကား ရုပ်ကလာပ် အမျိုးအစားနှင့် ရုပ်အမျိုးအစားတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ကြ၏။
一、身十法聚，10法；二、性根十法聚，10法；三、心生纯八法聚，8法；四、时节生纯八法聚，8法；五、食生纯八法聚，8法；合计44法。因此，血中有五类色聚、四十四种色法。不过，心脏内部约一粒蒲桃种子大小的小腔中之血，所含色聚与色法如下。
မနောဒွါရေ ဟဒယဝတ္ထုကာယဘာဝဒသကဝသေန စေဝ ဥတုသမုဋ္ဌာနာဒိဝသေန စ စတုပဏ္ဏာသမေဝ။
‘在意门处，依心所依处、身与性根十法聚，以及时节生等计算，正好有五十四法。’
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅၉)
缅文出处原串：‘(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅၉)’（《清净道论》2-259。）
၁။ ဟဒယဒသက ကလာပ် ၁ဝ ၂။ ကာယဒသက ကလာပ် ၁ဝ ၃။ ဘာဝဒသက ကလာပ် ၁ဝ ၄။ စိတ္တဇ အဋ္ဌကလာပ် ၈ ၅။ ဥတုဇ အဋ္ဌကလာပ် ၈ ၆။ အာဟာရဇ အဋ္ဌကလာပ် ၈ အားလုံးပေါင်းသော် ၅၄ ဤသို့လျှင် နှလုံးအိမ်အတွင်းဝယ် ပုန်းညက်စေ့ခန့် ပမာဏရှိသော တွင်းငယ်၌ တည်ရှိသော သွေး၌ကား ရုပ်ကလာပ် အမျိုးအစား (၆)မျိုး ရုပ်အမျိုးအစား (၅၄)မျိုးတို့ ရှိကြ၏။
一、心所依处十法聚，10法；二、身十法聚，10法；三、性根十法聚，10法；四、心生纯八法聚，8法；五、时节生纯八法聚，8法；六、食生纯八法聚，8法；合计54法。因此，心脏内约一粒蒲桃种子大小的小腔中之血，有六类色聚、五十四种色法。
ပရမတ္ထသစ္စာနယ်၌ကား နှလုံးဟူသည် နှလုံးအိမ်ဟူသည် သွေးဟူသည် မရှိ၊ (၅၄)မျိုးကုန်သော ပရမတ္ထ ရုပ်သဘောတရားတို့သာ တည်ရှိကြ၏၊ အမျိုးအစားကိုသာ (၅၄)မျိုးဟုဆိုသည်၊ အရေအတွက်ကိုကား မဆိုလိုပါ။
在究竟谛领域，并没有所谓心、心脏或血，只有五十四种究竟色法。‘五十四种’是就色法种类而言，并不是说数量只有五十四。
တစ်မျိုး တစ်မျိုး၌ ရုပ်အရေအတွက်ကား များစွာရှိနိုင်၏။ ယင်းပရမတ္ထ ရုပ်တရားတို့ကား ဖြစ်ပြီးသည်နှင့် တစ်- ပြိုင်နက် ပျက်သွားကြကုန်၏။ မျက်စိတစ်မှိတ်၊ လျှပ်တစ်ပြက်၊ လက်ဖျစ်တစ်တွက်၊ တစ်စက္ကန့်ဟူသော အချိန် ကာလကို ကုဋေ (၅ဝဝဝ)ကျော်ခန့် ပုံလျှင် တစ်ပုံခန့်လောက်သာ သက်တမ်းရှည်ကြ၏။ စိတ္တက္ခဏအားဖြင့် (၁၇)ချက်၊ ခဏငယ်အားဖြင့် (၅၁)ချက်သာ သက်တမ်းရှိကြ၏။ သက်တမ်းကား အလွန်တိုတောင်း၏။
每一种色法都可能有极多数量。这些究竟色法一经生起，便随即坏灭。若把一眨眼、一闪电、一弹指，也就是约一秒的时间，分作五千多俱胝份，色法的寿命约只相当于其中一份；依心刹那计算只有十七心刹那，依小刹那计算只有五十一个小刹那。其寿命极其短促。
ရူပဓမ္မာပိ ယတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇန္တိ၊ န ဒေသန္တရံ သင်္ကမန္တိ။ (အနုဋီ-၁-၁၆၂။) ရုပ်တရားတို့မည်သည်မှာလည်း ဖြစ်သည့်နေရာ၌သာလျှင် ပျက်သွားကြ၏၊ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားရိုး၊ ပြောင်းရွှေ့နိုင်ရိုး ဓမ္မတာ မရှိကြ။ ပရမတ္ထသစ္စာနယ်တည်း။
‘诸色法也只在生起之处坏灭，并不迁移到另一处。’这是究竟谛领域的法则。
တစ်ဖန် အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာ = အကြောတည်းဟူသော ကွန်ရက်ကို အစဥ်လျှောက်သောအားဖြင့် တစ်ကိုယ်လုံး၌ အင်္ဂါကြီးငယ်တို့သို့ အစဥ်ပျံ့နှံ့ကုန်သော ကွေးခြင်း ဆန့်ခြင်း၊ သွေးကိုလည်ပတ်စေခြင်း စသည်တို့ကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်သော အကြော၏ အတွင်း၌ တည်ကုန်သော လေတို့ဟူသည် (၃၃)မျိုးသော ရုပ်တရားတို့၏ အစုအပုံတို့သာတည်း။
再者，所谓遍行肢体之风，是位于血管内、沿血管网络遍行全身大小肢体，能造成屈伸、使血循环等作用的风；就究竟法而言，它只是三十三种色法的集合。
原书第 81 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း သေသေသု စတုသမုဋ္ဌာနေသု အဋ္ဌသု ဇီဝိတနဝကဉ္စေဝ တီဏိ စ သြဇဋ္ဌမကာနီတိ တေတ္တိံ သ ရူပါနိ ပါကဋာနိ ဟောန္တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၂၃။) အထက်ပါ အကြောအတွင်း၌ တည်သော ဝါယောကောဋ္ဌာသ၌ --- ၁။ ဇီဝိတနဝက ကလာပ် ၉ ၂။ စိတ္တဇ အဋ္ဌကလာပ် ၈ ၃။ ဥတုဇ အဋ္ဌကလာပ် ၈ ၄။ အာဟာရဇ အဋ္ဌကလာပ် ၈ အားလုံးပေါင်းသော် ၃၃ ရုပ်ကလာပ် အမျိုးအစား (၄)မျိုး၊ ရုပ်အမျိုးအစား (၃၃)မျိုးတို့တည်း။ အသင်သူတော်ကောင်းသည် အကြော အတွင်း၌ တည်နေသော ယင်းလေကောဋ္ဌာသကို ရှေးဦးစွာ ဉာဏ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော လင်းရောင်ခြည် စွမ်းအင်ဖြင့် မြင်အောင်ရှုပါ။ လေကိုမြင်သောအခါ ယင်းလေ၌ ဓာတ်ကြီး (၄)ပါးကို မြင်အောင် စိုက်ရှုပါ။
‘其余八种四因生身分中，有命根九法聚及三种食素第八聚，共显现三十三种色法。’上述血管内的风界身分含有：一、命根九法聚，9法；二、心生纯八法聚，8法；三、时节生纯八法聚，8法；四、食生纯八法聚，8法；合计33法，即四类色聚、三十三种色法。贤善的您先以智所生光明观见血管内这种风身分；见到风以后，再在其中专注观照四大种。
ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကို လွယ်ကူစွာပင် တွေ့ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းရုပ်ကလာပ်တို့ကို ဓာတ်ခွဲကြည့်ပါက အထက်ပါ (၃၃)မျိုးသော ရုပ်တရားတို့ကို တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။ ယင်းရုပ်တရားတို့၌ ရုပ်ကလာပ်တိုင်းတွင် ပါဝင်သော ဝါယော- ဓာတ်၏ သဘာဝသတ္တိစွမ်းအင်သည် လွန်ကဲလျက် ရှိ၏၊ ထက်မြက်လျက် ရှိ၏၊ စူးရှလျက် ရှိ၏။ သို့သော် ယင်း ရုပ်တရားတို့မှာလည်း အနိစ္စတရားတို့သာ ဖြစ်ရကား ဖြစ်ပြီးသည်နှင့် ပျက်သွားကြ၏။ သို့သော် --- ၁။ အကြောတို့ကို လျှောက်သွားနေသော သံသရဏသွေးဟု ခေါ်ဆိုသော ရုပ်တရားတို့သည်လည်းကောင်း၊ ၂။ အကြောအတွင်းမှ ကိုယ်အင်္ဂါကြီးငယ်သို့ အစဥ်လျှောက်သွားနေသော အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာဟု ခေါ်ဆိုသော ရုပ်တရားတို့သည်လည်းကောင်း --- မိမိတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေတတ်ကုန်သော ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရတည်းဟူသော အကြောင်းတရားတို့က အဆက်မပြတ် ကျေးဇူးပြုပေးနေသမျှ ကာလပတ်လုံး အကျိုးတရား ဖြစ်ကြရကုန်သော မိမိတို့ ရုပ်တရားတစ်စု
这样很容易便会看见色聚微粒；分析这些色聚，就能见到上述三十三种色法。每一色聚中所含风界的自性力都较为强盛、锐利。然而，这些色法也都是无常法，生起以后便坏灭。不过：一、称为沿血管运行的循环血的色法；二、称为在血管内遍行大小肢体之风的色法；只要生起它们的业、心、时节与食等因仍在不断资助，这两组作为果的色法——
တို့သည်လည်း အကြောင်းမကုန်သေးသမျှ ဖြစ်ပျက်သန္တာန်အစဥ်အားဖြင့် ရှေးနှင့်နောက် ဆက်စပ်လျက် အထပ်ထပ် ဖြစ်နေကြရသည်သာ ဖြစ်၏၊ အထပ်ထပ် ဖြစ်နေကြရဦးမည်သာဖြစ်၏။
——便会在因尚未穷尽期间，依生灭相续前后衔接而反复生起，今后也仍会反复生起。
ယင်းသို့ ရှေးနှင့်နောက် ဆက်စပ်လျက် အထပ်ထပ် ဖြစ်နေရသော ပရမတ္ထဓမ္မ သဘာဝတို့ကို သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာမျက်စိဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် မသိ မမြင်သေးသူတို့ကား သွေးဟု သိကြ၏၊ လေဟု သိကြ၏။ သမုတိသစ္စာနယ်တည်း။ ထိုကြောင့် သမုတိသစ္စာနယ်သုံး ဝေါဟာရနှင့်အညီ ဆက်လက်၍ ရှင်းလင်း တင်ပြအပ်ပါသည်။
尚未以正见智慧亲自现前、洞彻知见这种前后衔接反复生起的究竟法自性者，便把它们认作‘血’或‘风’；这是世俗谛领域。因此，下面继续使用世俗谛领域的语言加以说明。
ယင်းနှလုံးအိမ်၏ အတွင်းဝယ် ပုန်းညက်စေ့ခန့် ပမာဏရှိသော တွင်းငယ်၌ တည်ရှိသော ဟဒယဝတ္ထုနှင့် တကွသော ဟဒယဒသကကလာပ်ရုပ်တို့၏ ပျံ့နှံ့၍ တည်ရာဖြစ်သော သွေးသည် အကြောတို့ကို လျှောက်သွား- နေသော သံသရဏသွေးဖြစ်၏။ နှလုံးအိမ် အတွင်း၌ အမြဲတည်နေသော သွေးကား မဟုတ်ပေ။ ယင်းသွေးများ သည် အကြောများအတွင်းမှ တစ်ကိုယ်လုံးသို့ လည်ပတ် သွားလာနေရသဖြင့် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်များလည်း သွေးသွား- ရာနောက်သို့ လိုက်ပါ၍ ဖြစ်နေကြသည်ဟူ၍ကား မယူဆလေရာ။ နှလုံးအိမ်၏ အတွင်းဝယ် တွင်းငယ်၌ တည်ခိုက် သွေးတို့၌သာ ပျံ့နှံ့လျက် ဟဒယဒသကကလာပ်အနေဖြင့် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်များသည် အနိစ္စ အနေအထားအားဖြင့် ဖြစ်နေကြ၏ဟုသာ မှတ်သားထားပါ။
心脏内部约一粒蒲桃种子大小的小腔中之血，是心所依处十法聚连同心所依处色遍在之处；这种血属于沿血管运行的循环血，并非恒常停留在心脏内部。虽然血在血管中循环全身，却不应认为心所依处色也随血移动而在沿途生起；应当理解为：只有当血正位于心脏小腔内时，心所依处色才以无常、不断生灭的心所依处十法聚形式遍在其中。
原书第 82 页
အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာဟူသော အကြော၏အတွင်းသို့ အစဥ်လျှောက်သွားနေသော ဝါယောဓာတ်၏ တွန်းကန်ပေးနေသည့် စွမ်းအင်ကြောင့် သံသရဏသွေးများသည် တစ်ကိုယ်လုံးသို့ လည်ပတ်သွားလာနေခြင်း ဖြစ်၏။ ယင်းသို့ တွန်းအားပေးနေသော ဝါယောဓာတ်တို့မှာ ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရဟူသော အကြောင်းတရား (၄)ပါးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော စတုသမုဋ္ဌာနိက ဝါယောဓာတ်တို့ပင် ဖြစ်ကြ၏။
循环血之所以循环全身，是由于称为遍行肢体之风、在血管中运行的风界具有推动力；这些推动血液的风界，是由业、心、时节与食四因所生的四因生风界。
ထိုအကြောင်းတရားတို့တွင် သံသရဏသွေး၌ ပါဝင်သော ကမ္မဇရုပ်၊ အကြောအတွင်း၌ တည်သော လေ၌ ပါဝင်သော ကမ္မဇရုပ်တို့ကို ဖြစ်စေတတ်သော ကံ၏ အကျိုးပေးပုံကို အနည်းငယ် ရှင်းလင်း တင်ပြအပ်ပါသည်။
在这些因中，下面略说业如何给果，从而产生循环血中的业生色，以及血管内之风中的业生色。
ကာလောပဓိပယောဂါနံ၊ ဂတိယာ စ ယထာရဟံ။
巴利《入阿毗达磨论义注》偈颂（缅文转写）：‘ကာလောပဓိပယောဂါနံ၊ ဂတိယာ စ ယထာရဟံ။’
သမ္ပတ္တိဉ္စ ဝိပတ္တိံ စ၊ ကမ္မမာဂမ္မ ပစ္စတိ။ (အဘိဓမ္မာဝတာရအဋ္ဌကထာ။)
‘သမ္ပတ္တိဉ္စ ဝိပတ္တိံ စ၊ ကမ္မမာဂမ္မ ပစ္စတိ။ (အဘိဓမ္မာဝတာရအဋ္ဌကထာ။)’译：‘业依时、所依资质、努力与趣之所宜，遇其成就或失坏而成熟。’
အတိတ်ဘဝက ပြုစုပျိုးထောင်ထားသော ကုသိုလ်ကံသည် --- ၁။ ကာလသမ္ပတ္တိ = အကျိုးပေးဖို့ရန် အချိန်ကာလနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ ၂။ ဥပဓိသမ္ပတ္တိ = အကျိုးပေးဖို့ရန် ဥပဓိရုပ်နှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ ၃။ ပယောဂသမ္ပတ္တိ = အကျိုးပေးဖို့ရန် လုံ့လပယောဂနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ ၄။ ဂတိသမ္ပတ္တိ = အကျိုးပေးဖို့ရန် ဂတိဘဝနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ ဤအကြောင်းတရားတို့နှင့် ပေါင်းဆုံမိလတ်သော် အကျိုးပေးဖို့ရန် အခွင့်အလမ်းများသည် ပွင့်လန်း သာ- ယာလျက် ရှိ၏။ သို့သော် ကာလဝိပတ္တိ၊ ဥပဓိဝိပတ္တိ၊ ပယောဂဝိပတ္တိ၊ ဂတိဝိပတ္တိဟူသော အကြောင်းတို့နှင့် ပေါင်းဆုံမိလတ်သော် အကျိုးပေးဖို့ရန် အခါအခွင့်မသင့် ဖြစ်တတ်၏။ အခွင့်အလမ်းများ ပိတ်ဆို့နေတတ်၏။
过去生所培育的善业，如果遇到以下诸因：一、时成就，即适合给果的时机；二、所依资质成就，即适合给果的身体资质；三、努力成就，即具备令其给果的努力；四、趣成就，即具备适合给果的趣与生存环境，那么给果机会便会顺利展开。反之，若遇到时失坏、所依资质失坏、努力失坏或趣失坏，便可能没有适当的给果机会，给果通道也会受阻。
(အကျယ်ကို သင်္ခါရက္ခန္ဓာပိုင်းတွင် ကြည့်ပါ။) အတိတ်ဘဝက ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော ကုသိုလ်ကံသည် ယင်း ကာလ-ဥပဓိ-ပယောဂ-ဂတိတည်းဟူသော သမ္ပတ္တိစက်တို့၏ အထောက်အပံ့ကောင်းကို ရရှိခဲ့သော် သံသရဏသွေးနှင့် အကြောအတွင်း၌ တည်သော လေ (အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာ)တို့တွင် ပါဝင်သော ကမ္မဇရုပ်တို့ကို အချိုးတကျ ဖြစ်စေမည်သာ ဖြစ်၏။
〔详见行蕴部分。〕过去生所培育的善业，若获得时、所依资质、努力与趣这四种成就轮的良好支持，便会以适当比例产生循环血中的业生色，以及血管内遍行肢体之风中的业生色。
အကယ်၍ ကုသိုလ်ကံက ကမ္မဇရုပ်တို့ကို အချိုးတကျ ဖြစ်စေလျှင်၊ စိတ်-ဥတု-အာဟာရတို့ကလည်း စိတ္တဇရုပ်-ဥတုဇရုပ်-အာဟာရဇရုပ်တို့ကို အချိုးတကျ ဖြစ်စေနိုင်လျှင် --- ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရတည်း ဟူသော အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာရသော ယင်း သံသရဏသွေးနှင့် အကြောအတွင်း၌ တည်သော လေတို့သည်လည်း အချိုးကျကျ လည်ပတ်နေကြမည်သာ ဖြစ်ပေသည်။ ယင်းသို့ လည်ပတ်ရာ၌ နှလုံးအိမ်ကား အရေးကြီးသော ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုပင် ဖြစ်၏။
如果善业能以适当比例产生业生色，心、时节与食也能以适当比例产生心生色、时节生色与食生色，那么由业、心、时节、食四因所生的循环血与血管内之风，也会以适当比例运行。心脏正是这种运行中一个重要的身体器官。
နှလုံးအိမ်သည် သံသရဏသွေးကို တစ်ကိုယ်လုံးသို့ လည်ပတ်စေတတ်သော တွန်းကန်ခြင်း လုပ်ငန်းကိစ္စကို ရွက်ဆောင်ပေးတတ်သော အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာ အမည်ရသော ဝါယောဓာတ်တို့ကို အားကောင်းလာအောင် ထောက်ပံ့တတ်သော ကိရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်၏။
心脏是一种器官，能够扶助称为遍行肢体之风的风界，使其力量增强，从而执行推动循环血遍及全身的作用。
ဆရာဝန်ကြီးများသည် နှလုံးအိမ်ကို အစားထိုး၍ ကုသရာ၌ ယင်းသံသရဏသွေးကို လည်ပတ်နေအောင် အကြောအတွင်းမှ ကိုယ်အင်္ဂါကြီးငယ်သို့ အစဥ်လျှောက်နေသော အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာ အမည်ရသော ဝါယောဓာတ်များ အားကောင်းလာအောင် နှလုံးကဲ့သို့ပင် အားပေး ထောက်ပံ့တတ်သော စက်ကိရိယာ တစ်မျိုးကို အသုံးပြုကြရ၏။
医生进行心脏移植时，为了使循环血继续运行，会使用一种像心脏一样提供扶助的机器，使血管中遍行大小肢体、称为遍行肢体之风的风界保持力量。
原书第 83 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း ယင်းစက်ကိရိယာ၏ တွန်းကန်နေသော လေဟူသည် ပရမတ္ထသစ္စာနယ်မှ ဆိုရသော် ဥတုဇသြဇဋ္ဌမက ရုပ်တရားတို့၏ အစုအပုံသာ ဖြစ်၏။ ယင်း ဥတုဇသြဇဋ္ဌမက ရုပ်တို့တွင် ပါဝင်သော ဝါယောဓာတ်က တွန်းကန်ခြင်း သမုဒီရဏကိစ္စဖြင့် အားပေးထောက်ပံ့လိုက်သောအခါ အင်္ဂါကြီးငယ်သို့ အစဥ်လျှောက်နေသော အကြောအတွင်း၌ တည်ရှိသော အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာ အမည်ရသော လေသည် အားကောင်းမြဲ အားကောင်းလျက်ပင် ရှိ၏။
依究竟谛领域说，机器所推动的‘风’，只是时节生食素第八聚的集合。其中风界执行推动作用（samudīraṇa-kicca）而给予扶助时，血管内遍行大小肢体、称为遍行肢体之风的风界，便持续保持力量。
သံသရဏသွေးကို လည်ပတ်စေနိုင်သော စွမ်းအင်များ ဆက်လက် တည်ရှိလျက်ပင် ရှိနေ၏။
推动循环血继续运行的力量因而仍然存在。
နှလုံးအိမ် ခေတ္တ မရှိသော်လည်း သံသရဏသွေး၏ လည်ပတ်မှုနှင့် အကြောအတွင်း၌ရှိသော ဝါယော ဓာတ်တို့၏ တွန်းကန်မှုမှာ ပုံမပျက်ပင်ရှိနေ၏။ ယင်း အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာဟူသော ဝါယောဓာတ်၏ စွမ်းအားကြောင့် သံသရဏသွေး အမည်ရသော ရုပ်တရားတို့သည် နေရာအသစ်အသစ်၌ ပြောင်း၍ ဥပါဒ်နိုင်- ခြင်းပင် ဖြစ်၏။
即使心脏暂时不在，循环血仍照常运行，血管内风界仍照常推动。由于遍行肢体之风这一风界的力量，称为循环血的诸色法会在一个个新处重新生起；并不是同一色法从原处移到新处。
အတိတ်ကံကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသော ကမ္မဇရုပ်ဖြစ်သည့် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည်လည်း ဟဒယဒသက ကလာပ်အနေဖြင့် ယင်းသွေးတို့၌ ပျံ့နှံ့လျက် အသစ်အသစ် ဥပါဒ်လျက်ပင် ရှိ၏။ နှလုံးအိမ် အတွင်း၌ ဖြတ်သန်း သွားလာရာမှ ခေတ္တအားဖြင့် မူလ နှလုံးအိမ်အတွင်း သံသရဏသွေးများ ဖြစ်နေကျနေရာ ဝန်းကျင်တွင်ပင် ယင်းသံသရဏသွေးများ၌ ပျံ့နှံ့လျက် ဆက်လက်၍ ဥပါဒ်လျက်ပင် ရှိ၏၊ အတိတ်ကံ အရှိန်မကုန်သေးသမျှ ဆက်လက်၍ ဥပါဒ်နေကြဦးမည်သာ ဖြစ်ကြ၏။ ထိုကြောင့် ထိုအချိန်တွင် မနောဓာတ်-မနောဝိညာဏဓာတ်တို့- လည်း ထိုက်သလို ဖြစ်နေကြမည်သာ ဖြစ်သည်။
由过去业所生、属于业生色的心所依处色，也仍以心所依处十法聚的形式，在这些血中相续重新生起。循环血暂时经过原心脏内部、也就是它通常在其中生起的区域时，心所依处色仍在这类血中遍在而相续生起；只要过去业力尚未穷尽，就仍会继续生起。因此，意界与意识界在这段时间也会随其所应继续生起。
နှလုံးအိမ်ကို အစားထိုးပြီးသောအခါ၌ကား သံသရဏသွေးများသည် ယင်းနှလုံးအိမ်အသစ်ကို ဖြတ်သန်း၍ အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာ ဟူသော ဝါယောဓာတ်၏ တွန်းကန်သည့် စွမ်းအင်ကြောင့် ဆက်လက်၍ လည်ပတ်နေ မည်သာ ဖြစ်ပေသည်။ ကံအရှိန် မကုန်သမျှ ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်နေမည် ဖြစ်သည်။ ကံအရှိန်ကုန်လျှင်ကား ရပ်ဆိုင်းသွားပေလိမ့်မည်။
移植新心脏以后，循环血会流经新心脏，并因遍行肢体之风这一风界的推动力而继续循环。只要业力尚未穷尽，便会依这种方式继续；业力穷尽时则会停止。
၁။ ဆရာဝန်များ၏ ကုသပေးနိုင်သည့် အချိန်ကာလ၊ လူနာ၏လည်း ကုသမှုကို ခံယူနိုင်သည့် အချိန်ကာလ ဟူသော ကာလသမ္ပတ္တိ၊ ၂။ ကုသပေးနိုင်သည့် နေရာဒေသ၊ ကုသမှုကို ခံယူနိုင်သည့် နေရာဒေသဟူသော ဂတိသမ္ပတ္တိ၊ ၃။ ဆရာဝန်ကြီးများ၏ ကြိုးစားအားထုတ်မှု လုံ့လပယောဂ၊ လူနာ၏ ကြိုးစားအားထုတ်မှု လုံ့လပယောဂ ဟူသော ပယောဂသမ္ပတ္တိ၊ ၄။ လူနာ၏ ကုသမှုကို ခံယူနိုင်သည့် ဥပဓိသမ္ပတ္တိ = ကိုယ်ခံအားနှင့် ပြည့်စုံခြင်း --- ဤကဲ့သို့သော အကြောင်းအထောက်အပံ့ကောင်းများကို ရရှိသည့်အတွက် အတိတ်ကံသည် ဟဒယဝတ္ထုနှင့် တကွသော ကမ္မဇရုပ်တို့ကို ဆက်လက် ဖြစ်စေနိုင်ခြင်း ဖြစ်၏။ ကမ္မဇရုပ်တည်းဟူသော အထောက်အပံ့ကောင်းကို ရရှိသည့်အခါ စိတ္တဇရုပ်-ဥတုဇရုပ်-အာဟာရဇရုပ်တို့သည်လည်း ဖြစ်မြဲပင် ဖြစ်နေကြပေလိမ့်မည်။
一、医生能够治疗、患者能够接受治疗的时段，是时成就；二、能够施行、接受治疗的地点与环境，是趣成就；三、医生施治与患者配合所作的努力，是努力成就；四、患者具备接受治疗的身体资质，即身体承受能力，是所依资质成就。由于获得这些良好支持，过去业得以继续产生含有心所依处色的业生色；以业生色为良好支持，心生色、时节生色与食生色也会继续照常生起。
ဤ ရှင်းလင်းချက်များအရ နှလုံးအိမ်ဟူသည် သံသရဏသွေး အမည်ရသော စတုသမုဋ္ဌာနိက ရုပ်တရား တို့၏ ဖြတ်သန်းသွားလာရာ လမ်းကြောင်း ဖြစ်သည်ကိုကား သဘောပေါက်သင့်ပြီ။ နှလုံးအိမ်ကို ခွဲစိတ်ကုသရာ၌ ယင်း သံသရဏသွေးတွင် ပါဝင်တည်ရှိသော ဟဒယဝတ္ထု ရုပ်များသည် မူလဖြစ်နေကျနေရာ၌ မဥပါဒ်ဘဲ နေရာ အသစ်အသစ်၌ ပြောင်းရွှေ့ ဥပါဒ်မှုကို သဘောကျသင့်ပေ၏။ ကာယဝိညတ်ရုပ်၏ စွမ်းအားကြောင့် တစ်နည်း ဆိုသော် ဝါယောဓာတ်၏ သဘာဝသတ္တိစွမ်းအင် လွန်ကဲနေသော ကာယဝိညတ်နှင့် တကွသော မဟာဘုတ်တို့၏
依上述说明，应当理解：心脏是称为循环血的四因生色法所通过的通道。进行心脏手术时，存在于循环血中的心所依处色，不在原本通常生起之处生起，而改在一个个新处重新生起。由于身表色的力量，换言之，由于风界自性力强盛、与身表色俱在的四大种之——
原书第 84 页
စွမ်းအင်ကြောင့် ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရဟူသော အကြောင်းတရား (၄)ပါးတို့ကြောင့် ဖြစ်သော စတုသမုဋ္ဌာနိက ရုပ်တရားအပေါင်းသည် (သွားရာ၊ လာရာ၊ ကွေးရာ၊ ဆန့်ရာ စသည်တို့၌) နေရာ အသစ်အသစ်၌ ပြောင်းရွှေ့ ဥပါဒ်ကြသကဲ့သို့ မှတ်ပါ။
——力，应当理解：业、心、时节与食四因所生的一切四因生色法，也都像行走、来去、屈伸等动作中的色法一样，在一个个新处重新生起。
အယူအဆတစ်မျိုး
另一种观点
ဟဒယံ သရီရဗ္ဘန္တရေ ဥရဋ္ဌိပဉ္ဇရမဇ္ဈံ နိဿာယ ဌိတံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၅၇။ ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၃၅၁။) ဥရဋ္ဌိသင်္ဃာဋော ပဉ္စရသဒိသတာယ ''ဥရဋ္ဌိပဉ္ဇရ''န္တိ ဝုတ္တော။ (မဟာဋီ-၁-၄၄ဝ။) နှလုံးသားသည် ခန္ဓာကိုယ်၏အတွင်း ရင်ရိုးချိုင့် = ရင်ဘတ်ရိုးချိုင့်၏အလယ်ကိုမှီ၍တည်၏။ရင်ဘတ်ရိုး၏ အောက်နား၌ အချိုင့်ရှိ၏၊ ထိုချိုင့်၏ အလယ်ကိုမှီ၍ ဟဒယ = နှလုံးသည် တည်၏။ ထီး၏ ခရိုင်များ ပေါင်းဆုံရာ အရပ်ကို ထီးချိုင့်ဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲသကဲ့သို့ ရင်ဘတ်ရိုးတို့၏ ပေါင်းဆုံရာအရပ်ကို ထီးချိုင့်နှင့် တူသောကြောင့် ဥရဋ္ဌိပဉ္ဇရ = ရင်ရိုးချိုင့် = ရင်ဘတ်ရိုးချိုင့်ဟု ခေါ်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၅၇။ ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၃၅၁။ မဟာဋီ-၁-၄၄ဝ။) ဤ အထက်ပါ အဋ္ဌကထာ၏ အဖွင့်ကို ကြည့်၍ တောင်မြို့ မဟာဂန္ဓာရုံ ဆရာတော်ဘုရားက မိမိ၏ သမ္မောဟဝိနောဒနီ ဘာသာဋီကာတွင် အောက်ပါအတိုင်း မှတ်ချက်ချထား၏။
‘心脏位于身体内部，依着胸骨笼的中央而住。……胸骨的组合像笼，所以称为“胸骨笼”。’胸骨下方有一凹处，心脏依凹处中央而住；如伞骨会合之处称为伞窝，胸骨会合处也因像伞窝而称为胸骨窝、胸廓凹处。（《殊胜义注》2-57；《清净道论》1-351；《大复注》1-440。）Taungmyo 摩诃甘达勇寺禅师据此，在自己的《除痴缅文复注》中作如下评注。
ဤအဆိုကို ကြည့်၍ ပါဠိ၌ သုံးအပ်သော ''ဟဒယ = နှလုံးသား''ဟူသည် ယခုခေတ် ဆရာဝန်တို့ စမ်းသပ် အပ်သော ရင်ဘတ်၏ ဝဲဘက်၌ သားမြတ်အောက်နားဝယ် တည်သော နှလုံးသားမဟုတ်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားပါ။
‘依这一说法，应当辨明：巴利文所用“hadaya＝心脏”，并不是现代医生检验到、位于胸腔左侧乳房下方的那一心脏器官。’
သို့သော် ထိုနှလုံးသား၏ အဆက်အသွယ်ကား ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။
‘不过，它可能与该心脏器官有所关联。’
(သမ္မောဟဝိနောဒနီဘာသာဋီကာ-၁-၁၇၈။)
缅文出处原串：‘(သမ္မောဟဝိနောဒနီဘာသာဋီကာ-၁-၁၇၈။)’（《除痴缅文复注》1-178。）
ထိုရင်ချိုင့် အရပ်ဝယ် နှလုံးအိမ်နှင့် ဆက်သွယ်နေသော သွေးကြောကြီးများ ရှိနေကြ၏။ အခြား အခြား သော သွေးကြောများလည်း ထိုက်သလို ရှိနေကြ၏။ ယင်းသွေးကြောကြီးတို့၏ အတွင်း၌ သွေးလေတို့၏ လှုပ်ရှားမှု စွမ်းအင် ကြီးမားလာသောအခါ ရင်တွင်း၌ လှုပ်ရှားမှုများ ပိုမို၍ ပြင်းထန်လာတတ်၏။ သွေးလေတို့၏ လှုပ်ရှားမှု ပြင်းထန်ရခြင်းမှာလည်း ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရတို့ အပေါ်၌ အခြေစိုက်လျက် ရှိ၏။ သွေးလေတို့၏ လှုပ်ရှားမှု ပြင်းထန်ရခြင်းမှာ ကံကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်၏၊ စိတ်ကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်၏၊ ဥတုကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်၏၊ အာဟာရကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်၏၊ စိတ်လှုပ်ရှားမှု ပြင်းထန်လာလျှင် နှလုံးသွေး၌တည်သော စိတ္တဇသြဇဋ္ဌမက ကလာပ်တို့တွင် ပါဝင်သော စိတ္တဇဝါယောဓာတ်၊ အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာဟူသော အကြောအတွင်းရှိ လေ၌ တည်သော စိတ္တဇသြဇဋ္ဌမကကလာပ်တို့တွင် ပါဝင်သော စိတ္တဇဝါယောဓာတ်သည် စွမ်းအင်သတ္တိ ထက်မြက်
胸骨凹处有与心脏相连的大血管，也相应存在其他血管。大血管内所谓血与风的运动力增强时，胸中的搏动也会变得更强。这种运动增强以业、心、时节与食为基础，可能由其中任何一因所致。心的激动增强时，心血中诸心生食素第八聚所含的心生风界，以及血管内遍行肢体之风中诸心生食素第八聚所含的心生风界，其自性力会变得锐利——
လာ၏၊ စူးရှလာ၏၊ လွန်ကဲလာ၏။ ထိုအခါတွင် ထိုစိတ္တဇဝါယောဓာတ်၏ စွမ်းအင်ကြီးမားမှုကြောင့် အတူဖြစ်ဖက် သဟဇာတ ရုပ်တရားများ ဖြစ်ကြသည့် စတုသမုဋ္ဌာနိက ရုပ်တရားများ ဖြစ်ကြသော သွေး-လေတို့သည်လည်း လှုပ်ရှားမှု ပြင်းထန်လာကြ၏၊ တုန်ခါမှုစွမ်းအင်များ ကြီးထွားလာကြ၏။ ထိုအခါတွင် ရင်ချိုင့်အတွင်း၌ ရှိသော သွေးလေတို့၏ လှုပ်ရှားမှုမှာလည်း ပြင်းထန်လာ၏။ ဤကား နှလုံးအိမ်နှင့် ရင်ရိုးချိုင့်အတွင်း သွေးကြောကြီး တို့၌ တည်ရှိသော သွေးလေတို့၏ အဆက်အသွယ် မကင်းပုံတည်း။
——、强盛而过度。此时，由于心生风界的力量强大，与它俱生的四因生色法——即所谓血与风——运动也会增强，振动力随之增长；胸骨凹处内血与风的运动也更为剧烈。这说明心脏与胸骨凹处大血管中的血、风彼此并非全无关联。
အကယ်၍ ရင်ချိုင့်အတွင်းဝယ်ရှိသော သွေးကြောကြီးတို့၏ အတွင်း၌ တည်သော သွေးတို့ကို မှီ၍ ဟဒယ ဝတ္ထုရုပ်များသည် ဖြစ်နေကြသည်ဟု လက်ခံငြားအံ့၊ နှလုံးအိမ်ကို အစားထိုး၍ ကုသမှုမှာ ဟဒယဝတ္ထုနှင့် အလှမ်းကွာသွားပြီ ဖြစ်၏။ မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ်တို့၏ မှီရာ ဟဒယဝတ္ထုနှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်း ပွားမှုမှာလည်း ဝေးကွာသွားဖွယ်ရာ ရှိ၏။
假如接受心所依处色依胸骨凹处大血管内的血而生这一观点，那么心脏移植便与心所依处相距很远；关于意界、意识界所依之心所依处的争论，也就会远离心脏移植问题。
原书第 85 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း သို့သော် -- ဟဒယသည် ခန္ဓာကိုယ်၏အတွင်း ရင်ရိုးချိုင့်၏ အလယ်ကိုမှီ၍ တည်၏ -- ဟူသော စကားကို သမီပူပစာရအားဖြင့် ဖွင့်ဆိုသောစကားဟု ယူသင့်၏။
然而，‘心脏位于身体内部，依胸骨凹处中央而住’这句话，应当理解为依邻近借称（samīpūpacāra）所作的解释。
ဂင်္ဂါယံ သဿံ တိဋ္ဌတိ = ဂင်္ဂါမြစ်၌ ကောက်ပင်သည် တည်ရှိ၏ --- ဟု ဆိုရာဝယ် ဂင်္ဂါမြစ် အတွင်း၌ ကောက်ပင်ကား မတည်နိုင်။ ဂင်္ဂါမြစ်၏ ကမ်းပါး၌သာ ကောက်ပင်သည် တည်နိုင်၏။ ကောက်ပင်၏ အနီးအပါး၌ တည်ရှိသော ဂင်္ဂါမြစ်၏ ဂင်္ဂါဟူသော အမည်ကို ဂင်္ဂါမြစ်နှင့် နီးကပ်သော ကမ်းနားဒြပ်၌ တင်စား၍ အနီးဖြစ်သော ကမ်းနားဒြပ်ကို ဂင်္ဂါဟု ခေါ်ဆိုသကဲ့သို့ --- အလားတူပင် နှလုံးအိမ်အတွင်း ပုန်းညက်စေ့ခန့် ပမာဏရှိသော တွင်းငယ်၌ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်တို့၏ ပျံ့နှံ့တည်ရှိရာ သွေးနှင့် ရင်ရိုးချိုင့်အလယ် သွေးကြောတို့ အတွင်း၌ တည်ရှိသော သွေးတို့ကား ဂင်္ဂါမြစ်နှင့် ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းပါးကဲ့သို့ အလွန်နီးကြ၏။ နှလုံးအိမ်အတွင်း တွင်းငယ်၌ တည်ရှိသော သွေးတို့၌ ပျံ့နှံ့လျက်ရှိသော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်တို့၏ ဟဒယဟူသော အမည်ကို အနီးဖြစ်သော ရင်ရိုးချိုင့်အတွင်း သွေးကြောတို့၌ တည်သော သွေး၌ တင်စား၍ ယင်းသွေးကို ဟဒယဟု ခေါ်ဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ တစ်နည်း
巴利例句（缅文转写）：‘ဂင်္ဂါယံ သဿံ တိဋ္ဌတိ’——‘稻禾长在恒河里。’事实上，稻禾不能长在河水中，只能长在恒河岸边。恒河邻近稻田，便把‘恒河’之名借用于邻近河流的岸地，称那岸地为‘恒河’。同样，心脏小腔内心所依处色遍在之血，与胸骨凹处血管内之血，像恒河与河岸一样非常接近。于是，把心脏小腔之血中所遍在的心所依处色之‘hadaya’名称，借用于邻近的胸骨凹处血管中之血，也把该血称为 hadaya。换一种说法——
--- ပကတိသော နှလုံးသား၏ ဟဒယဟူသော အမည်ကို အနီးဖြစ်သော ရင်ရိုးချိုင့်အတွင်း သွေးကြောတို့၌ တည်သော သွေး၌ တင်စား၍ ယင်းသွေးကြောတို့အတွင်း၌ တည်သော သွေးကိုလည်း သမီပူပစာရအားဖြင့် ဟဒယဟု ခေါ်ဆိုထားသည် မှတ်ပါ။
——也可以把通常心脏器官的 hadaya 之名借用于邻近胸骨凹处血管中的血；应知，这也是依邻近借称而把该血称为 hadaya。
အကြောင်းမှာ အထက်တွင် တင်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ယင်း သမ္မောဟဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာနှင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌ- ကထာတို့၌ပင် အဋ္ဌကထာဆရာတော်ကိုယ်တိုင်က --- နှလုံးအိမ်အတွင်း ပုန်းညက်စေ့၏ တည်ရာမျှလောက်သော တွင်းငယ်၌ တစ်လက်ဆွမ်းခွဲမျှလောက်သော သွေး၌ မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ်တို့၏ မှီရာ ဟဒယဝတ္ထု ရုပ်သည် ပျံ့နှံ့လျက် တည်ရှိ၏ --- ဟု ဖွင့်ဆိုထား၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၂၂၈။ ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၂၄၈။) ရင်ရိုးချိုင့်၏ အလယ်၌ ထိုမျှလောက်သော သွေးများ၏ တည်ရာ တွင်းငယ်လည်း မတည်ရှိ ဖြစ်နေ၏။
理由是：如上文所述，《分别论义注》与《清净道论》中，义注师本人已经解释，意界与意识界所依的心所依处色，遍在心脏内约一粒蒲桃种子大小的小腔中、约半掬之量的血里。（《殊胜义注》2-228；《清净道论》1-248。）胸骨凹处中央并没有容纳如此血量的小腔。
ကြီးမားသော သွေးကြောတို့သာ တည်ရှိနေ၏။ ဤသည်မှာလည်း အကြောင်းတစ်ရပ် ဖြစ်၏။ ယောဂီအများစုကို သုတေသနပြုကြည့်ရာ နှလုံးအိမ်အတွင်း၌ အခန်း (၄)ခန်းရှိရာ သွေးလွှတ်ကြောကြီးနှင့် အနီးကပ်ဆုံးဖြစ်သည့် လက်ဝဲဘက် အောက်ဆုံး အခန်းဖြစ်သည့် တွင်းငယ်ဝယ် တည်ရှိသော သွေး၌သာ မနောဓာတ် မနောဝိညာဏ- ဓာတ်တို့၏မှီရာ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို တွေ့ရှိကြောင်း ဝန်ခံကြ၏။ ထိုကြောင့် --- ဟဒယသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အတွင်း ရင်ရိုးချိုင့်၏ အလယ်ကို မှီ၍ တည်၏ --- ဟူသော အဋ္ဌကထာစကားကို သမီပူပစာရစကားဟု ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
那里只有大血管；这是另一项理由。本书称，对多位瑜伽行者作观察调查时，他们大多确认：心脏四腔之中，只有最接近大动脉的左下腔内之血，可以观见意界与意识界所依的心所依处色。因此，本书把‘心脏依胸骨凹处中央而住’这一义注语解释为邻近借称。
စေတီနှင့် စေတီအိမ်
塔与塔殿
ဓာတ်တော်မွေတော်များကား စေတီတည်း။ ဓာတ်တော်မွေတော်တို့၏ ကိန်းဝပ်ရာ အဆောက်အအုံကား စေတီအိမ်တည်း။ စေတီတော်ကို ပြန်လည် တည်ဆောက်သည်ဟူရာ၌ ဓာတ်တော်မွေတော်တို့၏ ကိန်းဝပ်ရာ စေတီအိမ်ကိုသာ အသစ်ပြန်လည် တည်ဆောက်ခြင်း ဖြစ်၏။ ဓာတ်တော်မွေတော်တို့ကို အသစ်ပြန်လည် တည်ဆောက်သည်ကား မဟုတ်။
诸舍利称为塔（cetiya）；供奉舍利的建筑物则称为塔殿。所谓重建佛塔，实际只是重新建造供奉舍利的塔殿，并不是重新制造舍利。
ဓာတ်တော်မွေတော်နှင့် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကား တူ၏၊ စေတီအိမ်နှင့် နှလုံးအိမ်ကား တူ၏။ နှလုံးအိမ်ကို အစားထိုး၍ ကုသခြင်းသည် စေတီအိမ်ကို အသစ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်းနှင့် တူ၏။ စေတီအိမ်ကို အသစ် ပြန်လည်တည်ဆောက်၍ ရနိုင်သော်လည်း ဓာတ်တော်မွေတော်တို့ကို အသစ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ဖို့ရန် မဖြစ် နိုင်သကဲ့သို့ အလားတူပင် နှလုံးအိမ်ကို အသစ် ပြန်လည်တည်ဆောက်၍ ရနိုင်သော်လည်း ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို ကမ္မဇရုပ် ဧကန် ဖြစ်နေသည့်အတွက် ပြန်လည်တည်ဆောက်၍ မရနိုင်သည်ကိုကား သဘောကျသင့်လေရာသည်။
舍利好比心所依处色，塔殿好比心脏。移植心脏，好比重新建造塔殿。塔殿可以重建，舍利却不能重新制造；同样，作为器官的心脏可以更换，但依本书这一阿毗达磨解释，心所依处色必定是业生色，不能由手术重新制造，而只会依业重新生起。
原书第 86 页
ရှေးဦးစွာ ဟဒယဒသကကလာပ်တွင် ပါဝင်သော (၁ဝ)မျိုးသော ပရမတ် ရုပ်တရားတို့ကို သိမ်းဆည်းပါ။ ထိုနောင် မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ်တို့၏ မှီရာဖြစ်သော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို ရွေးထုတ်၍ အထက်တွင် ရေးသားတင်ပြ ထားသည့်အတိုင်း လက္ခဏ-ရသ စသည်ကို ရှုပါ။
先摄取心所依处十法聚所含的十种究竟色法；然后选出意界与意识界所依的心所依处色，依上文所述观照它的特相、作用等。
၁၈။ ကဗဠီကာရ အာဟာရ
十八、段食
၁။ သြဇာလက္ခဏော ကဗဠီကာရော အာဟာရော၊ ၂။ ရူပါဟရဏရသော၊ ၃။ ဥပတ္ထမ္ဘနပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ ၄။ ကဗဠံ ကတွာ အာဟရိတဗ္ဗဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၈။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈ဝ။) ၁။ စားမျိုအပ်သော အစာအာဟာရ၏ အဆီအစေး သြဇာသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ အာဟာရဇရုပ်ကို ဆောင်ခြင်း တည်စေခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် ရူပကာယကိုထောက်ပံ့ ခိုင်ခံ့စေတတ်သော သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ စားမျိုအပ်သော အစာအာဟာရ ပဒဋ္ဌာန်။
巴利义注引文（缅文转写）：‘၁။ သြဇာလက္ခဏော ကဗဠီကာရော အာဟာရော၊ ၂။ ရူပါဟရဏရသော၊ ၃။ ဥပတ္ထမ္ဘနပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ ၄။ ကဗဠံ ကတွာ အာဟရိတဗ္ဗဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၈။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈ဝ။)’译释：一、段食以所摄食物的油润精华——食素——为特相；二、以带来、令食生色生起为作用；三、以产生食生色而扶助、坚固色身为现起；四、以应当团成一口而摄入的食物为近因。（《殊胜义注》1-368；《清净道论》2-80。）
သြဇာလက္ခဏောတိ ဧတ္ထ အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ရသဿ သာရော ဥပတ္ထမ္ဘဗလကာရော ဘူတနိဿိတော ဧကော ဝိသေသော သြဇာတိ။ (မူလဋီ-၁-၁၅၄။ မဟာဋီ-၂-၁ဝ၄။) အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ရသဿ သာရောတိ ရသဟရဏီဓမနိဇာလာနုသာရေန သရီရာဝယဝေ အနုပ္ပ- ဝိဋ္ဌဿ အာဟာရရသဿ အဗ္ဘန္တရာဟာရပစ္စယော သေနဟော၊ ယော လောကေ ရသဓာတူတိ ဝုစ္စတိ။
‘这里所谓“以食素为特相”，是说遍行大小肢体之滋味中的精华；它是依止大种、具有扶助及增强力量的‘所谓遍行大小肢体之滋味的精华，是沿输送滋味的脉络网络进入身体各部、在内以食缘资助的黏润精华；世间称它为味界。’
(အနုဋီ-၁-၁၆၆။)
缅文出处原串：‘(အနုဋီ-၁-၁၆၆။)’（《随复注》1-166。）
အာဟာရဟူသည် စားမျိုအပ်သော ထမင်းစသော ဝတ္ထုတို့၌ပါသော အဆီအစေး သြဇာတည်း။ ယင်းစား- မျိုအပ်သော ထမင်းစသော ဝတ္ထုတို့သည် ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့သာ ဖြစ်ကြောင်းကို ရှေးရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းတွင် ဆိုခဲ့ပြီ။ အိုး ခွက် ပုဂံ စသည်တို့၌ စားဖွယ်သောက်ဖွယ်အဖြစ် တည်နေခိုက်၌လည်း ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ စားမျိုပြီး၍ ခန္ဓာအိမ်အတွင်းသို့ မပျံ့နှံ့ခင် အစာသစ် ကောဋ္ဌာသအဖြစ်ဖြင့် တည်ရှိခိုက်၌လည်း ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ အသင်သူတော်ကောင်းသည် စားမျိုအပ်သော အစာအာဟာရ၌၊ သို့မဟုတ် အစာသစ် ကောဋ္ဌာသအဖြစ်ဖြင့် တည်ရှိနေသေးသော အစာသစ်၌ ဓာတ်ကြီး (၄)ပါးကို ဉာဏ်ဖြင့်မြင်အောင် စိုက်ရှုပါ။ ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကို လွယ်ကူစွာ တွေ့ရှိနိုင်ပေမည်။ ယင်းရုပ်တရားတို့မှာ ကလာပ်တစ်ခုတွင် တည်ရှိသော တေဇောဓာတ် = ဥတုကြောင့် ဆင့်ကဲ ဖြစ်ပွားနေကြသော သြဇာလျှင် (၈)ခုမြောက်ရှိသော ဥတုဇ
所谓食，是所摄入的米饭等食物中所含的油润精华——食素。前面色业处篇已经说明，这些可摄食的米饭等所依物只是时节生食素八法聚。它们放在锅、碗、盘等器皿中作为饮食时如此；吃下以后、尚未遍布身体而作为胃中物身分存在时，也仍然只是时节生食素八法聚。贤善的您应在可摄食的食物，或仍作为胃中物身分存在的新食中，以智专注观照四大种；如此便很容易看见色聚微粒。这些色法都是由每一色聚内的火界——即时节——逐代产生、以食素为第八法的时节生——
သြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့သာတည်း။ ယင်း ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့၏ အပေါင်းအစုကိုပင် ထမင်း-အစာသစ် ဤသို့ စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်နေခြင်း ဖြစ်၏။ ယင်း ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် အကျုံးဝင်သော သြဇာကို သို့မဟုတ် သြဇာချည်းသက်သက်ကို ထမင်းကဲ့သို့ အလုတ်ပြုလုပ်၍ မလွေးနိုင်၊ မစားနိုင်၊ သြဇာ၏ တည်ရာဝတ္ထုဖြစ်သော သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ်တို့၏ အပေါင်းအစုဖြစ်သော ထမင်းစသည့် ဝတ္ထုကိုသာလျှင် အလုတ်ပြု၍ ထမင်းဆုပ်ပြု၍ လွေးနိုင် စားနိုင်သည်။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ --- ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့ကား ကလာပ် တစ်ခုတစ်ခု၌ ရုပ် သဘောတရား (၈)မျိုးစီရှိရာ ကလာပ်တစ်ခု အတွင်း၌ တည်ရှိကြသော ရုပ်တို့သည် တစ်ခုစီ တစ်ခုစီ ခွဲထုတ်ယူ၍ မရစကောင်းသော အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်များ ဖြစ်သောကြောင့် သြဇာချည်းသက်သက် အလုတ်အလွေး ပြု၍ လွေးမရ စားမရနိုင်။
——食素八法聚。正是这些时节生食素八法聚的集合，被称为米饭、新食等。食素只是这些色聚中所含的一法，不能像米饭那样单独团成一口而咀嚼、吞食；只有作为食素所依物、由众多食素八法聚集合而成的米饭等，才能团成饭团而咀嚼、吞食。为什么？因为每一时节生食素八法聚含有八种色法，同一色聚中的诸色属于八不离色，不能逐一分离取出；所以不能把食素单独团成一口而食用。
原书第 87 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း ဣဒံ ပန သဝတ္ထုကံ သြဇံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ။ (မဟာဋီ-၂-၁ဝ၄။) ဧဝံ ဝတ္ထုဝသေန နာမံ ဥဒ္ဓရိတွာ …(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၆။) ထိုကြောင့် --- ''ကဗီဠကာရော အာဟာရော'' --- ဟူသော ပါဌ်ဖြင့် သြဇာကို တိုက်ရိုက်မပြဘဲ သြဇာ၏ တည်ရာဝတ္ထုဖြစ်သော ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့၏ အပေါင်းအစုဟူသော အလုတ်အလွေးပြု၍ ရစကောင်းသော ထမင်းစသော ဝတ္ထုကို ညွှန်ပြသည်။ ဤသို့ ညွှန်ပြလိုသောကြောင့် ဤသြဇာကို ကဗဠီကာရ အာဟာရဟူသော အမည်ဖြင့် ဘုရားရှင်သည် ထုတ်ဆောင်၍ ဟောကြားတော်မူသည်။ ထိုကြောင့် အာဟာရအရ သြဇာကို ဌာနျူပစာရအားဖြင့် ကောက်ယူရသည်။ ဌာနီဖြစ်သော သြဇာဓာတ်၏ အာဟာရဟူသော အမည်ကို ဌာနဖြစ်သော သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ်တို့၏ အပေါင်းအစုဟူသော ထမင်းစသော ဝတ္ထု၌ တင်စား၍ ထမင်းစသော ဝတ္ထုကိုပင် သြဇာဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲထားသည် ဟူလိုသည်။ ယင်းသြဇာဓာတ်သည်လည်း အလုတ်အလွေးပြု၍ စားမျိုအပ်-
‘这里如此说，是为了显示连同所依物的食素。……这样依所依物而举出名称。’因此，‘ကဗီဠကာရော အာဟာရော’这一经文并不直接显示食素本身，而是显示食素所依、由时节生食素八法聚集合而成、能够团成一口的米饭等食物。为了表明这一点，世尊把食素举名为‘段食’。所以，就“食”而言，应依处所借称来取食素：把居处者食素之‘食’名借用于作为处所的食素八法聚集合——米饭等食物——而把食物本身也称为食素。另一方面，只有在食素连同食物团成一口而被摄入——
သော်သာလျှင် အာဟာရ ကိစ္စကို ပြီးစီးစေနိုင်၏၊ အလုတ်အလွေးပြု၍ မစားမျိုခဲ့သော်ကား အာဟာရကိစ္စကို မပြီးစီးစေနိုင်၊ ထိုကြောင့်ပင် ယင်းအာဟာရ-သြဇာကို ကဗဠီကာရ သဒ္ဒါဖြင့် ကူစွက်၍ ဟောတော်မူသည်။
——以后，才能完成食的作用；如果没有团成一口而摄入，就不能完成食的作用。因此，世尊又以‘段’这一语素限定食素。
〔〔〔မှတ်ချက် -------- ဤအရာ၌ ထပ်မံ၍ အနည်းငယ် ရှင်းလင်း တင်ပြပါရစေ --- ရှေးရှေး ဆရာတော်ကြီးများက ကဗဠီကာရ အာဟာရဟူသော စကားလုံးကို ''အလုတ်အလွေး မပြုအပ်သော်လည်း ပြုအပ်သကဲ့သို့ အာဟာ- ရ''ဟု ဘာသာပြန်ဆိုထားတော်မူခဲ့ကြ၏။ ထိုဘာသာပြန်မှာ အလွန်အဆင့်မြင့်သော ဘာသာပြန်ဆိုချက် ဖြစ်၏။
〔注〕这里再略作说明。过去诸大长老把‘段食’解释为：‘虽非可单独团成一口，却依如同能团食而得名的食。’这是十分精细的解释。
ရုပ်တို့မည်သည် = ပရမတ်တရားတို့မည်သည် ဖြစ်သည့် နေရာ၌သာ ပျက်သွားကြ၏။ တစ်နေရာမှ တစ်နေ- ရာသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားရိုး ဓမ္မတာ မရှိကြပေ။ ဝါးနေစဥ် စားနေစဥ်၌ အစာအာဟာရဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ် အပ်သော ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့ကား တစ်မျိုးတစ်ခြား တစ်ပါးသာတည်း။ မျိုချစဥ် အစာအာဟာရဟု ခေါ်ဝေါ် သမုတ်အပ်သော ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့ကား တစ်မျိုးတစ်ခြား တစ်ပါးသာတည်း။ စားမျို ဝါးမျိုပြီး၍ အစာသစ် ကောဋ္ဌာသအဖြစ် တည်ရှိနေကြသော အစာအာဟာရဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ်အပ်သော ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ် တို့ကား တစ်မျိုးတစ်ခြား တစ်ပါးသာတည်း။ ယင်းပရမတ် ရုပ်တရားတို့သည် ဝါးမျို စားမျိုလောက်သည် တိုင်အောင် ရပ်တန့် တည်တံ့နိုင်သော အချိန်ကာလ သက်တမ်းရှိသော တရားမျိုးတို့ကား မဟုတ်ကြပေ။
诸色——亦即究竟法——只在生起之处坏灭，并没有从一处迁移到另一处的法则。咀嚼、进食时被称为食物的时节生食素八法聚，是一批不同的色法；吞咽时被称为食物的，又是另一批色法；吃下以后作为胃中物身分存在、被称为食物的，又是另一批色法。这些究竟色法的寿命，绝不长到足以维持整个咀嚼、吞咽过程。
ထိုကြောင့် ကဗဠီကာရ အာဟာရ အမည်ရသော ယင်း ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့ကို တကယ်တမ်းမျို၍ ရနိုင် လောက်အောင် သက်တမ်းမရှိသဖြင့်လည်း ယင်း ကဗဠီကာရ အာဟာရ ဟူသောပုဒ်ကို ''အလုတ်အလွေး မပြုအပ်သော်လည်း ပြုအပ်သကဲ့သို့သော အာဟာရ''ဟု ဘာသာပြန်ဆိုတော်မူကြသည်။ ယင်းပရမတ် ရုပ်- တရားတို့ကား မျက်စိတစ်မှိတ် လျှပ်တစ်ပြက် လက်ဖျစ်တစ်တွက်ဟူသော အချိန်ကာလကို ကုဋေ (၅ဝဝဝ) ကျော်ခန့် ပုံလျှင် တစ်ပုံခန့်လောက်သာ သက်တမ်း တည်ရှိသော ပရမတ်တရားတို့ ဖြစ်ကြ၏။ စားမျို ဝါးမျိုနိုင် လောက်အောင် အချိန်ပေးနိုင်သော ပရမတ်တရားတို့ကား မဟုတ်ကြပေ။ သို့သော် ရှေး ရုပ်သန္တတိအစဥ်နှင့် နောက်နောက် ရုပ်သန္တတိအစဥ်တို့သည်ကား တစ်ထပ်တည်း တူညီနေသော ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့သာ ဖြစ်နေ ကြသဖြင့် ဧကတ္တနည်းအရ စားမျို ဝါးမျိုအပ်သော ကဗဠီကာရာဟာရဟု ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်ဖန် အထက်တွင် ရှင်းပြထားသည့် အတိုင်း ယင်းဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် ပါဝင်သော သြဇာချည်း သက်သက် ကလာပ်တူ
因此，称为段食的这些时节生食素八法聚，寿命也不长到真能被同一批色法吞下；诸长老遂把‘段食’解释为‘虽非可单独团成一口，却依如同能团食而得名的食’。这些究竟色法的寿命，大约只是把一眨眼、一闪电、一弹指的时间分成五千多俱胝份以后的一份；并没有足以完成咀嚼、吞咽的时长。不过，前前与后后的色相续都是彼此相似的时节生食素八法聚，因而依同一理路说为被咀嚼、吞咽的段食。再者，如上所说，这些色聚中所含的食素，若不连同同聚——
ရုပ်တရားများ မပါဘဲလည်း စားမျို ဝါးမျို၍လည်း မရနိုင်၊ ကလာပ်တူ ရုပ်တရားတည်းဟူသော ဝတ္ထုနှင့်တကွ သာလျှင် စားမျို ဝါးမျို၍ ရနိုင်၏။ ထိုကြောင့်လည်း --- ''အလုတ်အလွေး မပြုအပ်သော်လည်း ပြုအပ်သကဲ့သို့ သော အာဟာရ''ဟု ရှေးရှေး ဆရာတော်ဘုရားကြီးတို့က ဘာသာပြန်ဆိုတော်မူကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဧကတ္တနည်း အရ ကဗဠီကာရ အာဟာရ အမည်ရသော ယင်းသြဇာဓာတ်သည်လည်း အလုတ်အလွေးပြု၍ စားမျိုအပ်သော် သာလျှင် အာဟာရကိစ္စကို ပြီးစီးစေနိုင်၏ = အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်၏၊ အလုတ်အလွေးပြု၍ မစားမျို-
——诸色法，也不能被咀嚼、吞咽；它只能连同以同聚诸色为所依的整个食物被摄入。基于这两层意义，过去诸大长老作出上述解释。依同一理路，被称为段食的食素只有团成一口而被摄入后，才能完成食的作用，也就是产生食生色；若没有团成一口而被摄入——
原书第 88 页
ခဲ့သော်ကား အာဟာရကိစ္စကို မပြီးစီးစေနိုင် = အာဟာရဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်။ ထိုကြောင့်ပင် ယင်းအာဟာရ သြဇာကို ကဗဠီကာရ-သဒ္ဒါဖြင့် ကူစွက်၍ ဟောတော်မူသည်။〕 ထင်ရှားစေအံ့ --- အလုတ်အလွေးပြု၍ စားမျို ဝါးမျိုလိုက်သော ထမင်းစသော ဝတ္ထုဟူသော ဥတုဇသြဇ- ဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ်တို့တွင် ပါဝင်သော သြဇာဓာတ်သည် အစာအိမ်ဝန်းကျင် စသည်တို့၌ တည်ရှိသော (ဇီဝိတ နဝကရုပ်ကလာပ်တို့တွင် အကျုံးဝင်သော) အစာကို ကြေကျက်စေတတ်သော ပါစကတေဇောဓာတ် ဝမ်းမီး၏ အားပေးထောက်ပံ့မှုကို ရရှိသောအခါ သြဇာလျှင် (၈)ခုမြောက်ရှိသော သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေ၏၊ ယင်းအသစ်အသစ်သော သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ်တို့ကို သမုတိသစ္စာနယ်သုံး ဝေါဟာရဖြင့် ပြောဆိုရလျှင် ရသဟရဏီ အမည်ရသော အရသာကို ဆောင်ယူတတ်သော အကြောကွန်ရက် = အကြောကွန်ယှက်သို့ အစဥ် လျှောက်သဖြင့် ကိုယ်အင်္ဂါကြီးငယ် အစိတ်အပိုင်း အရပ်ရပ်၌ စိမ့်ဝင်ပျံ့နှံ့လျက် တည်နေသော ရသဓာတ်ရည်များ
——便不能完成食的作用，不能产生食生色。因此，世尊以‘段’限定这种食素。为使其更清楚：米饭等所依物团成一口、经咀嚼吞下以后，其中时节生食素八法聚所含的食素，得到胃周围等处命根九法聚内业生消化火界的扶助，便产生一批批新的食素八法聚。依世俗谛的语言，这些新生聚沿输送滋味的脉络网络通达全身，遍布大小器官各处，称为味液。
ဟုခေါ်၏။ ယင်းရသဓာတ်ရည်၏ အဆီအနှစ်သည် သြဇာမည်၏။ ဤကား သမုတိသစ္စာနယ်သုံး ဝေါဟာရတည်း။
这种味液的精华称为食素；以上是世俗谛领域的说法。
ပရမတ္ထသစ္စာနယ်၌ကား ယင်းရသဓာတ်ရည်တို့မှာ သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ်တို့၏ အစုအပုံသာ ဖြစ်ကြ၏။ ထမင်း စသော ဝတ္ထု၌ တည်သော မူလ ဥတုဇသြဇာ၏ သားသ္မီးများပင်တည်း။
在究竟谛领域，所谓味液只是食素八法聚的集合，都是米饭等所依物中原有时节生食素的后代色聚。
ယင်း ရသဓာတ်ရည်ဟူသော သြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့ကား၊ ကမ္မဇဝမ်းမီး၏ အထောက်အပံ့ကို ရရှိသော် ထမင်း စသော စားမျိုအပ်သော ဝတ္ထု၌တည်သော ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် ပါဝင်သော သြဇာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာ ရသောကြောင့် (= ကဗဠီကာရ အာဟာရ သြဇာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသောကြောင့်) ယင်းရသဓာတ်ရည်ဟူသော အသစ်အသစ်သော သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ်တို့ကို အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်များဟု ခေါ်ဆို၏။
这些称为味液的食素八法聚，是由可摄食的米饭等所依物中时节生食素八法聚所含的食素，在得到业生消化火扶助以后产生的；换言之，它们由段食食素产生。因此，这些称为味液的新生食素八法聚称为食生食素八法聚。
တစ်ကိုယ်လုံး အင်္ဂါကြီးငယ် အသွယ်သွယ်သို့ ရသဟရဏီ အကြောကွန်ရက်တို့မှတစ်ဆင့် စိမ့်ဝင်ပျံ့နှံ့လျက် တည်နေသော ယင်း အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် ပါဝင်သော ယင်း အာဟာရဇသြဇာသည် --- ၁။ ကမ္မဇရုပ်ကလာပ်တို့တွင် ပါဝင်သော ကမ္မဇသြဇာ၊ ၂။ စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်တို့တွင် ပါဝင်သော စိတ္တဇသြဇာ၊ ၃။ ဥတုဇရုပ်ကလာပ်တို့တွင် ပါဝင်သော ဥတုဇသြဇာ၊ ၄။ ရှေးရှေးသော အာဟာရဇရုပ်ကလာပ်တို့တွင် ပါဝင်သော အာဟာရဇသြဇာ၊ ဤ အသီးအသီးသော ရုပ်ကလာပ်တိုင်း ရုပ်ကလာပ်တိုင်း၌ တည်ရှိသော အသီးအသီးသော သြဇာကို အားပေးထောက်ပံ့တတ်၏၊ ခွန်အားကို ပြုလုပ်ပေးတတ်၏၊ အားရှိအောင် ထောက်ပံ့တတ်၏။ (ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းကို ပြန်ကြည့်ပါ။) ယင်းသို့ အားပေးထောက်ပံ့တတ်သော ခွန်အားကို ပြုလုပ်ပေးတတ်သော မိမိ မိမိဆိုင်ရာ ကလာပ်တူ မဟာဘုတ် (၄)ပါးကို မှီ၍ ဖြစ်သော အဆီအစေးဟူသော တစ်ခုသော ရုပ်အထူးသည် သြဇာ မည်၏။ ယော
遍布全身大小器官、沿输送滋味的脉络网络运行的这些食生食素八法聚中，其所含食生食素会扶助、增强每一色聚内的食素：一、业生色聚中的业生食素；二、心生色聚中的心生食素；三、时节生色聚中的时节生食素；四、前前食生色聚中的食生食素。〔参见色业处篇。〕这种依止同聚四大种、具有扶助与增强力量的油润特殊色法，称为食素。巴利原句续于下一单元：‘ယော——’
လောကေ ရသဓာတူတိ ဝုစ္စတိ = ယင်းသြဇာကို လောက၌ ရသဓာတ်ရည်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
——‘လောကေ ရသဓာတူတိ ဝုစ္စတိ’＝‘世间把这种食素称为味界。’
(မူလဋီ-၁-၁၅၄။ အနုဋီ-၁-၁၆၆။)
缅文出处原串：‘(မူလဋီ-၁-၁၅၄။ အနုဋီ-၁-၁၆၆။)’（《根本复注》1-154；《随复注》1-166。）
ဤအဖွင့်များအရ --- အရသာကို ဆောင်ယူတတ်သော ရသဟရဏီ အကြောများသို့ အစဥ်လျှောက်၍ သွားသော ခန္ဓာအိမ်အတွင်း ကိုယ်အင်္ဂါကြီးငယ် အသွယ်သွယ်၌ စိမ့်ဝင်ပျံ့နှံ့လျက် တည်နေသော ရသဓာတ်ရည် အမည်ရသော၊ အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ်တို့၌ အကျုံးဝင်သော၊ ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရဟူသော အကြောင်းတရား (၄)ပါးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နေသော စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာအား အာဟာရပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးနိုင်သော စွမ်းအင်ရှိသော အာဟာရဇသြဇာသည်သာလျှင် မုချအားဖြင့် ကဗဠီကာရာဟာရ = ကဗဠီကာရအာဟာရ ဟူသော အမည်ကို ရရှိပေသည်ဟု မှတ်ပါ။
依这些解释，应当知道：沿输送滋味的脉络运行、遍布身体大小器官、被称为味液的食生食素八法聚中，那个能够以食缘力资助由业、心、时节、食四因所生的四因所生食素之食生食素，才是在直接意义上获得‘段食’之名的食素。
原书第 89 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဣမဿ ကာယဿ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၇။) ကဗဠီကာရ အာဟာရသည် ဤစတုသမုဋ္ဌာနိကရူပကာယအား အာဟာရပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေး၏။
‘段食以食缘作为缘，资助这个四因所生色身。’
(ပဋ္ဌာန-၁-၇။)
缅文出处原串：‘(ပဋ္ဌာန-၁-၇။)’（《发趣论》1-7。）
ဤသို့ ဟောကြားထားတော်မူ၏။ ထမင်း စသောဝတ္ထု၌ တည်သော မူလ ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့၌ အကျုံး ဝင်သော ဥတုဇသြဇာသည် စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပကာယအား အာဟာရပစ္စယသတ္တိဖြင့် တိုက်ရိုက် ကျေးဇူးပြု၍ မပေးနိုင်။ ကမ္မဇဝမ်းမီး၏ အထောက်အပံ့ကို ရရှိသော ယင်းဥတုဇသြဇာကြောင့် ထပ်ဆင့် ဖြစ်ပွားလာကြသော ရသဓာတ်ရည် အမည်ရသော အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် ပါဝင်သော သြဇာကသာလျှင် စတုသမုဋ္ဌာနိက ရုပ်တရားတို့အား အာဟာရပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးနိုင်၏။ ယင်းသို့ အာဟာရဇသြဇာက စတုသမုဋ္ဌာနိက သြဇာ အသီးအသီးအား အာဟာရပစ္စယသတ္တိဖြင့် အားပေးထောက်ပံ့လိုက်သောအခါ စတုသမုဋ္ဌာနိက သြဇာ အသီးအသီးသည် အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ထပ်မံ ဖြစ်စေပြန်၏။ ဤသို့ ဖြစ်စေနိုင် သည့် စွမ်းအင်ကိုပင် စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာသည် ဤ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပကာယ = ရုပ်တရားအပေါင်းအား အာဟာရပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏ဟု ဆိုသည်။ ထိုကြောင့် ပဋ္ဌာန်းအဋ္ဌကထာ၌ အောက်ပါအတိုင်း ဖွင့်ဆို
世尊如此宣说。米饭等所依物中原有时节生食素八法聚所含的时节生食素，不能直接以食缘力资助四因所生色身；只有从这种时节生食素进一步产生、被称为味液的食生食素八法聚中所含的食素，才能以食缘力资助四因所生色。食生食素如此以食缘力扶助四因所生食素以后，四因所生食素各自又产生一批批新的食生食素八法聚。正是这种能生产生力，被说成‘四因所生食素以食缘力资助这个四因所生色身’。因此，《发趣论义注》作如下解释——
ထား၏။
——如下。
ကဗဠီကာရော အာဟာရောတိ စတုသန္တတိသမုဋ္ဌာနေ ရူပေ သြဇာ အာဟာရော နာမ။
‘所谓“段食”，是说在由四种相续所生的色法中，食素名为食。’
(အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၇။)
缅文出处原串：‘(အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၇။)’（《阿毗达磨义注》3-377。）
စတုသမုဋ္ဌာနိက ရုပ်သန္တတိအစဥ်၌ တည်ရှိသော သြဇာသည် ကဗဠီကာရ အာဟာရ မည်၏ ----- ဟု ဖွင့် ဆိုထား၏။
义注解释：存在于四因所生色相续中的食素，称为段食。
ဤအထက်ပါ အရပ်ရပ်သော ဖွင့်ဆိုချက်များအရ --- ၁။ စားမျိုအပ်သော ထမင်းစသော ဝတ္ထုတို့၌ = ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့၌ တည်သော သြဇာကိုလည်း ကဗဠီ- ကာရ အာဟာရဟု ခေါ်၏။ (ဌာနျူပစာရတည်း။) ၂။ ကမ္မဇဝမ်းမီး၏ အထောက်အပံ့ကို ရရှိသော ထမင်း စသောဝတ္ထု၌ တည်သော ဥတုဇသြဇာကြောင့် ဖြစ် ပေါ်လာရသော ရသဓာတ်ရည် အမည်ရသော အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့၌ တည်ရှိသော သြဇာကိုလည်း ကဗဠီကာရ အာဟာရဟု ခေါ်၏။ (ကာရဏူပစာရတည်း။) ၃။ ယင်း အာဟာရဇသြဇာ၏ အထောက်အပံ့ကို ရရှိသော၊ အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ် ကို ထပ်မံ ဖြစ်စေနိုင်သော စတုသမုဋ္ဌာနိက ရုပ်သန္တတိအစဥ်၌ တည်ရှိသော အသီးအသီးသော စတုသမု- ဋ္ဌာနိကသြဇာကိုလည်း ကဗဠီကာရ အာဟာရဟု ခေါ်၏။ (ကာရဏူပစာရတည်း။)။
综上各种解释，应分别记住三层用法：一、米饭等被摄入的所依物——即其中时节生食素八法聚所含的食素——也称为段食，这是处所借称；二、由米饭等所依物中的时节生食素在业生消化火扶助下所产生、存在于称为味液的食生食素八法聚中的食素，也称为段食，这是因借称；三、得到这种食生食素扶助、能够再产生新食生食素八法聚、存在于四因所生色相续中的各类四因所生食素，也称为段食，这也是因借称。
ဤသို့ အသီးအသီး မှတ်သားပါ။ ထိုတွင် ဌာနျူပစာရ ဖြစ်ပုံကို အထက်တွင် ရေးခဲ့ပြီ၊ ကာရဏူပစာရ ဖြစ်ပုံကို ဤသို့ မှတ်ပါ။
应当如此分别记住。处所借称的方式已经在上文说明；因借称的方式如下。
အထက်တွင် ရှင်းပြခဲ့သည့်အတိုင်း ရသဓာတ်ရည် အမည်ရသော အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့ကား ကမ္မဇ ဝမ်းမီး၏ အထောက်အပံ့ကို ရရှိသော စားမျိုလိုက်သော ထမင်း စသည်၌ တည်သော ဥတုဇသြဇာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရ၏။ ထိုကြောင့် ယင်း ဥတုဇသြဇာက အကြောင်းတရား၊ ရသဓာတ်ရည် အမည်ရသော အာဟာရဇ သြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် ပါဝင်သော သြဇာကား အကျိုးတရားတည်း။ အကြောင်းတရားဖြစ်သော ဥတုဇသြဇာ၏ ကဗဠီကာရ အာဟာရဟူသော အမည်ကို အကျိုးဖြစ်သော အာဟာရဇသြဇာ၌ တင်စား၍ အကျိုးဖြစ်သော အာဟာရဇသြဇာကိုလည်း ကဗဠီကာရ အာဟာရဟု ကာရဏူပစာရအားဖြင့် ခေါ်ဆို၏။
如上所说，被称为味液的食生食素八法聚，由已摄入米饭等食物中的时节生食素在业生消化火扶助下产生。因此，时节生食素是因，被称为味液的食生食素八法聚中所含的食素是果。把作为原因的时节生食素之‘段食’名称借用于作为结果的食生食素，因而依因借称也把这种果食素称为段食。
原书第 90 页
တစ်ဖန် ရသဓာတ်ရည် အမည်ရသော အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် အကျုံးဝင်သော အာဟာရဇ သြဇာက အားပေးထောက်ပံ့ပါမှသာလျှင် အသီးအသီးသော စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာသည် အသစ်အသစ်သော သြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့အား အာဟာရပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးနိုင်၏ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်၏၊ ထိုသို့ ဖြစ်ပေါ်စေခြင်းဖြင့် စတုသမုဋ္ဌာနိက ရူပကာယအား အာဟာရပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုနိုင်၏ ခိုင်ခံ့အောင် အားပေးထောက်ပံ့နိုင်၏။
又只有得到称为味液的食生食素八法聚中食生食素的扶助，各种四因所生食素才能以食缘力资助、产生一批批新的食素八法聚；依此生产生力，才能以食缘力资助、坚固四因所生色身。
ထိုကြောင့် ရသဓာတ်ရည် အမည်ရသော အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့၌ တည်ရှိသော အာဟာရဇသြဇာက အကြောင်းတရား၊ ယင်း အာဟာရဇသြဇာ၏ အထောက်အပံ့ကို ရရှိသော စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာ အသီးအသီးက အကျိုးတရားတည်း။ အားပေးထောက်ပံ့တတ်သော အကြောင်းတရားဖြစ်သော အာဟာရဇသြဇာ၏ ကဗဠီကာရ အာဟာရဟူသော အမည်ကို အထောက်ပံ့ခံရသော အကျိုးတရားဖြစ်သော စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာ၌ တင်စား၍ အကျိုးဖြစ်သော စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာကိုလည်း ကဗဠီကာရ အာဟာရဟု ကာရဏူပစာရအားဖြင့် ခေါ်ဆိုထား၏။
所以，称为味液的食生食素八法聚中所含的食生食素是因，得到它扶助的各种四因所生食素是果。把作为扶助因的食生食素之‘段食’名称借用于作为受扶助果的四因所生食素，因而依因借称也把这些果食素称为段食。
တစ်နည်း --- ကဗဠံ ကရိတွာ အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗဝတ္ထုကတ္တာ ဝါ ကဗဠီကာရောတိ နာမမေတံ တဿ။
‘或者，因为它以应当团成一口而吞咽的食物为所依，所以“段食”成为它的名称。’
(အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၇။)
缅文出处原串：‘(အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၇။)’（《阿毗达磨义注》3-377。）
အလုတ်အလွေးပြု၍ စားမျိုအပ်သော ကဗဠီကာရ အာဟာရလျှင် တည်ရာဝတ္ထု ရှိသောကြောင့် ကဗဠီ- ကာရ အာဟာရဟူသော ဤအမည်သည် ထို စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာ၏ အမည်ဖြစ်သည်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၇။) ''အဓိဝစနံ နာမံ ရှိရာ ဥပစာ''ဟူသော ပရိဘာသာနှင့်အညီ ဤအထက်ပါ ပဋ္ဌာန်းအဋ္ဌကထာ၏ အဖွင့်စကား များသည် ဥပစာ စကားချည်းသာတည်း။ ဌာနဖြစ်သော အလုတ်အလွေးပြု၍ စားမျိုအပ်သော ထမင်းစသော ဝတ္ထုဟူသော ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့၌ တည်သော ဥတုဇသြဇာ၏ ကဗဠီကာရ အာဟာရဟူသော အမည်ကို ဌာနီဖြစ်သော စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာ၌ တင်စား၍ ဌာနီဖြစ်သော စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာကိုလည်း ဌာနူပစာရ အားဖြင့် ကဗဠီကာရအာဟာရဟု ခေါ်ဆိုသည် ဟူလိုသည်။ အလုတ်အလွေးပြု၍ စားမျိုအပ်သော ကဗဠီကာရ အာဟာရ၌ ရပ်တည်ရပါမှ စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာသည် စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပကာယအား အာဟာရပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုနိုင်သည်။ ထိုကြောင့် ဌာနူပစာ ဆိုသည်။
因为四因所生食素以应当团成一口而吞咽的段食为所依，所以‘段食’也是这种四因所生食素的名称。缅文出处原串：‘(အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၇။)’（《阿毗达磨义注》3-377。）依‘''အဓိဝစနံ နာမံ ရှိရာ ဥပစာ''’——‘命名就是借称’——这一原则，上引《发趣论义注》的解释都是借称语。它把作为处所的米饭等可团食物中时节生食素之‘段食’名称，借用于住在其中的四因所生食素；依处所借称，也把四因所生食素称为段食。四因所生食素只有以可团而吞咽的段食为所依，才能以食缘力资助四因所生色身，所以称为处所借称。
ဝတ္ထုနှင့် သြဇာ
所依物与食素
အာဟာရ = သြဇာရုပ်ဟူသည် စားမျိုအပ်သော ထမင်းစသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်အပ်သော ဥတုဇသြဇဋ္ဌမက ရုပ်တို့၌ တည်သော အဆီအစေး အနှစ်သြဇာတည်း။ ထိုသြဇာကို သြဇာချည်းသက်သက် သီးသန့် ထုတ်နှုတ်၍ ထမင်း စသည်ကဲ့သို့ အလုတ်ပြု၍ မလွေးနိုင် မစားနိုင်၊ သြဇာ၏ တည်ရာဝတ္ထုဖြစ်သော ထမင်းစသည်ကိုသာ တစ်နည်းဆိုရသော် ထမင်း စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ထားသော သြဇာနှင့်တကွသော ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့၏ အပေါင်းအစုကိုသာ အလုတ်ပြု၍ လွေးနိုင် စားနိုင်သည်။ ယင်းသြဇာ၏ တည်ရာ ထမင်း စသည်ကို ဝတ္ထုဟု ခေါ်ဆိုသည်။ တစ်နည်းဆိုသော် စားမျိုအပ်သော ထမင်း စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်အပ်သော ဥတုဇသြဇဋ္ဌမက ရုပ်တို့တွင် သြဇာမှတစ်ပါးသော ရုပ်တရားတို့ကို သြဇာ၏ တည်ရာဝတ္ထုဟု ခေါ်သည်။ သတ္တဝါတို့သည် သြဇာနှင့် တကွသော ထမင်းစသော ဝတ္ထုကို စားမျို ဝါးမျိုလိုက်၏။ ထိုအခါ ဝတ္ထု၏ လုပ်ငန်းကိစ္စနှင့် သြဇာ၏ လုပ်ငန်းကိစ္စကို
食——即食素色——是被称为米饭等可摄食物中的时节生食素八法聚所含的油润精华。不能把食素单独抽出，像米饭一样团成一口而咀嚼、吞食；只能把食素所依的米饭等，换言之，把与食素俱存、被称为米饭等的时节生食素八法聚集合，团成一口而摄入。食素所依的米饭等称为所依物；另一种说法，时节生食素八法聚中除食素以外的诸色法，称为食素的所依物。有情摄入与食素俱存的米饭等所依物。此时，所依物和食素各自执行何种作用——
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၆။)၌ ဤသို့ ခွဲခြား ပြသထား၏။
——缅文出处原串：‘(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၆။)’《殊胜义注》1-366 如下分别说明。
အမေး --- ဤဝတ္ထုနှင့် သြဇာတို့တွင် ထမင်းစသော ဝတ္ထု၏ ကိစ္စကား အဘယ်နည်း၊ သြဇာ၏ ကိစ္စကား အဘယ်နည်း --- ဤကား အမေးတည်း။
〔问〕在所依物与食素二者之中，米饭等所依物的作用是什么？食素的作用又是什么？
原书第 91 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း အဖြေ --- ဝတ္ထုသည် ဘေးရန်ကို ပယ်ရှားခြင်းကိစ္စကို ပြုလုပ်၏၊ သြဇာသည် စောင့်ရှောက်ခြင်းကိစ္စကို ပြုလုပ်၏။ အကျယ်မှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ --- ထမင်းစသော ဝတ္ထုသည် ဘေးရန်ကို ပယ်ရှားနိုင်၏၊ စောင့်ရှောက်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်။ သြဇာသည် စောင့်- ရှောက်နိုင်၏၊ ဘေးရန်ကို ပယ်ရှားခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်။ ဝတ္ထုနှင့် သြဇာ နှစ်မျိုးလုံးတို့သည်လည်း တစ်ပေါင်းတည်း ဖြစ်၍ စောင့်ရှောက်ခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ ဘေးရန်ကို ပယ်ရှားခြင်းငှာလည်းကောင်း စွမ်းနိုင်ကုန်၏။
〔答〕所依物执行消除危害的作用，食素执行守护的作用。详细说：米饭等所依物能够消除危害，却不能守护色身；食素能够守护色身，却不能消除危害。所依物与食素合在一起，才既能守护，也能消除危害。
ဤဘေးရန်မည်သည် အဘယ်နည်း? --- ကံကြောင့်ဖြစ်သော ကမ္မဇတေဇောဓာတ် ဝမ်းမီးတည်း။ ထမင်း စသော သြဇာ၏ တည်ရာဝတ္ထုသည် ကမ္မဇတေဇောဓာတ်ဟူသော ကမ္မဇဝမ်းမီး၏ ဘေးရန်ကို ပယ်ရှားခြင်း လုပ်ငန်းကိစ္စကို ပြုလုပ်၏။ ဝမ်းတွင်း၌ ထမင်းစသော ဝတ္ထုသည် မရှိလတ်သော် ကမ္မဇတေဇောဓာတ် ဝမ်းမီးသည် ထလာ၍ လောင်စရာ အစာမရှိသဖြင့် ဝမ်းလွှာဝမ်းရေကို = အစာအိမ်ကို အရဖမ်းယူလေ၏ လောင်မြိုက်လေ၏။
这里所说的‘危害’是什么？依本书所引论书的传统解释，是业所生火界——业生消化火。米饭等食素所依物，执行消除业生火界这一消化火之危害的作用；胃中若无米饭等所依物，业生消化火便会增强，因为没有食物可消化而转向胃壁，即本书所谓‘灼烧胃部’。
''ငါဆာ၏၊ အစာပေးကြကုန်''ဟု ပြောဆိုစေ၏။ အစာကို ထည့်ပေးလိုက်သောအခါ အစာကို စားပြီးရာအခါ၌ကား ဝမ်းလွှာ ဝမ်းရေ = အစာအိမ်ကို လွှတ်လိုက်၍ ထည့်ပေးလိုက်သော ထမင်းစသော ဝတ္ထုကို လောင်မြိုက်ပြန်၏။
依这种传统拟人说法，它使有情说：‘我饿了，请给我食物。’进食以后，消化火便放开胃壁，转而消化新摄入的米饭等所依物。
ထိုအခါ ထိုသတ္တဝါသည် စိတ်တည်ကြည်မှုကို ရရှိနိုင်ပေသည်။
此时，有情便能获得心的安定。
သြဇာကား ကမ္မဇသြဇာ၊ စိတ္တဇသြဇာ၊ ဥတုဇသြဇာ၊ ရှေးရှေးသော အာဟာရဇသြဇာတို့ကို အားပေး ထောက်ပံ့တတ်၏။ (ရသဓာတ်ရည်အဆင့်သို့ ရောက်သွားသော သြဇာကို ဆိုလိုသည်။) ယင်းသြဇာ၏ အားပေး ထောက်ပံ့မှုကြောင့် စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာ အသီးအသီးသည် သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေ ပြန်၏။ ဤသို့ သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် စတုသမုဋ္ဌာနိက ရူပကာယ ရုပ်တရား အပေါင်းကို စောင့်ရှောက်ပေး၏၊ အရှည်ခိုင်ခံ့ တည်တံ့အောင် ခွန်အားကို ပြုလုပ်ပေး၏၊ သို့သော် ကမ္မဇဝမ်းမီး၏ လောင်မြိုက်မှု ဘေးရန်ကိုကား အကာအကွယ်မပေးနိုင်။ သို့အတွက် ဝတ္ထုနှင့်သြဇာ နှစ်ခုပေါင်းမှသာလျှင် ကမ္မဇ ဝမ်းမီး၏ ဘေးရန်ကိုလည်း ကာကွယ်နိုင်၏၊ စတုသမုဋ္ဌာနိက ရူပကာယ = ရုပ်တရားအပေါင်းကိုလည်း အဓွန့် ရှည်စွာ ဆက်လက် တည်တံ့အောင် စောင့်ရှောက်နိုင်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၆-၃၆၇ - ကြည့်။)
食素则扶助业生食素、心生食素、时节生食素和前前食生食素；这里指已经成为味液阶段的食素。在它扶助下，各种四因所生食素又产生一批批新的食素八法聚；藉由产生这些新聚，食素守护四因所生色身——一切色法——令其长久坚固、延续存在，却不能防止本书所谓业生消化火的灼烧危害。因此，只有所依物与食素二者俱存，才既能防护业生消化火的危害，又能守护四因所生色身，使之长久持续。缅文出处原串：‘(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၆-၃၆၇ - ကြည့်။)’（参见《殊胜义注》1-366—367。）
တစ်နည်း ဖွင့်ဆိုပုံ
另一种解释方式
ရူပံ ဝါ အာဟရတီတိပိ အာဟာရော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၆။) သြဇဋ္ဌမကရုပ်အပေါင်းကို ဆောင်တတ်သောကြောင့်လည်း အာဟာရ မည်ပေသည်။ ဤ၌ ဆောင်တတ်၏ ဟူသည် စားမျိုလိုက်သော ထမင်းစသော ဝတ္ထု၌ တည်သော ဥတုဇသြဇာ၏ ပါစကတေဇောဓာတ် ဝမ်းမီး၏ အကူအညီဖြင့် သြဇဋ္ဌမကအာဟာရဇ ရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေခြင်းပင်တည်း။ ယင်းသို့ ဖြစ်စေမှု- ကိုပင် ရူပါဟရဏရသော = အာဟာရဇရုပ်ကို ဆောင်ခြင်း တည်စေခြင်း ကိစ္စရသ ရှိ၏ဟု ဆိုပေသည်။
‘又因为它带来色法，所以称为食。’这里所谓‘带来’，是指米饭等已摄入食物中的时节生食素，在业生消化火扶助下产生一批批新的食生食素八法聚。正是这种产生，被说成具有‘带来、令食生色生起’的作用。
အသင်သူတော်ကောင်းသည် ကဗဠီကာရ အာဟာရမည်သော သြဇာ၏ လက္ခဏ ရသ စသည်ကို ရှုရာ၌ အထက်တွင် ရှင်းပြခဲ့သည့်အတိုင်း သြဇာ (၃)မျိုးကို ခွဲ၍ ရှုပါ။
贤善的您在观照称为段食之食素的特相、作用等时，应依上文说明，把食素分成三类来观照。
၁။ အလုတ်အလွေးပြု၍ စားမျိုအပ်သော ထမင်းစသော ဝတ္ထုဟု ခေါ်ဆိုသော ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့၌ ပါဝင်တည်ရှိသော သြဇာကိုယူ၍ ရှုပါက ယင်းသြဇာ၏ ကိစ္စရသမှာ အထက်ပါအတိုင်းပင် ဖြစ်၏ = ကမ္မဇ ဝမ်းမီး၏ အထောက်အပံ့ဖြင့် ရသဓာတ်ရည် အမည်ရသော အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့ကို ဖြစ်စေခြင်း အာဟာ- ရဇရုပ်ကို ဆောင်ခြင်း တည်စေခြင်း ကိစ္စရသပင် ဖြစ်၏။ ဤကား ပထမ ကဗဠီကာရ အာဟာရ သြဇာတည်း။
一、观照被称为米饭等可团食物的时节生食素八法聚中所含的食素。其作用如上：在业生消化火扶助下，产生被称为味液的食生食素八法聚，也就是带来、令食生色生起。这是第一类段食食素。
原书第 92 页
၂။ ဒုတိယ ကဗဠီကာရ အာဟာရသြဇာ --- အထက်ပါ ရသဓာတ်ရည် အမည်ရသော အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ်တို့တွင် ပါဝင်တည်ရှိသော သြဇာကိုအာရုံယူ၍ ရှုပါ။ နောက်နောက်သော အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမက ရုပ်တို့တွင် ပါဝင်သော သြဇာ၏ အထောက်အပံ့ကို ရရှိသော ရှေးရှေးသော အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် ပါဝင်တည်ရှိသော သြဇာသည်လည်း သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် အာဟာရဇရုပ်ကို ဆောင်ခြင်း တည်စေခြင်း ကိစ္စရသ ရှိ၏။
二、第二类段食食素：取被称为味液的食生食素八法聚中所含的食素为所缘而观照。前前食生食素八法聚中所含的食素，得到后后食生食素八法聚中食素的扶助，便产生一批批新的食素八法聚，因此也具有带来、令食生色生起的作用。
၃။ တတိယ ကဗဠီကာရ အာဟာရသြဇာ --- ကမ္မဇသြဇာ ၊ စိတ္တဇသြဇာ ၊ ဥတုဇသြဇာ၊ နောက်နောက်သော အာဟာရဇသြဇာဟူသော စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာ အသီးအသီးကိုလည်း အာရုံယူ၍ ရှုပါ။ ရသဓာတ်ရည် အမည် ရသော အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် အကျုံးဝင်သော သြဇာ၏ အားပေးထောက်ပံ့မှုကို ရရှိသောအခါ --- (က) ကမ္မဇသြဇာကလည်း သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေ၏၊ ( ခ ) စိတ္တဇသြဇာကလည်း သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေ၏၊ ( ဂ ) ဥတုဇသြဇာကလည်း သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေ၏၊ (ဃ) နောက်နောက်သော အာဟာရဇသြဇာကလည်း မိမိထက်သာလွန်၍ နောက်ကျသော ရသဓာတ်ရည်
三、第三类段食食素：也要分别取业生、心生、时节生以及后后食生食素这四因所生食素为所缘而观照。当它们得到称为味液的食生食素八法聚中食素的扶助时：（一）业生食素产生新的食素八法聚；（二）心生食素产生新的食素八法聚；（三）时节生食素产生新的食素八法聚；（四）后后食生食素得到比自己更后生起、称为味液的食素八法聚中食素的扶助时——
အမည်ရသော သြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် အကျုံးဝင်သော သြဇာ၏ အားပေးထောက်ပံ့မှုကို ရရှိသောအခါ
——即得到那些食素的扶助时——
သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ဖြစ်စေ၏၊ ဤသို့ ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် အာဟာရဇရုပ်ကို ဆောင်ခြင်း တည်စေခြင်း ကိစ္စရသပင် ရှိ၏။ ဤ၌ ကမ္မဇသြဇာ စသည်ဖြင့် (၄)မျိုးရှိရာ တစ်မျိုးစီ ခွဲရှုပါ။ အာဟာရဇသြဇာမှာ အမှတ် (၂)တွင်လည်း ပါဝင်၍ ဤအမှတ် (၃)၌ ထပ်ပါနေ၏။ ရှေးရှေး အာဟာရဇသြဇာနှင့် နောက်နောက် အာဟာရဇသြဇာဟု ဤသို့ ရှေးနှင့်နောက်သာ ကွာသည်ဟု မှတ်ပါ။ ဤ အာဟာရဇရုပ်မှာ (၁ဝ)ကြိမ် (၁၂)ကြိမ်သော်လည်းကောင်း၊ ထိုထက် အလွန်သော်- လည်းကောင်း ဖြစ်နိုင်၍ ခွဲဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ (ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းတွင် ပြန်ကြည့်ပါ။) ပစ္စုပဋ္ဌာန် --- ဥပတ္ထမ္ဘနပစ္စုပဋ္ဌာနော = အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် ရူပကာယ = ရုပ်တရားအပေါင်းကို ထောက်ပံ့ခိုင်ခံ့စေတတ်သော သဘောတရားဟု ယင်းသြဇာကို ရှုနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူထင်လာ၏။ --- စားမျိုလိုက်သော ထမင်းစသော ဝတ္ထု၌တည်သော သြဇာကြောင့် ရသဓာတ်ရည်များ
——也产生新的食素八法聚；依此生产生力，它们都具有带来、令食生色生起的作用。这里的业生食素等共有四类，应逐类观照。食生食素在第二项已经出现，在第三项又再次出现；应知二者只差前后：前者是前前食生食素，后者是后后食生食素。食生色能够相续产生十代、十二代乃至更多，所以作此分别。〔参见色业处篇。〕〔现起〕‘以扶助为现起’，即观照食素的瑜伽行者智中，食素显现为通过产生食生色而扶助、坚固色身——一切色法——的性质。由于已摄入米饭等所依物中的食素，味液——
ဖြစ်လာ၏၊ ယင်းရသဓာတ်ရည် အမည်ရသော အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် ပါဝင်သော သြဇာက ကမ္မဇသြဇာ စသည့် စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာ အသီးအသီးအား အားပေးထောက်ပံ့လိုက်သောအခါ သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်များ ဆင့်ကဲ ဆင့်ကဲ ဖြစ်ပွားလာကြ၏။ တစ်ကြိမ် စားလိုက်သော အစာအာဟာရသည် (၇)ရက် ပတ်လုံးသော်လည်းကောင်း၊ ထိုထက် အလွန်သော်လည်းကောင်း အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့ကို ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် ဤ ရူပကာယ = ရုပ်တရားအပေါင်းကို အရှည်ခိုင်ခံ့ တည်တံ့အောင် ထောက်ပံ့ထားနိုင်သည့် စွမ်းအားရှိ၏။
——得以产生；被称为味液的食生食素八法聚中所含的食素扶助业生食素等各类四因所生食素以后，一批批新的食素八法聚又层层相续生起。一次摄入的食物，依本书此处的论书说明，能够在七日乃至更久期间，藉由产生食生食素八法聚而扶助整个色身，使一切色法长久坚固地延续。
အကြိမ်ကြိမ် မျှတအောင် စားသုံးနေသော အာဟာရကား ဆိုဖွယ်ရာပင် မရှိတော့ပြီ။ ယင်းသို့ အာဟာရဇ သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်တို့သည် ဖြစ်ပွားလာကြသဖြင့် တိုးပွားလာကြသဖြင့် များပြားလာကြသဖြင့် ရူပကာယကြီး တစ်ခုလုံးသည် ခိုင်ခံ့လာ၏၊ တောင့်တင်း ခိုင်မာလာ၏၊ ခွန်အားကောင်းလာ၏၊ ယင်းသို့ ရူပ- ကာယကြီး တစ်ခုလုံးကို ခိုင်ခံ့အောင် ခွန်အားကောင်းအောင် ထောက်ပံ့တတ်သော သဘောတရားဟု ဝိပဿနာ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ ယင်းသြဇာရုပ်ကို ရှုပွား သိမ်းဆည်းနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သူမြတ်၏ ဉာဏ်ဝ၌ ရှေးရှူထင်လာပေသည်။
至于反复摄取均衡食物，作用更不待言。由于一批批新的食生食素八法聚生起、增长、增多，整个色身会变得坚固、强健而有力。瑜伽行者以观智分析这种食素色、对它修观并加以摄取时，食素就在其智中显现为扶助整个色身令其坚固有力的性质。
原书第 93 页
ဖလူပစာရစကား
果借称说
ကဗဠီကာရ အာဟာရ --- သြဇာအရ စားမျိုအပ်သော စားမျိုလိုက်သော ထမင်းစသော ဝတ္ထု၌တည်သော ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် အကျုံးဝင်သော သြဇာကို အာရုံယူ၍ ရှုသည်ဖြစ်အံ့ --- ယင်းဥတုဇသြဇာက စတု- သမုဋ္ဌာနိက ရူပကာယဟူသော ဤရုပ်တရားအပေါင်းကို တိုက်ရိုက် အားပေးထောက်ပံ့မှုကို မပြုနိုင် = စတုသမုဋ္ဌာ- နိကသြဇာအား အာဟာရပစ္စယသတ္တိဖြင့် တိုက်ရိုက် ကျေးဇူးပြုမှု ထောက်ပံ့မှုကို မပြုနိုင်။ အထက်တွင် အကြိမ် ကြိမ် ရှင်းပြခဲ့သည့်အတိုင်း ယင်းဥတုဇသြဇာသည် ကမ္မဇဝမ်းမီး၏ အထောက်အပံ့ကို ရရှိသောအခါ ရသဓာတ်ရည် အမည်ရသော အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ်များကို ဖြစ်စေ၏။ တစ်ကိုယ်လုံးသို့ ပျံ့နှံ့ ဖြစ်ပွားစေ၏။ ရသဓာတ် ရည် အမည်ရသော ယင်းအာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် အကျုံးဝင်သော သြဇာကသာလျှင် စတုသမုဋ္ဌာနိက သြဇာ အသီးအသီးအား အားပေးထောက်ပံ့နိုင်၏၊ အာဟာရပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုနိုင်၏။ ယင်းသို့ ကျေးဇူးပြု
若就段食食素而言，取已摄入米饭等所依物中时节生食素八法聚所含的食素为所缘而观照，则该时节生食素不能直接扶助四因所生色身这一切色法，也不能直接以食缘力资助四因所生食素。如上反复说明，它得到业生消化火扶助后，产生称为味液的食生食素八法聚，使其遍布全身；只有这些味液食生食素八法聚中所含的食素，才能扶助各类四因所生食素，以食缘力资助它们。由于这种资助——
ပေးသဖြင့် စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာ အသီးအသီးက သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ်ကို ထပ်မံ ဖြစ်စေပြန်၏။
——各类四因所生食素又产生一批批新的食素八法聚。
ထိုအခါတွင် စတုသမုဋ္ဌာနိက ရူပကာယ = ရုပ်တရားအပေါင်းသည် ခိုင်ခံ့လာ၏၊ ခွန်အား ကြီးမားလာ၏။
于是，四因所生色身——一切色法——变得坚固而有力。
ထိုကြောင့် ရသဓာတ်ရည် မည်သော အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့တွင် ပါဝင်သော သြဇာနှင့် စတုသမု- ဋ္ဌာနိကသြဇာတို့ကသာလျှင် စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပကာယ ရုပ်တရားအပေါင်းကို အားပေးထောက်ပံ့နိုင်၏။ သို့သော် ယင်း သြဇာဓာတ်တို့က စတုသမုဋ္ဌာနိကရုပ်တရားတို့အား ထောက်ပံ့နိုင်မှုသည် စားမျိုလိုက်သော ထမင်း စသော ဝတ္ထု၌ တည်သော ကဗဠီကာရ အာဟာရ မည်သော ဥတုဇသြဇာ၏ အကြောင်း အထောက်အပံ့ကား မကင်းပေ။
所以，只有称为味液的食生食素八法聚中所含的食素，以及四因所生食素，才能扶助四因所生色身的一切色法。不过，这些食素资助四因所生色，仍离不开作为原因支持的段食，即已摄入米饭等所依物中的时节生食素。
(မကင်းပုံကို သဘောပေါက်သင့်ပြီ။) ထိုကြောင့် အကျိုးဖြစ်သော ရသဓာတ်ရည်မည်သော အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့၌တည်သော အာဟာရဇ သြဇာနှင့် စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာတို့၏ ရူပကာယ = ရုပ်တရားအပေါင်းအား ခိုင်ခံ့အောင် တည်တံ့အောင် အားပေး ထောက်ပံ့တတ်သော စွမ်းအင်သတ္တိကို အကြောင်းဖြစ်သော စားမျိုလိုက်သော ထမင်းစသော ဝတ္ထု၌ တည်သော ဥတုဇသြဇာဟူသော ကဗဠီကာရ အာဟာရ၌ တင်စား၍ ယင်း ကဗဠီကာရ အာဟာရကပင် စတုသမုဋ္ဌာနိက ရူပကာယ = ရုပ်တရားအပေါင်းကို အားပေးထောက်ပံ့တတ်သည်ဟုဆိုသော ဖလူပစာရစကားတည်းဟု မှတ်ပါ။
〔这种不离关系应已明白。〕因此，把作为果的食生食素——即味液食生食素八法聚中所含的食素——以及四因所生食素使色身坚固、持续的扶助力，借说到作为因的段食，即已摄入米饭等所依物中的时节生食素上；遂说‘段食扶助四因所生色身的一切色法’。应知这就是果借称说。
အကယ်၍ ရသဓာတ်ရည် မည်သော အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့၌ တည်သော သြဇာနှင့် စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာ တို့ကို ကဗဠီကာရ အာဟာရအဖြစ် အာရုံယူ၍ ရှုခဲ့သော် ဖလူပစာရ ကြံဖွယ် မလိုတော့ပြီ။ ယင်းသြဇာတို့က သြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့ကို ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် စတုသမုဋ္ဌာနိက ရုပ်တရားတို့အား အာဟာရပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ် အားပေး ထောက်ပံ့တတ်သောကြောင့်တည်း။
如果所观照的段食本来就是味液食生食素八法聚中所含的食素与四因所生食素，就不必另作果借称的考虑；因为这些食素会产生食素八法聚，能直接以食缘力资助、扶助四因所生色。
ပဒဋ္ဌာန် --- ကဗဠံ ကတွာ အာဟရိတဗ္ဗဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနော = အလုတ်အလွေးပြု၍ စားမျိုအပ်သော အစာ အာဟာရလျှင် အနီးကပ်ဆုံးသော အကြောင်းပဒဋ္ဌာန် ရှိ၏။ --- ဤပဒဋ္ဌာန်မှာ အရသာကို ဆောင်ယူတတ်သော အကြောကွန်ရက်တို့သို့ အစဥ်လျှောက်လျက် ခန္ဓာကိုယ်၏ အင်္ဂါကြီးငယ် အသွယ်သွယ်သို့ စိမ့်ဝင်ပျံ့နှံ့လျက် တည်နေသော ရသဓာတ်ရည် အမည်ရသော အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့၌ တည်သော သြဇာနှင့် စတုသမုဋ္ဌာနိက သြဇာ အသီးအသီး၏ အနီးကပ်ဆုံးသော အကြောင်းပဒဋ္ဌာန် တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ ယင်းသြဇာ အသီးအသီးသည် မိမိ မိမိ၏ ကလာပ်တူ မဟာဘုတ်ကိုလည်း မှီရသည်သာ ဖြစ်သဖြင့် ကလာပ်တူ မဟာဘုတ်သည်လည်း အနီးကပ် ဆုံးသော အကြောင်းတရားပင် ဖြစ်နိုင်၏၊ သို့သော် အနီးကပ်ဆုံးသော အကြောင်းများစွာထဲက အထူးခြားဆုံးသော အကြောင်းတစ်ခုကို ပဒဋ္ဌာန်အဖြစ် ထုတ်ပြသည်ဟု မှတ်ပါ။
〔近因〕巴利原句（缅文转写）：‘ကဗဠံ ကတွာ အာဟရိတဗ္ဗဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနော’＝‘以应当团成一口而摄入的食物为近因。’这里所说的食物，也是沿输送滋味的脉络网络遍布身体大小器官、被称为味液的食生食素八法聚中食素，以及各类四因所生食素的一项最近原因。这些食素各自还依同聚四大种而住，所以同聚四大种也可成为近因；但在众多最近原因中，义注选出最特殊的一项作为近因。
原书第 94 页
တစ်ဖန် စားမျိုအပ်သော ထမင်းစသော ဝတ္ထု၌ တည်သော ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့၌ အကျုံးဝင်သော ဥတုဇသြဇာ၏ အနီးကပ်ဆုံးသော ပဒဋ္ဌာန်မှာ မိမိ၏မှီရာ ကလာပ်တူ မဟာဘုတ်ပင် ဖြစ်သည်။ ယင်း ကလာပ်တူ မဟာဘုတ်တို့ကိုပင် ကဗဠံ ကတွာ အာဟရိတဗ္ဗဝတ္ထု = အလုတ်အလွေးပြု၍ စားမျိုအပ်သော ဝတ္ထု -ဟု သမုတိ သစ္စာနယ်မှ ဆိုသည်။
至于可摄入米饭等所依物中的时节生食素八法聚所含的时节生食素，其最近原因就是它所依的同聚四大种。世俗谛领域又把这些同聚四大种称为‘应当团成一口而摄入的所依物’。
ထိုကြောင့် ကဗဠီကာရ အာဟာရသြဇာ အားလုံးတို့၏ အနီးကပ်ဆုံးသော အကြောင်းပဒဋ္ဌာန်ကို အလုတ် အလွေးပြု၍ စားမျိုအပ်သော ထမင်းစသော ဝတ္ထုဖြစ်ကြောင်း အဋ္ဌကထာက ဖွင့်ဆိုခြင်း ဖြစ်၏။ သို့သော် ရသ ဓာတ်ရည် အမည်ရသော အာဟာရဇသြဇာနှင့် စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာ အသီးအသီး၏ အနီးကပ်ဆုံးသော အကြောင်းပဒဋ္ဌာန်မှာ ယင်း စားမျိုအပ်သော ထမင်းစသော ဝတ္ထု၌တည်သော ဥတုဇသြဇာသာ လိုရင်း ပဓာန ဖြစ်သည်။ ကမ္မဇဝမ်းမီး၏ အထောက်အပံ့ကိုရသော ယင်းဥတုဇသြဇာကသာလျှင် ရသဓာတ်ရည် အမည်ရသော အာဟာရဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့ကို ဖြစ်စေလျက် စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာ အသီးအသီးအား ထပ်ဆင့် အားပေးထောက်- ပံ့တတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
因此，义注把一切段食食素的最近原因总说为米饭等应当团成一口而摄入的食物。不过，对称为味液的食生食素及各类四因所生食素而言，最主要的最近原因，仍是可摄入米饭等所依物中的时节生食素；因为只有这种时节生食素在得到业生消化火扶助后，才能产生称为味液的食生食素八法聚，进而扶助各类四因所生食素。
၁၉။ အာကာသဓာတ်
十九、空界
၁။ ရူပပရိစ္ဆေဒလက္ခဏာ အာကာသဓာတု၊ ၂။ ရူပပရိယန္တပ္ပကာသနရသာ၊ ၃။ (က) ရူပမရိယာဒပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ( ခ ) အသမ္ဖုဋ္ဌဘာဝဆိဒ္ဒဝိဝရဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ၊ ၄။ ပရိစ္ဆိန္နရူပပဒဋ္ဌာနာ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၂။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၇၈။) ၁။ ရုပ်ကလာပ်တို့ကို ပိုင်းခြားတတ်သောသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အဆုံးအပိုင်းအခြားကို ထင်ရှားပြခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ (က) ရုပ်ကလာပ်တို့၏ နယ်ခြားဒေသ သဘောတရား၊ ( ခ ) မဟာဘုတ်တို့၏ မထိအပ်သည်၏အဖြစ် ဟူသော သဘောတရား၊ ( ဂ ) ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အပေါက်အကြား၏အဖြစ် ဟူသော သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ အပိုင်းခြားခံရသော ရုပ်ကလာပ်များ ပဒဋ္ဌာန်။
巴利义注引文（缅文转写）：‘၁။ ရူပပရိစ္ဆေဒလက္ခဏာ အာကာသဓာတု၊ ၂။ ရူပပရိယန္တပ္ပကာသနရသာ၊ ၃။ (က) ရူပမရိယာဒပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ( ခ ) အသမ္ဖုဋ္ဌဘာဝဆိဒ္ဒဝိဝရဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ၊ ၄။ ပရိစ္ဆိန္နရူပပဒဋ္ဌာနာ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၂။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၇၈။)’译释：一、空界以区隔色法为特相；二、以显示色法的边际为作用；三、以色法的界限，或以四大种所不触的状态、孔隙空隙的状态为现起；四、以被区隔的色法为近因。（《殊胜义注》1-362；《清净道论》2-78。）简释如下：一、它以区隔诸色聚为特相；二、以使诸色聚的终端、边界显明为作用；三、（甲）以诸色聚的界线，（乙）以四大种所不能触的状态，或（丙）以诸色聚之间的孔隙状态为现起；四、以被区隔的诸色聚为近因。
ယာယ ပရိစ္ဆိန္နေသု ရူပေသု ''ဣဒမိတော ဥဒ္ဓံ၊ အဓော၊ တိရိယ''န္တိ စ ဟောတိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၂။) ယင်း အာကာသဓာတ်က ပိုင်းခြားအပ်ကုန်သော ရုပ်ကလာပ်တို့၌ ''ဤရုပ်ကလာပ်သည် ဤရုပ်ကလာပ်မှ အထက်၌ ဖြစ်၏၊ အောက်၌ ဖြစ်၏၊ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်၌ ဖြစ်၏'' ဤသို့ ထင်ရှားခြင်းသည်လည်း ဖြစ်ပေါ် လာ၏၊ ဤအာကာသဓာတ်ကသာ ပိုင်းခြား၍မထားလျှင် ရုပ်ကလာပ်အားလုံးတို့သည် တစ်ပြင်တည်း ဖြစ်သွားဖွယ် ရှိသောကြောင့် အထက် အောက် ဘေးဟု မရှိတော့လေရာ။
‘由于它区隔诸色，才会有“这一个在那一个的上方、下方或旁边”这样的分别。’（《殊胜义注》1-362。）也就是说，在由空界区隔开的诸色聚中，才会清楚显出：‘这个色聚在那个色聚的上方、下方或周边。’倘若空界不作区隔，一切色聚便会仿佛连成同一平面，不再有上、下、旁侧之分。
အယံ ဟိ အာကာသဓာတု တံ တံ ရူပကလာပံ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တီ ဝိယ ဟောတိ။ ပ ။ '' ယာယ ပရိစ္ဆိန္နေသူ''တိ- အာဒိနာ အာကာသဓာတုယာ တံတံကလာပါနံ ကလာပန္တရေဟိ အသင်္ကရကာရဏတံ ဒဿေတိ။
‘此空界仿佛在区隔各个色聚。……以“在由它区隔的诸色中”等语，显示空界是使各个色聚不与其他色聚混杂的原因。’
(မဟာဋီ-၂-၁ဝ၁။)
缅文出处原串：‘(မဟာဋီ-၂-၁ဝ၁။)’（《大复注》2-101。）
လက္ခဏ --- ကောင်းကင်ပြင်ဟူသော အဇဋာကာသ၊ အိုးပေါက် နံရံပေါက် လေသာပြူတင်းပေါက် စသော တစ်စုံတစ်ခုသော အရာဝတ္ထုဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ကာရံပိုင်းခြားထားအပ်သော ပရိစ္ဆန္နာကာသ၊ အာကာသာ-
特相——这里所说的并不是以下三种空：一、称为天空的无界空（ajaṭākāsa）；二、由某种物体从四周围住、划定的有限空（paricchannākāsa），如壶孔、墙洞、通风窗等；三、在色蕴论章空——
原书第 95 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း နဉ္စာယတနစျာန်ပိုင်း၌လာသော ကသိုဏ်းပညတ်ကို ခွာ၍ရအပ်သော ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသဟူသော အာကာသ (၃)မျိုးကို ဤ၌မဆိုလို၊ ရုပ်ကလာပ်တစ်ခုနှင့် အခြားရုပ်ကလာပ်တစ်ခုကို မရောယှက်အောင် = ရုပ်ကလာပ်တစ်ခု၌ တည်သော ရုပ်တရားတို့နှင့် အခြားသော ရုပ်ကလာပ်တစ်ခု၌ တည်သော ရုပ်တရားတို့ကို မရောယှက်အောင် ပိုင်းခြားတတ်သော ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အကြားအပေါက်ဟူသော ပရိစ္ဆေဒါကာသကိုသာ ဤ၌ အာကာသဓာတ် အာကာသရုပ်ဟု ဆိုလိုသည်။
——无边处禅部分所说、撤去遍的概念以后所得的遍相撤除空（kasiṇugghāṭimākāsa）。这里所谓空界或空色，只指诸色聚之间的孔隙——分界空（paricchedākāsa）：它把一个色聚与另一个色聚区隔开，不使它们混杂，也就是不使一聚中的诸色法与另一聚中的诸色法混杂。
စက္ခုဒသကကလာပ် စသော ထိုထို ရုပ်ကလာပ်တို့ကို ကာယဒသကကလာပ် စသော အခြားအခြားသော ရုပ်ကလာပ်တို့နှင့် ရောယှက်ခြင်း ရောစပ်ခြင်းသို့ မရောက်စေသောအားဖြင့် အာကာသဓာတ်က ပိုင်းခြားပေး၏။
空界把眼十法聚等各个色聚与身十法聚等其他色聚区隔开，使它们不相混杂。
ထိုသို့ ရုပ်ကလာပ်ချင်း မရောယှက်အောင် ရောစပ်မှု မရှိအောင် ပိုင်းခြားပေးခြင်းဖြင့် ထိုထို ရုပ်ကလာပ် တစ်ခုတစ်ခု အတွင်း၌ တည်သော ရုပ်တရားတို့နှင့် အခြားအခြားသော ရုပ်ကလာပ်တို့၌ တည်သော ရုပ်တရားတို့သည်လည်း ရောယှက်မှု မရှိကြပေ။ ရုပ်ကလာပ် တစ်ခုအတွင်း၌ တည်ရှိသော ရုပ်တရားအချင်းချင်း ရောယှက်မှု မရှိအောင်- ကား ယင်းရုပ်တရား အသီးအသီး၏ ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာ အသီးအသီး စသည်က ပိုင်းခြား ပေးနေ၏။ ထိုကြောင့် ရုပ်ကလာပ်အချင်းချင်းလည်း ရောယှက်မှု မရှိ၊ ရုပ်အချင်းချင်းလည်း ရောယှက်မှု မရှိဟု မှတ်ပါ။
诸色聚既被如此区隔、不相混合，各聚内部的色法也就不与其他各聚中的色法混杂。至于同一色聚内部的诸色法，则由各法各自的自性特相等加以分别，彼此不相混杂。因此应当记住：色聚彼此不混杂，诸色法彼此也不混杂。
အာကာသဓာတ်သည် မိမိက ရုပ်ကလာပ်တို့ကို တစ်ခုနှင့် တစ်ခု မရောယှက်အောင် ပိုင်းခြားတတ်သကဲ့သို့ ထို ရုပ်ကလာပ်တို့ကလည်း အာကာသဓာတ်ဟူသော မိမိကို ပိုင်းခြားပေး၏။ ရုပ်ကလာပ်တို့ကြောင့်ပင် ရုပ်ကလာပ် တို့၏ အကြားအပေါက် အာကာသသည်လည်း ဖြစ်ပေါ်လာရ၏။ အာကာသဓာတ်က ထိုထို ရုပ်ကလာပ်တို့ကို မရောယှက်အောင် ပိုင်းခြားတတ်၏။ ဤသို့စသော စကားဖြင့် အာကာသဓာတ်၏ ထိုထို ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အခြားအခြားသော ရုပ်ကလာပ်တို့နှင့် မရောယှက်ခြင်း၏ အကြောင်းတရားဖြစ်မှုကို ညွှန်ပြလျက် ရှိပေသည်။
空界仿佛把一个色聚与另一个色聚区隔开；反过来，这些色聚也划定了空界本身。正因为有诸色聚，聚与聚之间的孔隙空界才会出现；而空界又把各个色聚区隔开，使它们不相混杂。上述说法是在显示：空界是各个色聚不与其他色聚混杂的原因。
ရသ --- အာကာသဓာတ်သည် ဤသို့ ရုပ်ကလာပ်တို့ကို ပိုင်းခြားသကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်ပင် --- ဤကား ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အထက်အဖို့၊ ဤကား အောက်အဖို့၊ ဤကား ရှေ့ နောက် ဝဲယာ ဖီလာ အဖို့ဟု ရုပ်တို့၏ အစွန်အဆုံး အပိုင်းအခြားကို ထင်ရှားပြခြင်းကိစ္စ ရှိပေသည်။ ကိစ္စရသတည်း။ မည်မျှလောက်ပင် ရုပ်ကလာပ် အချင်းချင်း ကပ်၍ ထပ်၍ စပ်၍ စေ့၍ နေသော်လည်း ရုပ်ကလာပ်တစ်ခု တစ်ခု၏ အဆုံးအပိုင်းအခြားကား ရှိရသေး၏၊ ထိုအဆုံးအပိုင်းအခြားကို အာကာသဓာတ်က ထင်ရှားပြသည်။ အာကာသဓာတ်ကသာ ပိုင်းခြား၍ မထားလျှင် ရုပ်ကလာပ်အားလုံးတို့သည် တစ်ပြင်တည်း တစ်ဆက်တည်း ဖြစ်သွားဖွယ်ရှိသောကြောင့် အထက်၊ အောက်၊ ဘေးဟု မရှိတော့လေရာ။ အာကာသဓာတ်က ရုပ်ကလာပ်တို့ကို ပိုင်းခြားသည်ဟူရာ၌ တကယ် ပိုင်းခြား- သည်ကား မဟုတ်၊ လက်နှစ်ချောင်းတို့ကို ပူးကပ်လိုက်သော် လက်ချောင်း နှစ်ခုတို့၏ အကြားအပေါက်ဟူသော
作用——由于空界仿佛如此区隔诸色聚，所以它具有显示色法边际、界限的作用，使人知道：这是色聚的上部，这是下部，这是前、后、左、右与斜向各部。这就是作用之义。无论诸色聚彼此贴得、叠得、接得多么紧密，每一个色聚仍有自己的终端与边界；空界使这一终端与边界显明。倘若空界不作区隔，一切色聚便会仿佛连成同一平面、同一连续体，不再有上、下、旁侧之分。不过，所谓空界区隔色聚，并不是它实际执行某种切割；好比把两根手指并拢时，两指之间的——
အာကာသသည် ဖြစ်ပေါ်လာသကဲ့သို့ ရုပ်ကလာပ်တို့ စုပေါင်းဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အကြား အပေါက်သည်လည်း ဖြစ်ပေါ်လာပေ၏။ ထိုကြောင့် အာကာသဓာတ်က ရုပ်ကလာပ်တို့ကို ပိုင်းခြားသကဲ့သို့ ဖြစ်၏ဟု ဆိုသည်။ တဒ္ဓမ္မူပစာရတည်း။
——孔隙空界随即出现，诸色聚集合生起时，聚与聚之间的孔隙也随之出现。因此才说空界‘仿佛’区隔诸色聚。这是依该法而作的借称（taddhammūpacāra）。
ပစ္စုပဋ္ဌာန် --- (က) ရူပမရိယာဒပစ္စုပဋ္ဌာနာ --- ယင်း အာကာသဓာတ်ကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုပွား သုံးသပ်လိုက်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်တွင်၊ တိုင်းပြည် တစ်ပြည်နှင့် တိုင်းပြည် တစ်ပြည်ကို ပိုင်းခြား ထားသော နယ်ခြားဒေသကဲ့သို့၊ ရုပ်ကလာပ်တို့၏ နယ်ခြားဒေသ သဘောတရားဟု ရှေးရှူထင်လာ၏။ တရားကိုယ် အနက်သဘောအားဖြင့်ကား ယင်း အာကာသဓာတ်ကို ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အပိုင်းအခြားမျှ ဖြစ်၍ ဉာဏ်ဖြင့် ယူအပ်၏။ ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အပိုင်းအခြားမျှသာဟု ရှုနေသော ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ယူအပ်၏။ (မဟာဋီ-၂- ၁ဝ၁။) ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ ထင်လာသော ဥပဋ္ဌာနာကာရ ပစ္စုပဋ္ဌာန်ပင်တည်း။
现起——（甲）以色法的界限为现起（rūpamariyāda-paccupaṭṭhāna）：瑜伽行者以观智观修、审察空界时，它会在其智中现为诸色聚的界线，如同一个国家与另一个国家之间的国界。就法体实义而言，应以智把空界只取作诸色聚的边界；也就是说，以观智把它观作诸色聚的边界而已。（《大复注》2-101。）这就是以呈现方式为现起。
原书第 96 页
( ခ ) အသမ္ဖုဋ္ဌဘာဝဆိဒ္ဒဝိဝရဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ --- ဤ၌ ၁။ အသမ္ဖုဋ္ဌဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၂။ ဆိဒ္ဒဝိဝရဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာန် --- ဤသို့ နှစ်မျိုးခွဲပါ။ အသမ္ဖုဋ္ဌဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာန်ကား ဥပဋ္ဌာနာကာရ ပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။ ဆိဒ္ဒဝိဝရဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာန်ကား ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။
（乙）‘或以不被触的状态、孔隙空隙的状态为现起’（asamphuṭṭhabhāva-chiddavivarabhāva-paccupaṭṭhāna）：这里又分为两种：一、以不被触的状态为现起；二、以孔隙空隙的状态为现起。前者是以呈现方式为现起，后者则是以结果为现起。
၁။ အသမ္ဖုဋ္ဌဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာန် --- ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အကြားအပေါက်ဟူသော အာကာသဓာတ်ကို ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဖြင့် ရှုဆင်ခြင်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်ဝ၌ ထိုထိုရုပ်ကလာပ်များ၏ အတွင်း၌ တည်ရှိသော မဟာဘုတ်တို့သည် ယင်းအာကာသဓာတ်ကို မထိအပ် မထိနိုင်သော သဘောတရားအဖြစ်ဖြင့် ရှေးရှူ ထင်လာ၏။
一、以不被触的状态为现起——瑜伽行者以观智观照色聚之间的孔隙即空界时，各色聚内部的四大种不能触及这一空界的性质，会在其智门中显现出来。
ဥပဋ္ဌာနာကာရ ပစ္စုပဋ္ဌာန်ပင်တည်း။
这正是以呈现方式为现起。
အသမ္ဖုဋ္ဌံ စတူဟိ မဟာဘူတေဟီတိ ယသ္မိံ ကလာပေ ဘူတာနံ ပရိစ္ဆေဒေါ၊ တေဟေဝ အသမ္ဖုဋ္ဌံ။
‘所谓“四大种所不触”，是说：在某一色聚中，作为诸大种边界的〔空界〕，正不被那些大种触及。’
ဝိဇ္ဇမာနေပိ ဟိ ကလာပန္တရဘူတာနံ ကလာပန္တရဘူတသမ္ဖုဋ္ဌဘာဝေ တံတံဘူတဝိဝိတ္တတာ ရူပပရိယန္တော အာ- ကာသောတိ ယေသံ ယော ပရိစ္ဆေဒေါ၊ တေဟိ သော အသမ္ဖုဋ္ဌောဝ၊ အညထာ ပရိစ္ဆိန္နဘာဝေါ န သိယာ တေသံ ဘူတာနံ ဗျာပိတဘာဝါပတ္တိတော။ အဗျာပိတာ ဟိ အသမ္ဖုဋ္ဌတာတိ။ (မူလဋီ-၁-၁၅၂။) အနေကေသံ ကလာပါနံ ဧကတော ဟုတွာ ဧကဃနပိဏ္ဍဘာဝေန ပဝတ္တနတော ကလာပန္တရဘူတာနံ ကလာပန္တရဘူတေဟိ သမ္ဖုဋ္ဌဘာဝေါ ဝုတ္တော။ ယတော တေသံ ဒုဝိညေယျနာနတ္တံ၊ န ပန အဝိနိဗ္ဘုတ္တဘာဝတော။
‘虽然一聚中的大种确实会与另一聚中的大种相触，但各个大种彼此分离之处，就是作为色法终端的空界；它是谁的边界，就不被那些大种触及。否则，那些大种便会遍满，因而不能成为被区隔者；因为不遍满正是不被触的状态。’又说：‘အနေကေသံ ကလာပါနံ ဧကတော ဟုတွာ ဧကဃနပိဏ္ဍဘာဝေန ပဝတ္တနတော ကလာပန္တရဘူတာနံ ကလာပန္တရဘူတေဟိ သမ္ဖုဋ္ဌဘာဝေါ ဝုတ္တော။ ယတော တေသံ ဒုဝိညေယျနာနတ္တံ၊ န ပန အဝိနိဗ္ဘုတ္တဘာဝတော။’译：‘因为许多色聚集合起来，以一个密集块体的状态发生，所以才说一聚中的大种与另一聚中的大种相触。正因此，它们的差别难以了知；却不是因为它们彼此不可分离。’
တံတံဘူတဝိဝိတ္တတာတိ တေသံ တေသံ ဘူတာနံ ဝိဘတ္တဘာဝေါ ကလာပန္တရဘူတေဟိ ဝိဘတ္တသဘာဝတာ အသံကိဏ္ဏတာတိ အတ္ထော။ ယသ္မာ ပန ယထာဝုတ္တာ ဝိဝိတ္တတာ ရူပါနံ သြသာနံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ''ရူပပရိယ- န္တော''တိ ဝုတ္တံ။ အထ ဝါ တံတံဘူတသုညတာ။ ယေသဥှိ ပရိစ္ဆေဒေါ အာကာသော၊ တေသံ ပရိယန္တတာယ တေဟိ သုညဘာဝေါတိ လက္ခိတဗ္ဗော။ တတောယေဝ စ သော ဘူတန္တရေဟိ ဝိယ တေဟိ အသမ္ဖုဋ္ဌောတိ ဝုစ္စတီတိ။ အညထာတိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗေဟိ အသမ္ဖုဋ္ဌဘာဝါဘာဝေ။ (အနုဋီ-၁-၁၆၅။) ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိတော် စာပိုဒ် (၆၃၇)ဝယ် အာကာသဓာတ်ကို ဝေဖန် ဟောကြားတော်မူရာ၌ -- အသမ္ဖုဋ္ဌံ စတူဟိ မဟာဘူတေဟိ = ယင်း အာကာသဓာတ်ကို မဟာဘုတ်လေးပါးတို့သည် တွေ့ထိ၍ မရနိုင်ကြောင်းကို ထည့်သွင်း ဟောကြားထားတော်မူခဲ့၏။ အာကာသဓာတ်က ရုပ်ကလာပ်များကို မရောယှက်အောင် ပိုင်းခြားပေး၏၊ ယင်း အပိုင်းခြားခံရသော ရုပ်ကလာပ်တို့တွင် တည်ရှိသော အသီးအသီးသော မဟာဘုတ်တို့သည် မိမိတို့ကို
‘“各个大种彼此分离”，意为那些大种各自有别：它们具有与另一聚诸大种相区分、不相混杂的性质。因为上述分离处是诸色法的终端，所以称为“色法的边际”。另一解释是：它是各个大种的空无处。空界是谁的边界，就应因它是那些大种的终端，而理解为其中没有那些大种。也正因此，才说它不被那些大种所触，如同不被另一聚的大种所触一样。“否则”，是说若它并非不被应区隔的诸色所触。’（《随复注》1-165。）《法集论》巴利本第637段分别解说空界时，明确开示：‘အသမ္ဖုဋ္ဌံ စတူဟိ မဟာဘူတေဟိ’——‘四大种不能触及这一空界。’空界把诸色聚区隔开而不使混杂；被它区隔的各色聚内，各个大种不能触及这个使自己不与别聚混杂的空界。各色聚中的大种——
ကလာပ်ချင်း မရောယှက်အောင် ပိုင်းခြားပေးနေသော အာကာသဓာတ်ကို မတွေ့ထိအပ် မတွေ့ထိနိုင်။ အကြင် ရုပ်ကလာပ်၌ မဟာဘုတ်တို့၏ အဆုံးအပိုင်းအခြားသည် ရှိ၏။ ထိုကလာပ်၌ မဟာဘုတ်တို့သည်ပင် မိမိတို့၏ အဆုံးအပိုင်းအခြားဖြစ်သည့် ယင်း အာကာသဓာတ်ကို မထိအပ် မထိနိုင်။
——有自己的终端与边界，而同一聚中的大种本身，不能触及作为它们自身终端与边界的空界。
များစွာကုန်သော ရုပ်ကလာပ်တို့သည် တစ်ပေါင်းတည်း တစ်စုတည်း ဖြစ်ကြ၍ တစ်လုံးတစ်ခဲတည်း အတုံးအခဲအဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်ကြခြင်းကြောင့် အချင်းချင်း ကပ်လျက် ထပ်လျက် စပ်လျက် စေ့လျက် ဆက်စပ် တည်နေ ကြကုန်သော ရုပ်ကလာပ်တို့တွင် ကလာပ်တစ်ခု အတွင်း၌ တည်ကြကုန်သော မဟာဘုတ်တို့သည် အခြားကလာပ် တို့၌ တည်ကြကုန်သော မဟာဘုတ်တို့နှင့် မဟာဘုတ် အချင်းချင်းကား ထိစပ်မှုရှိသည်သာ ဖြစ်၏။ ထိုသို့ပင် ဆက်စပ်တည်နေကြသော ကလာပ်တို့ဝယ် မဟာဘုတ်အချင်းချင်း ထိခိုက်နေပါသော်လည်း = ထိခိုက်မှု ထင်ရှား ရှိနေပါသော်လည်း ထိုထို မဟာဘုတ်တို့မှ ကင်းဆိတ်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အဆုံးအပိုင်း-
许多色聚聚合成一团，以单一密集块体的形态发生；在如此紧贴、重叠、连接而住的诸色聚中，一聚内部的大种确实会与另一聚中的大种彼此相触。即便这些相邻色聚中的大种彼此发生接触——即这种接触清楚存在——仍有一个作为诸色聚终端与边界的处所，其中没有那些大种；这——