行蕴论章（之十一）
《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版
特相等四法篇 · 原书第 500–529 页 · 223 个翻译单元
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 500 页
ကုက္ကုစ္စ (၃) မျိုး
三种恶作
၁။ နီဝရဏကုက္ကုစ္စ --- ယခု ရေးသားတင်ပြခဲ့သော ကုက္ကုစ္စကား နီဝရဏတရား (၅)ပါးတွင် ပါဝင်သော ကုက္ကုစ္စတည်း၊ အကုသိုလ်တရားတည်း။
一、盖恶作（nīvaraṇa-kukkucca）——以上所说明的恶作，属于五盖中的恶作，是不善法。
၂။ ဝိနယကုက္ကုစ္စ --- အပ်လေသလား၊ မအပ်လေသလားဟု ဝိနည်းအရာ၌ စဥ်းစားကြံစည်မှုတည်း၊ ဤဝိနယ- ကုက္ကုစ္စကား ပုထုဇန်သေက္ခတို့နှင့် ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့၏ သန္တာန်၌ ထိုက်သလို ဖြစ်နိုင်သည်။ ပုထုဇန်သေက္ခ တို့၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်သော ဝိနယကုက္ကုစ္စကား ကုသိုလ်တရားတည်း၊ အကုသိုလ် မဟုတ်။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်သော ဝိနယကုက္ကုစ္စကား ကြိယာတည်း။ အရှင်သာရိပုတ္တရာ ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးသည် ဧည့်သည်တို့ တည်းခိုရာဇရပ်၌ လှူဒါန်းသည့် အာဝသထပိဏ္ဍ အမည်ရှိသော ဆွမ်းကို အလှူခံ၍ ဘုဥ်းပေးရန် ဝိနယကုက္ကုစ္စ ဖြစ်ဖူးကြောင်းကို (ဝိ-၂-၉၆။)၌ လာရှိသည်။
二、戒律疑虑（vinaya-kukkucca）——在戒律事项上思量‘这适宜吗？不适宜吗？’这种疑虑，可以依情况生起在凡夫、有学与阿罗汉的相续中。凡夫与有学的戒律疑虑是善法，并非不善；阿罗汉的戒律疑虑则是唯作。《律藏》2-96 记载，舍利弗尊者对于是否可以接受、食用施给旅舍住客的 āvasatha-piṇḍa（旅舍食），也曾生起戒律疑虑。
၃။ အသံယတကုက္ကုစ္စ --- ဘုရားဝတ်ကပ် ပရိသတ်အစည်းအဝေး ဥပုသ်အိမ် စသည်၌ ကိုယ်နှုတ်ကို မစောင့်- စည်းဘဲ လက်လှုပ် ခြေလှုပ် စကားပြော ချွဲသလိပ်ဟပ်မှု စသော မလျောက်ပတ်သော အမှုများတည်း။ များသော အားဖြင့် မောဟပြဓာန်းသော အကုသိုလ် စိတ္တုပ္ပါဒ်ကို အရကောက်ရ၏။ ဤသို့လျှင် ကုက္ကုစ္စ (၃)မျိုးရှိရာ ဤ ကုက္ကုစ္စစေတသိက် အရာ၌ နီဝရဏကုက္ကုစ္စကို ဆိုလိုရင်း ဖြစ်သည်။
三、不收摄恶作（asaṃyata-kukkucca）——在礼佛、集会、布萨堂等场合不收摄身语，摇手动脚、说话、咳吐痰液等不合宜行为。这里多半取由痴主导的不善心生起。三种恶作之中，本节恶作心所所指的是盖恶作。
နောင်မှ နောင်တရပုံ
事后追悔
''ဒု-သ-န-သော''ဟု အများပြောကြသော သူဌေးသား (၄)ယောက်သည် လူ့ဘဝ၌ ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုလုပ်ဖို့ရာ ပစ္စည်းဥစ္စာ အလုံအလောက် ရှိကြပါလျက် ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုရမည့်အစား မိစ္ဆာစာရကာမမှု အကုသိုလ်ကိုသာ ပြုမှားခဲ့ကြလေသည်။ ကွယ်လွန်သွားကြသည့်အခါ ''လောဟကုမ္ဘီ'' သံပူရည်ငရဲ၌ ကျရောက် ကာ အနှစ်ခြောက်သောင်းကြာမှ ငရဲအိုး အပေါ်သို့ တစ်ကြိမ် ပေါ်လာ၏။ ငရဲအိုး အောက်သို့ ရောက်သည့် တိုင်အောင် စုံဆင်းနေရသည်မှာ အနှစ်သုံးသောင်း၊ ငရဲအိုးအောက်ခြေမှ အထက်နှုတ်ခမ်းသို့တိုင်အောင် ပြန်တက် လာရသည်မှာ အနှစ်သုံးသောင်း ကြာ၏။ အပေါ်ပေါ်ခိုက် မိတ်ဆွေလေးဦးတို့ တစ်ခဏမျှ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး တွေ့လိုက်ရ၍ ပြောချင်သော စကားများကို ပြောဆို၍ မဆုံးမီ တစ်လုံးစီမျှကိုသာ ပြောဆိုပြီးနောက် ပြန်မြုပ် သွားကြရ၏ --- ၁။ ဒု --- ''ငါတို့သည် ပစ္စည်းဥစ္စာပေါများသော လူ့ဘဝတုန်းက မှီခိုအားထား ကိုးစားလောက်သော ကုသိုလ်
世人常合称为‘杜—萨—纳—娑（du-sa-na-so）’的四位富家子，生前有充足资财可以修善，却不修善，只犯欲邪行。死后，他们堕入洛哈贡毗（Lohakumbhī）铜釜地狱，每隔六万年才浮到锅面一次：从锅面沉到锅底要三万年，从锅底再浮回锅口又要三万年。四位朋友浮到表面时，只能短暂相见；每人还来不及说完想说的话，只发出一个音节便又沉没。一、杜——‘我们生在人间、资财丰厚时，没有修习足以依靠、足以作为归依的善——
များကို မပြုမိဘဲ မှားယွင်းစွာ အသက်မွေးခဲ့ကြပါကုန်ပကော'' --- ဟု ပြောဆိုလိုသော စကားများကို စုံလင်စွာ မပြောနိုင်ဘဲ --- ''ဒု''ဟူသော အသံနက်ကြီးကို ဟစ်အော်ကာ မြုပ်သွားရှာလေသည်။ ဤသူ၌ ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို မပြုခဲ့မိ၍ နောင်တရသော ကုက္ကုစ္စ ဖြစ်လေသည်။
——业，反而以错误方式度过一生。’他无法说完，只发出低沉的‘杜’声，便又沉了下去。他因生前未修善业而生起追悔的恶作。
၂။ သ --- ''အားလုံး ရေတွက်လိုက်သော် ငရဲ၌ ခံနေရသော ငါတို့သည် အနှစ်ခြောက်သောင်းတို့ ပြည့်သွားကြ ကုန်ပြီ။ ငရဲ၌ ခံနေကြရကုန်သော ငါတို့အဖို့ ဘယ်သောအခါမှ အဆုံးအပိုင်းအခြားသည် ဖြစ်ပေါ်လာလတ္တံ့နည်း'' ဤသို့ ပြောဆိုလိုသော စကားများကို စုံလင်စွာ မပြောနိုင်ဘဲ ''သ''ဟူသော အသံနက်ကြီးကို ဟစ်အော်ကာ ပြန်မြုပ်သွားရှာ၏။ ဤသူကား ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ အဆုံးအပိုင်းအခြားကို မမြင်နိုင်သဖြင့် ဝိပ္ပဋိသာရခေါ်သည့် နောင်တ တစ်ဖန် ပူပန်မှု ဖြစ်နေသူတည်း။
二、萨——‘总计起来，我们在地狱受苦已经整整六万年；这种地狱苦究竟何时才会出现尽头？’他也无法说完，只发出低沉的‘萨’声便又沉下去。他看不见苦的边际，因此生起名为 vippaṭisāra 的事后追悔。
၃။ န --- ''ငါတို့၏ ငရဲခံနေရသော ဒုက္ခကား အဆုံးမရှိ ဖြစ်နေ၏၊ ဘယ်သောအခါမှ ဆုံးမည်လည်း မသိ၊
三、纳——‘我们的地狱苦没有尽头，不知何时才会结束，完全看不见边际。朋友们，我和你们从前在人间都造错了恶业。’——
原书第 501 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း အဆုံးကား မထင် ဖြစ်နေ၏၊ အချင်းတို့ …ငါရော သင်တို့ပါ လူ့ဘဝတုန်းက မကောင်းမှုကို ပြုမှားမိကြပါ ကုန်ပေါ့'' --- ဤသို့သော ပြောလိုရင်းစကားကိုပင် ဆုံးအောင် မဟနိုင်တော့ဘဲ ''န''ဟူသော အသံနက်ကြီးကို ဟစ်အော်ကာ မြုပ်သွားရရှာပြန်လေသည်။ ဤသူကား အကုသိုလ်ကို ပြုမှားမိခဲ့၍ နောင်တတစ်ဖန် ပူနေရ သူတည်း။
——他连这句话也说不完，只发出低沉的‘纳’声便沉了下去。他因过去造作不善而在事后受着煎熬。
၄။ သော --- ''ထိုငါသည် ဤငရဲမှ လွတ်မြောက်သွားပြီးနောက် လူ့ဘဝကိုသာ တစ်ဖန် ပြန်၍ ရရှိခဲ့ပါမူ သူတော်ကောင်းတို့၏ ဆိုဆုံးမမှုကို တတ်သိနားလည်သူ ဖြစ်ရလို၏ သီလနှင့် ပြည့်စုံသူ ဖြစ်ရလို၏၊ ကောင်းမှု ကုသိုလ်ကို များစွာ ပြုရလို၏'' --- ဤသို့သော ပြောလိုရင်း စကားကိုပင် ဆုံးအောင် မဟနိုင်တော့ဘဲ ''သော'' ဟူသော အသံနက်ကြီးကို ဟစ်အော်ကာ မြုပ်သွားရရှာပြန်လေသည်။ သူတောင်းကောင်းတို့၏ အဆုံးအမကို လိုက်နာသူ သီလနှင့် ပြည့်စုံသူ ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို များစွာပြုခဲ့သူ မဖြစ်ခဲ့ရသည့်အတွက် နောင်တတစ်ဖန် ပူပန်နေသူတည်း။
四、娑——‘如果我脱离地狱以后还能再得人身，愿我成为能理解善士教诫的人，具足戒行，多修善业。’他也说不完，只发出低沉的‘娑’声便沉了下去。他因为生前没有遵从善士教诫、具足戒行并多修善业，如今才在事后受着煎熬。
ဤနောင်တရမှု နောင်တတစ်ဖန် ပြန်၍ ပူပန်မှုသည် ဒု-သ-န-သောတို့ကဲ့သို့ နောက်ဘဝကျမှသာ ဖြစ်သည် မဟုတ်သေး၊ ယခုဘဝမှာလည်း ထိုကဲ့သို့ ပူပန်တတ်ကြလေသည်။ အလွန်အမင်း ပူပန်လာသောအခါ စိတ်ထဲ တွင်မက ချွေးများကျလာအောင် ခန္ဓာကိုယ်ပါ ပူပန်လာတတ်ပေသည်။ အကုသိုလ်ကို ပြုပြီးမှ နောင်တတစ်ဖန် ပူပန်နေခြင်းကြောင့် ပြုပြီး အကုသိုလ်များ ကင်းပျောက်သွားမည်ကား မဟုတ်ပေ။ ကုက္ကုစ္စ အကုသိုလ် အသစ်ပင် တိုးလာသေး၏။ ထိုကြောင့် နောင်တတစ်ဖန် ပူပန်မနေတော့ဘဲ ပြုပြီး အကုသိုလ်များ နောင်အခါ၌ အကျိုး ပေးခွင့် မရအောင် ထိုအကုသိုလ်မျိုးကို နောက်ထပ် မဖြစ်စေရန် သတိထား၍ ရှောင်ကြဥ်ခြင်း၊ သီလ သမာဓိ ပညာ သိက္ခာသုံးရပ် အကျင့်မြတ်တို့ကို အရိယမဂ်သို့ ဆိုက်သည့်တိုင်အောင် ကုသိုလ်တရားတို့ကို အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းခြင်း၊ ထိုကဲ့သို့ လွန်ပြီးသော အကုသိုလ်မျိုးသည် ငါ၏သန္တာန်ဝယ် နောင်အခါ မည်သည့်အခါမှ မဖြစ်စေ
这种后悔与事后煎熬，并非只有‘杜—萨—纳—娑’四人到后世才会经历；现世的人也会如此忧恼。忧恼极重时，不但内心发热，身体也会热到出汗。造下不善以后再受追悔煎熬，不能使既有不善消失，只会增加名为恶作的新不善。因此，不应继续事后忧恼；应当小心远离同类不善，令已造不善以后没有机会给果，并竭尽全力修习戒、定、慧三学的殊胜行，令善法一直增长到圣道；还应衷心决意并守护：‘这种过去犯过的不善，今后绝不再在我的相续中生——
ရဟု စိတ်ပါလက်ပါ အဓိဋ္ဌာန်ပြု၍ စောင့်စည်းခြင်းသည်သာလျှင် အကောင်းဆုံးသော အပြစ်ကင်းဆုံးသော ဆောင်ရွက်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။ အင်္ဂုလိမာလ၏ ထုံးကိုပင် ရှုပါ။
——起。’这才是最好、最无过失的做法。应当看看央掘摩罗的先例。
အချိန်ရှိခိုက် လုံ့လစိုက်ပါ
趁有时间，勤奋努力
ငယ်ရွယ်စဥ်အခါသည် ပညာ ဥစ္စာ ကုသိုလ် ဤသုံးမျိုးကို မိမိဉာဏ်ရှိသလောက် လိုချင်သလောက် ရှာရ မည့်အခါ၊ ရှာဖို့ရန် အခွင့်အလမ်းသာသောအခါ ဖြစ်သည်။ ''မိုးကုန်မှ ထွန်ချလျှင်'' အကျိုး အရနည်းရုံမျှမက လုံးလုံးမရဘဲသော်လည်း ရှိတတ်ပေသည်။ (ဓမ္မပဒ-ဋ္ဌ-၂-၈၁-၈၄။)တို့၌ လာသော မဟာဓနသူဌေးသား ဇနီး မောင်နှံတို့ကိုပင် ကြည့်ပါ။ အမျိုးသားဘက်မှ ကုဋေ (၈ဝ)၊ အမျိုးသမီးဘက်မှ ကုဋေ (၈ဝ) နှစ်ရပ်ပေါင်း ကုဋေ (၁၆ဝ)ခန့် ချမ်းသာကြွယ်ဝသူ ဇနီးမောင်နှံတို့ ဖြစ်ကြ၏။ လောကီဘက်တွင် ဉာဏ်ယှဥ်၍ ကုန်သွယ်ခြင်း လယ် လုပ်ခြင်း စသည့် လုပ်ငန်းရပ်တို့ကို ပြုလုပ်ပါက ပထမအရွယ်၌ဖြစ်လျှင် ပထမတန်း သူဌေးရာထူး၊ ဒုတိယ အရွယ်ကျမှ စီးပွားရှာလျှင်လည်း ဒုတိယတန်း သူဌေးရာထူး၊ တတိယအရွယ်တွင် သတိသံဝေဂ ရ၍ စီးပွားရှာ လျှင်လည်း တတိယတန်း သူဌေးရာထူးကို ရရှိနိုင်သူများ ဖြစ်ကြ၏။ အကယ်၍ အိမ်ရာတည်ထောင် လူ့ဘောင်
年轻时是依自身能力与志愿求取智慧、财富与善业这三者的时期，也是最有机会求取的时候。若等到雨季结束才耕田，往往不但收益很少，甚至全无收获。可看《法句义注》2-81—84 所载大财长者子夫妇的故事。丈夫家有八十俱胝，妻子家也有八十俱胝，合计约一百六十俱胝财富。如果他们在世俗生活中运用智慧经商、耕作：青年期开始，能够成为第一等富翁；中年才谋生，也能成为第二等富翁；晚年才警觉并经营，也能成为第三等富翁。如果他们舍弃家居、离开世俗，进入教法出家——
ကို စွန့်ခွာ၍ သာသနာဘောင်သို့ ဝင်ရောက်၍ ရှင်ရဟန်းပြုကြလျှင် --- ၁။ ပထမအရွယ်၌ ရဟန်းပြုလျှင် အမျိုးသားက ရဟန္တာ၊ အမျိုးသမီးက အနာဂါမ်၊ ၂။ ဒုတိယအရွယ်၌ ရဟန်းပြုလျှင် အမျိုးသားက အနာဂါမ်၊ အမျိုးသမီးက သကဒါဂါမ်၊ ၃။ တတိယအရွယ်၌ ရဟန်းပြုလျှင် အမျိုးသားက သကဒါဂါမ်၊ အမျိုးသမီးက သောတာပန် --- အသီးအသီး ဖြစ်နိုင်၏။
——则：一、青年期出家，丈夫可证阿罗汉，妻子可证不来果；二、中年出家，丈夫可证不来果，妻子可证一来果；三、晚年出家，丈夫可证一来果，妻子可证预流果。
原书第 502 页
သို့သော် အရွယ်သုံးပါးလုံး၌ မူးယစ်သောက်စား ပျော်ပါးကာ ဘဝကို ကုန်ဆုံးစေသူများ ဖြစ်ကြသဖြင့် နောက်ဆုံး ခွက်လက်စွဲကာ တောင်းစားရသည့် အခြေသို့ ဆိုက်ရောက်သွား၏။ ဘုရားရှင်နှင့် တွေ့သောအခါ အရွယ်သုံးပါးလုံး လွန်သွားကြပြီး ဖြစ်၏။ လူ့စည်းစိမ်ဥစ္စာမှလည်း ဆုတ်ယုတ် ပျက်စီးရ၏၊ ရဟန်းတို့ ရသင့် ရထိုက်သော မဂ်ဖိုလ် အကျိုးတရားမှလည်း ဆုတ်ယုတ် ပျက်စီးသွားရ၏။
然而，他们三个年龄阶段都沉迷饮酒享乐，虚度一生，最后沦落到手持破碗乞食。遇见佛陀时，三个阶段都已过去；他们既从世间财富衰败，也失去了出家人本可得到的道果利益。
အစရိတွာ ဗြဟ္မစရိယံ၊ အလဒ္ဓါ ယောဗ္ဗနေ ဓနံ။
‘少壮不修梵行，年轻不积财富；
ဇိဏ္ဏကောဉ္စာဝ စျာယန္တိ၊ ခီဏမစ္ဆေဝ ပလဒလေ။ (ဓမ္မပဒ-ဋ္ဌ-၂-၈၃။)
如无鱼池中的老鹭，独自萎靡沉思。’（《法句义注》2-83。）
အရွယ်ရှိခိုက်၌ သာသနာ့ဗြဟ္မစရိယ မဂ္ဂဗြမ္မစရိယဟူသော မွန်မြတ်သော အကျင့်ကိုလည်း မကျင့်မိ သောကြောင့်၊ အရွယ်နုပျိုစဥ်အခိုက်၌ စီးပွားဥစ္စာကိုလည်း ရရှိအောင် မရှာဖွေခြင်းကြောင့် ငါးများ ကုန်ခန်း၍ ရေသွေ့ခန်းခြောက်သည့် ညွန်ထူထပ်သည့် အိုင်၌ ကျက်စားနေသည့် အတောင်ကျိုးနေသည့် ကြိုးကြာအိုကြီးကဲ့သို့ ကြံမှိုင်နေရပေ၏။ (ဓမ္မပဒ-ဋ္ဌ-၂-၈၃။) သို့သော် အချိန်နှောင်းမှ သတိရသော်လည်း -- ''ကုသိုလ်ကို မပြုခဲ့မိတာ မှားပေါ့'' -- ဟု နောင်တတစ်ဖန် ပူပန်မှုကား မဖြစ်စေသင့်ပေ။ အချိန်နှောင်းမှ သတိရခြင်းသည် လုံးလုံးသတိမရကြသူ များစွာသော လူတို့ထက် အပုံကြီး သာပါသေး၏။
他们在年富力强时没有修习教法梵行与道梵行的殊胜行，也没有在年轻时求得财富，所以只得像鱼已绝迹、水已干涸的泥沼中，那只折翼的老鹭一样郁郁沉思。（《法句义注》2-83。）不过，即使很迟才觉醒，也不应想着‘我没有修善，真是错了’而继续事后追悔。迟来觉醒，仍远胜许多始终没有觉醒的人。
တမ္ဗဒါဌိကမည်သော အဘိုးကြီးသည် အရွယ်ကောင်းတုန်းက သေဒဏ်အပေးခံရသူ တရားခံများကို သတ် ဖြတ်ရသော အလုပ်ဖြင့် ဘုရင့်အမှုကို ထမ်းလာခဲ့၏။ ကောင်းစွာ မသတ်နိုင်သော အဘိုးကြီးအရွယ်သို့ ရောက်မှ သူသတ်ရာထူးက ထွက်ခဲ့၏။ သေတော့မည့်နေ့ သေခါနီးဆဲဆဲတွင် အရှင်သာရိပုတ္တရာ ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နို့ဃနာဆွမ်းများကို ထောပတ်နှင့် ရောစပ်၍ လှူဒါန်းခွင့် ရခဲ့၏။ ဆွမ်းစားခြင်းကိစ္စ ပြီးသောအခါ အရှင်သာရိ- ပုတ္တရာ မထေရ်မြတ်ကြီးက အနုမောဒနာတရားတော်ကို စတင်၍ ဟောကြားတော်မူ၏။ တရားတော်ကို နာယူ ရာတွင် သူပြုလုပ်ခဲ့သော အပြစ်နှင့် အရှင်သာရိပုတ္တရာကိုယ်တော်မြတ်ကြီး၏ ဟောကြားတော်မူအပ်သော တရား တို့မှာ အလွန်ကွာခြားနေသောကြောင့် တရားတော်၌ စိတ်မဝင်စားနိုင်ဘဲ ရှိလေသည်။ ထိုအခါ အရှင်သာရိပုတ္တရာ ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးက သိတော်မူ၍ --- ''ဒါယကာ …အသင် သတ်ချင်လို့ သတ်ရတာလား၊ သူတစ်ပါးတို့က
名叫铜牙（Tāmbadāṭhika）的老人，壮年时一直替国王执行死刑，杀害死囚；直到年老、不能利落行刑时才卸任。临终那天，他有机会把拌有酥油的浓乳粥供养舍利弗尊者。用斋以后，舍利弗长老开始为他作随喜开示。听法时，老人想到自己所造的罪行与尊者所说之法相差悬殊，无法专注于法。舍利弗尊者知道后问：‘施主，你是因为自己想杀才杀，还是别人命令你杀？’——
ခိုင်းစေလို့ သတ်ရတာလား'' --- ဟု မေးတော်မူရာ --- ''တပည့်တော် သတ်ချင်လို့ မဟုတ်ပါ၊ ဘုရင်မင်းက အမိန့်တော်ဖြင့် ခိုင်းစေလို့သာ သတ်ရတာပါ'' --- ဟု လျှောက်ထား၏။ ''ဥပါသကာ …ဤသို့ဖြစ်လျှင် သင့်မှာ အကုသိုလ် ဖြစ်နိုင်ပါ့မလား''ဟု ပရိယာယ်ဖြင့် မေးတော်မူလိုက်၏။ တမ္ဗဒါဌိကကား ပညာနုံ့သည့်အတွက် ''ငါ့မှာ အကုသိုလ် မရှိ''ဟု အောက်မေ့ မှတ်ထင်သည် ဖြစ်၍ ''အရှင်ဘုရား …ထိုသို့ဖြစ်လျှင် တရားတော်ကို ဆက်- လက် ဟောကြားတော်မူပါ''ဟု လျှောက်ထားတောင်းပန်၏။ ''ငါ့မှာ အပြစ်ရှိပုံ မရဘူး''ဟူသော အမှတ်သညာ ရှိရကား စိတ်သက်သာရာကို ရ၍ တရားတော်ကို စိတ်စိုက်နာလေရာ --- သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ သြရတော အနုလောမိကံ ခန္တိံ နိဗ္ဗတ္တေသိ။ (ဓမ္မပဒ-ဋ္ဌ-၂-၄ဝ၇။) သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်၏ အောက်အဖို့အားဖြင့် အနုလောမိကခန္တိ အမည်ရသော ဝိပဿနာဉာဏ်ကို ဖြစ်စေ၏။ (ဓမ္မပဒ-ဋ္ဌ-၂-၄ဝ၇။) အနုလောမိကခန္တိ --- (အဘိ-၂-၃၃၇။)နှင့်အညီ တမ္ဗဒါဌိက ဒါယကာကြီးကား အရှင်သာရိပုတ္တရာ
——他回答：‘尊者，我并非自己想杀，只是国王下令才杀。’尊者便方便问道：‘近事男，如果这样，你会有不善吗？’铜牙智慧薄弱，因而认为‘我没有不善’，便请求：‘尊者，若是如此，请继续开示。’他觉得自己似乎没有过失，心中放松，终于专注听法，于是‘生起了低于预流道、名为随顺忍的观智’。（《法句义注》2-407。）所谓随顺忍，依《无碍解道》2-337，铜牙施主由于听闻舍利弗——
မထေရ်မြတ်ကြီး၏ တရားတော်ကို နာယူရသဖြင့် ရုပ် ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရ ဝိညာဏ်တို့၏ အနိစ္စအခြင်းအရာ ဒုက္ခအခြင်းအရာ အနတ္တအခြင်းအရာကို ကောင်းစွာ ထိုးထွင်းသိမြင်သွားလေသည်။ ယင်းဝိပဿနာဉာဏ်သည်
——长老的开示，对色、受、想、行、识五蕴的无常相、苦相与无我相有了透彻洞见。这项观智——
原书第 503 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း မဂ္ဂသစ္စာအားလည်းကောင်း၊ ပရမတ္ထသစ္စာအားလည်းကောင်း၊ နိဗ္ဗာန်အားလည်းကောင်း လျော်သောကြောင့် မြင်ခြင်းငှာ ခံ့သောကြောင့် အနုလောမိကခန္တိ မည်ပေသည်။ (မဟာဋီ-၂-၇၉ - လည်းကြည့်ပါ။) ထို ဒါယကာကြီးလည်း မကြာမီ ကွယ်လွန်ကာ တုသိတာနတ်ပြည်သို့ ဆိုက်ရောက်သွားလေသည်။ ထို အဘိုးကြီး၌ ပါဏာတိပါတကံတွေ များစွာရှိနေသည်ကား မှန်ပေ၏၊ သို့သော် ထိုအပြစ်အတွက် ကုက္ကုစ္စ မဖြစ် အောင် ပရိယာယ်ဆောင်လျက် မေးတော်မူလိုက်ရာ ကုက္ကုစ္စ ငြိမ်းအေးသွားလေသည်၊ ကုက္ကုစ္စ ငြိမ်းအေးပြီးမှ တရားတော်၌ စိတ်စိုက်၍ နာယူရာ အနုလောမိကခန္တိခေါ်သော ဝိပဿနာဉာဏ်ကို ရရှိသွားပေသည်။ ယင်း ကုသိုလ်တရားတို့က အပါယ်ဘေးမှ ထုတ်ဆောင်လျက် နတ်ပြည်သို့ ရောက်အောင် ပို့ဆောင်လိုက်လေသည်။
——随顺道谛、胜义谛与涅槃，也堪能照见它们，因此称为随顺忍。〔亦参见《大复注》2-79。〕这位施主不久命终，投生兜率天。老人过去确实造了许多杀生业；然而，舍利弗尊者以方便设问，使他不再生起恶作。恶作平息以后，他专心听法，获得名为随顺忍的观智；这些善法把他从恶趣怖畏中带出，送到天界。
သို့ဖြစ်၍ မည်သူမဆို ပြုခဲ့ပြီး အကုသိုလ်အတွက်လည်း မပူပန်ဘဲ၊ ကုသိုလ်ကို မပြုခဲ့ရသေး၍လည်း နောင်တတစ်ဖန် ပူပန်မှု မဖြစ်စေဘဲ အကုသိုလ်အသစ် မဖြစ်အောင်သာ ကြိုးစားလျက် သတိရသော အရွယ်က စ၍ ကုသိုလ်ကို ကြိုးစားအားထုတ်သင့်ကြပေသည်။
所以，无论什么人，都不应为过去已经造下的不善继续忧恼，也不应因尚未修善而生起事后追悔；只应努力不再造新的不善，并从觉醒之时开始，勤奋修习善业。
原书第 504 页
၁၂။ ထိန
十二、昏沉
၁။ ထိနံ အနုဿာဟလက္ခဏံ၊ ၂။ ဝီရိယဝိနောဒနရသံ၊ ၃။ သံသီဒနပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ၄။ အရတိဝိဇမ္ဘိကာဒီသု (အရတိတန္ဒိဝိဇမ္ဘိတာဒီသု) အယောနိသောမနသိကာရပဒဋ္ဌာနံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၂၉၇။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၉။) ၁။ အားမထုတ်ခြင်းသဘော = အားတက်သရော မရှိခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ ဝီရိယကို ဖျက်ဆီးခြင်း = ဝီရိယကို ပယ်ရှားခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ ထိုထိုကိစ္စ၌ ဆုတ်နစ်တတ်သော သဘောတရား တစ်နည်း --- သမ္ပယုတ်တရားတို့၏ ဆုတ်နစ်ကြောင်း သဘောတရား (ဥပဋ္ဌာနာကာရ) ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ တစ်နည်း --- သမ္ပယုတ်တရားတို့၏ ဆုတ်နစ်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်၏ (ဖလ) ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ ဆိတ်ငြိမ်သော တောကျောင်း တောင်ကျောင်းတို့၌လည်းကောင်း၊ လွန်ကဲ- မြင့်မြတ်သော သမထ ဝိပဿနာကုသိုလ်တို့၌လည်းကောင်း မမွေ့လျော်ခြင်း ပျင်းရိခြင်း ကိုယ်တဆန့်ကျင်ကျင် ရှိခြင်း စသည်တို့ကြောင့် အယောနိသော- မနသိကာရ ဖြစ်ခြင်း၊ ပျင်းရိဖွယ်အာရုံတို့၌ အယောနိသောမနသိကာရ ဖြစ်ခြင်း ပဒဋ္ဌာန်။
昏沉四法如下：第一，以不奋发、没有积极努力为特相。第二，以破坏、排除精进为作用。第三，以在所作之事上沉陷、退缩为现起；另一说，以使相应诸法沉陷为现起相，或以相应诸法的沉陷为结果现起。第四，对于寂静的林野住处以及殊胜的止、观善法不乐、懒惰、伸懒腰等，由此生起的不如理作意；另一说，对于令人懈怠的所缘所作的不如理作意，是它的近因。（《殊胜义注》1-297；《清净之道》2-99。）
၁၃။ မိဒ္ဓ
十三、睡眠
၁။ မိဒ္ဓံ အကမ္မညတာလက္ခဏံ၊ ၂။ သြနဟနရသံ။
睡眠的前两法是：第一，以诸心所对于所作之事不适任为特相。第二，以覆蔽为作用。
၃။ (က) လီနတာပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ (ခ) ပစလာယိကာနိဒ္ဒါပစ္စုပဋ္ဌာနံ ဝါ၊ ၄။ အရတိတန္ဒိဝိဇမ္ဘိတာဒီသု အယောနိသော မနသိကာရ ပဒဋ္ဌာနံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၂၉၇။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၉။) ၁။ ထိုထိုအမှု၌ စေတသိက်တို့၏ မခံ့ညားသည်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘော လက္ခဏ၊ ၂။ ဝိညာဏ် ဒွါရတို့ကို ပိတ်ထား + ဖွဲ့ထားခြင်း တစ်နည်း --- သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို လေးတွဲ့တွဲ့ဖြစ်အောင် ဖွဲ့ထားခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ (က) အာရုံကို ယူခြင်း၌ တွန့်ဆုတ်တတ်သော သဘောတရား (ဥပဋ္ဌာနာကာရ) ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ( ခ ) တစ်နည်း --- မျက်တောင်တစ်လှုပ်လှုပ် ရှိအောင် အိပ်ချင်ငိုက်မျဥ်းခြင်း အကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်၏ (ဖလ) ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ တောကျောင်း တောင်ကျောင်း သမထ ဝိပဿနာ ကုသိုလ်တရားတို့၌ မမွေ့လျော်နိုင်ခြင်း၊ ပျင်းရိခြင်း၊ ကိုယ်လက်တဆန့်ကျင်ကျင် ရှိခြင်း စသည်တို့ကြောင့် အယောနိသောမနသိကာရ ဖြစ်ခြင်း ပဒဋ္ဌာန်။
其余两法是：第三，（甲）以对取得所缘退缩为现起；（乙）另一说，以产生眼睑开合、昏昏欲睡的结果为现起。第四，对于林野住处以及止、观善法不乐、懒惰、伸懒腰等，由此生起的不如理作意，是它的近因。（《殊胜义注》1-297；《清净之道》2-99。）详言之：一、诸心所对于各项事情无能为力、不适任，是睡眠的特相。二、关闭识与诸门，另一说，把相应诸法束缚成沉重迟滞的状态，是它的作用。三、在取得所缘时退缩，是它的现起相；另一说，它能造成眼睑频频开合、昏昏欲睡的结果现起。四、对于林野住处以及止、观善法不乐、懒惰、伸懒腰等，由此生起的不如理作意，是它的近因。
ထိနနတာ ထိနံ၊ မိဒ္ဓနတာ မိဒ္ဓံ။ အနုဿာဟသံဟနနတာ အသတ္တိဝိဃာတော စာတိ အတ္ထော။
使心收缩凝滞，故名昏沉；使诸心所迟钝受压，故名睡眠。这里所说的意思，是不奋发所造成的收缩凝滞，以及无能为力所造成的能力损伤。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၂၉၇။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၉။)
（《殊胜义注》1-297；《清净之道》2-99。）
原书第 505 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း အနုဿာဟနာဝသီဒနဘာဝေန သံဟတဘာဝေါ ထိနံ၊ တေန ယောဂတော စိတ္တံ ထိနံ၊ တဿ ဘာဝေါတိ ထိနတာ။ အသမတ္ထတာဝိဃာတဝသေန အကမ္မညတာ မိဒ္ဓံ။ ယသ္မာ တတော ဧဝ တေန သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ မေဓိတာ ဝိဟတသာမတ္ထိယာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ''မိဒ္ဓနတာ မိဒ္ဓ''န္တိ ဝုတ္တံ။ (မဟာဋီ-၂-၁၅ဝ။) ထိန --- ထိုထိုအမှုကိစ္စတို့၌ အားထုတ်ခြင်း ကင်းသည်၏အဖြစ် ဆုတ်နစ်သည်၏အဖြစ်ဖြင့် အားတက်- သရော မရှိဘဲ ကိုယ် လက် စသည်တို့ တွန့်ဆုတ်ကုပ်နေအောင် ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဆွဲစပ်ထားခြင်း သဘောကား ထိနတည်း။ ထိုထိနနှင့် ယှဥ်ခြင်းကြောင့် ထိနနှင့် ယှဥ်သော စိတ်သည်လည်း ထိန မည်ပေသည်။ သို့အတွက် အားအစွမ်းမထုတ် တွန့်ဆုတ်သောစိတ်၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ သဘောသည် ထိန မည်၏။ ဝီရိယသည် ထိုထို အမှုကိစ္စ၌ အားတက်သရော ရှိသလောက် ထိနကား ဆုတ်နစ်၏။ ထိုထိနသည် ယှဥ်ဖက်စိတ်ဓာတ်ကိုလည်း
复注说：由于不奋发、沉陷，而使心收缩凝滞的状态，称为昏沉；与昏沉相应的心，也因与它结合而称为昏沉；使心成为这种状态的法，也称昏沉性。由于无能为力、能力受损而不适任，称为睡眠；正因为睡眠使相应诸法变得迟钝、能力受损，所以说‘使之迟钝，故为睡眠’。（《大复注》2-150。）昏沉，是在各项事务上没有努力、向下沉陷，缺乏积极奋发，而把身心收拢、束缚成退缩状态的法。与昏沉相应的心，也称为昏沉；因此，令心不发挥力量、退缩不前的法，名为昏沉。精进在所作之事上愈积极，昏沉就愈退缩；而昏沉也仿佛压制相应之心，使它——
အားတက်သရော မရှိစေဘဲ ညံ့ဖျင်းနေအောင် ဖိနှိပ်ဟန့်တားထားသကဲ့သို့ ရှိလေသည်။ သို့အတွက် ထိနသည် ထိုထို အမှုကိစ္စ၌ အားထုတ်ခြင်း ကင်းသည်၏ အဖြစ်တည်းဟူသော အားထုတ်ခြင်း၏ ဆန့်ကျင်ဘက် = အားမ- ထုတ်ခြင်း သဘောလက္ခဏာ ရှိပေသည်။ ဝီရိယကို ဖျက်ဆီးခြင်း ပယ်ရှားခြင်း ကိစ္စလည်း ရှိပေသည်၊ ထိုထိုအမှု ကိစ္စ၌ ဆုတ်နစ်တတ်သော သဘောတရား၊ စိတ်ဓာတ်ဆုတ်နစ်ကြောင်း စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းကြောင်း သဘော တရား = သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ထိုထိုအမှုကိစ္စမှ ဆုတ်နစ်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်စေသော သဘော တရားဟု ယင်းထိနကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူ ထင်လာပေ သည်။ ဥပဋ္ဌာနာကာရ ပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။ ထိုထိုအမှုကိစ္စ၌ စိတ်ဓာတ်ကို ကျဆင်းစေတတ်၏၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ဆုတ်နစ်စေတတ်၏၊ ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။
——不再积极，变得低弱。因此，昏沉具有不努力这一与奋发相反的特相，也有破坏、排除精进的作用。当瑜伽行者以观智照见昏沉时，它以在所作之事上退缩、令心气低沉的法，也就是令相应诸法以退缩方式转起的法，呈现在智中；这是现起相。它又使心气低落、使相应诸法从所作之事退缩；这是结果现起。
မိဒ္ဓ --- အိပ်ချင်မူးတူးဖြစ်ရာ အခါမျိုး၌ကဲ့သို့ ထိုထိုအမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ဖို့ရန် သတ္တိကင်းခြင်းကို ''အသတ္တိ''ဟု ဆို၏၊ ထိုသို့ သတ္တိကင်းခြင်းသည် စေတသိက်တို့၏ ပင်ပန်းခြင်းသဘော ဝိဃာတပင်တည်း။ ထိုသို့ စေတသိက်တို့၏ သတ္တိကင်းခြင်း ပင်ပန်းခြင်းကြောင့် ထိုထိုအမှုကိစ္စ၌ စေတသိက်တို့၏ မကောင်းသည်၏ အဖြစ် မခံ့ညားသည်၏ အဖြစ်သည် မိဒ္ဓ၏ သဘောလက္ခဏာပင်တည်း။ ထိုထိုအမှုကိစ္စ၌ မခံ့ညားမှု အကမ္မညတာလက္ခဏာသည် ထိန ၌လည်း ရှိသည်သာဖြစ်သည်။ ထိနကား စိတ်၏ အကမ္မညသဘော၊ မိဒ္ဓကား စေတသိက်တို့၏ အကမ္မညသဘော ဟု ခွဲခြား၍ မှတ်ပါ။ (အဘိ-၁-၂၃၃။ မဟာဋီ-၂-၁၅ဝ - ကြည့်။) ရသ --- သြနဟနံ ဝိညာဏဒွါရာနံ ပိဒဟနံ။ (မဟာဋီ-၂-၁၅ဝ။) သြနဟနံ ဝိညာဏဒွါရာနံ၊ သမ္ပယုတ္တာနံ ဗန္ဓနံ ဝါ။ (အဘိဓမ္မာဝတာရ။) မိဒ္ဓဖြစ်လာသည့်အခါ အိပ်ချင်မူးတူးဖြစ်လျက် မည်သည့်အာရုံကိုမျှ သွက်သွက်လက်လက် ချက်ချက်ချာချာ
睡眠：像昏昏欲睡时那样，缺乏完成所作之事的能力，称为‘无能’；这种无能正是诸心所的疲乏、能力受损。由于诸心所这样无能、疲乏，它们对于所作之事的不适任，就是睡眠的特相。在各项事情上不适任这一特相，昏沉也同样具有；但应分别记住：昏沉是心的不适任，睡眠是诸心所的不适任。〔参见《阿毗达磨》1-233；《大复注》2-150。〕作用方面，复注说是‘覆蔽识门’；《入阿毗达磨论》则说是‘覆蔽识门，或束缚相应诸法’。睡眠生起时，人会昏昏欲睡，不能敏捷、清楚地——
မယူနိုင်တော့ဘဲ ထိုင်းမှိုင်းနေသဖြင့် ဘဝင်ကျမှုက များ၍ ဝီထိစိတ်များ ဖြစ်မှုက နည်းပါးနေရကား မိုးသား တိမ်တိုက်က ကောင်းကင်ကို ဖုံးလွှမ်းပိတ်ဆို့ထားသကဲ့သို့ ဝိညာဏ်နှင့် ဒွါရတို့ကိုလည်းကောင်း၊ မိဒ္ဓနှင့် ယှဥ်ဖက် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကိုလည်းကောင်း ပိတ်ဆို့ ဖွဲ့နှောင်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းသည် မိဒ္ဓ၏ လုပ်ငန်းကိစ္စပင်တည်း။
——取得任何所缘；由于心变得迟钝，有分心出现得多，心路心出现得少，就像云层遮蔽天空一样，识与诸门以及和睡眠相应的诸法，都仿佛被覆盖、束缚。这就是睡眠的作用。
(ထိနနှင့်လည်း ဆိုင်သည်ဟု မှတ်ပါ။) ပစ္စုပဋ္ဌာန် --- လီနတာ လီနာကာရော အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏေ သင်္ကောစော။ ယသ္မာ ထိနေန စိတ္တဿေဝ သံဟနနံ ဟောတိ၊ မိဒ္ဓေန ပန ဝေဒနာဒိက္ခန္ဓတ္တယဿ ဝိယ ရူပကာယဿာပိ၊ တသ္မာ တံ ပစလာယိကာနိဒ္ဒံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတီတိ ပစလာယိကာနိဒ္ဒါပစ္စုပဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ။ (မဟာဋီ-၂-၁၅ဝ။) ထိုထိုအာရုံကို လှမ်း၍ အာရုံယူရာ၌ တွန့်ဆုတ်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုနေသော
〔应知这一说明也与昏沉有关。〕现起方面，复注说：‘退缩，是在取得所缘时收缩的行相。由于昏沉只使心收缩，而睡眠不仅使受等三个名蕴收缩，也使色身收缩，所以说睡眠以昏昏点头、欲睡为现起。’（《大复注》2-150。）瑜伽行者以观智观察时，它会以在取得各种所缘时退缩的行相呈现于——
原书第 506 页
ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူ ထင်လာတတ်ပေသည်။ တစ်နည်း --- ထိနကား စိတ်၏သာလျှင် အာရုံကိုယူခြင်း၌ တွန့်ဆုတ်စေခြင်းသဘော၊ အာရုံယူမှု၌ စိတ်ကို ပိတ်ဆို့ထားခြင်း အာရုံကို မယူနိုင်အောင် ဖွဲ့စပ်ထားခြင်း သဘောတည်း။ မိဒ္ဓကား ဝေဒနာ စသော ခန္ဓာသုံးပါးအပေါင်းကို = စေတသိက်ကို အာရုံကိုယူခြင်း၌ တွန့်ဆုတ်စေခြင်းသဘော၊ အာရုံကိုယူမှု၌ ပိတ်ဆို့ထားခြင်း အာရုံကို မယူနိုင်အောင် ဖွဲ့စပ်ထားခြင်းသဘောတည်း။
——智中。另一说，昏沉只令心在取得所缘时退缩，封闭、束缚心而使它不能取所缘；睡眠则令受、想、行三个名蕴，也就是诸心所，在取得所缘时退缩，并把它们封闭、束缚，使它们不能取所缘。
မိဒ္ဓသည် စေတသိက်ကိုကဲ့သို့ ရူပကာယကိုလည်း အာရုံကိုယူခြင်း၌ တွန့်ဆုတ်စေ၏၊ အာရုံယူမှု၌ ပိတ်ဆို့ထား၏၊ အာရုံမယူနိုင်အောင် ဖွဲ့ထားတတ်၏။ သို့အတွက် မိဒ္ဓ ဖြစ်သည့်အခါ မျက်တောင် တလှုပ်လှုပ်ဖြင့် အိပ်ချင် ငိုက်မျဥ်းခြင်း အကျိုးတရားသည် ဖြစ်ပေါ်လာရပေသည်။ ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။
睡眠不仅使诸心所在取得所缘时退缩、受阻、不能取所缘，也同样使色身如此。因此，睡眠生起时，会产生眼睑开合、昏昏欲睡的结果；这就是结果现起。
ပဒဋ္ဌာန် --- အရတိ ပန္တသေနာသနေသု၊ အဓိကုသလဓမ္မေသု စ အရောစနာ။ ဝိဇမ္ဘိကာ ဝိဇမ္ဘနသင်္ခါတဿ ကာယဒုဋ္ဌုလဒဿ ကာရဏဘူတာ သံကိလေသပ္ပဝတ္တိ။ အရတိဝိဇမ္ဘိကာဒီသူတိ စ အာဒိ-သဒ္ဒေန တန္ဒိအာဒီနံ ဂဟဏံ။ နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗေ ပယောဇနေ စေတံ ဘုမ္မဝစနံ။ (မဟာဋီ-၂-၁၅ဝ-၁၅၁။) အရတိတန္ဒိ ဝိဇမ္ဘိကာဒီသု (ဝိဇမ္ဘိတာဒီသု)၌ သု-ဝိဘတ်သည် ပြီးစေအပ်သော အကျိုးတည်းဟူသော နိမိတ်အနက်ဟောတည်း။ စမ္မသ္မိံ ဒီပီနံ ဟန္တိ = အရေကြောင့် (= သားရေကြောင့်) သစ်တို့ကို သတ်ကြ၏ဟူရာ၌ အရေသည် သတ်ခြင်းကြောင့် ရအပ်သော အကျိုးလည်းဖြစ်၍ ထိုအကျိုးကို ရလိုသောကြောင့် သတ်ရသည့် အတွက် နိမိတ်အကြောင်းလည်း ဖြစ်သကဲ့သို့ ထို့အတူ --- အာရုံကို နည်းမှန် လမ်းမှန် နှလုံးမသွင်းတတ်ခြင်းတည်း ဟူသော အယောနိသောမနသိကာရကြောင့် ပန္တသေနာသန အမည်ရသော အစွန်အဖျားကျသော တောကျောင်း တောင်ကျောင်းတို့၌ မမွေ့လျော်နိုင်ခြင်း၊ အဓိကုသလဓမ္မ အမည်ရသော မြင့်မြတ်သော သမထ ဝိပဿနာ
近因方面：arati 是对边远、寂静的住处以及殊胜善法不乐；vijambhikā 是能引生伸懒腰这一粗重身态的染污法之转起；‘不乐、伸懒腰等’中的‘等’字也包括懒惰等。这里的处格表示所要产生的结果。譬如说‘为了皮而杀豹’，兽皮既是杀豹所得的结果，也是为了得到它而杀豹的动机；同样，由不如理作意，便会产生对于边远林野住处不乐、对于称为殊胜善法的止观——
ဘာဝနာကုသိုလ်တို့၌ မမွေ့လျော်နိုင်ခြင်း ပျင်းရိခြင်း ကိုယ်လက်တဆန့်ကျင်ကျင်ရှိခြင်းဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ရုန့်ရင်းသော ကိုယ်အမူအရာ၏ ဖြစ်ပေါ်လာရန် အကြောင်းဖြစ်သော စိတ်ညစ်နွမ်းကြောင်း သံကိလေတရားတို့၏ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာကြရ၏။
——修习善法不乐、懒惰，以及引生伸懒腰等粗重身态的染污法。（《大复注》2-150—151。）
တစ်ဖန် ယင်းတောကျောင်း တောင်ကျောင်းတို့၌ မမွေ့လျော်ခြင်း၊ သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာလုပ်ငန်းရပ် တို့၌ မမွေ့လျော်ခြင်း၊ ပျင်းရိခြင်း၊ ကိုယ်လက်တဆန့်ကျင်ကျင်ရှိခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်ကုန်သော စိတ်ညစ်နွမ်း ကြောင်း သံကိလေသတရားတို့၏ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကြောင့်လည်း အယောနိသောမနသိကာရ ဖြစ်ရပြန်၏။
反过来说，由于这些能引生对于林野住处不乐、对于止观修习不乐、懒惰与伸懒腰的染污法转起，也会再次生起不如理作意。
သို့အတွက် တောကျောင်း တောင်ကျောင်းတို့၌ မမွေ့လျော်ခြင်း၊ သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာလုပ်ငန်း ရပ်တို့၌ မမွေ့လျော်နိုင်ခြင်း၊ ပျင်းရိခြင်း၊ ကိုယ်လက်တဆန့်ကျင်ကျင် ရှိခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော သံကိလေ သတရားတို့၏ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် အကျိုးလည်း ဖြစ်၍ အကြောင်းလည်း ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ပါ။ ထိုကြောင့် ယင်းတောကျောင်း တောင်ကျောင်းတို့၌ မမွေ့လျော်နိုင်ခြင်း၊ သမထ ဝိပဿနာဘာဝနာတို့၌ မမွေ့လျော်နိုင်ခြင်း၊ ပျင်းရိခြင်း၊ ကိုယ်လက်တဆန့်ကျင်ကျင်ရှိခြင်းဟူသော ရုန့်ရင်းသော ကိုယ်အမူအရာ၏ အကြောင်းဖြစ်ကုန်သော သံကိလေသ ဓမ္မတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသော အယောနိသောမနသိကာရသည်ပင် ထိနမိဒ္ဓတို့၏ အနီးစပ်ဆုံး အကြောင်း ပဒဋ္ဌာန်တရား ဖြစ်ရပေသည်။
因此，应知能引生对于林野住处和止观修习不乐、懒惰、伸懒腰的染污法之转起，既是结果，也是原因。而由这些染污法转起所生的不如理作意，正是昏沉与睡眠最接近的近因。
မူလက တောကျောင်း တောင်ကျောင်းတို့၌ နေမှုကို စိတ်မဝင်စားသောသူသည် တောနေမှ တရားရ မှာလားဟု တောနေခြင်း = အစွန်အဖျားကျသော တောကျောင်း တောင်ကျောင်းတို့၌ နေထိုင်ခြင်းကိုပင် အပြစ် မြင်ကာ နှလုံးသွင်း ထပ်မှားတတ်ပြန်သည်။ ဘာဝနာလုပ်ငန်းရပ်၌ ပင်ကိုယ်က စိတ်မဝင်စားသူသည် တရား အားထုတ်လျှင် ရူးတတ်သည်ဟု ထပ်၍ နှလုံးသွင်း မှားတတ်ပြန်၏။ ယင်းနှလုံးသွင်းမှားမှု အယောနိသော မနသိကာရသည်ပင် တောကျောင်းနေသည့် လုပ်ငန်း၊ သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာလုပ်ငန်းတို့၌ စိတ်စေတသိက်တို့
本来对住在林野寺院没有兴趣的人，会想：‘难道只有住在林野才能得法吗？’于是反而认为居住在边远林野有过失，进一步错误作意。本来对禅修没有兴趣的人，也会想：‘修禅会令人发疯。’于是再次错误作意。这种不如理作意，会束缚、阻碍心与心所，使它们对于林野住处的生活以及止观修习不能积极——
原书第 507 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ထက်ထက်သန်သန် မရှိအောင် တားမြစ်တတ် ဖွဲ့ချည်ထားတတ် ဟန့်တားထားတတ်သည့်အတွက် ထိန မိဒ္ဓတို့၏ အနီးစပ်ဆုံး အနီးကပ်ဆုံးအကြောင်း ပဒဋ္ဌာန် ဖြစ်ရပြန်ပေသည်။
——奋发。因此，这种不如理作意又成为昏沉与睡眠最接近的近因。
စိတ်ရောကိုယ်ပါ သွက်လက်ခြင်း မရှိဘဲ ထိုင်းတိုင်းတိုင်း ဖြစ်ခြင်းကို ''ထိန''ဟုလည်းကောင်း၊ မှိုင်းတိုင်းတိုင်း ဖြစ်ခြင်းကို ''မိဒ္ဓ''ဟုလည်းကောင်း ခေါ်၏။ ဤစေတသိက် နှစ်ပါးသည် စိတ္တက္ခဏတစ်ခု၏ အတွင်း၌ အတူယှဥ်တွဲ ဖြစ်ရိုးဓမ္မတာတည်း။ ဤနှစ်ပါး ဖြစ်သည့်အခါ လုံ့လဝီရိယ ကင်း၍ ပျင်းသလို ဖြစ်နေ၏။ ဆိုင်ရာ အလုပ်ကိစ္စ၌ ထက်ထက်သန်သန် မရှိဘဲ တွန့်ဆုတ်တွန့်ဆုတ် ဖြစ်နေ၏၊ ဤနှစ်ပါး ဖြစ်ပုံသည် အိပ်ပျော်ခါနီးအခါ၊ တရားနာရင်း ငိုက်သည့်အခါတို့၌ ထင်ရှား၏။
身心都不敏捷而迟滞，称为‘昏沉’；昏昧不清，称为‘睡眠’。这两个心所通常在同一个心识刹那共同生起。二者生起时，缺乏精进，仿佛懒惰；对于当前的工作不积极，退缩迟滞。临近入睡以及听法时打瞌睡，最能明显看出它们的状态。
အိပ်ချင်တိုင်းလည်း ထိနမိဒ္ဓ မဟုတ်ပေ၊ တစ်ချို့အိပ်ချင်မှုမှာ အလုပ်အကိုင် ပင်ပန်းသဖြင့် ခန္ဓာကိုယ် ညှိုးနွမ်းမှုကြောင့် ဖြစ်ရသည်။ ထိုအိပ်ချင်မှုမျိုးကား ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့၏ သန္တာန်၌လည်း ဖြစ်တတ်ပေသည်။
不过，并非每一次想睡都是昏沉睡眠。有些睡意是工作劳累、身体疲乏所致；这种睡意也会出现在阿罗汉圣者的相续中。
နေပူမိသဖြင့် ညှိုးနွမ်းသော သစ်ပင်များသည်လည်း တွန့်ကာ ရှုံ့ကာ ငိုက်ကာနှင့် အိပ်ချင်လာသကဲ့သို့ ဖြစ်ကြရ လေသည်။ ထိုကြောင့် အိပ်ချင်တိုင်းလည်း ထိနမိဒ္ဓ မဟုတ်၊ ထိုထိုကိစ္စတို့၌ စိတ်နှင့် စေတသိက်များသည် ထက်ထက်သန်သန် မရှိလှဘဲ တွန့်ဆုတ်ခြင်း ထိုင်းမှိုင်းခြင်းကိုသာ ထိနမိဒ္ဓဟု မှတ်ပါ။ ယခုကာလ၌လည်း လောကီရေး လုပ်ငန်းကိစ္စရပ် အမျိုးမျိုး၌ ဖြစ်စေ သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာလုပ်ငန်းရပ်မျိုး၌ ဖြစ်စေ ပျင်းရိ ထိုင်းမှိုင်းကာ အိပ်ချင်ငိုက်မျဥ်းနေသူကို ထိနမိဒ္ဓအားကြီးသူဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။
树木被烈日晒得枯萎时，也会蜷曲下垂，仿佛昏昏欲睡。因此，并非一切睡意都是昏沉睡眠；只有心与心所对于所作之事不积极，退缩、迟滞的状态，才应认作昏沉睡眠。现今无论在各种世间工作，还是止观修习中，人们也把懒惰迟钝、昏昏欲睡的人称为昏沉睡眠强盛者。
၁၄။ ဝိစိကိစ္ဆာ
十四、疑
ဝိဂတာ စိကိစ္ဆာတိ ဝိစိကိစ္ဆာ။ သဘာဝံ ဝါ ဝိစိနန္တော ဧတာယ ကိစ္ဆတိ ကိလမတီတိ ဝိစိကိစ္ဆာ။
由于远离疗治（vigatā cikicchā），故名为疑（vicikicchā）；或者，藉由它探究真实自性时，探究者会感到困难、疲惫，故名为疑。
၁။ ဝိစိကိစ္ဆာ သံသယလက္ခဏာ၊ ၂။ ကမ္ပနရသာ၊ ၃။ (က) အနိစ္ဆယပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ( ခ ) အနေကံသဂါဟပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ၊ ၄။ အယောနိသောမနသိကာရပဒဋ္ဌာနာ၊ (ဝိစိကိစ္ဆာယံ အယောနိသောမနသိကာရပဒဋ္ဌာနာ။) ပဋိပတ္တိအန္တရာယကရာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃ဝဝ။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁ဝ၁။) သဗ္ဗညုသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဘုရားစစ် ဘုရားမှန် စသော ဝိစိကိစ္ဆာဖြစ်ရာ (၈)ဌာနတို့၌ ဟုတ်လေသလော မဟုတ် လေသလော စသည်ဖြင့် ယုံမှားမှုဖြစ်နေလျှင် ဉာဏ်ပညာတည်းဟူသော ဆေးဖြင့် ကုစားခြင်းမှ ကင်းသောကြောင့် ဉာဏ်ပညာတည်းဟူသော ဆေးဖြင့် ကုသဖို့ရန် အလွန်ခဲယဥ်းသောကြောင့် ဝိစိကိစ္ဆာ မည်၏။ (ကုသ၍ လုံးလုံး မရနိုင်သည်ကား မဟုတ်၊ ဉာဏ်တည်းဟူသော ဆေးဖြင့် ကုသဖို့ရန် ခဲယဥ်းသောကြောင့်သာ ဤသို့ဆိုလိုသည်၊၊) တစ်နည်း --- ဘုရားစစ် ဘုရားမှန် စသော သဘောမှန်၊ ပရမတ္ထဓမ္မသဘာဝတို့၏ အနိစ္စ စသော သဘော- မှန်ကို စူးစမ်းရှာဖွေလတ်သော် စူးစမ်းရှာဖွေသူ၏ စိတ်ဓာတ် ပင်ပန်းကြောင်း သဘောတရား ဖြစ်ခြင်းကြောင့်လည်း
疑的四法如下：一，以疑惑为特相；二，以摇摆不定为作用；三，（甲）以不能决断为现起，或（乙）以从多方面执取为现起；四，以不如理作意为近因。〔疑以不如理作意为近因。〕应知它能障碍修行。（《殊胜义注》1-300；《清净之道》2-101。）对于真正的一切知正等觉佛陀等八种疑处，若不断生起‘究竟是、还是不是’之类的疑惑，因为它不易用智慧之药疗治，便称为疑。〔这并不是说它绝对不能疗治，只是说以智慧之药疗治它非常困难。〕另一说，在探求真正的佛陀等真实自性，或探究胜义法的无常等真实性时，由于这种法会使探究者的心疲惫，所以也称为——
ဝိစိကိစ္ဆာ မည်၏။
——疑。
၁။ (၈-ဌာနတို့၌) ယုံမှားခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ (၈-ဌာနတို့တွင်) အထူးထူးသောအာရုံ၌ စိတ်၏ တုန်လှုပ်ခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊
一，在八种疑处中，以疑惑为特相；二，在八种疑处的种种所缘上，以心摇摆不定为作用；
原书第 508 页
၃။ (က) (၈-ဌာန) အာရုံကို မဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်းဟူသော နှစ်လုံးနှစ်ခွကို ဖြစ်စေတတ်၏ (ဖလ) ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ( ခ ) (၈-ဌာန) အာရုံ၌ အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံ ယူတတ်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်သောသဘောတရား (ဥပဋ္ဌာနာကာရ) ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ ဝိစိကိစ္ဆာဖြစ်ရာ (၈-ဌာန) အာရုံတို့၌ အယောနိသောမနသိကာရ ဖြစ်ခြင်း ပဒဋ္ဌာန်။
三，（甲）对于八种疑处的所缘不能作出决断，结果使心犹疑不决，这是结果现起；（乙）在八种疑处的所缘上，以种种方式执取的法，是现起行相；四，对于八种疑处所作的不如理作意，是它的近因。
ပဋိပတ်ကျင့်စဥ်၏ အန္တရာယ်ကို ပြုတတ်သော တရားဟု မှတ်ပါ။
应知它是能给修行造成障碍的法。
သံသယလက္ခဏာ
疑的特相
၁။ တရားအလုံးစုံကို အကုန်အစင် သိမြင်တော်မူသော သဗ္ဗညုသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဘုရားရှင်ဆိုတာ ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့ မလား၊ ၂။ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတည်းဟူသော ထိုတရားအတိုင်း ကျင့်လျှင် နတ်ရွာနိဗ္ဗာန် ရနိုင်သည်ဆိုတာ ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့ မလား၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်ဆိုတာ တကယ်ထင်ရှား ရှိမှ ရှိပါရဲ့လား၊ ပရိယတ်တရားတော်တွေကော တကယ်မှ မှန်ကန်ပါ့မလား။
一、‘难道真有彻知一切法的真正一切知正等觉佛陀吗？’二、‘依照八支圣道修行，真的能够到达天界、证得涅槃吗？道智、果智与涅槃真的存在吗？教理之法真的正确吗？’
၃။ သံသရာမှ ထွက်မြောက်ကြောင်း နိယျာနိကတရားကောင်းကို တကယ်ကျင့်၍ သံသရာမှ ထွက်မြောက် ကြောင်းတရားကို တကယ်သိသည့် အရိယသံဃာစစ် သံဃာမှန်ဟူသည် တကယ်ထင်ရှား ရှိမှ ရှိပါ့မလား၊ ၄။ သီလ သမာဓိ ပညာ သိက္ခာသုံးရပ် အကျင့်မြတ်တို့၏ အကျိုးတရားသည် တကယ်ထင်ရှား ရှိမှ ရှိပါ့မလား။
三、‘难道真有如实修习出离轮回的善法、如实了知出离轮回之法的真正圣僧团吗？’四、‘戒、定、慧三学的殊胜修行，真的有其利益吗？’
၅။ သံသရာ၏ ရှေးအစွန်းဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော အတိတ်ဘဝ အတိတ်ခန္ဓာဟူသည် တကယ်ထင်ရှား ရှိမှ ရှိပါရဲ့လား၊ ယခုမှ ဖန်ဆင်းရှင် တစ်ဦးဦးက ဖန်ဆင်းလိုက်၍ ဖြစ်လာရသလား၊ ၆။ သံသရာ၏ နောက်အစွန်းဟူသော အနာဂတ်ခန္ဓာငါးပါးဟူသည် တကယ်ထင်ရှား ရှိမှ ရှိနိုင်ပါ့မလား၊ နိဗ္ဗာန် မရသေးလျှင် နောက်၌ ရောက်ဖို့ရာ ဘဝ ရှိသေးတယ်ဆိုတာ ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့မလား၊ ယခုဘဝတွင်ပင် သေလျှင် ပြတ်သွားလေမလား၊ ၇။ သံသရာ၏ ရှေ့အစွန်းဟူသော အတိတ်ဘဝ အတိတ်အဖို့ ခန္ဓာငါးပါး၊ သံသရာ၏ နောက်အစွန်းဟူသော အနာဂတ်ဘဝ အနာဂတ်အဖို့ ခန္ဓာငါးပါး နှစ်မျိုးလုံးသည်လည်း တကယ်ထင်ရှား ရှိမှ ရှိပါ့မလား၊ ၈။ အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်၏၊ သင်္ခါရကြောင့် ဝိညာဏ်ဖြစ်၏ --- ဤသို့စသည်ဖြင့် လာရှိသော ကိလေသဝဋ် ကမ္မဝဋ် ဝိပါကဝဋ်တို့၏ လည်ပတ်ပုံအစဥ်ကို ဖော်ပြသော ကြောင်း-ကျိုးဆက်နွယ်မှု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရား ဟူသည် တကယ်မှန်မှ မှန်ပါ့မလား။ ပြုသမျှ ကောင်းမှု မကောင်းမှုသည် ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံ အဖြစ်ဖြင့်
五、‘称为轮回前际的过去世、过去诸蕴，真的存在吗？还是直到现在才由某个创造者创造出来？’六、‘称为轮回后际的未来五蕴，真的可能存在吗？如果尚未证得涅槃，死后真的还有来生吗？还是此生一死便就此断灭？’七、‘称为轮回前际的过去世、过去分五蕴，以及称为轮回后际的未来世、未来分五蕴，两者真的都存在吗？’八、‘所谓“缘于无明而有行，缘于行而有识”等，显示烦恼轮、业轮、果报轮流转次第的因果相续缘起法，真的正确吗？一切已造的善行与恶行，真的会作为善业或不善业——
ခန္ဓာအစဥ်၌ စွမ်းအင်သတ္တိ ကျန်ရစ်သည်ဆိုတာ ဟုတ်နိုင်ပါ့မလား၊ ထိုကံ၏ အကျိုးများကို ရလိမ့်မည်ဆိုတာ ဟုတ်နိုင်ပါ့မလား။ အဘိဓမ္မာနည်းအရ ဤ (၈)ဌာနတို့၌ ဤသို့ ဖြစ်လေသလော၊ ဤသို့ မဖြစ်လေသလော၊ ဟုတ်လေသလော၊ မဟုတ်လေသလော --- ဤသို့စသည်ဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ရွေ့လျားသည်၏ အစွမ်းဖြင့် ဝေ့- လည်လည် ဖြစ်တတ်သော သဘောတရားကို သံသယ = ယုံမှားမှုဟု ခေါ်သည်။
——在诸蕴相续中留下潜能，并在后来带来各自的果报吗？’依阿毗达磨法，在这八处上以‘是这样吗、不是这样吗；是真的吗、不是真的吗’等方式四处游移、盘旋不定的法，称为 saṃsaya，即疑惑。
''နိစ္စံ နု ခေါ ဣဒံ၊ အနိစ္စံ နု ခေါ''တိအာဒိပဝတ္တိယာ ဧကသ္မိံ အာကာရေ သဏ္ဌာတုံ အသမတ္ထတာယ သမန္တတော သေတီတိ သံသယော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃ဝ၁။) ဤရုပ်တရားသည် ဤနာမ်တရားသည် နိစ္စလေလော အနိစ္စလေလော ဤသို့စသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် နိစ္စ၏အဖြစ်ဟူသော တစ်ခုတည်းသော အခြင်းအရာ၊ အနိစ္စ၏အဖြစ်ဟူသော တစ်ခုတည်းသော
‘这是常，还是无常？’由于以这种方式转起，不能安住于单一行相，反而向四周盘旋游移，所以称为saṃsaya（疑惑）。（《殊胜义注》1-301。）对于色法、名法究竟是常还是无常，它无法安住在‘常’这一单一行相，也无法安住在‘无常’这一单一——
原书第 509 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း အခြင်းအရာ --- ဤသို့စသော တစ်ခုတည်းသော အခြင်းအရာ၌ ကောင်းစွာ တည်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်သည့်အတွက် ထက်ဝန်းကျင်၌ ဝေ့လည်လည် ဖြစ်တတ်သောကြောင့်လည်း သံသယ မည်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃ဝ၁။) ဝိစိကိစ္ဆာကား ယင်းကဲ့သို့ ယုံမှားသံသယဖြစ်ခြင်း သဘောလက္ခဏာ ရှိပေသည်။
——行相；由于不能稳固地安住在任何一种行相上，而总在四周盘旋游移，所以称为疑惑。（《殊胜义注》1-301。）疑正具有如此疑惑不定的特相。
ကမ္ပနရသ --- ဝိစိကိစ္ဆာ၏ အထူးထူးသော အာရုံ၌ စိတ်၏ တုန်လှုပ်ခြင်း ကိစ္စဟူသည်ကား ဤသို့တည်း။
摇摆不定的作用——疑在种种所缘上令心摇摆不定，其作用如下。
ဥဒ္ဓစ္စကား မိမိယူထားအပ်သောအာရုံ ယူထားပြီးသောအာရုံ၌သာလျှင် ရပ်တည်၍ ချာချာလည်တတ် လှုပ်ရှားတတ် တုန်လှုပ်တတ်၏။ ဝိစိကိစ္ဆာကား ရူပါရုံ စသည့် အာရုံတို့တွင် တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌သာ ဖြစ် သည် မှန်သော်လည်း -''ဤသို့ ဖြစ်လေသလော၊ မဖြစ်လေသလော၊ ဤဟာလေလော၊ ထိုဟာလေလော၊ အခြား တစ်စုံတစ်ခုလေလော'' --- ဟု အခြား တစ်မျိုးမျိုးသော အာရုံယူသင့်သော အခြင်းအရာကို ငဲ့ကွက်မှု ရှိရကား အထူးထူးသော အာရုံ၌ စိတ်တုန်လှုပ်ခြင်း ကိစ္စရသ ဖြစ်သည်။ ဤကား အထူးမှတ်သားရန်တည်း။
掉举只立足于自己正在取得或已经取得的所缘，并在该所缘上旋转、活动、动摇。疑虽然也只在色所缘等某一个所缘上生起，却顾虑另一种取得所缘的行相：‘是这样还是不是这样？是这个还是那个？或是别的什么？’因此，它的作用是在种种所缘上令心摇摆不定。这一点应当特别记住。
(မဟာဋီ-၂-၁၅၃။)
（《大复注》2-153。）
ထပ်မံရှင်းလင်းချက် --- စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ်ရာ ရူပါရုံတစ်ခုကို အာရုံယူသော် ထိုအာရုံ၌ စိတ်ငြိမ်ဝပ်စွာ မ- တည်တံ့ဘဲ ပျံ့လွင့်မှု လှုပ်ရှားမှု တုန်လှုပ်မှုကား ဥဒ္ဓစ္စသဘောတည်း။ ထိုရူပါရုံကိုပင် အတ္တလေလော၊ အတ္တ၏ ဥစ္စာလေလော၊ အတိတ်က ဖြစ်ခဲ့သလော၊ မဖြစ်ခဲ့သလော၊ ဤသို့စသည်ဖြင့် စွဲယူခြင်း = ရူပါရုံတစ်မျိုးတည်းကိုပင် အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ စွဲယူခြင်းသည် ဝိစိကိစ္ဆာ၏ အထူးထူးသော အာရုံ၌ တုန်လှုပ်မှုသဘောတည်းဟု မှတ်ပါ။ အတ္တ လေလောဟု စွဲယူခြင်းသည် အတ္တ မဟုတ်လေသလောဟူသော အခြားတစ်မျိုးသော စွဲယူမှုကို ငဲ့ကွက်မှု ရှိနေ၏။
再作说明：取得一个令人心动的色所缘时，心不安稳地住于该所缘而散乱、活动、动摇，这是掉举的性质。若对于同一个色所缘，执取为‘是我吗？是我所有吗？过去曾发生吗？还是未曾发生？’等，也就是对同一色所缘作种种执取，则是疑在种种所缘上动摇的性质。执取为‘是我吗？’时，仍顾虑‘不是我吗？’这种另一种执取。
အလားတူပင် ထိုရူပါရုံကိုပင် အတိတ်က ဖြစ်ခဲ့လေသလောဟု စွဲယူလျှင် မဖြစ်ခဲ့လေသလောဟူသော အခြား တစ်မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် စွဲယူမှုကို ငဲ့ကွက်မှု ရှိနေ၏။ အတိတ်က မဖြစ်ခဲ့လေသလော စသည်ဖြင့် စွဲယူရာ၌လည်း အတိတ်က ဖြစ်ခဲ့လေသလော စသော အခြားတစ်မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် စွဲယူမှုကို ငဲ့မှု ရှိနေပုံ စသည်ကိုလည်း သဘောပေါက်ပါ။ ထိုသို့ ငဲ့ကွက်မှု ရှိနေခြင်းသည်ပင် အထူးထူးသော အာရုံ၌ တုန်လှုပ်သည်မည်သည် ဟူလိုသည်။
——同样，对该色所缘执取为‘过去曾发生吗？’时，仍顾虑‘过去未曾发生吗？’这一另一行相；执取为‘过去未曾发生吗？’等时，也仍顾虑‘过去曾发生吗？’等另一行相。其余情形也应照此理解。正是这种对另一行相的顾虑，才称为在种种所缘上动摇。
ပစ္စုပဋ္ဌာန် --- ရူပါရုံ စသည့် အာရုံကို အတ္တလေလော အတ္တ၏ ဥစ္စာလေလောဟု စွဲယူမှုသည် အတ္တဟူ၍ လည်းကောင်း၊ အတ္တ၏ ဥစ္စာဟူ၍လည်းကောင်း ယတိပြတ် ဆုံးဖြတ်ချက် မချနိုင်ခြင်းသဘော ဖြစ်၏၊ ထိုသို့ အာရုံကို ယတိပြတ် ဆုံးဖြတ်ချက် မချနိုင်ခြင်းသည် အတ္တ ဟုတ်လေသလော၊ မဟုတ်လေသလော၊ အတ္တ၏ ဥစ္စာလေလော၊ အတ္တ၏ ဥစ္စာ မဟုတ်လေသလောဟု စိတ်ကို နှစ်လုံးနှစ်ခွ ဖြစ်စေတတ်သည် မည်၏။ သို့အတွက် ဝိစိကိစ္ဆာသည် အာရုံကို ယတိပြတ် မဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်း စိတ်နှစ်လုံးနှစ်ခွဖြစ်ခြင်းဟူသော အကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်၏။
现起——对色所缘等执取为‘是我吗？是我所有吗？’时，不能决断究竟是我还是我所有。这样不能决断所缘，便使心在‘是我还是非我？是我所有还是非我所有？’之间犹疑不决。因此，疑会产生不能决断所缘、令心犹疑不决的结果。
ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။
——这是结果现起。
ဤရူပါရုံသည် နိစ္စလေလော အနိစ္စလေလော၊ အတ္တလေလော အတ္တ မဟုတ်လေသလော၊ အတ္တ၏ ဥစ္စာ လေလော အတ္တ၏ ဥစ္စာ မဟုတ်လေသလောဟု အာရုံကိုယူမှုသည် နိစ္စဟုတ်၏ဟုလည်းကောင်း၊ အနိစ္စဟုတ်၏ဟု လည်းကောင်း၊ အတ္တဟုတ်၏ဟုလည်းကောင်း၊ အတ္တ မဟုတ်ဟုလည်းကောင်း၊ အတ္တ၏ ဥစ္စာဟုလည်းကောင်း၊ အတ္တ၏ ဥစ္စာ မဟုတ်ဟုလည်းကောင်း အာရုံကို ဧကန်အားဖြင့် ယူသည် မမည်ပေ။ ယင်းသို့ အာရုံကို နိစ္စလေ- လော အနိစ္စလေလော၊ အတ္တဟုတ်လေသလော မဟုတ်လေသလော၊ အတ္တ၏ ဥစ္စာ ဟုတ်လေသလော အတ္တ၏ ဥစ္စာ မဟုတ်လေသလော စသည်ဖြင့် အာရုံကို စွဲယူမှုသည် အာရုံ၌ ဧကန်မဟုတ်သော အထူးထူးသော သဘော ကို စွဲယူသည် မည်ပေသည်။ ထိုကြောင့် ဝိစိကိစ္ဆာကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်း ရှုပွားနေသော ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်တွင် ဤဝိစိကိစ္ဆာတရားသည် အာရုံကို အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ ယူတတ်သော သဘောတရားဟု ရှေးရှူ
对这个色所缘取为‘是常还是无常？是我还是非我？是我所有还是非我所有？’，并不算确定地把所缘取为常、无常、我、非我、我所有或非我所有。这样以‘是常还是无常、是我还是非我、是我所有还是非我所有’等方式取得所缘，便是以种种不确定的行相执取所缘。因此，当观行者以观智摄取、观修疑时，这种疑会在其智中呈现为以种种方式取得所缘的法；这是——
原书第 510 页
ထင်လာပေသည်၊ ဥပဋ္ဌာနာကာရ ပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။
——现起行相。
ပဒဋ္ဌာန် --- ဒုက္ခသစ္စာ သမုဒယသစ္စာ အမည်ရသော အကြောင်းတရားနှင့်တကွသော ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရ တရားတို့၌ နိစ္စလေလော၊ သုခလေလော၊ အတ္တလေလော၊ သုဘလေလော စသည်ဖြင့် နှလုံးသွင်းမှားခြင်း၊ ဘုရားစစ် ဘုရားမှန် ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့မလား စသည်ဖြင့် နှလုံးသွင်းမှားခြင်းသည် အယောနိသောမနသိကာရတည်း။
近因——对于称为苦谛与集谛、连同诸因而有的色名行法，错误地作意为常、乐、我、净等；或者错误思量‘究竟真有真正的佛陀吗？’等，这就是不如理作意。
ယင်းအယောနိသောမနသိကာရသည်ပင် ဝိစိကိစ္ဆာ၏ အနီးစပ်ဆုံးအကြောင်း ပဒဋ္ဌာန် ဖြစ်ပေသည်။
这种不如理作意，正是疑最接近的近因。
သတိပြုရန် --- ဤ (၈)ဌာနတို့၌ ယုံမှားခြင်းသည်သာ ဝိစိကိစ္ဆာအစစ် ဖြစ်သည်၊ ထိုဝိစိကိစ္ဆာသည် ပဋိပတ္တိ ကျင့်စဥ်၏ အန္တရာယ်ကို ပြုနိုင်၏။ သို့အတွက် မဂ်ပေါက်ဖိုလ်ဝင် နိဗ္ဗာန်ကို မြင်သည့် မဂ္ဂင် (၈)ပါး အကျင့်မြတ် တရားတည်းဟူသော ဘုရားရှင်၏ ပဋိပတ်ကျင့်စဥ်ကို ကျင့်လိုသော အသင်ယောဂီသူတော်ကောင်းသည် ထို ဝိစိကိစ္ဆာတရားကို တဒင်္ဂအားဖြင့် ဆရာသမားတို့ထံမှ ကြားသိရသော သုတမယဉာဏ်ဖြင့် ရှေးဦးစွာ ပယ်ထားနိုင်ဖို့ လိုပေသည်။
应当注意：只有对于这八处的疑惑才是技术意义上的疑，它能够障碍修行。因此，想依佛陀所教、也就是能令行者入道证果、亲见涅槃的八支圣道而修行的瑜伽行者，必须先依从师长听闻所得的闻所成智，以彼分方式暂时舍断这种疑。
အထက်ပါ ဝိစိကိစ္ဆာဖြစ်ရာ (၈)ဌာနတို့တွင် သိက္ခာသုံးရပ်လည်း ပါဝင်လျက် ရှိ၏။ ယင်း သိက္ခာသုံးရပ်တွင် သမာဓိသိက္ခာလည်း ပါဝင်လျက် ရှိ၏။ ယခုခေတ်၌ သမာဓိစခန်းနှင့် ပက်သက်၍ အမျိုးမျိုး ဝေဖန် သုံးသပ်ကြ၏။
上述八种疑处也包括三学，而三学之中又包括定学。现今对于定学的修习，出现了种种评论与主张。
အချို့ကလည်း သမထသည် သာသနာတွင်းတရား မဟုတ်၊ သာသနာပတရား ဖြစ်သည်၊ ဝိပဿနာသည်သာလျှင် သာသနာတွင်းတရား ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဝေဖန်ကြပြန်၏။ မဂ္ဂင် (၈)ပါး ကျင့်စဥ်တရားကို သာသနာတွင်းတရား အဖြစ် လက်ခံနိုင်ပါလျှင် မဂ္ဂင် (၈)ပါးတို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သော သမ္မာသမာဓိကိုမှ အဘယ့်ကြောင့် သာသနာတွင်းတရားဟု လက်မခံနိုင်ရပါသနည်း၊ အလေးအနက် စဥ်းစားသင့်သော အချက်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။
有人主张，止禅不是佛教内部之法，而是佛教以外之法，只有观禅才是佛教内部之法。既然承认八支圣道是佛教内部的修行，为何偏偏不承认八支圣道组成部分之一的正定也是佛教内部之法？这一点实应慎重思考。
အချို့ကလည်း ယခုခေတ်မှာ စျာန်မရနိုင်ဟု ဝေဖန်ကြပြန်၏။ ဘုရားရှင်၏ သမာဓိသိက္ခာ = သမာဓိကျင့်စဥ် အပေါ်၌ ယုံမှားသံသယရှိခြင်း ဝိစိကိစ္ဆာတစ်မျိုးပင်တည်း။ ယခုခေတ်မှာ သမာဓိထူထောင်လို့ မရနိုင်ပါဟု ယုံ- ကြည်ချက် အပြည့်အဝဖြင့် စိတ်ကို တုံးတုံးချထားသူတစ်ဦးအဖို့ သမာဓိထူထောင်သည့် လုပ်ငန်းကို ပြုလုပ်ဖို့ရန် စိတ်ဆန္ဒကား လျော့သွားပြီ ဖြစ်၏။ ယင်းသံသယ ဝိစိကိစ္ဆာကလည်း သမာဓိဖြစ်ဖို့ရန် အန္တရာယ်ကို ပြုတော့ မည်သာ ဖြစ်သည်။ သမာဓိသိက္ခာဟူသော ပဋိပတ္တိကျင့်စဥ်၏ အန္တရာယ်ပင်တည်း။
也有人主张，现今已经不可能证得禅那。这正是对于佛陀所教定学、定学修行的一种疑。一个彻底认定‘现今无法建立定力’的人，建立定力、从事定学修习的意愿自然已经减弱；这种疑也必然会妨碍定的生起，成为定学修行的障碍。
ခန္ဓာ (၅)ပါး၊ အာယတန (၁၂)ပါး၊ ဓာတ် (၁၈)ပါး၊ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ (၅)ပါး၊ ဒုက္ခသစ္စာတရားတို့ကား ပညာ- သိက္ခာ၌ အကျုံးဝင်သော ပညာစခန်း ပညာကျင့်စဥ်များတည်း။ ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံ ဖြစ်သော ယင်းခန္ဓာ အာယတန ဓာတ် ဒုက္ခသစ္စာတရားတို့ကား သင်္ခတပရမတ်တရားတို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ သင်္ခတပရမတ် ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်းပရမတ်အစစ် ဓာတ်အနှစ် ဖြစ်ကြသော ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကား ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်ဟူသော အုပ်စုအလိုက်သာ ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဥ် ဓမ္မတာရှိကြ၏။ ယင်းရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ် တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ သိမ်းဆည်း ရှုပွားနိုင်ပါမှ ရုပ်ပရမတ် နာမ်ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်မည် ဖြစ်၏။ သာဝကတို့သည် ယင်းရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်တို့ကို ရှု၍ မရနိုင် ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် မရှုနိုင်ဟု အချို့က အယူရှိကြပြန်၏။ ထိုအယူအဆကို လက်ခံကာ ဖားမြွေခဲသို့ ဇွတ်
五蕴、十二处、十八界、五取蕴与苦谛，都属于慧学的范围与修行。作为观智所观所缘的蕴、处、界与苦谛，都是有为胜义法，也就是有为的胜义色法与名法。这些作为真实胜义界之精髓的色法、名法，依法则只会成组地作为色聚与名聚生起。只有以智分析、辨别并摄取、观修这些色聚与名聚，智见才能到达胜义色与胜义名。可是，也有人主张声闻不能观见这些色聚、名聚，不能以智分析辨别而使智见到达胜义。接受这种见解，并像青蛙被蛇咬住般强行——
အတင်း စွဲယူထားသူကား အလွန်အားကြီးသော ဝိစိကိစ္ဆာတရားကို ယုယစွာ ရင်ဝယ်ပိုက်ထွေးထားသူသာ ဖြစ်၏။
——执取的人，只是在珍爱地怀抱一种极强的疑。
ယင်းပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ ဘုရားဟောတော်မူသည့် ရုပ် (၂၈)ပါး ပရမတ်တရား၊ ဝီထိခေါ်သည့် စိတ္တနိယာမလမ်း ကြောင်း ဝီထိမုတ်ခေါ်သည့် စိတ္တနိယာမလမ်းကြောင်းအတိုင်း ဖြစ်ပွားသွားကြသော နာမ်ပရမတ်တရားတို့ကို သိအောင် ကြိုးစားအားထုတ်မည်ဟူသော ဆန္ဒဓာတ်မျှသည်ပင် ဖြစ်ဖို့ရန် အလွန် ခဲယဥ်းလျက် ရှိ၏။ ရုပ်ပရမတ် အစစ်ကို နာမ်ပရမတ်အစစ်ကို သိရေးကား မိုးနှင့် မြေကြီးပမာ အလွန် အလှမ်းကွာဝေးလျက်ပင် ရှိနေဦးမည်
在这种人的相续中，即使只是生起愿望，想努力了知佛陀所教的二十八种胜义色法，以及依称为心路与离心路的心之定法路线而发生的胜义名法，都非常困难；至于真正了知胜义色与胜义名，更会像天地相隔那样遥远——
原书第 511 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ဖြစ်သည်။ ဝိစိကိစ္ဆာတရားက ပဋိပတ္တိကျင့်စဥ်၏ အန္တရာယ်ကိုပြုနိုင်ပုံ တစ်မျိုးတည်း။
——这就是疑障碍修行的一种方式。
နောက်တစ်မျိုး --- ''ဝိပဿနာဉာဏ်သည် အတိတ် အနာဂတ်ကို ရှု၍ မရနိုင်၊ အတိတ်သည် ချုပ်ဆုံးခဲ့ပြီး ဖြစ်၏၊ မရှိတော့ပြီ ဖြစ်၏၊ မရှိတော့သည့်တရားကို ဘယ်လိုလုပ် ရှုမလဲ။ အနာဂတ်သည်လည်း မရောက်ရှိလာသေး မဖြစ်ပေါ်လာသေး၊ မဖြစ်သေးတဲ့ တရားတစ်ခုကို ဘယ်လိုလုပ် ရှုမလဲ။'' ဤသို့စသည်ဖြင့် ဆင်ခြေအမျိုးမျိုးပေးကာ အတိတ် အနာဂတ် ရှုမှုကို တွန်းလှန်ဖြိုဖျက်ထား၏။ အတိတ်ဘဝက ထူထောင်ခဲ့သည့် သမုဒယသစ္စာကြောင့် ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ ဒုက္ခသစ္စာဖြစ်မှုကို ရှု၍ မရနိုင်ဟုပင် ဆိုရာရောက်၏၊ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝတွင် ပြုစုပျိုးထောင်လိုက်သော သမုဒယသစ္စာကြောင့်လည်း နောင်အနာဂတ်တွင် ဒုက္ခသစ္စာဖြစ်မှုကို ရှု၍ မရနိုင်ဟုပင် ဆိုရာရောက်၏။ တစ်နည်း ဆိုရသော် အတိတ်က ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သော အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံဟူသော အတိတ်အကြောင်းတရား ငါးပါးကြောင့် ဝိညာဏ် နာမ်ရုပ် သဠာယတန ဖဿ ဝေဒနာဟူသော ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးတရားငါးပါး ထင်ရှားဖြစ်ပုံ
另一种方式是：有人提出种种理由，反对、破坏观照过去与未来：‘观智不能观照过去和未来。过去已经灭尽、不复存在，怎么能观已经不存在的法？未来尚未到来、尚未生起，又怎么能观尚未生起的法？’这实际上等于说，不能观照由过去世所积集的集谛而在今生生起苦谛，也不能观照由今生所培育的集谛而在未来生起苦谛。换言之，也就是不能观照由于过去所积集的无明、爱、取、行、业五因，识、名色、六处、触、受五种现在果如何显现——
ကိုလည်းကောင်း၊ ပစ္စုပ္ပန်တွင် ပြုစုပျိုးထောင်လိုက်သော အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံဟူသော အကြောင်း တရားငါးပါးကြောင့် --- ဝိညာဏ် နာမ် ရုပ် သဠာယတန ဖဿ ဝေဒနာဟူသော အနာဂတ်အကျိုးတရားငါးပါး ထင်ရှားဖြစ်ပုံကိုလည်းကောင်း ရှု၍ မရနိုင်ဟု ဆိုရာရောက်၏။ ရှုဖို့ မလိုဟု ဆိုရာရောက်၏။ ကြောင်း-ကျိုးဆက် နွယ်မှု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားတို့၌ အလွန်ကြီးမားသော ဝိစိကိစ္ဆာတရား တစ်မျိုးပင်တည်း။ ယင်းဝိစိကိစ္ဆာ တရားကိုလည်း အလွန် ယုယကြင်နာစွာ ရင်ဝယ်ပိုက်ထွေးထားပါက ပဋိပတ္တိကျင့်စဥ်၏ အကြီးမားဆုံးသော အန္တရာယ်ကို ကြင်နာ ယုယစွာ မွေးမြူနေခြင်းပင် ဖြစ်၏။ သမုဒယသစ္စာကြောင့် ဒုက္ခသစ္စာဖြစ်ပုံကို ကျောခိုင်း၍ ထိုင်နေခြင်းပင် ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် အတိတ် အနာဂတ်ကို မရှုကောင်းပါဟူသော ပုံသေမူကို လက်ခံထားသော အသင်သူတော်ကောင်းသည် ခန္ဓာ အာယတန ဓာတ် သစ္စာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားတို့ အပေါ်၌ ဖြစ်ပေါ်
——也不能观照由于现在所培育的无明、爱、取、行、业五因，识、名色、六处、触、受五种未来果如何显现，甚至等于说没有必要观照。这是对于因果相续的缘起法极其巨大的疑。若还珍爱地把这种疑怀抱在心中，就是在培育修行最大的障碍，也就是背向由集谛而生起苦谛的事实。因此，接受‘不应观照过去和未来’这一固定主张的人，对于蕴、处、界、谛与缘起法所生的——
နေသော ဝိစိကိစ္ဆာတရားကို မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ တဒင်္ဂပဟာန် သမုစ္ဆေဒပဟာန်တို့ဖြင့် ပယ်သတ်တွန်းလှန် နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ ခန္ဓာ အာယတန ဓာတ် သစ္စာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားတို့ကိုလည်း သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်- ပညာဖြင့် ပုံစံမှန် ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်နိုင်တော့မည် လည်း မဟုတ်ပေ။ ယင်းသို့ မသိ မမြင်ကလည်း ယောဂီသူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့ မျှော်လင့် တောင့်တထား အပ်သော နိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်ကြီးနှင့် ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့သည် မျဥ်းဖြောင့်တစ်ကြောင်းပေါ်တွင် ကျောချင်းခိုင်းကာ သွားနေသကဲ့သို့ --- ဝေးသထက် ဝေးကွာသွားမည်သာ ဖြစ်ပေသည်။ ဤကား ဝိစိကိစ္ဆာတရားက ပဋိပတ္တိကျင့်စဥ်၏ အန္တရာယ်ကို ပြုတတ်ပုံ အမြွက်တည်း။ ပညာရှိသော်လည်း သတိဖြစ်ခဲ၏။
——疑，无论如何都不能以彼分断或正断加以舍断，也不能以正见之智，亲自如实穿透了知蕴、处、界、谛与缘起法，使智见到达胜义。如果不能这样知见，瑜伽行者与自己所向往的殊胜涅槃，就会如同在一条直线上背向而行，只会越来越远。这是疑障碍修行方式的略说。即使有智慧，也难以时时保持正念。
စာပေပရိယတ် ကျမ်းဂန်၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် မဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်း ယုံမှားသံသယရှိခြင်း၊ တစ်စုံတစ်ခု အမှုကိစ္စကို ဖြစ်စေ၊ ခရီးသွားရာ၌ လမ်းကို ဖြစ်စေ ''ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့မလား၊ ပြုလို့ တော်ပါ့မလား'' စသော ယုံမှားသံသယဖြစ်ခြင်း --- ဤသို့စသော ယုံမှားသံသယများလည်း ရံခါ ဖြစ်တတ်၏။ ရဟန္တာအရှင်မြတ် များပင် ဝိနည်းတော်ဆိုင်ရာ၌ ''ဤအမှုဟာ အပ်မှ အပ်ပါ့မလား''ဟု ယုံမှားတော်မူကြသေး၏။ ဤယုံမှားသံသယ ကား ဝိစိကိစ္ဆာ မဟုတ်၊ တစ်ချို့အရာ၌ စဥ်းစားကြံစည်တတ် ဝေဖန်တတ်သောဉာဏ်၊ တစ်ချို့အရာ၌ အကြံ သက်သက် ဝိတက်သဘောသာ ဖြစ်၏။ ဧကန် ယုံထိုက်သော ဘုရား စသည်ကို မယုံသင်္ကာ ဖြစ်နေရာ၌သာ ဝိစိကိစ္ဆာအစစ် ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ဝိစိကိစ္ဆာ ဖြစ်သောအခါ ပညာရှိများထံ မေးမြန်းရမည်၊ သို့မှသာ ဝိစိကိစ္ဆာ ကင်းကွာလျက် ဘုရား စသည်တို့၌ ယုံကြည်မှုသဒ္ဓါတရား ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပေမည်။ သို့သော် ကောင်းသထက်
有时也会出现这些疑惑：不能确定教理典籍的意义；对于某件工作或出行路线，犹疑‘这样对吗？适合这样做吗？’就连阿罗汉圣者对于戒律事项，也仍可能疑虑‘这样做适合吗？’这些疑惑不是技术意义上的疑；其中有些是能思察、分析的智慧，有些只不过是寻的思量。只有对于本来确实可信的佛陀等产生不信与怀疑时，才是真正的疑。出现这种疑时，应当请问智者；如此才能远离疑，对佛陀等生起信。不过，更为——
ကောင်းသော နည်းလမ်းကား အောက်ထစ်ဆုံး ပမာဏအားဖြင့် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ကို ရရှိအောင် ကြိုးစားခြင်း ပင်တည်း။ အကယ်၍ ဝိပဿနာဉာဏ် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်တိုင်အောင် ပေါက်မြောက်ခဲ့ပါမူကား တိုင်းထက်အလွန် တံခွန်နှင့်ဘုရား ဖြစ်ချေသည်။
——稳妥的方法，是至少努力成就缘摄受智；若能进一步成就观智、道智乃至果智，当然更加殊胜。
原书第 512 页
စိတ္တဿ ဌိတိ --- ဝိစိကိစ္ဆာစိတ်နှင့် ယှဥ်တွဲဖြစ်သော စေတသိက်တို့မှာ ဝိစိကိစ္ဆာနှင့်တကွ နာမ်တရား (၁၆)လုံးတို့ ဖြစ်ကြ၏။ (နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း ဇယားများကို ပြန်ကြည့်ပါ။) ယင်းနာမ်တရား (၁၆)လုံးတို့တွင် ဧကဂ္ဂတာစေတသိက်လည်း ပါဝင်၏။ အခြားစိတ်များ၌ ယှဥ်သော ဧကဂ္ဂတာစေတသိက်သည် အာရုံတစ်ခုပေါ်၌ စိတ်အစဥ် = ဝီထိစဥ် အတော်များများ ရှည်အောင် ကျေးဇူးပြုပေးသကဲ့သို့ ဤဝိစိကိစ္ဆာသဟဂုတ်စိတ်၌ ယှဥ်သော ဧကဂ္ဂတာသည် စိတ်အစဥ် = ဝီထိစဥ် အတော်များများ ရှည်အောင် ကျေးဇူးပြုမပေးနိုင်၊ ဤစိတ်သည် အား နည်းသော ဒုဗ္ဗလစိတ် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်နေသော ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂုတ်စိတ်၏ ဥပါဒ် ဌီ ဘင် ခဏတ္တယမျှ = ခဏငယ်သုံးခု အခိုက်အတန့်မျှ တည်ရုံသာ ကျေးဇူးပြုနိုင်၏။ ထိုကြောင့် ဘုရားရှင်သည် ဝိစိကိစ္ဆာနှင့် ယှဥ်တွဲ နေသော ဧကဂ္ဂတာကို စိတ္တဿ ဌိတိဟု တစ်ပုဒ်သာ ဟောတော်မူသည်။ သဏ္ဌိတိ အဝဌိတိ စသည်ဖြင့်လည်း
心住（cittassa ṭhiti）——与疑相应心共同生起的诸心所，连同疑在内，共有十六种名法。〔参见名业处篇诸表。〕这十六种名法中也包括一境性心所。在其他心中，一境性心所能帮助心相续、心路相续较长时间地维持在同一所缘；但在这种疑相应心中，一境性不能令心相续、心路相续长时延续。由于这种心是软弱心，它只能帮助疑相应心在生、住、灭三小刹那期间维持。因此，佛陀对于与疑相应的一境性，只说‘心住（cittassa ṭhiti）’，并没有说是 saṇṭhiti、avaṭṭhiti 等——
ကောင်း၊ သမာဓိန္ဒြိယံ စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း ဟောတော်မမူ။ ဤ ဝိစိကိစ္ဆာစိတ်၌ ယှဥ်သော ဧကဂ္ဂတာသည် သမာဓိန္ဒြေလည်း မထိုက် ဟူလိုသည်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃ဝ၁။)
——也没有说是定根（samādhindriya）等。意思是：疑相应心中的一境性还不够资格成为定根。（《殊胜义注》1-301。）
ကိလေသာ အသေးအဖွဲ
细小烦恼
အကုသိုလ်တရားမှန်လျှင် အသေးအဖွဲပင် ဖြစ်လင့်ကစား မဂ်ဖိုလ်၏ အန္တရာယ်ကို ပြုတတ်သော သဘော ရှိပေ၏။ အထူးသဖြင့် မိမိတို့၏ စိတ်အစဥ်၌ တည်ရှိသော ကိလေသာ အညစ်အကြေးတို့ကို သီလရေစင် သမထ ရေစင် ဝိပဿနာရေစင် မဂ်ရေစင် ဖိုလ်ရေစင်တို့ဖြင့် စင်ကြယ်အောင် ဆေးကြောသုတ်သင်ရာ၌ ဆရာကောင်း သမားကောင်းတို့၏ အကူအညီကား များစွာပင် လိုအပ်လျက် ရှိပေသည်။ ဤ၌ အရှင်အနုရုဒ္ဓါမထေရ်မြတ်၏ အခက်အခဲတစ်ရပ်ကို တင်ပြအပ်ပါသည်။
任何不善法，即使极其细小，也具有妨碍道果的性质。尤其是要以戒的净水、止的净水、观的净水、道的净水与果的净水，把自己心相续中的烦恼垢秽洗涤清净时，更需要良师善知识给予充分帮助。这里举出阿那律长老曾经遇到的一项困难。
အရှင်အနုရုဒ္ဓါမထေရ်မြတ်သည် ရဟန်းပြုပြီးနောက် ထိုပထမဝါတွင်းမှာပင် သမာပတ် (၈)ပါးတို့ကို ရရှိ တော်မူကာ လောကဓာတ်စကြဝဠာပေါင်း တိုက်တစ်ထောင်ကို ရှုမြင်ခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်သော ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိဉာဏ် အသိဉာဏ်ကို ဖြစ်စေတော်မူခဲ့လေသည်။ အရှင်အနုရုဒ္ဓါမထေရ်မြတ်သည် တစ်နေ့သ၌ အရှင်သာရိပုတ္တရာ မထေရ်မြတ်ထံသို့ ကြွရောက်တော်မူပြီးလျှင် မိမိ၏တရားနှင့် ပတ်သက်သည့် အခက်အခဲများကို တင်ပြ လျှောက်- ထား၏။
阿那律长老出家以后，就在第一个雨安居期间证得八定，并成就能够观见千世界的天眼通。一天，他前往舍利弗长老处，陈述自己在修行上遇到的困难。
''ဣဓာဟံ အာဝုသော သာရိပုတ္တ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သဟဿလောကံ သြလောကေမိ။ အာရဒ္ဓံ ခေါ ပန မေ ဝီရိယံ အသလီဒနံ၊ ဥပဋ္ဌိတာ သတိ အသမ္မုဋ္ဌာ၊ ပဿဒ္ဓေါ ကာယော အသာရဒ္ဓေါ၊ သမာဟိတံ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ။ အထ စ ပန မေ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ န ဝိမုစ္စတီ''တိ။ အထ နံ ထေရော အာဟ ''ယံ ခေါ တေ အာဝုသော အနုရုဒ္ဓ ဧဝံ ဟောတိ 'အဟံ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ။ ပ ။ သြလော- ကေမီ'တိ၊ ဣဒံ တေ မာနသ္မိံ ။ ယမ္ပိ တေ အာဝုသော အနုရုဒ္ဓ ဧဝံ ဟောတိ -- 'အာရဒ္ဓံ ခေါ ပန မေ ဝီရိယံ။ ပ။
阿那律说：‘舍利弗贤友，我以清净、超越常人的天眼观见千世界；我的精进已经发起，毫不退缩；正念已经建立，不曾忘失；身已轻安，不受扰动；心已得定，成为一境。然而，我的心仍未因无所取著而从诸漏解脱。’舍利弗长老回答：‘阿那律贤友，你想到：“我以天眼……观见千世界”，这是你的慢；你又想到：“我的精进已经发起……心已成为——
ဧကဂ္ဂ'န္တိ၊ ဣဒံ တေ ဥဒ္ဓစ္စသ္မိံ ။ ယမ္ပိ တေ အာဝုသော အနုရုဒ္ဓ ဧဝံ ဟောတိ - 'အထ စ ပန မေ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ န ဝိမုစ္စတီ'တိ။ ဣဒံ တေ ကုက္ကုစ္စသ္မိံ ။ သာဓု ဝတာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ ဣမေ တယော ဓမ္မေ ပဟာယ ဣမေ တယော ဓမ္မေ အမနသိကရိတွာ အမတာယ ဓာတုယာ စိတ္တံ ဥပသံဟရတူ'' --- တိ ဧဝမဿ ထေရော ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေသိ။ (အံ-ဋ္ဌ-၃-၂၂၅။) ၁။ အရှင်ဘုရား သာရိပုတ္တရာ …တပည့်တော်သည် အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်သော လူတို့၏ မျက်စိအမြင် ကို လွန်သော နတ်မျက်စိနှင့် တူသော ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဏ်မျက်စိဖြင့် တစ်ထောင်သော လောကဓာတ်ကို မြင်နိုင် ပါ၏။
——一境”，这是你的掉举；你又想到：“然而，我的心仍未因无所取著而从诸漏解脱”，这是你的恶作。甚好！愿阿那律尊者舍断这三法，不作意这三法，而把心导向不死界。’舍利弗长老这样为他说了业处。（《增支部义注》3-225。）下面分项说明：一、‘舍利弗尊者，我以清净、超越常人的天眼通之眼，能够看见千世界。’
原书第 513 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ၂။ တပည့်တော်သည် မတွန့်မဆုတ် လုံ့လကို အားထုတ်ပါ၏၊ မေ့လျော့ခြင်း မရှိမူ၍ သတိသည် ထင်ပါ၏၊ ကိုယ်သည် ပူပန်ခြင်းမရှိ ငြိမ်းအေးပါ၏၊ စိတ်သည် တစ်ခုတည်းသောအာရုံ ရှိသည်ဖြစ်၍ ကောင်းစွာ တည်ကြည် ပါ၏။
二、‘我发起毫不退缩的精进；正念已经建立，不曾忘失；身已轻安，不受扰动；心缘取一个所缘，安稳地住立。’
၃။ ထိုသို့ ဖြစ်ပါလျက်လည်း တပည့်တော်၏ စိတ်သည် တဏှာ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် မစွဲလမ်းမူ၍ အာသဝေါတရားတို့မှ မလွတ်ကင်းသေးပါဘုရား …၊ ဤသို့ တင်ပြလျှောက်ထားလေ၏။ ထိုအခါ အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်မြတ်က အရှင်အနုရုဒ္ဓါမထေရ်မြတ် ကို ဤသို့ မိန့်ကြားပေးတော်မူ၏။
三、‘即便如此，我的心仍未离开爱与见的取著，也尚未从诸漏解脱。’阿那律长老这样陈述以后，舍利弗长老便开示道：
၁။ ငါ့ရှင်အနုရုဒ္ဓါ …''ငါသည် အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်သော လူတို့၏ မျက်စိအမြင်ကို လွန်သော နတ်မျက်- စိနှင့် တူသော ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိဉာဏ်မျက်စိဖြင့် တစ်ထောင်သော လောကဓာတ်ကို မြင်နိုင်၏''ဟု ဤသို့ အကြံ ဖြစ်ခြင်းသည်ပင် သင့်သန္တာန်ဝယ် မာန ဖြစ်၍နေ၏။
一、‘阿那律贤友，你想到：“我以清净、超越常人的天眼通之眼，能够看见千世界”，这个念头在你的相续中就是慢。’
၂။ ငါ့ရှင်အနုရုဒ္ဓါ …''ငါသည် မတွန့်မဆုတ် လုံ့လကို အားထုတ်၏၊ မေ့လျော့ခြင်း မရှိမူ၍ သတိသည် ထင်၏၊ ကိုယ်သည် ပူပန်ခြင်း မရှိ ငြိမ်းအေး၏၊ စိတ်သည် တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည် ဖြစ်၍ ကောင်းစွာ တည်ကြည်၏၊'' - ဤသို့ အကြံဖြစ်ခြင်းသည်ပင် သင့်သန္တာန်ဝယ် စိတ်ပျံ့လွင့်ခြင်း = ဥဒ္ဓစ္စ ဖြစ်၍နေ၏။
二、‘阿那律贤友，你想到：“我发起毫不退缩的精进；正念已经建立，不曾忘失；身已轻安，不受扰动；心缘取一个所缘，安稳地住立”，这个念头在你的相续中就是心的散乱，也就是掉举。’
၃။ ငါ့ရှင်အနုရုဒ္ဓါ …''ထိုသို့ ဖြစ်ပါလျက်လည်း ငါ၏စိတ်သည် တဏှာ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် မစွဲလမ်းမူ၍ အာသဝေါ တရားတို့မှ မလွတ်ကင်းသေး၊'' --- ဟု ဤသို့ အကြံဖြစ်ခြင်းသည်ပင် သင့်သန္တာန်ဝယ် တွေးတောမှု = သံသယ ကုက္ကုစ္စ = သို့လောသို့လော တွေးတောယုံမှားမှု ဝိစိကိစ္ဆာနှင့် နောင်တတစ်ဖန် ပူပန်မှု ကုက္ကုစ္စ ဖြစ်နေ၏။
三、‘阿那律贤友，你想到：“即便如此，我的心仍未离开爱与见的取著，也尚未从诸漏解脱”，这个念头在你的相续中就是思虑，也就是疑虑恶作；它包括犹疑不决的疑，以及事后追悔忧恼的恶作。’
ငါ့ရှင်အနုရုဒ္ဓါ …တပည့်တော် တိုက်တွန်းတောင်းပန်စကား ပြောကြားလိုသည်မှာ --- အရှင်အနုရုဒ္ဓါ သည် မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်ပွားနေသော မာန ဥဒ္ဓစ္စ သံသယ ကုက္ကုစ္စတရားတို့ကို ပယ်စွန့်၍ ဤတရားတို့ကို နှလုံး မသွင်းမူ၍ အမြိုက်နိဗ္ဗာန်ဓာတ်သို့ မိမိ၏စိတ်ကို ပို့ဆောင်စေချင်ပါသည် --- ဟူ၍ အရှင်သာရိပုတ္တရာကိုယ်တော်- မြတ်ကြီးက ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား ဟောကြားပေးတော်မူလေသည်။
舍利弗尊者的劝诫是：‘阿那律贤友，愿你舍断相续中正在发生的慢、掉举、疑虑与恶作，不再作意这些法，而把心导向不死涅槃界。’舍利弗长老正是这样为阿那律长老开示业处。
(မဟာဗုဒ္ဓဝင်-၆-ပထမပိုင်း-၁၆၂-၁၆၃။ အံ-ဋ္ဌ-၁-၁၅ဝ။ အံ-ဋ္ဌ-၃-၂၂၅။)
（《大佛史》6·第一分册，162—163；《增支部义注》1-150、3-225。）
အနည်းငယ်မျှသော မကောင်းမှုအကုသိုလ်သည်ပင် ဘာဝနာလုပ်ငန်းခွင်၌ ကြီးစွာသော အနှောင့်အ- ယှက်တစ်ခု ဖြစ်တတ်သဖြင့် ထိုအကုသိုလ်များ စိတ်အစဥ်ဝယ် ဖြစ်ပေါ်မလာအောင် ကြိုးပမ်းဖို့ကား အထူးလိုအပ် ပေသည်။ ထိုသို့ ကြိုးပမ်းရာ၌ အောက်ပါ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ္တန်သည်လည်း အသင်သူတော်ကောင်း အတွက် များစွာ အထောက်အကူ ပြုလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ပါသည်။ ဆက်လက်၍ ဖတ်ရှုကြည့်ပါ။
即使只是极少的不善，也可能成为禅修中的重大障碍；因此，尤其必须努力，不让这些不善在心相续中生起。在这项努力上，下文的《芒果林教诫罗睺罗经》也会给诸位善士带来很大帮助。敬请继续阅读。
原书第 514 页
အမ္ဗလဋ္ဌိက ရာဟုလောဝါဒသုတ္တန် (မ-၂-၇၇-၈၃။)
《芒果林教诫罗睺罗经》
အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဇဂြိုလ်ပြည် ရှဥ့်နက်တို့ကို အစာကျွေး၍ မွေးမြူရာ ဖြစ်သော ဝေဠုဝန်ကျောင်းတိုက်တော်၌ သီတင်းသုံး စံနေတော်မူ၏။ ထိုအခါ အရှင်ရာဟုလာသည်လည်း အမ္ဗလဋ္ဌိက ကျောင်းတိုက်တော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူ၏။ (ဝေဠုဝန်ကျောင်းတိုက်ကြီး၏ အာရာမ်အတွင်း၌ပင်လျှင် အစွန် အဖျားကျသော တစ်နေရာ၌ ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းအဖြစ် ဆောက်လုပ်ထားအပ်သော ဆိတ်ငြိမ်မှု ဝိဝေကသုခကို အလိုရှိကုန်သော သူတို့အတွက် ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းထားအပ်သော အမ္ဗလဋ္ဌိက အမည်ရှိသော ပြာသာဒ်- ဆောင် ကျောင်းတစ်ကျောင်း ဖြစ်၏။) ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ညနေချမ်းအချိန်တွင် ဖလသမာပတ်ဝင်စားလျက် ကိန်းအောင်းတော်မူရာမှ ထတော်မူ၍ အမ္ဗလဋ္ဌိကကျောင်း အရှင်ရာဟုလာ အထံသို့ ချဥ်းကပ်တော်မူလေ၏။ အရှင်ရာဟုလာသည် အဝေးမှ ကြွလာတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကို မြင်တော်မူ၍ နေရာကို ခင်းထားတော်မူ၏၊ ခြေဆေးရေကိုလည်း တည်ထား
一时，世尊住在王舍城竹林精舍的松鼠饲养处。当时，罗睺罗尊者住在芒果林精舍。〔这是竹林精舍园林边缘的一座楼阁式禅修精舍，名为芒果林，专为爱好幽静、乐于远离的人建造供养。〕傍晚，世尊从果定中出定，前往芒果林精舍探望罗睺罗尊者。罗睺罗远远看见世尊到来，便铺设座位，备好洗足水——
တော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ခြေဆေးတော်မူရန် ခင်းထားသောနေရာ၌ ထိုင်ပြီးလျှင် ခြေတို့ကို ဆေးတော် မူ၏။ အရှင်ရာဟုလာသည်လည်း မြတ်စွာဘုရားကို ရိုသေစွာ ရှိခိုး၍ သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော တစ်နေရာ၌ ထိုင်နေတော်မူ၏။
——世尊在所设座位上坐下，洗净双足；罗睺罗恭敬礼拜世尊，然后坐在适当之处。
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် အနည်းငယ်သော ရေကြွင်းရေကျန်ကို ရေအင်တုံထဲ၌ ချန်ထားတော်မူ၍ အရှင်ရာဟုလာကို မိန့်တော်မူ၏ --- ''ရာဟုလာ …သင်သည် ဤအနည်းငယ်သော ရေကြွင်းရေကျန်ကို ခြေဆေး ရေအင်တုံထဲ၌ ချန်ထားသည်ကို မြင်၏လော'' --- ဟု မေးတော်မူ၏။ အရှင်ဘုရား …မြင်ပါ၏ဟု လျှောက်- ထား၏။ ရာဟုလာ …သိလျက် ချွတ်ယွင်းသောစကားကို ပြောဆိုရာ၌ အရှက်မရှိသော ရဟန်းတို့အား ရဟန်း တရားသည် ဤအတူ နည်းပါးလှချေ၏။ ထိုနောက် မြတ်စွာဘုရားသည် အနည်းငယ်သော ရေကြွင်းရေကျန်ကို စွန့်ပစ်တော်မူလိုက်၍ အရှင်ရာဟုလာကို --- ''ရာဟုလာ …အနည်းငယ်သော ရေကြွင်းရေကျန်ကို စွန့်ပစ်တော် မူလိုက်သည်ကို မြင်၏လော'' --- ဟု မေးတော်မူ၏။ အရှင်ဘုရား …မြင်ပါ၏ဟု လျှောက်ထား၏။
世尊把少许残水留在洗足盆中，问罗睺罗：‘罗睺罗，你看见洗足盆中留下的这点残水吗？’罗睺罗答：‘看见了，世尊。’世尊说：‘罗睺罗，对于故意说妄语而不知羞耻的沙门，他的沙门法也像这点水一样微少。’随后，世尊把那点残水倒掉，问道：‘罗睺罗，你看见这点残水被倒掉了吗？’罗睺罗答：‘看见了，世尊。’
ရာဟုလာ …သိလျက် ချွတ်ယွင်းသောစကားကို ပြောဆိုရာ၌ အရှက်မရှိသော ရဟန်းတို့အား ရဟန်း တရားသည် ဤအတူ စွန့်ထားပြီး ဖြစ်သည်သာတည်း။
‘罗睺罗，对于故意说妄语而不知羞耻的沙门，他的沙门法也像这点水一样被舍弃。’
ထိုနောက် မြတ်စွာဘုရားသည် ထို ခြေဆေးရေအင်တုံကို မှောက်၍ အရှင်ရာဟုလာကို --- ''ရာဟုလာ သင်သည် ဤရေအင်တုံကို မှောက်ထားသည်ကို မြင်၏လော''ဟု မေးတော်မူ၏။ အရှင်ဘုရား …မြင်ပါ၏ဟု လျှောက်ထား၏။ ရာဟုလာ …သိလျက် ချွတ်ယွင်းသောစကားကို ပြောဆိုရာ၌ အရှက်မရှိသော ရဟန်းတို့အား ရဟန်းတရားသည် ဤအတူ မှောက်ထားပြီး ဖြစ်သည်သာတည်း။
随后，世尊把洗足盆扣过来，问罗睺罗：‘罗睺罗，你看见这个水盆被扣过来了吗？’罗睺罗答：‘看见了，世尊。’世尊说：‘罗睺罗，对于故意说妄语而不知羞耻的沙门，他的沙门法也像这个水盆一样被翻覆。’
ထိုနောက် မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုခြေဆေးရေအင်တုံကို လှန်၍ အရှင်ရာဟုလာကို --- ''ရာဟုလာ … သင်သည် ဤရေအင်တုံကို အချည်းနှီး ဘာမျှမရှိသည်ကို မြင်၏လော''ဟု မေးတော်မူ၏။ အရှင်ဘုရား … မြင်ပါ၏ဟု လျှောက်ထား၏။ ရာဟုလာ …သိလျက် ချွတ်ယွင်းသောစကားကို ပြောဆိုရာ၌ အရှက်မရှိသော ရဟန်းတို့အား ရဟန်းတရားသည် ဤအတူ အချည်းနှီး ဘာမျှမရှိသည်သာတည်း။
随后，世尊把洗足盆翻正，问罗睺罗：‘罗睺罗，你看见这个水盆空无所有吗？’罗睺罗答：‘看见了，世尊。’世尊说：‘罗睺罗，对于故意说妄语而不知羞耻的沙门，他的沙门法也像这个水盆一样空无所有。’
ရာဟုလာ …ဥပမာသော်ကား ရထားလှည်းသန်နှင့် အလားတူ အစွယ်ရှိသော စစ်မြေပြင်သို့ ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ဖူးသော ထွားကျိုင်း၍ အမျိုးကောင်းသော မင်းစီးဆင်သည် စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်သော် ရှေ့ခြေတို့ ဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ နောက်ခြေတို့ဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ ရှေ့ကိုယ်ဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊
‘罗睺罗，譬如一头身躯高大、血统优良、久经战阵的王家战象，象牙如车辕；它进入战场以后，用前足作战，用后足作战，用身体前部作战——
原书第 515 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း နောက်ကိုယ်ဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ ဦးခေါင်းဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ နားရွက်တို့ဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏။ အစွယ်တို့ဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ အမြီးဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ သို့ရာတွင် နှာမောင်းကိုမူကား စောင့်ရှောက်သည်သာတည်း။ (နှာမောင်းကို ပါးစပ်ထဲ၌ သွင်းထား၍ စောင့်ရှောက်သည်သာတည်း။) ထိုဆင် ပြုလုပ်သောအရာ၌ ဆင်စီးသူရဲ၏ သန္တာန်၌ ဤသို့သော စိတ်အကြံသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏ --- ''ရထားလှည်းသန်နှင့် အလားတူ အစွယ်ရှိသော စစ်မြေပြင်သို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ဖူးသော ထွားကျိုင်း၍ အမျိုး ကောင်းသော ဤမင်းစီးဆင်သည် စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်လတ်သော် ရှေ့ခြေတို့ဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ နောက်ခြေတို့ဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ ရှေ့ကိုယ်ဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ နောက်ကိုယ်ဖြင့်လည်း အမှု
——用身体后部作战，用头作战，用双耳作战，用象牙作战，用尾巴作战，却仍保护着象鼻〔把象鼻卷入口中加以保护〕。这时，驭象战士会想：“这头身躯高大、血统优良、久经战阵、象牙如车辕的王家战象，虽然已经用前足、后足、身体前部和身体后部——
ကိစ္စကို ပြု၏၊ ဦးခေါင်းဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ နားရွက်တို့ဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ အစွယ်တို့ဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ အမြီးဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏။ သို့ရာတွင် နှာမောင်းကိုမူ စောင့်ရှောက်သည်သာတည်း၊ မင်းစီးဆင်သည် အသက်ကိုမူကား မစွန့်နိုင်သေးချေ''ဟု စိတ်အကြံ ဖြစ်၏။
——以及头、双耳、象牙和尾巴作战，却仍保护着象鼻；它还没有舍弃自己的生命。”’
ရာဟုလာ …အကြင်အခါ၌ကား ရထားလှည်းသန်နှင့် အလားတူ အစွယ်ရှိသော စစ်မြေပြင်သို့ ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ဖူးသော ထွားကျိုင်း၍ အမျိုးကောင်းသော မင်းစီးဆင်သည် စစ်မြေပြင်သို့ရောက်သော် ရှေ့ခြေတို့ဖြင့် လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏။ နောက်ခြေတို့ဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကိုပြု၏။ ပ ။ အမြီးဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ နှာမောင်းဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ ထိုဆင် ပြုလုပ်သောအရာ၌ ဆင်စီးသူရဲအား ဤသို့သော အကြံ ဖြစ်ပေါ် လာ၏။
‘罗睺罗，又有一种情形：这头身躯高大、血统优良、久经战阵、象牙如车辕的王家战象进入战场，用前足作战，用后足作战……乃至用尾巴作战，也用象鼻作战。驭象战士看见以后，便会想：’
''ရထားလှည်းသန်နှင့် အလားတူသော အစွယ်ရှိသော စစ်မြေပြင်သို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ဖူးသော ထွား- ကျိုင်း၍ အမျိုးကောင်းသော မင်းစီးဆင်သည် စစ်မြေပြင်သို့ရောက်သော် ရှေ့ခြေတို့ဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ နောက်ခြေတို့ဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ ရှေ့ကိုယ်ဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ နောက်ကိုယ်ဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ ဦးခေါင်းဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ နားရွက်ဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ အစွယ်တို့ဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ အမြီးဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ နှာမောင်းဖြင့်လည်း အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ မင်းစီးဆင်သည် အသက်ကိုပင် စွန့်လွှတ်ထားပြီ၊ ယခုအခါ၌ မင်းစီးဆင် မပြုမလုပ်သော အမှုမည်သည် တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိတော့ပြီ၊''ဟု စိတ်အကြံ ဖြစ်၏။
‘“这头身躯高大、血统优良、久经战阵、象牙如车辕的王家战象，已经用前足、后足、身体前部、身体后部、头、双耳、象牙、尾巴和象鼻作战；它连生命也舍弃了。如今，这头王家战象已经没有任何不敢做的事。”’
ရာဟုလာ …ဤဥပမာအတူပင်လျှင် သိလျက် ချွတ်ယွင်းသောစကားကို ပြောဆိုရာ၌ အရှက်မရှိသော မည်သည့်ရဟန်းအားမဆို မပြုလုပ်သော (မပြုလုပ်နိုင်သော) အကုသိုလ် မကောင်းမှုသည်လည်း တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိပြီဟူ၍ ငါဘုရားသည် ဟောတော်မူ၏၊ ရာဟုလာ …ထိုကြောင့် ဤမုသာဝါဒ၌ ''ရယ်ရွှင်မြူးထူးလို၍မျှလည်း ချွတ်ယွင်းသောစကားကို မဆိုအံ့''ဟု ဤသို့လျှင် သင်ချစ်သားသည် ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် ပွားများအားထုတ်ရမည်။
‘罗睺罗，同样，对于故意说妄语而不知羞耻的任何沙门，我说已经没有任何他做不出的不善恶行。因此，罗睺罗，你应当这样训练：“我即使为了玩笑，也绝不说妄语。”’
ရာဟုလာ …ထိုငါဘုရား မိန့်ဆိုတော်မူမည့် စကားကို သင်ချစ်သားသည် အဘယ်သို့လျှင် အောက်မေ့ မှတ်ထင် ယူဆလေသနည်း။ ကြေးမုံ = မှန်သည် အဘယ်အကျိုး ရှိသနည်း --- ဟု မေးမြန်းတော်မူ၏။ အရှင်ဘုရား ကြေးမုံ = မှန်သည် ကြည့်ရှုရခြင်း အကျိုး ရှိပါ၏ဟု လျှောက်ထား၏။ ရာဟုလာ …ဤဥပမာအတူသာလျှင် ကြည့်ရှု = ဆင်ခြင်၍ ကြည့်ရှု = ဆင်ခြင်၍ ကိုယ်အမူအရာကို ပြုရမည်၊ ကြည့်ရှု = ဆင်ခြင်၍ ကြည့်ရှု = ဆင်ခြင်၍ နှုတ်အမူအရာကို ပြုရမည်၊ ကြည့်ရှု = ဆင်ခြင်၍ ကြည့်ရှု = ဆင်ခြင်၍ စိတ်အမူအရာကို ပြုရမည်။
世尊又问：‘罗睺罗，你怎样理解我接下来要问的事？铜镜，也就是镜子，有什么用途？’罗睺罗答：‘世尊，镜子用于观照。’世尊说：‘罗睺罗，同样，你应当反复省察以后才作身行，反复省察以后才作语行，反复省察以后才作意行。’
ရာဟုလာ …သင်သည် အကြင်အမှုကို ကိုယ်ဖြင့်ပြုလိုသည် ဖြစ်အံ့၊ ထိုကိုယ်အမှုကို သင်သည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရမည်၊ ''ငါသည် အကြင်အမှုကို ကိုယ်ဖြင့် ပြုလို၏၊ ငါ၏ ဤကိုယ်အမှုသည် မိမိကို ဆင်းရဲစေခြင်း ငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ သူတစ်ပါးတို့ကို ဆင်းရဲစေခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားတို့ကို
‘罗睺罗，当你想以身体做一件事时，应以智省察这项身行：“我想以身体做的这件事，会不会使自己受苦，使他人受苦，或使双方都受苦？这项身行是不善的吗？会增长苦、带来苦果吗？”你应当以智——
原书第 516 页
ဆင်းရဲစေခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ ဤကိုယ်အမှုသည် အကုသိုလ်လော၊ ဆင်းရဲကို ပွားစေတတ်သလော၊ ဆင်းရဲသော အကျိုး ရှိလေသလော''ဟု သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရမည်။
——这样省察。
ရာဟုလာ …သင်သည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်သည်ရှိသော် ''ငါသည် အကြင်အမှုကို ကိုယ်ဖြင့် ပြုလုပ်လို၏၊ ငါ၏ ဤကိုယ်အမှုသည် မိမိကိုယ်ကို ဆင်းရဲစေခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာ၏၊ သူတစ်ပါးကို ဆင်းရဲစေခြင်း ငှာလည်း ဖြစ်ရာ၏၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံးကို ဆင်းရဲစေခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာ၏၊ ဤကိုယ်အမှုသည် အကုသိုလ်တည်း၊ ဆင်းရဲကို ဖြစ်ပွားစေတတ်၏၊ ဆင်းရဲသော အကျိုး ရှိ၏''ဟု အကယ်၍ သိငြားအံ့၊ ရာဟုလာ ဤသို့သဘောရှိသော ကိုယ်အမှုကို သင်ချစ်သားသည် စင်စစ် မပြုသင့် မပြုထိုက်ပေ။
‘罗睺罗，如果省察以后，你知道：“我想以身体做的这件事，会使自己受苦，使他人受苦，或使双方都受苦；这项身行是不善的，会增长苦，带来苦果。”那么，你绝不应当做这样的身行。’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်လတ်သော် --- ''ငါသည် အကြင်အမှုကို ကိုယ်ဖြင့် ပြုလို၏၊ ငါ၏ ဤကိုယ်အမှုသည် မိမိကိုယ်ကို ဆင်းရဲစေခြင်းငှာလည်း မဖြစ်ရာ၊ သူတစ်ပါးကို ဆင်းရဲစေ ခြင်းငှာလည်း မဖြစ်ရာ၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံးကို ဆင်းရဲစေခြင်းငှာလည်း မဖြစ်ရာ၊ ဤကိုယ်အမှုသည် ကုသိုလ်တည်း၊ ချမ်းသာမှုကို ဖြစ်ပွားစေတတ်၏၊ ချမ်းသာသော အကျိုး ရှိ၏''ဟု အကယ်၍ သိငြားအံ့၊ ရာဟုလာ ဤသို့သဘောရှိသော ကိုယ်အမှုကို သင်ချစ်သားသည် ပြုသင့် ပြုထိုက်ပေ၏။
‘罗睺罗，如果省察以后，你知道：“我想以身体做的这件事，不会使自己受苦，不会使他人受苦，也不会使双方受苦；这项身行是善的，会增长安乐，带来乐果。”那么，你可以做这样的身行。’
ရာဟုလာ …သင်သည် ကိုယ်ဖြင့် အမှုကို ပြုနေဆဲဖြစ်သော်လည်း ထိုကိုယ်အမှုကို သင်သည် ဉာဏ် ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရမည် --- ''ငါသည် အကြင်အမှုကို ကိုယ်ဖြင့် ပြု၏၊ ငါ၏ ဤကိုယ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်း ငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲ ခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ ဤကိုယ်အမှုသည် အကုသိုလ်လော၊ ဆင်းရဲကို ပွားစေတတ်သလော၊ ဆင်းရဲ သော အကျိုး ရှိလေသလော၊''ဟု ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရမည်။
‘罗睺罗，当你正在以身体做一件事时，仍应以智省察这项身行：“我正在以身体做的这件事，会不会使自己受苦，使他人受苦，或使双方都受苦？这项身行是不善的吗？会增长苦、带来苦果吗？”’
ရာဟုလာ …သင်သည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်လတ်သော် ''ငါသည် အကြင်အမှုကို ကိုယ်ဖြင့် ပြု၏၊ ငါ၏ ဤကိုယ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်၏၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်၏၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်၏၊ ဤကိုယ်အမှုသည် အကုသိုလ်တည်း၊ ဆင်းရဲကို ဖြစ် ပွားစေတတ်၏၊ ဆင်းရဲသော အကျိုး ရှိ၏'' --- ဟု အကယ်၍ သိငြားအံ့၊ ရာဟုလာ …ဤသို့သဘောရှိသော ကိုယ်အမှုကို သင်ချစ်သားသည် ရုပ်သိမ်းလေလော့။
‘罗睺罗，如果省察以后，你知道：“我正在以身体做的这件事，会使自己受苦，使他人受苦，或使双方都受苦；这项身行是不善的，会增长苦，带来苦果。”那么，你应当停止这项身行。’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်သည်ရှိသော် --- ''ငါသည် အကြင်အမှုကို ကိုယ်ဖြင့် ပြု၏၊ ငါ၏ ဤကိုယ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသား ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်၊ ဤကိုယ်အမှုသည် ကောင်းမှုကုသိုလ်တည်း၊ ချမ်းသာ ကို ဖြစ်ပွားစေတတ်၏၊ ချမ်းသာသော အကျိုး ရှိ၏''ဟု အကယ်၍ သိငြားအံ့။ ရာဟုလာ …ဤသို့သဘောရှိသော ကိုယ်အမှုကို သင်ချစ်သားသည် ကြိုးပမ်းလေလော့။
‘罗睺罗，如果省察以后，你知道：“我正在以身体做的这件事，不会使自己受苦，不会使他人受苦，也不会使双方受苦；这项身行是善的，会增长安乐，带来乐果。”那么，你可以继续做这项身行。’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် ကိုယ်ဖြင့် အမှုကို ပြုပြီးသော်လည်း ထိုကိုယ်အမှုကို သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရမည်၊ --- ''ငါသည် အကြင်အမှုကို ကိုယ်ဖြင့် ပြုမိပြီ၊ ငါ၏ ဤကိုယ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ ဤကိုယ်အမှုသည် အကုသိုလ်လော၊ ဆင်းရဲကို ဖြစ်ပွားစေတတ်သလော၊ ဆင်းရဲသော အကျိုး ရှိလေသလော၊''ဟု ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရမည်။
‘罗睺罗，当你以身体做完一件事以后，仍应以智省察这项身行：“我已经以身体做的这件事，是否使自己受苦，使他人受苦，或使双方都受苦？这项身行是不善的吗？会增长苦、带来苦果吗？”’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှုဆင်ခြင်လတ်သော် ''ငါသည် အကြင်အမှုကို ကိုယ်ဖြင့် ပြုမိပြီ၊ ငါ၏ ဤကိုယ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်၏၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်၏၊ မိမိ
‘罗睺罗，如果省察以后，你知道：“我已经以身体做的这件事，使自己受苦，使他人受苦，也使——
原书第 517 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်၏၊ ဤကိုယ်အမှုသည် အကုသိုလ်တည်း၊ ဆင်းရဲကို ဖြစ်ပွားစေ တတ်၏၊ ဆင်းရဲသော အကျိုး ရှိ၏'' --- ဟု အကယ်၍ သိငြားအံ့၊ ရာဟုလာ …ဤသို့သဘောရှိသော ကိုယ် အမှုကို သင်ချစ်သားသည် ဆရာသမားထံ၌ ဖြစ်စေ ပညာရှိသတင်းသုံးဖော်တို့ထံ၌ ဖြစ်စေ၊ ပြောကြားရမည်၊ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း တင်ပြလျှောက်ထားရမည်၊ မိမိ၏ အပြစ်ကို ထင်စွာပြုရမည်။ ပြောကြားပြီး၍ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း တင်ပြ လျှောက်ထားပြီး၍ မိမိ၏ အပြစ်ကို ထင်စွာပြုပြီး၍ နောင်အခါ၌ (မည်သည့်အခါမျှ ဤအမှုမျိုးကို မပြု ကျင့်တော့ပါဟု) စောင့်စည်းခြင်းသို့ ရောက်ရမည်။
——双方都受苦；这项身行是不善的，会增长苦，带来苦果。”那么，你应向导师或有智慧的同梵行者说明、坦白、揭露自己的过失；说明、坦白、揭露以后，应当约束自己，今后再也不做这种事。’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှုဆင်ခြင်လတ်သော် --- ''ငါသည် အကြင်အမှုကို ကိုယ်ဖြင့် ပြုမိပြီ၊ ငါ၏ ဤကိုယ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်၊ ဤကိုယ်အမှုသည် ကုသိုလ်တည်း၊ ချမ်းသာကို ဖြစ်ပွားစေတတ်၏၊ ချမ်းသာသော အကျိုး ရှိ၏၊'' --- ဟု အကယ်၍ သိငြားအံ့၊ ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် (ထိုပြုပြီးကုသိုလ်တရားကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော) ထို နှစ်သက် ဝမ်းမြောက်ခြင်း ပီတိပါမောဇ္ဇတရားဖြင့် ပင်လျှင် ကုသိုလ်တရားတို့၌ နေ့ရောညဥ့်ပါ ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် ပွားများအားထုတ်လျက် နေရာ၏။
‘罗睺罗，如果省察以后，你知道：“我已经以身体做的这件事，不使自己受苦，不使他人受苦，也不使双方受苦；这项身行是善的，会增长安乐，带来乐果。”那么，你应以缘念这项已作善法而生的喜悦欢欣，日夜住于诸善法，继续修习、努力增长。’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် အကြင်အမှုကို နှုတ်ဖြင့် ပြုလိုသည် ဖြစ်အံ့ = ပြောဆိုလိုသည် ဖြစ်အံ့၊ ထိုနှုတ်အမှုကို သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရမည် --- ''ငါသည် အကြင်အမှုကို နှုတ်ဖြင့် ပြုလို၏ = ပြောဆိုလို၏၊ ငါ၏ ဤနှုတ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်း ငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ ဤနှုတ်အမှုသည် အကုသိုလ်လော၊ ဆင်းရဲကို ဖြစ်ပွားစေတတ်သလော၊ ဆင်းရဲသော အကျိုး ရှိသလော'' --- ဟု ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရမည်။
‘罗睺罗，当你想以语言做一件事，也就是想说话时，应以智省察这项语行：“我想说的话，会不会使自己受苦，使他人受苦，或使双方都受苦？这项语行是不善的吗？会增长苦、带来苦果吗？”’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်လတ်သော် ''ငါသည် အကြင်အမှုကို နှုတ်ဖြင့် ပြုလို၏ = ပြောဆိုလို၏၊ ငါ၏ ဤနှုတ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာ၏၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာ၏၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာ၏၊ ဤနှုတ်အမှုသည် အကုသိုလ်တည်း၊ ဆင်းရဲခြင်းကို ဖြစ်ပွားစေတတ်၏၊ ဆင်းရဲသော အကျိုး ရှိ၏'' --- ဟု အကယ်၍ သိငြားအံ့၊ ရာဟုလာ … ဤသို့သဘောရှိသော နှုတ်အမှုကို သင်ချစ်သားသည် စင်စစ် မပြုသင့်ပေ။
‘罗睺罗，如果省察以后，你知道：“我想说的话，会使自己受苦，使他人受苦，或使双方都受苦；这项语行是不善的，会增长苦，带来苦果。”那么，你绝不应当说这样的话。’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်လတ်သော် ''ငါသည် အကြင်အမှုကို နှုတ်ဖြင့် ပြုလို၏ = ပြောလို၏၊ ငါ၏ ဤနှုတ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်ရာ၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်ရာ၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်ရာ၊ ဤနှုတ်အမှုသည် ကုသိုလ်တည်း၊ ချမ်းသာကို ဖြစ်ပွားစေတတ်၏၊ ချမ်းသာသော အကျိုး ရှိ၏၊'' --- ဟု အကယ်၍ သိငြားအံ့၊ ရာဟုလာ …ဤသို့သဘောရှိ သော နှုတ်အမှုကို သင်ချစ်သားသည် ပြုသင့် ပြုထိုက်ပေ၏။
‘罗睺罗，如果省察以后，你知道：“我想说的话，不会使自己受苦，不会使他人受苦，也不会使双方受苦；这项语行是善的，会增长安乐，带来乐果。”那么，你可以说这样的话。’
ရာဟုလာ …သင်သည် နှုတ်အမှုကို ပြုနေဆဲဖြစ်သော်လည်း = ပြောနေဆဲဖြစ်သော်လည်း ထိုနှုတ်အမှုကို သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရမည်၊ --- ''ငါသည် အကြင်အမှုကို နှုတ်ဖြင့် ပြုနေဆဲ ဖြစ်၏ = ပြောဆိုနေဆဲ ဖြစ်၏၊ ငါ၏ ဤနှုတ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်း ငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ ဤနှုတ်အမှုသည် အကုသိုလ်လော၊ ဆင်းရဲကို ဖြစ်ပွားစေတတ်သလော၊ ဆင်းရဲသော အကျိုး ရှိသလော'' --- ဟု ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရမည်။
‘罗睺罗，当你正在说话时，仍应以智省察这项语行：“我正在说的话，会不会使自己受苦，使他人受苦，或使双方都受苦？这项语行是不善的吗？会增长苦、带来苦果吗？”’
原书第 518 页
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်လတ်သော် ''ငါသည် အကြင်အမှုကို နှုတ်ဖြင့် ပြုနေဆဲ ဖြစ်၏ = ပြောဆိုနေဆဲ ဖြစ်၏၊ ငါ၏ ဤနှုတ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်၏၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်၏၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်၏။ ဤနှုတ်အမှုသည် အကုသိုလ်တည်း၊ ဆင်းရဲကို ဖြစ်ပွားစေတတ်၏၊ ဆင်းရဲသော အကျိုးရှိ၏'' --- ဟု အကယ်၍ သိငြားအံ့၊ ရာဟုလာ ဤသို့သဘောရှိသော နှုတ်အမှုကို သင်ချစ်သားသည် ရုပ်သိမ်းလေလော့။
‘罗睺罗，如果省察以后，你知道：“我正在说的话，会使自己受苦，使他人受苦，或使双方都受苦；这项语行是不善的，会增长苦，带来苦果。”那么，你应当停止这项语行。’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်လတ်သော် --- ''ငါသည် အကြင်အမှုကို နှုတ်ဖြင့် ပြုနေဆဲ ဖြစ်၏ = ပြောဆိုနေဆဲ ဖြစ်၏၊ ငါ၏ ဤနှုတ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်၊ ဤနှုတ်အမှုသည် ကုသိုလ်တည်း၊ ချမ်းသာကို ဖြစ်ပွားစေတတ်၏၊ ချမ်းသာသော အကျိုး ရှိ၏''ဟု အကယ်၍ သိငြားအံ့၊ ရာဟုလာ ဤသို့သဘောရှိသော နှုတ်အမှုကို သင်ချစ်သားသည် ကြိုးပမ်းလေလော့။
‘罗睺罗，如果省察以后，你知道：“我正在说的话，不会使自己受苦，不会使他人受苦，也不会使双方受苦；这项语行是善的，会增长安乐，带来乐果。”那么，你可以继续说下去。’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် နှုတ်အမှုကို ပြုပြီးသော်လည်း ထိုနှုတ်အမှုကို သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ် ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရမည်၊ --- ''ငါသည် အကြင်အမှုကို နှုတ်ဖြင့် ပြုမိပြီ = ပြောဆိုမိပြီ၊ ငါ၏ ဤနှုတ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ မိမိသူတစ်ပါး နှစ်ဦး သားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ ဤနှုတ်အမှုသည် အကုသိုလ်လော၊ ဆင်းရဲကို ဖြစ်ပွားစေတတ် သလော၊ ဆင်းရဲသော အကျိုး ရှိလေသလော'' --- ဟု ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရမည်။
‘罗睺罗，当你说完一件事以后，仍应以智省察这项语行：“我已经说过的话，是否使自己受苦，使他人受苦，或使双方都受苦？这项语行是不善的吗？会增长苦、带来苦果吗？”’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်လတ်သော် ''ငါသည် အကြင်နှုတ်အမှုကို ပြုမိပြီ = ပြောဆိုမိပြီ၊ ငါ၏ ဤနှုတ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်၏၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်၏၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်၏၊ ဤနှုတ်အမှုသည် အကုသိုလ်တည်း၊ ဆင်းရဲကို ဖြစ်ပွားစေတတ်၏၊ ဆင်းရဲသော အကျိုး ရှိ၏'' --- ဟု အကယ်၍ သိငြားအံ့၊ ရာဟုလာ …ဤသို့သဘောရှိသော နှုတ်အမှုကို သင်ချစ်သားသည် ဆရာသမားထံ၌ ဖြစ်စေ၊ ပညာရှိသီတင်းသုံးဖော်တို့ထံ၌ ဖြစ်စေ ပြောကြားရမည်၊ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း တင်ပြလျှောက်ထားရမည်၊ မိမိအပြစ်ကို ထင်စွာပြုရမည်။ ပြောကြားပြီး၍ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း တင်ပြလျှောက်ထားပြီး၍ မိမိ၏ အပြစ်ကို ထင်စွာပြုပြီး၍ နောင်အခါ၌ (မည်သည့်အခါမျှ ဤအမှုမျိုးကို မပြု ကျင့်တော့ပါဟု) စောင့်စည်းခြင်းသို့ ရောက်ရမည်။
‘罗睺罗，如果省察以后，你知道：“我已经说过的话，使自己受苦，使他人受苦，也使双方都受苦；这项语行是不善的，会增长苦，带来苦果。”那么，你应向导师或有智慧的同梵行者说明、坦白、揭露自己的过失；说明、坦白、揭露以后，应当约束自己，今后再也不说这种话。’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်လတ်သော် ''ငါသည် နှုတ်ဖြင့် အကြင်အမှုကို ပြုမိပြီ = ပြောဆိုမိပြီ၊ ငါ၏ ဤနှုတ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်၊ ဤနှုတ်အမှုသည် ကုသိုလ်တည်း၊ ချမ်းသာကို ဖြစ်ပွားစေတတ်၏၊ ချမ်းသာသော အကျိုး ရှိ၏''ဟု အကယ်၍ သိငြားအံ့၊ ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် (ထိုဝစီကံမှု ကုသိုလ်ကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော) ထိုနှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်း ပီတိပါမောဇ္ဇတရားဖြင့် သာလျှင် ကုသိုလ်တရားတို့၌ နေ့ရောညဥ့်ပါ ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် ပွားများအားထုတ်လျက် နေရာ၏။
‘罗睺罗，如果省察以后，你知道：“我已经说过的话，不使自己受苦，不使他人受苦，也不使双方受苦；这项语行是善的，会增长安乐，带来乐果。”那么，你应以缘念这项已作语业善法而生的喜悦欢欣，日夜住于诸善法，继续修习、努力增长。’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် အကြင်အမှုကို စိတ်ဖြင့် ပြုလို၏၊ သင်ချစ်သားသည် ထိုသို့ သဘော ရှိသော စိတ်အမှုကို ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရမည် --- ''ငါသည် အကြင်အမှုကို စိတ်ဖြင့် ပြုလို၏၊ ငါ၏ ဤ စိတ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ ဤစိတ်အမှုသည် အကုသိုလ်လော၊ ဆင်းရဲကို ဖြစ်ပွားစေတတ်သလော၊ ဆင်းရဲသော အကျိုး ရှိလေသလော'' --- ဟု ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရမည်။
‘罗睺罗，当你想以心做一件事时，应以智省察这项意行：“我心中想做的这件事，会不会使自己受苦，使他人受苦，或使双方都受苦？这项意行是不善的吗？会增长苦、带来苦果吗？”’
原书第 519 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်လတ်သော် --- ''ငါသည် အကြင်အမှုကို စိတ်ဖြင့် ပြုလို၏၊ ငါ၏ ဤစိတ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာ၏၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာ၏၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာ၏၊ ဤစိတ်အမှုသည် အကုသိုလ်တည်း၊ ဆင်းရဲကို ဖြစ်ပွားစေတတ်၏၊ ဆင်းရဲသော အကျိုး ရှိ၏''ဟု အကယ်၍ သိငြားအံ့၊ ရာဟုလာ …ဤသို့သဘော ရှိသော စိတ်အမှုကို သင်ချစ်သားသည် စင်စစ် မပြုသင့် မပြုထိုက်ပေ။
‘罗睺罗，如果省察以后，你知道：“我心中想做的这件事，会使自己受苦，使他人受苦，或使双方都受苦；这项意行是不善的，会增长苦，带来苦果。”那么，你绝不应当作这样的意行。’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်လတ်သော် --- ''ငါသည် အကြင်အမှုကို စိတ်ဖြင့် ပြုလို၏၊ ငါ၏ ဤစိတ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်ရာ၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်ရာ၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်ရာ၊ ဤစိတ်အမှုသည် ကုသိုလ်တည်း၊ ချမ်းသာကို ဖြစ်ပွားစေတတ်၏၊ ချမ်းသာသော အကျိုး ရှိ၏'' --- ဟု အကယ်၍ သိငြားအံ့၊ ရာဟုလာ …ဤသို့သဘော ရှိသော စိတ်အမှုကို သင်ချစ်သားသည် ပြုသင့် ပြုထိုက်ပေ၏။
‘罗睺罗，如果省察以后，你知道：“我心中想做的这件事，不会使自己受苦，不会使他人受苦，也不会使双方受苦；这项意行是善的，会增长安乐，带来乐果。”那么，你可以作这样的意行。’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် စိတ်အမှုကို ပြုနေဆဲ ဖြစ်သော်လည်း ထိုစိတ်အမှုကိုသာလျှင် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရမည်၊ --- ''ငါသည် အကြင်အမှုကို စိတ်ဖြင့် ပြုဆဲ ဖြစ်၏၊ ငါ၏ ဤစိတ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်း ငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲ ခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ ဤစိတ်အမှုသည် အကုသိုလ်လော၊ ဆင်းရဲကို ဖြစ်ပွားစေတတ်သလော၊ ဆင်းရဲသော အကျိုး ရှိလေသလော၊'' --- ဟု ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရမည်။
‘罗睺罗，当意行正在心中进行时，仍应以智省察：“我正在心中进行的这件事，会不会使自己受苦，使他人受苦，或使双方都受苦？这项意行是不善的吗？会增长苦、带来苦果吗？”’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်လတ်သော် --- ''ငါသည် အကြင်အမှုကို စိတ်ဖြင့် ပြုဆဲ ဖြစ်၏၊ ငါ၏ ဤစိတ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်၏၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်၏၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်၏၊ ဤစိတ်အမှုသည် အကုသိုလ်တည်း ဆင်းရဲကို ဖြစ်ပွားစေတတ်၏၊ ဆင်းရဲသော အကျိုး ရှိ၏'' --- ဟု အကယ်၍ သိငြားအံ့၊ ရာဟုလာ …ဤသို့ သဘောရှိသော စိတ်အမှုကို သင်ချစ်သားသည် ရုပ်သိမ်းလေလော့။
‘罗睺罗，如果省察以后，你知道：“我正在心中进行的这件事，会使自己受苦，使他人受苦，或使双方都受苦；这项意行是不善的，会增长苦，带来苦果。”那么，你应当停止这项意行。’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်လတ်သော် --- ''ငါသည် အကြင်အမှုကို စိတ်ဖြင့် ပြုဆဲ ဖြစ်၏၊ ငါ၏ ဤစိတ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်၊ ဤစိတ်အမှုသည် ကုသိုလ်တည်း၊ ချမ်းသာကို ဖြစ်ပွားစေတတ်၏၊ ချမ်းသာသော အကျိုး ရှိ၏'' --- ဟု အကယ်၍ သိငြားအံ့၊ ရာဟုလာ …ဤသို့သဘောရှိသော စိတ်အမှုကို သင်ချစ်သားသည် ကြိုးပမ်းလေလော့။
‘罗睺罗，如果省察以后，你知道：“我正在心中进行的这件事，不会使自己受苦，不会使他人受苦，也不会使双方受苦；这项意行是善的，会增长安乐，带来乐果。”那么，你可以继续这项意行。’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် စိတ်အမှုကို ပြုလုပ်ပြီးသော်လည်း ထိုစိတ်အမှုကို သင်သည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရမည် --- ''ငါသည် အကြင်အမှုကို စိတ်ဖြင့် ပြုမိပြီ၊ ငါ၏ ဤစိတ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာ လည်း ဖြစ်ရာသလော၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်း ငှာလည်း ဖြစ်ရာသလော၊ ဤစိတ်အမှုသည် အကုသိုလ်လော၊ ဆင်းရဲကို ဖြစ်ပွားစေတတ်သလော၊ ဆင်းရဲသော အကျိုး ရှိသလော၊'' --- ဟု ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရမည်။
‘罗睺罗，当一项意行已经完成以后，仍应以智省察：“我已经在心中做的这件事，是否使自己受苦，使他人受苦，或使双方都受苦？这项意行是不善的吗？会增长苦、带来苦果吗？”’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှုဆင်ခြင်လတ်သော် - ''ငါသည် အကြင်အမှုကို စိတ် ဖြင့် ပြုမိပြီ၊ ငါ၏ ဤစိတ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်၏၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်၏၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း ဖြစ်၏၊ ဤစိတ်အမှုသည် အကုသိုလ်တည်း၊ ဆင်းရဲကို ဖြစ် ပွားစေတတ်၏၊ ဆင်းရဲသော အကျိုး ရှိ၏''ဟု အကယ်၍ သိငြားအံ့၊ ရာဟုလာ …ဤသို့သဘောရှိသော
‘罗睺罗，如果省察以后，你知道：“我已经在心中做的这件事，使自己受苦，使他人受苦，也使双方都受苦；这项意行是不善的，会增长苦，带来苦果。”那么，对于这样的——
原书第 520 页
စိတ်အမှုကို သင်ချစ်သားသည် ငြီးငွေ့ရမည်၊ ရှက်ရမည်၊ စက်ဆုပ်ရမည်၊ ငြီးငွေ့၍ ရှက်၍ စက်ဆုပ်၍ နောင်အခါ (ဤကဲ့သို့သော စိတ်အမှုမျိုးကို မည်သည့်အခါမျှ မပြုတော့အံ့ဟု) စောင့်စည်းခြင်းသို့ ရောက်ရမည်။
——意行，你应当厌离、羞耻、厌恶；厌离、羞耻、厌恶以后，应当约束自己，今后再也不作这种意行。’
ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်လတ်သော် --- ''ငါသည် အကြင်အမှုကို စိတ်ဖြင့် ပြုမိပြီ၊ ငါ၏ ဤစိတ်အမှုသည် မိမိ ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်၊ သူတစ်ပါး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်၊ မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားလုံး ဆင်းရဲခြင်းငှာလည်း မဖြစ်၊ ဤစိတ်အမှုသည် ကုသိုလ်တည်း၊ ချမ်းသာကို ဖြစ်ပွား စေတတ်၏၊ ချမ်းသာသော အကျိုး ရှိ၏''ဟု အကယ်၍ သိငြားအံ့၊ ရာဟုလာ …သင်ချစ်သားသည် (ထိုကဲ့ သို့သော စိတ်အပြုအမူမျိုးကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော) ထိုနှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြင့်သာလျှင် ကုသိုလ် တရားတို့၌ နေ့ရောညဥ့်ပါ ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် ပွားများအားထုတ်လျက် နေရမည်။
‘罗睺罗，如果省察以后，你知道：“我已经在心中做的这件事，不使自己受苦，不使他人受苦，也不使双方受苦；这项意行是善的，会增长安乐，带来乐果。”那么，你应以缘念这种意行而生的喜悦，日夜住于诸善法，继续修习、努力增长。’
ရာဟုလာ …လွန်လေပြီးသောအခါက ကိုယ်အမှုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်ခဲ့ကြကုန်သော နှုတ်အမှုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်ခဲ့ကြကုန်သော စိတ်အမှုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်ခဲ့ကြ ကုန်သော သမဏ ဗြာဟ္မဏအားလုံးတို့သည် ဤသို့ ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍ ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍သာ ကိုယ်အမှုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်ခဲ့ကြကုန်၏၊ ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍ ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍သာ နှုတ်အမှုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်ခဲ့ကြကုန်၏။ ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍ ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍သာ စိတ်အမှုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်ခဲ့ကြကုန်၏။
‘罗睺罗，过去所有清净身行、语行、意行的沙门与婆罗门，都是通过这样一再以智省察，才净化他们的身行；通过一再以智省察，才净化他们的语行；通过一再以智省察，才净化他们的意行。’
ရာဟုလာ …လာလတ္တံ့သော အနာဂတ်ကာလ၌ ကိုယ်အမှုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်လတ္တံ့ ဖြစ်ကုန်သော နှုတ်အမှုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်လတ္တံ့ ဖြစ်ကုန်သော စိတ်အမှုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်လတ္တံ့ ဖြစ်ကုန်သော သမဏ ဗြာဟ္မဏ အားလုံးတို့သည် ဤသို့ ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍ ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍သာ ကိုယ်အမှုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်ကြကုန်လတ္တံ့၊ ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍ ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍သာ နှုတ်အမှုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်ကြကုန်လတ္တံ့၊ ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍ ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍သာ စိတ်အမှုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်ကြကုန်လတ္တံ့။
‘罗睺罗，未来所有将要清净身行、语行、意行的沙门与婆罗门，也都将通过这样一再以智省察，才净化他们的身行；通过一再以智省察，才净化他们的语行；通过一再以智省察，才净化他们的意行。’
ရာဟုလာ …ယခုအခါ၌ ကိုယ်အမှုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်နေကြကုန်သော နှုတ်အမှုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်နေကြကုန်သော စိတ်အမှုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်နေကြကုန်သော သမဏ ဗြဟ္မဏအားလုံးတို့သည် ဤသို့ ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍ ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍သာ ကိုယ်အမှုကို ဖြူ စင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်နေကြကုန်၏၊ ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍ ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍သာ နှုတ်အမှုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်နေကြကုန်၏၊ ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍ ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍သာ စိတ်အမှုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်နေကြကုန်၏။
‘罗睺罗，现在所有正在清净身行、语行、意行的沙门与婆罗门，也都是通过这样一再以智省察，才净化他们的身行；通过一再以智省察，才净化他们的语行；通过一再以智省察，才净化他们的意行。’
ရာဟုလာ …ထိုကြောင့် ဤသာသနာတော်၌ ''ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍ ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍သာ ကိုယ်အမှုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်အံ့၊ ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍ ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍သာ နှုတ်အမှုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်အံ့၊ ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍ ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၍သာ စိတ်အမှုကို ဖြူစင် သန့်ရှင်းအောင် သုတ်သင်အံ့''ဟု သင်ချစ်သားသည် ဤသို့သာ ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် ပွားများအားထုတ်ရမည်။
‘因此，罗睺罗，你应当这样训练：“我要通过一再以智省察来净化身行；我要通过一再以智省察来净化语行；我要通过一再以智省察来净化意行。”’
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် ဤတရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူ၏၊ အရှင်ရာဟုလာသည် မြတ်စွာ- ဘုရား၏ တရားစကားတော်ကို နှစ်သက် ဝမ်းမြောက်တော်မူလေ၏။ (မ-၂-၇၇-၈၃။)
世尊如此开示以后，罗睺罗尊者欢喜、赞叹世尊所说。（《中部》2-77—83。）
原书第 521 页
ဉာဏ်ဖြင့် ဆင်ခြင်ပါ
请以智省察
တသ္မာ တိဟ ဘိက္ခဝေ အဘိက္ခဏံ သကံ စိတ္တံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ ''ဒီဃရတ္တမိဒံ စိတ္တံ သံကိလိဋ္ဌံ ရာဂေန ဒေါသေန မောဟေနာ''တိ။ စိတ္တ သံကိလေသာ ဘိက္ခဝေ သတ္တာ သံကိလိဿန္တိ၊ စိတ္တဝေါဒါနာ သတ္တာ ဝိသုဇ္ဈန္တိ။
‘因此，诸比丘，应当经常这样省察自己的心：“长久以来，这颗心一直被贪、嗔、痴所染污。”诸比丘，由于心的染污，众生受到染污；由于心的净化，众生得到清净。’
(သံ-၂-၁၂၃။)
（《相应部》2-123。）
ရဟန်းတို့ …ထိုသို့ ပုထုဇန် သတ္တဝါမှန်သမျှတို့သည် ဒိဋ္ဌိတည်းဟူသော တောက်ကို လည်ပင်း၌ ဆွဲကာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတည်းဟူသော သက္ကာယချည်တိုင်၌ တဏှာတည်းဟူသော သံယောဇဥ်ကြိုးဖြင့် ချည်နှောင် ထားအပ်သည် ဖြစ်သောကြောင့် --- ဤသာသနာတော်မြတ်အတွင်း၌ သင်ချစ်သားတို့သည် သင်ချစ်သမီးတို့သည် ''ဤ ငါတို့၏ စိတ်သည် နေ့ညဥ့်သံသရာ ရှည်မြင့်စွာသော အချိန်ကာလတို့ပတ်လုံး ရာဂကြောင့် ဒေါသကြောင့် မောဟကြောင့် ညစ်နွမ်းနေရပေ၏'' --- ဟူ၍ မိမိတို့၏ စိတ်ကို အမြဲမပြတ် မကြာခဏ ဉာဏ်ဖြင့် ဆင်ခြင်ပေးပါ။
诸比丘，一切凡夫众生，颈上负着见之轭，又被爱之结缚绳系在称为‘有身’的系柱——五取蕴——上。因此，在这殊胜教法中，诸位善男善女应当经常以智省察自己的心：‘长久以来，我们的心一直被贪、嗔、痴所染污。’
ရဟန်းတို့ …စိတ်ဓာတ် ညစ်နွမ်းခြင်းကြောင့် သတ္တဝါတို့သည် ညစ်နွမ်းကြရကုန်၏ (ပင်ပန်းကြရကုန်၏ ဆင်းရဲ ကြရကုန်၏)။ စိတ်ဓာတ် ဖြူစင်သန့်ရှင်းခြင်းကြောင့် သတ္တဝါတို့သည် စင်ကြယ်ကြရကုန်၏။ (သံ-၂-၁၂၃။) ဤတွင် သတ္တဝါတို့၏ စိတ်ဓာတ်ကို ညစ်နွမ်းအောင် ပြုလုပ်ပေးနေသော စိတ်ဆိုး စိတ်ရိုင်း ဖြစ်အောင် ဖန်တီးပေးနေသော အကုသိုလ် စေတသိက် (၁၄)လုံးတို့ကို တင်ပြပြီးလေပြီ၊ ယခုအခါ၌ စိတ်ဓာတ်ကို ဖြူစင် သန့်ရှင်းအောင် ပြုပြင်ပေးနိုင်သော စွမ်းအား ရှိသော သောဘဏ အမည်ရသော တင့်တယ်ကောင်းမြတ်သော စေတသိက် (၂၅)လုံးတို့၏ လက္ခဏ ရသ စသည်တို့ကို ဆက်လက်၍ ရေးသားတင်ပြပေအံ့။
诸比丘，由于心的染污，众生受到染污〔疲惫、受苦〕；由于心的净化，众生得到清净。（《相应部》2-123。）至此，已经说明了使众生的心受染、变得恶劣粗野的十四不善心所。现在继续说明具有净化心之力量、称为‘美’的二十五美心所之特相、作用等。
原书第 522 页
သောဘဏစေတသိက် (၂၅) လုံး
二十五美心所
၁။ သဒ္ဓါ
一、信
၁။ သဒ္ဓါ --- (က) သဒ္ဒဟနလက္ခဏာ၊ (ခ) သြကပ္ပနလက္ခဏာ ဝါ၊ ၂။ (က) ပသာဒနရသာ ဥဒကပ္ပသာဒကမဏိ ဝိယ။
一、信——1．（一）以信受为特相；或（二）以确信为特相。2．（一）以澄净为作用，如净水摩尼宝珠。
( ခ ) ပက္ခန္ဒနရသာ ဝါ သြဃုတ္တရဏော ဝိယ၊ ၃။ (က) အကာလုဿိယပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ (ခ) အဓိမုတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ၊ ၄။ (က) သဒ္ဓေယျဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနာ၊ (ခ) သဒ္ဓမ္မဿဝနာဒိသောတာပတ္တိယင်္ဂပဒဋ္ဌာနာ ဝါ။
（二）或以投入为作用，如渡越暴流的人；3．（一）以不混浊为现起；或（二）以胜解为现起；4．（一）以可信事为近因；或（二）以听闻正法等入流支为近因。
ဟတ္ထဝိတ္တဗီဇာနိ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၃။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၄။)
应当视信如手、财富与种子。（《阿毗达磨义注》1-163；《清净之道》2-94。）
၁။(က) ယုံကြည်ထိုက်သော သဒ္ဓေယျဝတ္ထုကို ယုံကြည်ခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ( ခ ) တစ်နည်း ယုံကြည်ထိုက်သော သဒ္ဓေယျဝတ္ထုတို့၌ အစဥ်အတိုင်း
先说明特相：（一）信受应当信受的可信事，是其特相；（二）或依次投入诸可信事——
သက်ဝင်၍ ဤဝတ္ထုသည် ဤသို့သဘော ရှိ၏ဟု
——认定‘这件事具有这样的性质’，
ဆုံးဖြတ်ခြင်းသဘော = သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ (က) ရေနောက် မြူနည်ကို ကြည်စေတတ်သော စက္ကဝတ်မင်းဖျား၏ ပတ္တမြားရတနာကဲ့သို့ ယုံကြည်ထိုက်သော သဒ္ဓေယျဝတ္ထု၌ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ကြည်လင်စေခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ( ခ ) မိကျောင်း မကန်း စသည် ပြွမ်းသော ရေအယဥ်ကို မကြောက်မရွံ့ နောက်မတွန့်ဘဲ
——这种决断，也就是投入而信受，是其特相。2．（一）如转轮王能使浑水澄清的摩尼宝珠，信能使相应法对可信事澄明，这是其功能作用；（二）又如一位勇士面对混有鳄鱼、鲨鱼等危险的水流，毫不畏惧、毫不退缩——
ကူးခပ်ဝံ့သော ယောကျာ်းကဲ့သို့ ယုံကြည်ထိုက်သော သဒ္ဓေယျဝတ္ထုတို့၌
——勇敢地游渡，信也对诸可信事——
မိမိလည်း ပြေးဝင်ခြင်း သက်ဝင်ခြင်း၊ သဟဇာတ်တရားတို့ကိုလည်း
——亲自趋入、投入，并令俱生法也——
သဒ္ဓေယျဝတ္ထုသို့ မနစ်မဆုတ် စုပ်စုပ် သက်ဝင်စေခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ (က) သဒ္ဓေယျဝတ္ထု၌ သမ္ပယုတ်တရားတို့၏ မနောက်ကျုသည်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောတရား (ဥပဋ္ဌာနာကာရ) ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ( ခ ) တစ်နည်း အသဒ္ဓိယ မိစ္ဆာဓိမုတ္တိ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်၍ သဒ္ဓေယဝတ္ထု၌ တည်လျက် ဆုံးဖြတ်တတ်သော သဘောတရား (ဥပဋ္ဌာနာကာရ) ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ တစ်နည်း သဒ္ဓေယျဝတ္ထုတို့၌ ဆုံးဖြတ်ခြင်းဟူသော အကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်၏ (ဖလ) ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ (က) ယုံကြည်ထိုက်သော သဒ္ဓေယျဝတ္ထု ပဒဋ္ဌာန်၊ ( ခ ) သဒ္ဓမ္မဿဝန = သူတော်ကောင်းတရား နာကြားခြင်း စသော သောတာပတ္တိမဂ်၏ အကြောင်းအင်္ဂါရပ်များ ပဒဋ္ဌာန်။
——毫不沉滞退缩地深入可信事，这是其功能作用。3．（一）相应法面对可信事而不混浊的状态，是信在禅修者智中的现起方式；（二）又因信与无信、邪胜解相反，它依止可信事而作决断，这种状态是现起之方式；或者说，它产生对诸可信事作出决断的结果，这是果现起。4．（一）可信事是其近因；（二）听闻正法等入流道的因支，是其近因。
သဒ္ဓေယျဝတ္ထု
可信事
ဗုဒ္ဓါဒိဝတ္ထူနိ သဒ္ဓေယျာနိ။ (မူလဋီ-၁-၈၉။) ဗုဒ္ဓါဒိဝတ္ထူနီတိ ဧတ္ထ ဣဓလောကပရလောကကမ္မဖလသမ္ဗန္ဓာပိ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
‘佛等诸事是可信事。’（《根本复注》1-89。）这里说‘佛等诸事’，应知也包括此世、他世以及业与果的关系。
(အနုဋီ-၁-၉၆။)
（《随复注》1-96。）
ရတနတ္တယံ ကမ္မံ ကမ္မဖလဉ္စ သဒ္ဓေယျဝတ္ထု။ (မဟာဋီ-၂-၁၄၂။)
三宝、业与业果，都是可信事。（《大复注》2-142。）
原书第 523 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ဤအထက်ပါ ဋီကာများ၏ ဖွင့်ဆိုတော်မူချက်အတိုင်း ယုံကြည်ထိုက်သော သဒ္ဓေယျဝတ္ထုဟူသည်မှာ ရတနာ သုံးပါး၊ ကံနှင့် ကံ၏ အကျိုးတရားတို့၏ ကြောင်း-ကျိုးဆက်နွယ်မှု သဘောတရား၊ ဣဓလောက = ဤပစ္စုပ္ပန် လောက = လူ့လောက၊ ပရလောက = တမလွန်လောက = နတ်လောက စသည့်၊ အခြားသော စကြာဝဠာ စသည့် တစ်ပါးသော လောကတို့တည်း။
依上述诸复注的解释，所谓可信事，就是三宝、业与业果的因果关系、此世——现在这个世界，即人间——以及他世——来世，即天界等其他世界、其他轮围世界等。
ဤတွင် ကံနှင့် ကံ၏အကျိုးတရားတို့၏ ကြောင်း-ကျိုးဆက်နွယ်မှု သဘောတရားတို့အပေါ်၌ ယုံကြည်မှု ဟူသည် ဣဒပ္ပစ္စယတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဓမ္မ၊ ဣဒပ္ပစ္စယတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဓမ္မ-ဟူသော အကြောင်းတရားနှင့် အကျိုး တရား၊ အကျိုးတရားနှင့် အကြောင်းတရားတို့၏ ကြောင်း-ကျိုးဆက်နွယ်မှု၊ ကျိုး-ကြောင်းဆက်နွယ်မှု သဘော တရားတို့၌ ယုံကြည်မှုပင်တည်း။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားဟူသည်မှာလည်း အတိတ်ခန္ဓာငါးပါးတွင် အကျုံး ဝင်သော အတိတ်ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံဟူသော အတိတ် အကြောင်းတရားငါးပါးကြောင့် ပစ္စုပ္ပန်ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သော ပစ္စုပ္ပန်ခန္ဓာငါးပါးတို့တွင် အကျုံး ဝင်သော ဝိညာဏ် နာမ်ရုပ် သဠာယတန ဖဿ ဝေဒနာဟူသော အကျိုးတရားများ ထင်ရှားဖြစ်ပုံ၊ ပစ္စုပ္ပန်ခန္ဓာ ငါးပါးတွင် အကျုံးဝင်သော ပစ္စုပ္ပန်ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ
这里所说信受业与业果的因果关系，就是信受此缘性所生法与此缘性缘起法：信受因法与果法、果法与因法之间的因果关联和果因关联。所谓缘起法，是指：由于属于过去五蕴、构成过去五蕴部分的无明、爱、取、行、业这五种过去因，属于现在五蕴、构成现在五蕴部分的识、名色、六处、触、受等现在果得以显现；又由于属于现在五蕴、构成现在五蕴部分的无明、爱、取、行——
ကံဟူသော ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်းတရားငါးပါးကြောင့် အနာဂတ်ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သော အနာဂတ် ခန္ဓာငါးပါးတို့တွင် အကျုံးဝင်သော ဝိညာဏ် နာမ်ရုပ် သဠာယတန ဖဿ ဝေဒနာဟူသော အနာဂတ်အကျိုးတရား ငါးပါးတို့၏ ကြောင်း-ကျိုးဆက်နွယ်လျက် အထပ်ထပ် ဖြစ်ပုံတည်း။ သို့အတွက် ကံ-ကံ၏အကျိုးတရားကို ယုံ- ကြည်မှုဟူသည် အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ဟူသော ကာလသုံးပါး၌ တည်ရှိသော ခန္ဓာ အာယတန ဓာတ် သစ္စာ (လောကီသစ္စာ) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရားတို့၌ ယုံကြည်မှုပင် ဖြစ်သည်။ တစ်ဖန် ကံကို ယုံကြည်ရာ၌- ဒါနံ ဒဒတော သီလံ ရက္ခတော ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတော ဘာဝနံ အာရဘတော သဒ္ဓါ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ပုရေစာရိကာ ဟောတိ၊ တေန ဝုတ္တံ ''သမ္ပက္ခန္ဒနလက္ခဏာ စ သဒ္ဓါ''တိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၃။) ဒါန သီလကျင့်စဥ်ဟူသော သီလသိက္ခာ၊ သမထဘာဝနာကျင့်စဥ်ဟူသော သမာဓိသိက္ခာ၊ ဝိပဿနာ ဘာဝနာကျင့်စဥ်ဟူသော ပညာသိက္ခာတို့ကို ကြိုးစားအားထုတ်ရာ၌လည်း သဒ္ဓါသည် ရှေ့သွားခေါင်းဆောင်
——与业这五种现在因，属于未来五蕴、构成未来五蕴部分的识、名色、六处、触、受这五种未来果，依因果关系一再生起。因此，信受业与业果，就是信受存在于过去、未来、现在三时中的蕴、处、界、谛——世间谛——及缘起法。再说信业时，义注道：‘布施者行布施、持戒者护戒、作布萨业者持布萨、开始修习者从事修习时，信是先导、是前行；所以说，信有完全投入的特相。’（《阿毗达磨义注》1-163。）努力修习布施、持戒所摄的戒学，止禅所摄的定学，以及观禅所摄的慧学时，信也是先导——
ဖြစ်ရကား ထိုသိက္ခာသုံးပါး ကျင့်စဥ်သို့ ကောင်းစွာ ပြေးသွား သက်ဝင်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိသဖြင့် သိက္ခာသုံးရပ် အပေါ်၌ ယုံကြည်မှုမှာလည်း သဒ္ဓါပင် ဖြစ်သည်။
——因此，它具有完全趋入这三学修行的特相；对戒、定、慧三学的信受，也是信。
သို့အတွက် ဤသဒ္ဓါ၏ ယုံကြည်မှုသည် ဝိစိကိစ္ဆာနှင့် ထိပ်တိုက် ဆန့်ကျင်ဖက် ဖြစ်သည်။ ဝိစိကိစ္ဆာက (၈)ဌာနတို့၌ ယုံမှားသံသယ ရှိ၏။ သဒ္ဓါကား ယင်း (၈)ဌာနတို့၌ ယုံကြည်သက်ဝင်၏။ ထိုကြောင့် ဝိစိကိစ္ဆာ၏ ယုံမှားမှု သံသယဖြစ်ရာ (၈)ဌာနသည်ပင် သဒ္ဓါ၏ ယုံကြည်သက်ဝင်ရာ သဒ္ဓေယျဝတ္ထု ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ပါ။
所以，信的信受与疑正相对。疑对八处犹豫不决，信则信受、投入这八处。因此，应当知道：使疑产生犹豫的八处，也正是信所信受、投入的可信事。
သဒ္ဓါ --- သဒ္ဒဟန္တိ ဧတာယ၊ သယံ ဝါ သဒ္ဒဟတိ၊ သဒ္ဒဟနမတ္တမေဝ ဝါ ဧသာတိ သဒ္ဓါ၊ သာဝ အဿဒ္ဓိယဿ အဘိဘဝနတော အဓိပတိယဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယံ၊ အဓိမောက္ခလက္ခဏေ ဝါ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ၊ သဒ္ဓါဝ ဣန္ဒြိယံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၂။) သဒ္ဓါစေတသိက်သည် ယုံကြည်ထိုက်သော သဒ္ဓေယျဝတ္ထု၌ ယုံကြည်သောအားဖြင့် ဖြစ်လတ်သော် မိမိနှင့် အတူယှဥ်၍ ဖြစ်ဖက် သမ္ပယုတ်တရားတို့အားလည်းကောင်း ထိုသဒ္ဓေယျဝတ္ထု၌ ယုံကြည်ခြင်း ကြိယာ ဖြစ်အောင် ပင်ကိုယ်ပကတိအားဖြင့် အားကြီးသောမှီရာ = ပကတူပနိဿယ သဘောသတ္တိအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုလျက် ရှိ၏။
信——依它而使诸法信受，或它自己信受，或它只是信受的活动，所以称为信。它能制伏无信，因有统领义而称为根；又能在胜解特相上发挥主宰作用，所以称为根。信本身就是根，故称信根。（《阿毗达磨义注》1-162。）信心所在可信事上生起信受时，以自然强力亲依止的力量资助与它共同相应而生的相应法，使它们也对可信事作出信受的活动。
ဤသို့ သမ္ပယုတ်တရားတို့သည် သဒ္ဓါကို အကြောင်းပြု၍ သဒ္ဓေယျဝတ္ထု၌ ယုံကြည်မှု ကြိယာ ဖြစ်ရသောကြောင့်
相应法由于以信为因，而对可信事作出信受的活动，因此——
原书第 524 页
သဒ္ဓေယျဝတ္ထု၌ သမ္ပယုတ်တရားတို့၏ ယုံကြည်ကြောင်း ဖြစ်သော သဘောတရားသည် သဒ္ဓါ မည်ပေသည်။
——成为相应法信受可信事之因的这一法，称为信。
(ကရဏသာဓန။)
〔工具义释。〕
တစ်နည်း --- သဒ္ဓါတရားသည် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကိုသာ သဒ္ဓေယျဝတ္ထု၌ ယုံကြည်စေသည် မဟုတ်၊ မိမိ သဒ္ဓါတရား ကိုယ်တိုင်ကလည်း ထိုသဒ္ဓေယျဝတ္ထု၌ ယုံကြည်တတ်သောကြောင့် သဒ္ဓါ မည်ပေသည်။
另一种解释是：信不只是令相应法信受可信事；信本身也信受那项可信事，因此称为信。
(ကတ္တုသာဓန။)
〔作者义释。〕
တစ်နည်း --- သဒ္ဓေယျဝတ္ထု၌ ယုံကြည်ခြင်းမျှသာဖြစ်သော သဘောတရားသည် သဒ္ဓါ မည်၏။
再一种解释是：只是信受可信事的这一法，称为信。
(ဘာဝသာဓန။)
〔状态义释。〕
ဤသို့လျှင် သဒ္ဓါနှင့်တကွသော သမ္ပယုတ်စိတ်စေတသိက် = စိတ္တုပ္ပါဒ်တို့၏ သဒ္ဓေယျဝတ္ထု၌ ယုံကြည်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ကြသောအခါ ထိုစိတ္တုပ္ပါဒ်၏ တည်ရာ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ခန္ဓာအစဥ် သည်လည်း ဘုရားအစရှိသော သဒ္ဓေယျဝတ္ထုကို ယုံကြည်နေရကား ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို သဒ္ဓါတရားဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ် သဒ္ဓေယျဝတ္ထု၌ ယုံကြည်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟုပင် ခေါ်ဆိုရပေသည်။
这样，当与信相应的心与心所——即心生——以信受可信事的方式生起时，作为该心生所依、被称为人或有情的蕴相续，也就信受佛陀等可信事；所以这个人也被称为有信之人、信受可信事之人。
အဿဒ္ဓိယ --- သဒ္ဓါတရားမရှိသော သဒ္ဓေယျဝတ္ထု၌ မယုံကြည်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ အကု- သိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ်နှင့် မယုံကြည်သင့် မယုံကြည်ထိုက်သော ပုရာဏကဿပ စသော ဂိုဏ်းဆရာတို့၌ ယုံကြည်သော အားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ချက် ချတတ်သော မှားသော အဓိမောက္ခစေတသိက် = မောဟ ဒိဋ္ဌိစေတသိက်တို့နှင့် ယှဥ်တွဲ နေသော အဓိမောက္ခစေတသိက်သည် အဿဒ္ဓိယ မည်၏၊ မိစ္ဆာဓိမုတ္တိလည်း မည်၏။ --- ဤစကားအစဥ်အရ ပုရာဏကဿပ စသော တိတ္ထိ တက္ကတွန်းတို့၌ ကြည်ညိုခြင်းကား သဒ္ဓါတရား မမည်၊ မိစ္ဆာ အဓိမောက္ခစေတသိက် သာတည်း။ အမှတ်မဲ့သော သူတို့၏ တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းကို စွဲ၍ သဒ္ဓေယျဝတ္ထု မဟုတ်သည်၌ ကြည်ညို ခြင်းကား သဒ္ဓါတရား မမည်၊ သဒ္ဓါတရား မဟုတ်၊ အဓိမောက္ခစေတသိက်သာတည်းဟု မှတ်ပါ။ (မင်းကြီး မင်းလေး စသည်တို့၌ ယုံကြည်မှု ကိုးကွယ်မှု ဗေဒင် ယတြာ ဓာတ်ရိုက် ဓာတ်ဆင်တို့၌ ယုံကြည်မှု အထက်ဆရာကြီးတို့၌
无信——无信是使一个人缺少信、不信可信事的不善心生；邪胜解心所则以信受富兰那迦叶等不应信受的外道师而作错误决断，它是与痴、见心所相应的胜解心所。后者既称无信，也称邪胜解。照此说法，对富兰那迦叶等外道论师生起净信，并不叫作信，只是邪胜解心所；由于偶然执取某种理由而对并非可信事的对象生起净信，也不叫作信，不是信，只是胜解心所。〔例如信奉君王、王子，信奉占星、禳解、炼制符物，或信奉某些上师——
ယုံကြည်မှု ကိုးကွယ်မှု စသည်တို့တည်း။) ထိုသဒ္ဓါတရားသည် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော် ထိုအဿဒ္ဓိယသဘောတရားကို လွှမ်းမိုးနိုင်သည့်အတွက် အကြီး- အကဲ၏ အဖြစ်ဟူသော အနက်သဘောကြောင့် ဣန္ဒြေလည်း မည်၏။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဆိုရသော် ယုံကြည် ထိုက်သော သဒ္ဓေယျဝတ္ထုကို ယုံကြည်သောအားဖြင့် --- ဘုရားစစ် ဘုရားမှန် ဧကန်ဖြစ်၏ --- စသည်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်း = အဓိမောက္ခ လက္ခဏာ၌ အစိုးရသူဖြစ်အောင် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ပြုစေတတ်သော ကြောင့် ဣန္ဒြေလည်း မည်၏၊ ထိုသဒ္ဓါသည်ပင် သဒ္ဓိန္ဒြေ မည်ပေသည်။
——等等。〕信生起时能够制伏无信，所以依统领的意义而称为根。换言之，它以信受可信事的方式，作出‘这确是真实之佛’等决断；它能使相应法在这种胜解特相上承认它为主宰，所以也称为根。信本身就是信根。
ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ''မံ အန္တရေန တုမှာကံ အဓိမုစ္စနံ နတ္ထိ၊ မယာ သဒ္ဒဟထာ''တိ ဝိယ အတ္တာနံ အနုဝတ္တေတိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ။ ဧဝံ သေသေသုပိ။ (မူလဋီ-၁-၈၉။) ငါမပါလျှင် အသင်သမ္ပယုတ်တရားတို့မှာ သဒ္ဓေယျဝတ္ထုအာရုံကို စွဲစွဲမြဲမြဲ သက်ဝင် ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းသော အဓိမောက္ခလက္ခဏာသဘော မရှိကြ။ ငါဖြင့် = ငါ၏ အကူအညီဖြင့် ထိုအာရုံကို ယုံကြည်ကြရ သက်ဝင်ဆုံးဖြတ် ကြရကုန်၏၊ ထို သက်ဝင်ဆုံးဖြတ်ရမည့် အဓိမောက္ခလက္ခဏာဝယ် ငါက အကြီးအချုပ် ပြုလုပ်မည်၊ အသင် သမ္ပယုတ်တရားတို့က ငါ့ကို အကြီးအချုပ် ပြုကြ၊ အကြီးအကဲ မြှောက်ကြ၊ --- ဟု မပြောသော်လည်း ပြောသကဲ့သို့ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို မိမိကိုယ်ကို အစိုးရသူ၏ အဖြစ်ကို ပြုစေ၏ = မိမိ၏သဘောသို့ လိုက်ပါစေတတ်၏ ဟူလိုသည်။ ကြွင်းသော ဣန္ဒြေတို့၌လည်း နည်းတူ မှတ်ပါ။ (တဒ္ဓမ္မူပစာရစကားများသာတည်း။)
所谓‘使其发挥主宰作用’，是说信仿佛在告诉相应法：‘没有我，你们便不能胜解；应当依我而信受。’它使相应法随顺自己，令自己在相应法中成为主宰。其余诸根也应照此理解。（《根本复注》1-89。）这只是依该法之作用作转喻的说法。
原书第 525 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း အဓိမောက္ခလက္ခဏ --- အဓိမောက္ခသည် ယုံကြည်ထိုက်သော သဒ္ဓေယျဝတ္ထုကို ယုံကြည်သောအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်းဟူသော သဒ္ဓါဓိမောက္ခ၊ အဓိမောက္ခစေတသိက်တည်းဟူသော ယေဝါပနကာဓိမောက္ခဟု နှစ်မျိုး ရှိ၏။ ဤသဒ္ဓါစေတသိက်ကိုပင် ယုံကြည်ထိုက်သော သဒ္ဓေယျဝတ္ထုတို့၌ ယုံကြည်သောအားဖြင့် ဆုံးဖြတ် တတ်သောကြောင့် သဒ္ဓါဓိမောက္ခဟု ခေါ်သည်။ ပကိဏ်းစေတသိက် (၆)လုံးတို့တွင် ပါဝင်သော အဓိမောက္ခကိုပင် ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်ဝယ် ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူရာ၌ --- ဖဿော ဟောတိ၊ ဝေဒနာ ဟောတိ --- စသည်တို့ ကဲ့သို့ နာမည် သီးခြားတပ်ကာ သရုပ်ထုတ်၍ ဟောတော်မမူဘဲ --- ယေ ဝါ ပန တသ္မိံ သမယေ --- စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူရာ စေတသိက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်သောကြောင့် --- ယေဝါပနက အဓိမောက္ခဟု ခေါ်သည်။ ထိုတွင် ဤ --- အဓိမောက္ခလက္ခဏေ --- ၌ အဓိမောက္ခကား သဒ္ဓါဓိမောက္ခတည်း။
胜解特相——胜解有两种：一是因信受可信事而作决断的信胜解，二是属于‘或有其他法’一组心所的胜解心所。因为信心所以信受可信事而作决断，所以也称信胜解。至于六杂心所中的胜解，世尊在巴利《法集论》中并未像‘有触、有受’等那样另立名称、逐一列举，而把它收入‘或在当时尚有……’所摄的心所组，因此称为‘或有其他法类的胜解’。这里‘在胜解特相上’所指的胜解，是信胜解。
လက္ခဏ --- ဘုရားစစ် ဘုရားမှန် ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့မလား --- စသည်ဖြင့် သဒ္ဓေယျဝတ္ထုတို့၌ ယုံမှားသံသယ မရှိဘဲ --- ဘုရားစစ် ဘုရားမှန် ဧကန် ဟုတ်၏၊ တရားစစ် တရားမှန် ဧကန် ဟုတ်၏၊ သံဃာစစ် သံဃာမှန် ဧကန် ဟုတ်၏၊ ကံ-ကံ၏ အကျိုးတရားသည် တကယ်ထင်ရှားရှိ၏၊ ကြောင်း-ကျိုးဆက်နွယ်မှု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရားတို့သည် တကယ်မှန်၏၊ ခန္ဓာ အာယတန ဓာတ် သစ္စာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားတို့သည် တကယ် ထင်ရှားရှိ၏၊ အတိတ်ဘဝ = အတိတ်ခန္ဓာသည် တကယ်ထင်ရှားရှိ၏၊ သံသရာ မဆုံးသေးသူတို့အဖို့ အနာဂတ်ဘဝ အနာဂတ်ခန္ဓာသည် တကယ်ထင်ရှားရှိ၏၊ ဤလောကသည် တကယ်ထင်ရှားရှိ၏၊ ပရလောက ခေါ်သည့် တစ်ပါးသော စကြာဝဠာ တစ်ပါးသော လောကသည် တကယ်ထင်ရှားရှိ၏ဟု ယတိပြတ် ဆုံးဖြတ်ချက် ချကာ ယုံမှု + ကြည်မှု = ယုံကြည်မှုသည် သဒ္ဓါစေတသိက်၏ သဘောလက္ခဏာပင် ဖြစ်သည်။
特相——信并不对可信事怀疑：‘这究竟是不是真实之佛？’相反，它作出确定的决断：‘这确是真实之佛；这确是真实之法；这确是真实之僧；业与业果确实存在；因果关联的缘起法确实成立；蕴、处、界、谛、缘起法确实存在；过去生——过去蕴——确实存在；对尚未终结轮回者而言，未来生——未来蕴——确实存在；此世确实存在；所谓他世的其他轮围世界、其他世界也确实存在。’这种既信且澄净的信受，就是信心所的自性特相。
တစ်နည်းအားဖြင့် ဆိုရသော် --- ထိုယုံကြည်ထိုက်သော သဒ္ဓေယျဝတ္ထုသို့ အစဥ်အတိုင်း သက်ဝင်၍ -- ဤဝတ္ထုသည် ဤသို့သဘော ရှိ၏၊ ဤကား ဘုရားစစ် ဘုရားမှန် ဧကန်ဟုတ်၏ဟု ဤသို့စသည်ဖြင့် (၈)ဌာနတို့၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်း သဘောတရားသည်လည်း သဒ္ဓါစေတသိက်၏ သြကပ္ပနလက္ခဏာပင်တည်း။
换一种说法：信依次深入诸可信事，对上述八处作出‘这件事就是这样的，这确是真实之佛’等决断；这种决断，就是信心所的确信特相。
ထပ်မံသဘောပေါက်ရန် --- ဤရှင်းလင်းချက်ဖြင့် သဒ္ဓါ၏ လက္ခဏ ရသ ရှုကွက်ကို သဘောပေါက်သော သူတော်ကောင်းတို့သည်လည်း ရှိရာသည်၊ သဘောမပေါက်နိုင်သေးသူ ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့သည်လည်း ရှိရာသည်။ အသင်သူတော်ကောင်းသည် နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း ဇယားများကို ပြန်၍ အာရုံယူထားပါ။ အကောင်း အုပ်စု ကုသိုလ်ဇောစိတ္တုပ္ပါဒ်တိုင်း၌ သဒ္ဓါစေတသိက် ပါဝင်သည်ကို တွေ့ရှိမည် ဖြစ်သည်။ ဥပမာ အသင်သူတော်- ကောင်းသည် ဤကျမ်းစာ၌ တင်ပြထားသည့်အတိုင်း အလွန် ကြည်လင်တောက်ပသော အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ် အာရုံကို အာရုံယူ၍ စတုတ္ထစျာန်သို့တိုင်အောင် သမာဓိထူထောင်ပြီးသူ ထူထောင်နိုင်သူ ဖြစ်အံ့၊ အာနာပါန ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို အာရုံယူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ပထမစျာန်နာမ်တရား (၃၄)တို့ကို ပြန်လည်၍ သိမ်းဆည်းကြည့် ပါ။ ယင်းပထမစျာန်ဇောစိတ္တုပ္ပါဒ်တိုင်း၌ သဒ္ဓါတရား ပါဝင်နေသည်ကို သတိပြုပါ။ ယင်း ပထမစျာန်နာမ်တရား
为了进一步理解——有些善士依上述说明，已经能够理解信的特相、作用和观法；另有一些禅修者仍未理解。贤善者应回头忆取名业处篇的诸表：每一善组的善速行心生中都有信心所。例如，假设你已依本书所述，以极其明亮的入出息似相为所缘，建立直到第四禅的定；现在重新摄取以入出息似相为所缘而生的初禅三十四名法。请注意，每一初禅速行心生中都有信。初禅三十四名法——
(၃၄)တွင် ပါဝင်သော သဒ္ဓါတရားကိုပင် အာရုံယူကြည့်ပါ။ ထိုသဒ္ဓါတရားသည် ဘာကိုယုံကြည်နေသလဲ၊ သိက္ခာ သုံးပါးကို ယုံကြည်မှုမှာ သဒ္ဓါဖြစ်ကြောင်းကို ရှေ့၌ ရှင်းပြခဲ့၏။ စျာန်သမာဓိများသည် သမာဓိသိက္ခာတွင် အကျုံး ဝင်ကြ၏။ အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်ကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော သမထဘာဝနာ = စျာန်သမာဓိ သိက္ခာ၌ ယုံကြည်မှုသည် သဒ္ဓါတရားပင်တည်း။
——中的信究竟信受什么？前面已经说明，对三学的信受就是信。诸禅定属于定学；缘取入出息似相而生的止禅修习——禅定之学——正是这项信所信受的对象。
အကယ်၍ အသင်ယောဂီသူတော်ကောင်းသည် ထိုစျာန်တရားများကို ဗြဟ္မာ့ချမ်းသာကို ရည်ရွယ်တောင့်- တ၍ ပွားများအားထုတ်ခဲ့သည် ဖြစ်အံ့၊ ထို့ပြင် အသင်သူတော်ကောင်းသည်လည်း ကြောင်း-ကျိုး ဆက်နွယ်မှု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားတို့ကို သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်အောင်
假如禅修者以希求梵天之乐为目的而修习这些禅法；又假如他能以正见智慧亲自现见、洞彻因果相连的缘起法，能够——
原书第 526 页
ရှုနိုင်သော ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိပြီး ဖြစ်၍ ထိုစျာန်ကုသိုလ်ကြောင့် ရရှိမည့် အနာဂတ်ဗြဟ္မာဘဝ ခန္ဓာငါးပါးကို လှမ်းအာရုံယူ၍ အကြောင်း-အကျိုး စပ်ကာ ရှုနိုင်ပါက ကံ-ကံ၏ အကျိုးတရားကို ယုံကြည်မှု သဒ္ဓါတရားသည်လည်း အသင်သူတော်ကောင်း၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါသည်။ ယင်းသို့ ကြောင်း-ကျိုး ဆက်နွယ်မှု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားတို့ကို ထိုးထွင်းသိမြင်နေသော ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် ပြဓာန်းသော မနော- ဒွါရိက မဟာကုသိုလ်ဇော စိတ္တက္ခဏတိုင်း၌ ယေဘုယျအားဖြင့် နာမ်တရား (၃၄-၃၃) စသည်ရှိရာ ယင်းတို့တွင် သဒ္ဓါတရားလည်း ပါဝင်လျက်ပင် ရှိ၏။ ယင်းသဒ္ဓါကား ပညာသိက္ခာ၌ ယုံကြည်မှု သဒ္ဓါပင်တည်း။
——达到缘摄受智阶段，并远取由这项禅善业所得的未来梵天五蕴，把因果连接起来观照，那么，他的相续中也能生起信受业与业果的信。在每一个由缘摄受智主导、洞彻因果相连缘起法的意门大善速行心刹那中，一般有三十四、三十三等名法，其中同样包括信；这就是信受慧学的信。
တစ်ဖန် စက္ခုအကြည်ဓာတ်ကို အာရုံယူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော နာမ်တရားများတွင်လည်း ဇောနာမ်တရား (၃၄)လုံး စသည်၌ သဒ္ဓါစေတသိက် ပါဝင်လျက်ပင် ရှိ၏၊ စက္ခုအကြည်ဓာတ်ကို ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းကား ရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်တည်း။ ပညာသိက္ခာတည်း။ ထိုစက္ခုအကြည်ဓာတ်ကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော သဒ္ဓါတရားကား စက္ခုအကြည်ဓာတ်ကို ထိုးထွင်းသိမှု ထွင်းဖောက်သိမှု ပညာသိက္ခာ၌ ယုံကြည်မှု သဒ္ဓါပင်တည်း။
又如，以眼净色为所缘而生的名法中，三十四等速行名法里也有信心所。亲自现见、洞彻眼净色，是色分别智，也是慧学；以眼净色为所缘而生的信，就是信受这项洞彻眼净色之慧学的信。
ကြွင်းရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို ပရမတ်သို့ဆိုက်အောင် ထိုးထွင်းသိမှုကား နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်တည်း၊ ပညာ သိက္ခာတည်း။ ယင်း ပရမတ်ရုပ်နာမ်တို့ကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော သဒ္ဓါတရားကား ရုပ်နာမ်ပရမတ်ကို ထိုးထွင်းသိမှု ထွင်းဖောက်သိမှု ပညာသိက္ခာ၌ ယုံကြည်မှု သဒ္ဓါပင်တည်း။
把其余色法、名法洞彻至究竟，是名色分别智，也是慧学；以这些究竟色名为所缘而生的信，就是信受这项洞彻究竟色名之慧学的信。
တစ်ဖန် ထိုစက္ခုအကြည်ဓာတ်၏ သို့မဟုတ် စက္ခုအကြည်ဓာတ်နှင့်တကွသော ရုပ်တရား နာမ်တရားစုတို့၏ လည်းကောင်း၊ ယင်း ရုပ်နာမ်ဓမ္မသင်္ခါရတရား၏ အကြောင်းတရားတို့၏လည်းကောင်း အနိစ္စအခြင်းအရာ ဒုက္ခ အခြင်းအရာ အနတ္တအခြင်းအရာ အသုဘအခြင်းအရာတို့ကို ထိုးထွင်းသိမြင်မှုမှာလည်း ဝိပဿနာဉာဏ်ပညာ တည်း၊ ပညာသိက္ခာတည်း။ ယင်းသင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စသဘော ဒုက္ခသဘော အနတ္တသဘော အသုဘသဘော တို့ကို ရှုနေသော ထိုးထွင်းသိနေသော မနောဒွါရိကဇော နာမ်တရား (၃၄) စသည်တွင် ပါဝင်သော သဒ္ဓါတရား မှာလည်း ထိုသင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ အသုဘအခြင်းအရာတို့ကို ထိုးထွင်းသိသော ပညာသိက္ခာကို ယုံကြည်မှုသဘောပင်တည်း။ အကယ်၍ ဘုရားဂုဏ်တော်ကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော နာမ်တရားအုပ်စု ဖြစ်အံ့၊ သဒ္ဓါတရားမှာ ဘုရားဂုဏ်တော်ကို ယုံကြည်မှု သဒ္ဓါတရား ဖြစ်၏။ ဤသို့ စသည်ဖြင့် အရာဌာနအား-
又如，洞彻眼净色，或洞彻眼净色连同色法、名法诸组，以及这些色名行法之因的无常行相、苦行相、无我行相、不净行相，是观智之慧，也是慧学。在观照、洞彻诸行法无常、苦、无我、不净行相的三十四等意门速行名法中，所含的信也就是信受这项洞彻诸行法无常、苦、无我、不净行相之慧学的信。若是以佛陀功德为所缘而生的名法组，其中的信就是信受佛陀功德的信。依此类推，应当按照各别情形——
လျော်စွာ သဘောပေါက်ပါလေ။
——加以理解。
ရသ --- (က) ပသာဒနရသာ --- ဥပမာဆောင်၍ ထင်ရှားအောင် ပြဆိုပေအံ့၊ --- စကြာရတနာကို လည် စေနိုင်သော စက္ကဝတ်မင်းဖျား၏ ရေနောက်ကို ကြည်စေနိုင်သော စွမ်းအားရှိသော ပတ္တမြားရတနာသည် ရေထဲ၌ ထည့်လိုက်သောအခါ ညွန်ပျစ် မှော် ရေညှိ ညွန်ကြဲကို ကောင်းစွာ နစ်မြုပ်စေ၏၊ ရေကို ကြည်လင်အောင် ပြု လုပ်တတ်၏၊ အထူးသဖြင့် ကြည်လင်အောင် ပြုလုပ်တတ်၏၊ မနောက်ကျုအောင် ပြုလုပ်တတ်၏။ ဤဥပမာအတူ သဒ္ဓါတရားသည် ဖြစ်ပေါ်လာလတ်သော် နီဝရဏ အနောက်အကျုတို့ကို ခွာနိုင်၏၊ ကိလေသာတို့ကို ကောင်းစွာ နစ်မြုပ်စေ၏၊ စိတ်ကို ကြည်လင်စေ၏၊ မနောက်ကျုအောင် ပြုလုပ်တတ်၏၊ ကြည်လင်သောစိတ်ဖြင့် အားထုတ် အပ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်း၌ သက်ဝင်၍ ဖြစ်သော ယောဂါဝစရ အမျိုးကောင်းသား အမျိုးကောင်းသမီးသည် ဒါနကို ပေးလှူ၏၊ သီလကို ဆောက်တည်၏၊ ဥပုသ် စောင့်သုံးမှုကို ပြု၏၊ ဘာဝနာကို အားထုတ်၏၊ ဤသို့လျှင် ရှေးဦးစွာ
作用——（一）澄净作用。现在用譬喻加以说明。转轮王拥有一颗能使浑水澄清的摩尼宝珠；把它放入水中时，稠泥、浮萍、水藻和细泥都会沉下去，水便清澈、格外清澈、不再混浊。信生起时也是如此：它能排开使心混浊的诸盖，使烦恼沉下去，使心澄清、不再混浊。投入修习、心已澄明的瑜伽善男子、善女人便会布施、持戒、守布萨、修习业处。首先应当知道——
သဒ္ဓါတရားကို သမ္ပသာဒနလက္ခဏာ = စိတ်ကို ကောင်းစွာ ကြည်လင်စေခြင်း သဘောလက္ခဏာ ရှိ၏ဟူ၍ သိရှိပါလေ။ ထိုကြောင့် အရှင်နာဂသေန မထေရ်မြတ်သည် ဤသို့ မိန့်ဆိုထားတော်မူ၏။
——因此，说信以善能澄净心为特相。那先尊者正是这样开示的。
ဒါယကာတော် မဟာရာဇ …စကြာရတနာကို လည်စေနိုင်သော စက္ကဝတ်မင်းဖျားသည် စစ်အင်္ဂါ လေး- ပါးနှင့် အတူတကွ အဓွန့်ရှည်သော ခရီးကို သွားလတ်သော် အနည်းငယ်သော ရေကို ဖြတ်ကူးသွားလေရာ၏၊
‘大王，假如能转动轮宝的转轮王率领四军长途行进，需要渡过一片浅水——’
原书第 527 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ထိုရေသည် ဆင်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြင်းတို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရထားတို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ခြေလျင် တပ်သားတို့ကြောင့်လည်းကောင်း ကူးသန်း ဖြတ်ကျော်သွားရသဖြင့် လှုပ်ချောက်ချားအပ်သည် ဖြစ်၍ နောက်ကျု သည် မွှေနှောက်ထားအပ်သည် ညွန်ဖြစ်၍နေသည် ဖြစ်လေရာ၏။
——那片水被象、马、车、步兵踏过以后，受到搅动，变得混浊、翻腾而满是泥泞。
ရေကို ကူးမြောက်ပြီးသော စကြာရတနာကို လည်စေနိုင်သော စက္ကဝတ်မင်းဖျားသည် မင်းချင်းယောကျာ်း တို့ကို --- ''အမောင်တို့ …သောက်ရေကို ဆောင်ချေကြကုန် ရေသောက်တော်မူပေအံ့'' -- ဟု ဤသို့ စေခိုင်းလိုက် လေရာ၏။ စက္ကဝတ်မင်းဖျား၌လည်း ရေကို ကြည်လင်စေတတ်သော ပတ္တမြားရတနာသည် ရှိသည် ဖြစ်လေရာ၏။
转轮王带领轮宝渡过以后，命令侍从：‘来人，取饮水来，我要饮水。’转轮王拥有一颗能使水澄清的摩尼宝珠。
''အရှင်မင်းမြတ် …အမိန့်တော်အတိုင်းပါ''ဟု ဤသို့ သံတော်ဦးတင်၍ ထိုမင်းချင်းယောကျာ်းတို့သည် စက္က- ဝတ်မင်းဖျားအား ဝန်ခံ၍ ရေကို ကြည်လင်စေတတ်သော ထိုပတ္တမြားရတနာကို ရေထဲ၌ ထည့်လိုက်ကုန်ရာ၏၊ ပတ္တမြားရတနာကို ရေထဲ၌ ထည့်အပ်ကာမျှနှင့် တစ်ပြိုင်နက် ညွန်ပျစ် မှော် ရေညှိသည် ကင်းသွားလေရာ၏။
侍从禀告‘遵命，大王’，便把那颗净水摩尼放入水中。宝珠才刚放入水里，稠泥、浮萍、水藻便都消失。
ညွန်ကြဲသည်လည်း ကောင်းစွာ နစ်မြုပ်သွားလေရာ၏။ ရေသည် ကြည်လင်သည် အထူးသဖြင့် ကြည်လင်သည် မနောက်ကျုသည် ဖြစ်လေရာ၏၊ ထိုမှနောက်၌ စက္ကဝတ်မင်းဖျားကို --- ''အရှင်မင်းမြတ်သည် သောက်တော်ရေကို သောက်တော်မူပါ''ဟု ဤသို့ သံတော်ဦးတင်၍ ဆက်သကုန်ရာ၏။
细泥也完全沉到水底，水变得清澈、格外清澈、不再混浊。侍从随后禀告转轮王：‘大王，请饮水。’并把水奉上。
ဒါယကာတော် မဟာရာဇ …စိတ်ကို ရေနှင့် တူ၏ဟု မှတ်ပါ။ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်ကို မင်းချင်းယောကျာ်း တို့နှင့် တူ၏ဟု မှတ်ပါ။ ကိလေသာတို့ကို မှော် ရေညှိ ညွန်တို့နှင့် တူ၏ဟု မှတ်ပါ။ သဒ္ဓါတရားကို ရေကို ကြည် လင်စေတတ်သော ပတ္တမြားရတနာနှင့် တူ၏ဟု မှတ်ပါ။ ရေကို ကြည်လင်စေတတ်သော ပတ္တမြားရတနာကို ရေထဲ၌ ထည့်အပ်ကာမျှ ဖြစ်လတ်သော် ညွန်ပျစ်၊ မှော်၊ ရေညှိ၊ ညွန်ကြဲသည် ကင်းပျောက်သွားသကဲ့သို့ နစ်မြုပ် သွားသကဲ့သို့ ရေသည် ကြည်လင်လာသကဲ့သို့ မနောက်ကျုလာသကဲ့သို့ --- ဒါယကာတော် မဟာရာဇ … ဤဥပမာအတူသာလျှင် သဒ္ဓါတရားသည် ဖြစ်ပေါ်လာလတ်သော် နီဝရဏတို့ကို ခွာနိုင်၏၊ ကင်းသော နီဝရဏ ရှိသော စိတ်သည် ကြည်လင်လာ၏ အထူးသဖြင့် ကြည်လင်လာ၏၊ နောက်ကျုခြင်း မရှိတော့ပေ။ ဤသို့ မိန့်ကြား တော်မူ၏။ (မိလိန္ဒပဥှ-၃၁။ အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၂-၁၆၃။) ဤအထက်ပါ သမ္ပသာဒန လက္ခဏာကိုပင် အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ပသာဒနရသာ --- ဟု (အဘိ-ဋ္ဌ-
‘大王，应把心看作水，把瑜伽行者看作侍从，把烦恼看作浮萍、水藻和泥，把信看作净水摩尼。摩尼放入水中，稠泥、浮萍、水藻和细泥便消失、沉下去，水也变得澄清、不混浊；同样，大王，信一生起，便能排开诸盖，离盖之心变得清澈、格外清澈、不再混浊。’那先尊者如此开示。（《弥兰王问》31；《阿毗达磨义注》1-162—163。）上述善能澄净的特相，义注师又在《阿毗达磨义注》——
၁-၁၆၃။)၌ နောက်တစ်နည်း ထပ်ဖွင့်ထားတော်မူ၏။ နောက်ကျုနေသော ရေထဲ၌ စကြာဝတေးမင်း၏ ပတ္တမြား ရတနာကို ထည့်လိုက်သောအခါ အနယ်များ အောက်သို့ ကျသွား၍ ရေသည် ကြည်လင်လာရသကဲ့သို့ အလား တူပင် စိတ်အစဥ်၌ သဒ္ဓါတရား ယှဥ်လာသည့်အခါ ထိုသဒ္ဓါတရားက စိတ်အစဥ်ကို ညစ်နွမ်းစေတတ် နောက်ကျု စေတတ်သော နီဝရဏ ကိလေသာအညစ်အကြေး နောက်ကျုနေသော မြူအနည်များကို ပယ်ဖျောက်၍ သမ္ပ- ယုတ်တရားတည်းဟူသော သဒ္ဓါနှင့် ယှဥ်သည့် စိတ်အစဥ်ကို တစ်နည်း သဒ္ဓါကိန်းဝပ်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်ကို သဒ္ဓေယျ ဝတ္ထု၌ ကြည်လင်စေခြင်း မနောက်ကျုသည်၏ အဖြစ်ကို ပြုပေးခြင်း ကိစ္စရသကို ပြုလုပ် ဆောင်ရွက်ပေးလေသည်၊ ထိုသို့ သဒ္ဓါတရားက ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်ပေးသဖြင့် သဒ္ဓါနှင့် ယှဥ်သည့် စိတ်အစဥ်သည်လည်း ကြည်လင်လာရ ပေသည်။ စိတ်အစဥ် ကြည်လင်သဖြင့် ထိုစိတ်အစဥ်၏ တည်ရာပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း ကြည်လင်နေသည်ဟုပင် ဆိုရပေသည်။
——1-163 中从另一角度解释为‘澄净作用’。如转轮王的摩尼投入浑水以后，沉渣落到底部，水便澄清；同样，当信与心相续相应时，信会排除使心相续污浊、混浊的诸盖、烦恼垢与混浊沉渣，使相应法所构成的、与信相应的心相续——换言之，使信所住之人——面对可信事而澄明、不混浊。完成这项功能，就是信的作用。信这样运作以后，与信相应的心相续便澄明；心相续澄明，作为其所依的人也就被称为澄明。
( ခ ) ပက္ခန္ဒနရသာ --- ယင်း ပက္ခန္ဒနရသာကို သမ္ပက္ခန္ဒနလက္ခဏာဟု (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၂-၁၆၃။)၌ ဖွင့်ဆို ထားတော်မူ၏။
（二）投入作用——《阿毗达磨义注》1-162—163 把投入作用解释为完全投入的特相。
မိကျောင်း မကန်း ဖမ်းစားတတ်သော ရက္ခိုသ် အစရှိသည်တို့ဖြင့် ရောပြွမ်းသော ရေဖြင့် ပြည့်နေသော မြစ်ကြီးကို ရောက်၍ ကြောက်တတ်သော လူအပေါင်းသည် ကမ်းနှစ်ဘက်တို့၌ ရပ်တည်နေ၏။ စစ်မြေပြင်၌
一群胆怯的人来到一条大河边；河中水流湍急，又有鳄鱼、鲨鱼和会捕食人的罗刹等危险，众人只得站在两岸。此时，一位战场上的勇士——
原书第 528 页
ရဲရင့်သော သူရဲကောင်းကြီးသည်ကား လာလတ်၍ ''အဘယ်ကြောင့် ရပ်နေကြကုန်သနည်း''ဟု မေးကြည့်လေ သော် ''ရေထဲ၌ ဘေးရန်ရှိသောကြောင့် သက်ဆင်းခြင်းငှာ မဝံ့ပါကုန်''ဟု ဤသို့ ပြောဆိုကုန်လတ်သော် ကောင်းစွာ သွေးထားအပ်ပြီးသော သန်လျက်ကို ကိုင်၍ --- ''ငါ၏ နောက်က လိုက်ခဲ့ကြကုန်၊ မကြောက်ကြကုန်လင့်'' --- ဤသို့ ပြောပြောဆိုဆို မြစ်ထဲသို့ သက်ဆင်း၍ ရောက်လာတိုင်း ရောက်လာတိုင်းကုန်သော မိကျောင်း အစရှိသော ဘေးရန်တို့ကို တားမြစ်၍ ဤမှာဘက်ကမ်းက လူတို့၏ ချမ်းသာကုန်သည်၏ အဖြစ်ကို ပြုလျက် ထိုမှာဘက်ကမ်းသို့ ပို့ဆောင်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ထိုမှာဘက်ကမ်းမှလည်း လူတို့ကို ချမ်းချမ်းသာသာဖြင့် ဤမှာဘက်ကမ်းသို့ ခေါ်ဆောင်လာသကဲ့သို့လည်းကောင်း --- ဤဥပမာအတူပင်လျှင် ဒါနကို ပေးလှူသောပုဂ္ဂိုလ်၏လည်းကောင်း၊ သီလကို စောင့်ရှောက်သောပုဂ္ဂိုလ်၏လည်းကောင်း၊ ဥပုသ်စောင့်သုံးခြင်းအမှုကို ပြုသောပုဂ္ဂိုလ်၏လည်းကောင်း၊
——走来，问众人：‘为什么站着不动？’众人答：‘水里有危险，我们不敢下水。’勇士手持磨利的剑，说道：‘跟在我后面，不要害怕。’说罢便走入河中，把不断出现的鳄鱼等危险一一挡开，使此岸的人安稳到达彼岸，又把彼岸的人安稳带回此岸。同样，对于布施者、持戒者、守布萨者——
သမထ ဝိပဿနာ နှစ်ဖြာသော ဘာဝနာကို ပွားများအားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏လည်းကောင်း သဒ္ဓါတရားသည် ရှေ့သွားဖြစ်၏၊ ထိုကြောင့် သဒ္ဓါတရားသည် ဒါန သီလ သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာအာရုံသို့ ကောင်းစွာပြေးဝင်ခြင်း သဘောလက္ခဏာလည်း ရှိ၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၂-၁၆၃။) ယင်း သမ္ပက္ခန္ဒနလက္ခဏာကိုပင် ပက္ခန္ဒနရသာ-ဟု အဋ္ဌကထာဆရာတော်က နောက်ထပ်တစ်နည်း ထပ်မံ ဖွင့်ဆိုတော်မူခြင်း ဖြစ်၏။
——以及修习止禅、观禅者，信都是先导。因此，信也具有完全趋入布施、持戒、止禅、观禅修习所缘的特相。（《阿毗达磨义注》1-162—163。）义注师又把这种完全投入的特相从另一角度解释为投入作用。
ပက္ခန္ဒနံ အဓိမုစ္စနဝသေန အာရမ္မဏဿ အနုပဝိသနံ။ (မဟာဋီ-၂-၁၄၂။) ယထာ တထာ ဝါ အာရမ္မဏေ ဝိနိစ္ဆယနံ အဓိမုစ္စနံ။ (မူလဋီ-၁-၉၃။) မိကျောင်း မကန်း စသည်ပြွမ်းသော ရေအယဥ်ကို မကြောက်မရွံ့ နောက်မတွန့်ဘဲ ဤမှာဘက်ကမ်းမှ ထိုမှာဘက်ကမ်းသို့၊ ထိုမှာဘက်ကမ်းမှ ဤမှာဘက်ကမ်းသို့ တိုင်အောင် ကူးခပ်ဝံ့သော ယောကျာ်းကဲ့သို့ --- သဒ္ဓေယျဝတ္ထုတည်းဟူသော အာရုံ၌ သက်ဝင်ဆုံးဖြတ်ခြင်း ယုံကြည်သက်ဝင်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် သဒ္ဓေယျဝတ္ထု တည်းဟူသော အာရုံသို့ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကိုလည်း မနစ်မဆုတ် စုပ်စုပ်ပြေးသွား သက်ဝင်စေခြင်း၊ မိမိသဒ္ဓါ တရား ကိုယ်တိုင်ကလည်း မနစ်မဆုတ် စုပ်စုပ်ပြေးသွား သက်ဝင်ခြင်း ကိစ္စရသ ရှိပေသည်။ ဒါန သီလ သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာလုပ်ငန်းရပ်တို့၌ မယုံ့တယုံ ဖြစ်နေသော စိတ်ဓာတ် တွန့်ဆုတ်နေသော စိတ်ဓာတ်၊ ရုပ် ကလာပ် နာမ်ကလာပ်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာလျက် ဓာတ်ခွဲလျက် ရုပ်ပရမတ် နာမ်ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်
《大复注》说：‘所谓投入，是依胜解而进入所缘。’（2-142。）《根本复注》说：‘无论如何，对所缘作出决断就是胜解。’（1-93。）如勇士面对混有鳄鱼、鲨鱼等危险的水流，不害怕、不退缩，敢从此岸游到彼岸、又从彼岸游到此岸；信也以对可信事所缘投入而决断、信受而投入的力量，令相应法毫不沉滞退缩地趋入可信事所缘，信自身也毫不沉滞退缩地趋入。这就是它的功能作用。一个人可能对布施、持戒、止禅、观禅犹豫退缩，也可能对佛陀这条需要以智分析色聚、名聚，洞见究竟色与究竟名，最终证道、证果、知见涅槃的修行道路心存半信半疑——
ဆိုက်အောင် ကျင့်ရမည့် မဂ်ပေါက်ဖိုလ်ဝင် နိဗ္ဗာန်ကို မြင်သိစေနိုင်သည့် ဘုရားရှင်၏ ကျင့်စဥ်၌ မယုံရဲ ယုံရဲ ဖြစ်နေသော စိတ်ဓာတ်၊ မျက်စောင်းထိုးလို မေးငေါ့လိုသော စိတ်ဓာတ်များကို ဖျက်သိမ်း၍ ထို ဒါန သီလ ဘာဝနာကျင့်စဥ်၌ မိမိသဒ္ဓါတရား ကိုယ်တိုင်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကိုပါ မနစ်မဆုတ် နောက်သို့ မတွန့်စေဘဲ ထိုကျင့်စဥ်များသည် ဧကန်မှန်၏ဟု ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ပြတ်ပြတ်သားသား မိမိသဒ္ဓါတရား ကိုယ်တိုင်ကလည်း ယုံကြည် သက်ဝင် ဆုံးဖြတ်ခြင်း၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကိုလည်း ယုံကြည်သက်ဝင် ဆုံးဖြတ်စေခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ထို ဒါန သီလ ဘာဝနာအာရုံသို့ မိမိလည်း ပြေးသွားသက်ဝင်၍ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကိုလည်း ပြေးသွား သက်ဝင်စေသည်။
——甚至冷眼旁观、轻蔑质疑。信能消除这些心态，使信自身与相应法在布施、持戒、修习的道路上毫不沉滞、毫不退缩，勇敢、明确地决断：‘这些修行确实正确。’信自己信受、投入而作决断，也使相应法信受、投入而作决断；于是，信自身趋入布施、持戒、修习的所缘，也使相应法趋入。
သဒ္ဓါတရားနှင့်တကွသော နာမ်တရားတို့က ထိုအာရုံသို့ ပြေးသွား သက်ဝင်သဖြင့် ထို နာမ်တရားတို့၏ တည်ရာ ရုပ်တရားသည်လည်း သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း ပြေးသွား သက်ဝင်တော့သည် ဟူလိုသည်။
与信俱生的诸名法趋入所缘，因此，这些名法所依的色法——也就是这个人——也随之趋入。意思正在于此。
ပစ္စုပဋ္ဌာန် --- (က) အကာလုဿိယပစ္စုပဋ္ဌာနာ --- သဒ္ဓါတရားသည် စက္ကဝတ်မင်းဖျား၏ ပတ္တမြားရတနာနှင့် တူသဖြင့် ယုံကြည်ထိုက်သော သဒ္ဓေယျဝတ္ထုအာရုံ၌ မိမိကိုယ်တိုင်ကလည်း မနောက်ကျုသည် ဖြစ်၍ သမ္ပယုတ် တရားတို့ကိုလည်း မနောက်ကျုစေသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် သမ္ပယုတ်တရားတို့၏လည်း မနောက်ကျုသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ယင်းသဒ္ဓါတရားကို ရှုနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူထင်လာပေသည်။
现起——（一）不混浊的现起。信如转轮王的摩尼宝珠：面对可信事所缘时，信自己不混浊，也使相应法不混浊。观智正在观照信的瑜伽行者，便在智中见到信以相应法不混浊的状态显现。
ဥပဋ္ဌာနာကာရ ပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။
这就是以显现方式而说的现起。
原书第 529 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း (ခ) အဓိမုတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနာ --- တစ်နည်းအားဖြင့် အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော အဿဒ္ဓိယ၊ မိစ္ဆာဓိမောက္ခ = မိစ္ဆာဓိမုတ္တိတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်၍ ယုံကြည်ထိုက်သော သဒ္ဓေယျဝတ္ထုတို့၌ လွတ်လွတ် စုပ်စုပ် ငုပ်ငုပ် နစ်နစ် သက်ဝင်ဆုံးဖြတ်ခြင်း အကျိုးကို သဒ္ဓါတရားသည် ဖြစ်စေတတ်၏၊ ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။
（二）胜解的现起——另一种解释是：信与前述无信、邪胜解相反；它能产生对可信事完全、深入地投入而作出决断的结果。这是果现起。
ပဒဋ္ဌာန် --- (က) သဒ္ဓေယျဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနာ --- ယုံကြည်ထိုက်သော သဒ္ဓေယျဝတ္ထုများသည်ပင် သဒ္ဓါတရား ဖြစ်ဖို့ရန် အနီးကပ်ဆုံး အကြောင်းတရားများ ဖြစ်ပေသည်။ ဤစကားအရ ရတနာသုံးပါးတို့၏ ဂုဏ်ကို နှစ်နှစ် ကာကာ ယုံကြည်မှု၊ ပြုအပ်သမျှသော ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံမှန်သမျှသည် ထိုကံကို ပြုသူသတ္တဝါတို့၏ ရုပ် နာမ်သန္တာန်အစဥ်၌ အခါအခွင့်သင့်သောအခါ ကောင်းကျိုး မကောင်းကျိုးကို ဖြစ်စေနိုင်သည့် အစွမ်းသတ္တိတစ်မျိုး အနေဖြင့် ကိန်းဝပ်တည်ရှိနေသည်ဟု ယုံကြည်မှု၊ ထိုကံ၏ ကောင်းကျိုး မကောင်းကျိုးသည် ရှိ၏ဟု ယုံကြည်မှု၊ ဣဓလောက = ဤလောက၊ ပရလောက = တမလွန်လောက တစ်ပါးသော စကြာဝဠာတို့၌ ယုံကြည်မှုမျိုးသည်သာ သဒ္ဓါစစ် ဖြစ်နိုင်သည်ဟု မှတ်ပါ။ ဤသဒ္ဓါစစ် ဖြစ်ရေးအတွက် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ဖြင့် ကြောင်း-ကျိုးဆက်နွယ်မှု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရားတို့ကို ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် မသိသေးသူတို့ကား ယုံကြည်ထိုက်သော
近因——（一）可信事为近因。诸可信事正是令信生起的最近因。依此，只有深切信受三宝功德，信受所造一切善业、不善业都以一种能生善果、恶果的潜在力量，留存在造业有情的色名相续中，待因缘成熟时产生结果；信受业确有善恶之果；信受此世、他世、来世与其他轮围世界，这样的信才可能是真信。为了成就真信，尚未亲自以缘摄受智现见、洞彻因果相连的缘起法者，只能依可信赖的——
ဆရာသမား မိဘတို့၏ ဆိုဆုံးမမှုများနှင့် ယုံကြည်ထိုက်သော ပရိယတ္တိတရားတော်၏ သွန်သင်ပြသချက်အရ မှန်းဆ၍သာ လွမ်းရမည့် သဘောရှိပေသည်။
——师长、父母的教诫，以及可信赖的教理教法所作的教导，推知其义而生信。
ဣဓလောက ပရလောက
此世与他世
နတ္ထိ အယံ လောကောတိ ပရလောကေ ဌိတော ဣမံ လောကံ ''နတ္ထီ''တိ ဂဏှာတိ။ နတ္ထိ ပရလောကောတိ ဣဓလောကေ ဌိတော ပရလောကံ ''နတ္ထီ''တိ ဂဏှာတိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၄၁၆။) ပရလောကေ ဌိတော ဣမံ လောကံ ''နတ္ထီ''တိ ဂဏှာတီတိ ဣမံ လောကံ အဝေက္ခိတွာ ပရလောကော၊ ပရဉ္စ အဝေက္ခိတွာ အယံ လောကော ဟောတိ ဂန္တဗ္ဗတော အာဂန္တဗ္ဗတော စာတိ ပရလောကတော ဣဓာဂမ- နဿ အဘာဝါ တတ္ထေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇနတော စိတ္တေန ပရလောကေ ဌိတော ဣမံ လောကံ ''နတ္ထီ''တိ ဂဏှာတီတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ န ဟိ အယံ ဒိဋ္ဌိ ပရလောကေ နိဗ္ဗတ္တဿေဝ ဟောတီတိ။ ဣဓလောကေ ဌိတောတိ ဧတ္ထာပိ အယမေဝ နယော။ အယံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ''သံသရဏပ္ပဒေသော ဣဓလောကော စ ပရလောကော စ နာမ ကောစိ နတ္ထိ သံသရဏဿ အဘာဝါ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇနတော''တိ။ (မူလဋီ-၁-၁၇၆။) စိတ္တေန ပရလောကေ ဌိတောတိ ယသ္မိံ လောကေ နိဗ္ဗတ္တိဝသေန သယံ ဌိတော၊ တတော အညံ လောကံ ပရလောကောတိ စိတ္တေန ဂဟေတွာ ဌိတော။ (အနုဋီ-၁-၁၈၉။)
‘此世不存在’：心立足于他世而执取‘此世不存在’；‘他世不存在’：心立足于此世而执取‘他世不存在’。（《阿毗达磨义注》1-416。）所谓‘心立足于他世而执取此世不存在’，其义应当这样理解：相对于此世而称为他世，相对于他世而称为此世；因为持断灭见者认为没有从他世来到此世之事，有情就在当地断灭，所以心立足于他世而执取‘此世不存在’。这种见并非只会生于已经投生他世的人。‘心立足于此世’也应依同一理路理解。或者，这句话的意思是：‘根本没有称为此世、他世的轮回处所，因为没有轮回，有情就在各自所在之处断灭。’（《根本复注》1-176。）所谓‘心立足于他世’，是说：他在心中把自己因投生而所在世界以外的另一个世界执取为他世。（《随复注》1-189。）
ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၏ သတ်မှတ်ချက်အရ - ဣဓလောက = ဤလောက၊ ပရလောက = တစ်ပါးသောလောက - ဟူရာ၌ အမြဲမုချအားဖြင့် ဤလောက တစ်ပါးသောလောကဟု ယူရသော လောကဟူ၍ မရှိပေ။ နတ်လောက စသော တစ်ပါးသောလောကကို ထောက်လျှင် လူ့လောကသည် ဣဓလောက = ဤလောက ဖြစ်၏။ တစ်ပါးသော လူ့လောကကို ထောက်လျှင် နတ်လောကသည် ဣဓလောက = ဤလောက ဖြစ်ပြန်၏။
依上述义注、复注所作的界定，‘此世’是这个世界，‘他世’是另一个世界；但并没有一个无论何时都必定叫作此世或他世的固定世界。若以天界等另一世界为参照，人间便是此世；若以另一个人间为参照，天界又成为此世。
တစ်ခြားသော စကြာဝဠာကို ထောက်လျှင် ဤစကြာဝဠာသည် ဣဓလောက = ဤလောက ဖြစ်၏၊ တစ်ဖန် တစ်ခြားသော စကြာဝဠာကို ထောက်လျှင် = တစ်ခြားသော စကြာဝဠာဘက်က ကြည့်လျှင် ဤစကြာဝဠာသည် ပရလောက = တစ်ပါးသောလောက ဖြစ်ပြန်၏။ ထိုကြောင့် ဣဓလောက = ဤလောကဟူသော အမည် ပရ လောက = တမလွန်လောကဟူသော အမည် တစ်ပါးသောလောကဟူသော အမည်သည် အချင်းချင်းထောက်၍ ရအပ်သော အမည်တည်း။ (ဤမှာဘက်ကမ်းနှင့် ထိုမှာဘက်ကမ်းကဲ့သို့ မှတ်ပါ။)
若以另一个轮围世界为参照，这个轮围世界就是此世；反过来，从另一个轮围世界那边来看，这个轮围世界又成为他世。因此，‘此世’、‘他世’或‘另一个世界’都是互相参照而成立的名称，应当把它理解成如同此岸与彼岸。