应如何观照特相、作用、现起与近因
《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版
特相等四法篇 · 原书第 1–10 页 · 83 个翻译单元
本页并入了原书的相邻小节：应如何观照特相、作用、现起与近因。
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 1 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
“礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者。”
လက္ခဏ - ရသ - ပစ္စုပဋ္ဌာန် - ပဒဋ္ဌာန်တို့ကို ရှုသင့်ပုံ
应如何观照特相、作用、现起与近因
ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်ကျင့်စဥ်
法随观念处的修习
ဣဓ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခု ---- ၁။ ဣတိ ရူပံ၊ ဣတိ ရူပဿ သမုဒယော၊ ဣတိ ရူပဿ အတ္ထင်္ဂမော။
“诸比丘，于此，比丘……一、观知：‘这是色，这是色之集起，这是色之灭去。’”
၂။ ဣတိ ဝေဒနာ၊ ဣတိ ဝေဒနာယ သမုဒယော၊ ဣတိ ဝေဒနာယ အတ္ထင်္ဂမော။
“二、观知：‘这是受，这是受之集起，这是受之灭去。’”
၃။ ဣတိ သညာ၊ ဣတိ သညာယ သမုဒယော၊ ဣတိ သညာယ အတ္ထင်္ဂမော။
“三、观知：‘这是想，这是想之集起，这是想之灭去。’”
၄။ ဣတိ သင်္ခါရာ၊ ဣတိ သင်္ခါရာနံ သမုဒယော၊ ဣတိ သင်္ခါရာနံ အတ္ထင်္ဂမော။
“四、观知：‘这些是诸行，这是诸行之集起，这是诸行之灭去。’”
၅။ ဣတိ ဝိညာဏံ၊ ဣတိ ဝိညာဏဿ သမုဒယော၊ ဣတိ ဝိညာဏဿ အတ္ထင်္ဂမော။ (ဒီ-၂-၂၃၉။) = ရဟန်းတို့ …ဤ သာသနာတော်၌ ယောဂါဝစရ ရဟန်းတော်သည် --- ၁။ (က) ဤကား ရုပ်တရားတည်း၊ ( ခ ) ဤကား ရုပ်တရား၏ ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောတည်း၊ ( ဂ ) ဤကား ရုပ်တရား၏ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောတည်း။
“五、观知：‘这是识，这是识之集起，这是识之灭去。’”（《长部》2-239。）也就是说：诸比丘，在此教法中，瑜伽行比丘——一、（甲）观知：“这是色法”；（乙）“这是色法生起之因及其生起”；（丙）“这是色法灭去之因及其灭去”。
၂။ (က) ဤကား ဝေဒနာတရားတည်း၊ ( ခ ) ဤကား ဝေဒနာတရား၏ ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောတည်း၊ ( ဂ ) ဤကား ဝေဒနာတရား၏ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောတည်း။
二、（甲）观知：“这是受法”；（乙）“这是受法生起之因及其生起”；（丙）“这是受法灭去之因及其灭去”。
၃။ (က) ဤကား သညာတရားတည်း၊ ( ခ ) ဤကား သညာတရား၏ ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောတည်း၊ ( ဂ ) ဤကား သညာတရား၏ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောတည်း။
三、（甲）观知：“这是想法”；（乙）“这是想法生起之因及其生起”；（丙）“这是想法灭去之因及其灭去”。
၄။ (က) ဤကား သင်္ခါရ (စေတသိက်သင်္ခါရ) တရားတို့တည်း၊ ( ခ ) ဤကား သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောတည်း၊ ( ဂ ) ဤကား သင်္ခါရတရားတို့၏ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောတည်း။
四、（甲）观知：“这些是行法〔心所行〕”；（乙）“这是诸行法生起之因及其生起”；（丙）“这是诸行法灭去之因及其灭去”。
၅။ (က) ဤကား ဝိညာဏ် (အသိစိတ်ဝိညာဏ်) တရားတည်း၊ ( ခ ) ဤကား ဝိညာဏ်တရား၏ ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောတည်း၊ ( ဂ )ဤကား ဝိညာဏ်တရား၏ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောတည်း။
五、（甲）观知：“这是识法〔认知之心〕”；（乙）“这是识法生起之因及其生起”；（丙）“这是识法灭去之因及其灭去”。
ဤသို့လျှင် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ (၅) ပါးတည်းဟူသော ဓမ္မသဘောတရားတို့၌ ဓမ္မသဘောတရားဟု အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏။ (ဒီ-၂-၂၃၉။ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန် ဓမ္မာနုပဿနာ ခန္ဓပဗ္ဗ။) ဤအထက်ပါ သတိပဋ္ဌာန်ကျင့်စဥ် ဒေသနာတော်၌ --- ၁။ ဣတိ ရူပံ = ဤကား ရုပ်တရားတည်း။
如是，他于名为五取蕴的诸法中，反复随观法而住。（《长部》2-239，《大念处经·法随观·蕴品》。）在上述念处修习的教说中：一、ဣတိ ရူပံ，意为“这是色法”。
၂။ ဣတိ ဝေဒနာ = ဤကား ဝေဒနာတရားတည်း။
二、ဣတိ ဝေဒနာ，意为“这是受法”。
၃။ ဣတိ သညာ = ဤကား သညာတရားတည်း။
三、ဣတိ သညာ，意为“这是想法”。
原书第 2 页
၄။ ဣတိ သင်္ခါရာ = ဤကား သင်္ခါရတရားတို့တည်း။
四、ဣတိ သင်္ခါရာ，意为“这些是行法”。
၅။ ဣတိ ဝိညာဏံ= ဤကား ဝိညာဏ်တရားတည်း။
五、ဣတိ ဝိညာဏံ，意为“这是识法”。
ဤသို့ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ (၅)ပါးတည်းဟူသော ဓမ္မသဘောတရားတို့၌ ဓမ္မသဘောတရားဟု အဖန်ဖန် အထပ်- ထပ် ရှုပွားသုံးသပ်၍နေရန် ယောဂါဝစရ ရဟန်းတော်အား ဘုရားရှင်သည် ညွှန်ကြားထားတော်မူ၏။
佛陀如此教导瑜伽行比丘：应于名为五取蕴的诸法中，反复随观、审察诸法而住。
ယင်း ညွှန်ကြားတော်မူချက်၏ ဆိုလိုရင်း အနက်သဘောတရားကို အဋ္ဌကထာ-ဋီကာတို့က အောက်ပါ အတိုင်း ဖွင့်ဆိုထားတော်မူကြ၏။ --- တတ္ထ ဣတိ ရူပန္တိ ဣဒံ ရူပံ၊ ဧတ္တကံ ရူပံ၊ ဣတော ဥဒ္ဓံ ရူပံ နတ္ထီတိ ရုပ္ပနသဘာဝဉ္စေဝ ဘူတုပါဒါယဘေ- ဒဉ္စ အာဒိံ ကတွာ လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနဝသေန အနဝသေသရူပပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော။ ပ ။
义注与复注对这项“其中，‘这是色’意谓：这是色，色仅止于此，此外更无色。从变坏之性，以及四大种、所造色的差别等开始，依特相、作用、现起、近因，宣说无余摄取一切色。……”
ဣတိ ဝေဒနာတိအာဒီသုပိ အယံ ဝေဒနာ၊ ဧတ္တကာ ဝေဒနာ၊ ဣတော ဥဒ္ဓံ ဝေဒနာ နတ္ထိ။ အယံ သညာ။ ဣမေ သင်္ခါရာ။ ဣဒံ ဝိညာဏံ၊ ဧတ္တကံ ဝိညာဏံ၊ ဣတော ဥဒ္ဓံ ဝိညာဏံ နတ္ထီတိ ဝေဒယိတ-သဉ္ဇာ- နန-အဘိသင်္ခရဏ-ဝိဇာနနသဘာဝဉ္စေဝ သုခါဒိ-ရူပသညာဒိ-ဖဿာဒိ-စက္ခုဝိညာဏာဒိဘေဒဉ္စ အာဒိံ ကတွာ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန-ပဒဋ္ဌာနဝသေန အနဝသေသဝေဒနာ-သညာ-သင်္ခါရ-ဝိညာဏပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော။
“‘这是受’等也同样：这是受，受仅止于此，此外更无受；这是想；这些是行；这是识，识仅止于此，此外更无识。从领受、标记、造作、识知的自性，以及乐等、色想等、触等、眼识等差别开始，依特相、作用、现起、近因，宣说无余摄取受、想、行、识。”
(ဒီ-ဋ္ဌ-၂-၅၃။ သံ-ဋ္ဌ-၂-၄၄-၄၅။)
缅文出处原串：“(ဒီ-ဋ္ဌ-၂-၅၃။ သံ-ဋ္ဌ-၂-၄၄-၄၅။)”（《长部义注》2-53；《相应部义注》2-44—45。）
လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန- ပဒဋ္ဌာနဝသေနာတိ ကက္ခဠာဒိလက္ခဏဝသေန၊ သန္ဓာရဏာဒိရသဝသေန၊ သမ္ပဋိစ္ဆနာဒိပစ္စုပဋ္ဌာနဝသေန၊ ဘူတတ္တယာဒိပဒဋ္ဌာနဝသေန စ။ (သံ-ဋီ-၂-၅၈။) အမေး --- ဘုရားရှင်သည် --- ဤကား ရုပ်တရားတည်း။ ဤကား ဝေဒနာတရားတည်း။ ဤကား သညာ တရားတည်း။ ဤကား သင်္ခါရတရားတို့တည်း။ ဤကား ဝိညာဏ်တရားတည်းဟု ဤဥပါဒါနက္ခန္ဓာ (၅) ပါးတို့၌ အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုပွားသုံးသပ်၍ နေထိုင်ရန် ယောဂါဝစရ ရဟန်းတော်အား ညွှန်ကြားထားတော်မူ၏။
“所谓‘依特相、作用、现起、近因’，是指依坚硬等特相、支持等作用、领受等现起，以及其余三大种等近因。”问：佛陀教导瑜伽行比丘，应在这五取蕴中反复随观、审察而住：“这是色法；这是受法；这是想法；这些是行法；这是识法。”
ဤသို့ ညွှန်ကြားတော်မူရာဝယ် ယောဂါဝစရ ရဟန်းတော်သည် ယင်းဥပါဒါနက္ခန္ဓာ (၅) ပါးတို့ကို မည်သို့မည်ပုံ သိရမည်နည်း သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့် ရှုရမည်နည်းဟု မေးရန်ရှိ၏။
既有这样的教导，便可问：瑜伽行比丘应当如何了知这五取蕴？又应如何以正见智观照它们？
အဖြေ --- အဖြေမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။
答：答案如下。
၁။ ဤကား ရုပ်တရားတည်း၊ ရုပ်တရားကား ဤမျှသာတည်း၊ ဤထက် အပိုအလွန်မရှိဟု အအေးအပူ စသော အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ရှေးရှေး ဖြစ်ပေါ်သွားသော ရုပ်သန္တတိ = ဖြစ်စဥ်နှင့် မတူသော နောက်နောက်သော ရုပ်သန္တတိ = ဖြစ်စဥ်၏ ပုံစံအမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲ၍ ဖြစ်မှုဟူသော ရုပ္ပနသဘာဝ = ဖောက်ပြန်ခြင်းသဘောကိုလည်း ကောင်း၊ ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်တည်းဟူသော ထူးထွေကွဲပြားသော (၂၈)မျိုးသော ရုပ်ကိုလည်းကောင်း အစပြု၍ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်စင်အောင် ရုပ်တရားကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူခြင်း သိမ်းဆည်းခြင်းကို ဟောတော်မူလိုရင်း ဖြစ်သည်။ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်အားဖြင့် ရုပ်အားလုံးကို ကုန်စင်အောင် သိရမည်၊ သိအောင် ရှုရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
一、应以智分别、摄取：“这是色法；色法仅止于此，此外更无色法。”这要从以下两方面开始：其一，由冷、热等因缘，使后起色相续异于先前色相续而以种种形态变异的变坏之性；其二，四大种与所造色等二十八种不同色法。如此依特相、作用、现起、近因，无余而彻底地摄取一切色法。也就是说，应依这四法彻底了知、观见所有色法。
ဤကား ဝေဒနာတရားတည်း စသည်တို့၌လည်း --- ၂။ ဤကား ဝေဒနာတရားတည်း၊ ဝေဒနာတရားကား ဤမျှသာတည်း၊ ဤထက် အပိုအလွန် ဝေဒနာမည် သည် မရှိ။
“这是受法”等也同样：二、应观知“这是受法；受法仅止于此，此外更无所谓受法”。
၃။ ဤကား သညာတရားတည်း။ ပ ။
三、应观知：“这是想法。”余文类推。
၄။ ဤသည်တို့ကား သင်္ခါရတရားတို့တည်း။ ပ ။
四、应观知：“这些是行法。”余文类推。
原书第 3 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း ၅။ ဤကား ဝိညာဏ်တရားတည်း၊ ဝိညာဏ်တရားသည် ဤမျှသာတည်း၊ ဤထက်အပိုအလွန် ဝိညာဏ်တရား မည်သည် မရှိဟု --- ၂။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ အာရုံ၏ အရသာကို ခံစားမှုသဘော၊ ၃။ သညာက္ခန္ဓာ၏ အာရုံကို အမှတ်ပြု၍ သိမှုသဘော၊ ၄။ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၏ မိမိအကြောင်းတရားတို့သည် အညီအညွတ် ပြီးစေအပ်သော အကျိုးတရားကို ဖြစ်ပေါ် လာအောင် ပြုပြင်တတ် ပြီးစေတတ်သောသဘော၊ ၅။ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ အာရုံကို ပိုင်းခြားယူတတ်မှု သိမှုသဘောကိုလည်းကောင်း၊ ၂။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ သုခဝေဒနာ စသည်ဖြင့် ကွဲပြားမှု၊ ၃။ သညာက္ခန္ဓာ၏ ရူပသညာ စသည်ဖြင့် ကွဲပြားမှု၊ ၄။ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၏ ဖဿ စေတနာ စသည်ဖြင့် ကွဲပြားမှု၊ ၅။ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ စက္ခုဝိညာဏ် စသည်ဖြင့် ကွဲပြားမှုကိုလည်းကောင်း --- အစပြု၍ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်စင်အောင် ဝေဒနာ
五、应观知：“这是识法；识法仅止于此，此外更无所谓识法。”从以下各项开始：二、受蕴领受所缘之味的自性；三、想蕴标记、认知所缘的自性；四、行蕴把诸因共同促成的果法造作完成、令其生起的自性；五、识蕴分别、认知所缘的自性。又从各蕴的差别开始：二、受蕴有乐受等差别；三、想蕴有色想等差别；四、行蕴有触、思等差别；五、识蕴有眼识等差别。由此依特相、作用、现起、近因，无余而彻底地摄取受——
-သညာ-သင်္ခါရ-ဝိညာဏ်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူခြင်း သိမ်းဆည်းခြင်းကို ဟောတော်မူလိုရင်း ဖြစ်သည်။
——想、行、识，以智分别而摄取它们；这正是教说的意旨。
လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်အားဖြင့် ဝေဒနာ-သညာ-သင်္ခါရ-ဝိညာဏ်တရားအားလုံးကို အကြွင်းအကျန် မရှိ ကုန်စင်အောင်သိရမည် သိအောင်ရှုရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ (ဒီ-ဋ္ဌ-၂-၅၃။ သံ-ဋ္ဌ-၂-၄၄-၄၅။) အထက်ပါ အဋ္ဌကထာများ၌ --- အနဝသေသရူပပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော။ ပ ။ အနဝသေသဝေဒနာသညာ သင်္ခါရဝိညာဏပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော --- ဟူသော စကားများကို သတိပြုပါ။ ရုပ်-ဝေဒနာ-သညာ-သင်္ခါရ-ဝိညာဏ် ဟူသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ (၅)ပါးတို့ကို အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်စင်အောင် လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်အားဖြင့် သိမ်းဆည်းရန် ညွှန်ကြားထားတော်မူ၏။
也就是说，应依特相、作用、现起、近因，无余而彻底地了知、观见所有受、想、行、识法。（《长部义注》2-53；《相应部义注》2-44—45。）请注意上述义注中的话：“အနဝသေသရူပပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော。 ပ ။ အနဝသေသဝေဒနာသညာ သင်္ခါရဝိညာဏပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော”——“宣说无余摄取色……宣说无余摄取受、想、行、识。”佛陀指示，应依特相、作用、现起、近因，无余而彻底地摄取色、受、想、行、识这五取蕴。
၁။ ရုပ်တရား တစ်လုံးလောက်ကိုသာ၊ သို့မဟုတ် ၂။ နာမ်တရား တစ်လုံးလောက်ကိုသာ၊ သို့မဟုတ် ၃။ ရုပ်တရားဘက်ကလည်း တစ်လုံးလောက်၊ နာမ်တရားဘက်ကလည်း တစ်လုံးလောက်ကိုသာ --- လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်အားဖြင့် သိမ်းဆည်းရမည် ဟူ၍ကား မညွှန်ကြားပေ။ အနဝသေသ ရုပ်-ဝေဒနာ-သညာ-သင်္ခါရ-ဝိညာဏ်တို့ကို အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်စင်အောင် သိမ်းဆည်းရမည် ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူရမည် ဟူ၍သာ ညွှန်ကြားထားတော်မူ၏။ ထိုကြောင့် ရုပ်ဓာတ် တစ်လုံးလောက်ကို ရှုလျှင်၊ သို့မဟုတ် နာမ်ဓာတ် တစ်လုံးလောက်ကို ရှုလျှင်၊ သို့မဟုတ် ရုပ်ဓာတ်ဘက်ကလည်း တစ်လုံးလောက်၊ နာမ်ဓာတ်ဘက်- ကလည်း တစ်လုံးလောက်ကို ရှုလျှင် ကိစ္စပြီးနိုင်သည် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်ဟူသော အဆိုအမိန့်များမှာ ဒေသနာမျဥ်းကြောင်းမှ တိမ်းစောင်းချွတ်ချော်နေသော အယူအဆတို့သာ ဖြစ်ကြသည်ဟု မှတ်သားနာယူလေ- ရာသည်။
教法并没有指示：一、只摄取一个色法；或二、只摄取一个名法；或三、在色法与名法两边各摄取一个法，并依特相、作用、现起、近因观照。它只指示，应无余而彻底地摄取色、受、想、行、识，并以智分别。因此，若有人主张只观一个色界，或只观一个名界，或在色与名两边各观一个界，便可以完成修行、到达涅槃，应知这些都只是偏离佛陀教说轨道的见解。
အထက်ပါ ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၏ ညွှန်ကြားတော်မူချက်နှင့်အညီ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သူ- မြတ်သည် --- ၁။ ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်ဟူသော ရုပ် (၂၈)ပါးကိုလည်းကောင်း၊ ပထဝီ-အာပေါ-တေဇော-ဝါယော စသော ရုပ်တရား တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ၏ ဆိုင်ရာ ဆိုင်ရာ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်ကိုလည်းကောင်း၊
依照上述巴利圣典、义注与复注的指示，贤善的瑜伽行者应当观见：一、四大种与所造色等二十八种色法，以及地、水、火、风等每一种色法各自的特相、作用、现起、近因；
原书第 4 页
၂။ သုခဝေဒနာ၊ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ သောမနဿဝေဒနာ၊ ဒေါမနဿဝေဒနာ၊ ဥပေက္ခာဝေဒနာကိုလည်းကောင်း၊ ယင်းဝေဒနာ အသီးအသီး၏ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်ကိုလည်းကောင်း၊ ၃။ ရူပသညာ၊ သဒ္ဒသညာ၊ ဂန္ဓသညာ၊ ရသသညာ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗသညာ၊ ဓမ္ဓသညာဟူသော သညာအပြားကို လည်းကောင်း၊ ယင်းသညာ အသီးအသီး၏ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်ကိုလည်းကောင်း၊ ၄။ ဖဿ-စေတနာ-ဧကဂ္ဂတာ-ဇီဝိတ-မနသိကာရ စသော သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၌ အကျုံးဝင်သော စေတသိက် အ- လုံး (၅ဝ)ကိုလည်းကောင်း၊ ယင်းစေတသိက် အသီးအသီး၏ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်ကိုလည်း ကောင်း၊ ၅။ စက္ခုဝိညာဏ်၊ သောတဝိညာဏ်၊ ဃာနဝိညာဏ်၊ ဇိဝှါဝိညာဏ်၊ ကာယဝိညာဏ်၊ မနောဝိညာဏ်ဟူသော ဝိညာဏ်အပြားကိုလည်းကောင်း၊ ယင်းအသီးအသီးသော ဝိညာဏ်၏ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်- ကိုလည်းကောင်း သိအောင် ရှုရမည်။
二、身乐受、身苦受、悦受、忧受、舍受，以及每一种受各自的特相、作用、现起、近因；三、色想、声想、香想、味想、触想、法想等各种想，以及每一种想各自的特相、作用、现起、近因；四、行蕴所摄的触、思、一境性、命根、作意等五十个心所，以及每一心所各自的特相、作用、现起、近因；五、眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意识等各种识，以及每一种识各自的特相、作用、现起、近因。
ဤအချက်ကိုကား တရားစစ် တရားမှန်ကို လိုလားတောင့်တလျက်ရှိသော အသင်သူတော်ကောင်းသည် ဦးထိပ်ထက်၌ သံမှိုနှက်သကဲ့သို့ စွဲမြဲစွာ မှတ်သား နာယူထားပါ။
渴求真实正法的贤善者，应把这一实修要点牢牢记住，犹如把铁钉钉入头顶一般。
မနှိုင်းယှဥ်သင့်ပါ
不可比肩
အရှင်သာရိပုတ္တမထေရ်အလောင်း ဖြစ်တော်မူသော ဥပတိဿပရိဗိုဇ်သည် အရှင်အဿဇိ မထေရ်မြတ် ထံမှ --- ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ --- စသော တရားဒေသနာ ဂါထာတစ်ခုကို ကြားနာရရုံမျှဖြင့် သောတာပတ္တိ- ဖိုလ်၌ တည်ခဲ့၏။ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလဒာန်အလောင်းဖြစ်တော်မူသော ကောလိတပရိဗိုဇ်သည်လည်း အရှင်သာရိ- ပုတ္တထံမှပင် ယင်း --- ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ --- စသော တရားဂါထာကိုပင် ကြားနာရ၍ သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်ခဲ့၏။ အရှင်ဗာဟိယဒါရုစိရိယ အလောင်းလျာသည်လည်း ဘုရားရှင်ထံမှ (ရှေး နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းတွင် တင်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း) ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ --- ကျင့်စဥ် အကျဥ်းချုပ်ကို နာကြားရရုံမျှဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ်၌ တည်တော် မူခဲ့၏။
未来成为舍利弗长老的优波提沙游方者，只从阿说示长老处听到以“ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ”开头的一偈，便证得入流果。未来成为大目犍连长老的拘利多游方者，也从舍利弗处听到同一偈，便证得入流果。未来的巴希亚·达鲁奇利亚，也只从佛陀处听到前面名业处篇已经说明的“于所见唯是所见”等简要修法，便证得阿罗汉果。
ဤအရှင်မြတ်ကြီးတို့သည် အဘယ်မှာလျှင် ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို အသေးစိတ် ရှုပွားသုံးသပ်ဖို့ရန် အချိန်ရရှိနိုင်ပါအံ့နည်း၊ အဘယ်မှာလျှင် ရုပ်တရား နာမ်တရားတိုင်းကို လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်အားဖြင့် တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ သိမ်းဆည်း ရှုပွားဖို့ရန် အချိန်ရနိုင်ပါအံ့နည်းဟု မေးမြန်းကြပြန်၏၊ ဆင်ခြေပေးကြပြန်၏။
于是有人发问、辩解说：“这些尊者哪有时间详细观照色法与名法？又哪有时间依特相、作用、现起、近因，逐一摄取、观照每一个色法与名法？”
ဤအချက်နှင့် ပတ်သက်၍ အသင်သူတော်ကောင်းသည်လည်း သံသယမကင်း ရှိနေသေးသည် ဖြစ်ငြားအံ့၊ အောက်ပါ စကားရပ်များကို ဖတ်ရှုကြည့်ပါ။
贤善者若对此仍未完全释疑，请读下面的文字。
စတဿောပိ စေတာ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဒွီသု ဌာနေသု ပဘေဒံ ဂစ္ဆန္တိ သေက္ခဘူမိယဉ္စ အသေက္ခဘူမိယဉ္စ။
“这四种无碍解在两种境地中达到成熟：有学地与无学地。”
တတ္ထ အဂ္ဂသာဝကာနံ မဟာသာဝကာနဉ္စ အသေက္ခဘူမိယံ ပဘေဒဂတာ။ အာနန္ဒတ္ထေရ-စိတ္တဂဟပတိ ဓမ္မိကဥပါသက-ဥပါလိဂဟပတိ-ခုဇ္ဇုတ္တရာဥပါသိကာဒီနံ သေက္ခဘူမိယံ။ ဧဝံ ဒွီသု ဘူမီသု ပဘေဒံ ဂစ္ဆန္တိယောပိ စေတာ အဓိဂမေန ပရိယတ္တိယာ သဝနေန ပရိပုစ္ဆာယ ပုဗ္ဗယောဂေန စာတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဝိသဒါ ဟောန္တိ။ ပ ။ ပုဗ္ဗယောဂေါ နာမ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ သာသနေ ဂတပစ္စာဂတိကဘာဝေန ယာဝ အနုလောမံ ဂေါတြဘုသမီပံ၊ တာဝ ဝိပဿနာနုယောဂေါ။ ပ ။
“其中，上首声闻与大声闻的无碍解在无学地成熟；阿难长老、质多居士、Dhammika 优婆塞、优波离居士、久寿多罗优婆夷等人的无碍解则在有学地成熟。虽在这两地成熟，这四无碍解仍由五种方式而清净：证悟、教理学习、听闻、问询与宿修。……所谓宿修，是指在过去诸佛的教法中，修习往返业处行持，由随顺智直至接近种姓智而修习毗婆舍那。……”
တတ္ထ ဗုဒ္ဓါ စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ ပုဗ္ဗယောဂဉ္စေဝ အဓိဂမဉ္စ နိဿာယ ပဋိသမ္ဘိဒါ ပါပုဏန္တိ။ သာဝကာ သဗ္ဗာနိပိ ဧတာနိ ကာရဏာနိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၇၂။)
“其中，佛陀与独觉佛依宿修与证悟而到达无碍解；声闻则依所有这些因而到达无碍解。”（《清净道论》2-72。）
原书第 5 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း ယာဝ အနုလောမဂေါတြဘုသမီပန္တိ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏမာဟ။ တဥှိ တေသံ သမီပပ္ပဝတ္တံ။
“‘直至随顺智、接近种姓智’是说行舍智，因为它在二者近处转起。”
(မဟာဋီ-၂-၈၄။)
缅文出处原串：“(မဟာဋီ-၂-၈၄။)”（《大复注》2-84。）
အရှင်သာရိပုတ္တရာ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလဒာန်တို့ကဲ့သို့သော အဂ္ဂသာဝကတို့သည် အဂ္ဂသာဝကဗောဓိဉာဏ်ကို ရရှိရေးအတွက် အဂ္ဂသာဝကအလောင်းလျာဘဝဖြင့် တစ်သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်းတို့ ကာလပတ်လုံး ပါရမီတော် များကို ဖြည့်ကျင့် ဆည်းပူးတော်မူခဲ့ရ၏။ အရှင်ဗာဟိယဒါရုစိရိယအလောင်းလျာသည်လည်း ခိပ္ပါဘိည ဧတဒဂ် ဘွဲ့ထူးကို ရရှိသည့် မဟာသာဝကတစ်ဦး ဖြစ်ရေးအတွက် ကမ္ဘာတစ်သိန်းတို့ ကာလပတ်လုံး ပါရမီတော်များကို ဖြည့်ကျင့် ဆည်းပူးတော်မူခဲ့ရ၏။ ဤအရှင်မြတ်ကြီးတို့ကား ဤဂေါတမဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်တွင်း၌ ပဋိ- သမ္ဘိဒါ လေးပါးကို ရရှိတော်မူကြသည့် ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ ရဟန္တာအရှင်မြတ်ကြီးတို့ ဖြစ်ကြ၏။
舍利弗、摩诃目犍连等上首声闻，为了获得上首声闻菩提智，身为上首声闻菩萨，历经一阿僧祇又十万大劫圆满波罗蜜。未来的巴希亚·达鲁奇利亚，为了成为以速通达为第一的大声闻，也历经十万大劫圆满波罗蜜。这些尊者在乔达摩佛的教法中，都是获得四无碍解的无碍解阿罗汉。
ဤ ပဋိသမ္ဘိဒါ လေးပါးတို့သည်ကား သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော အောက်မဂ် အောက်ဖိုလ်တို့ဖြင့် ထုံမွမ်းထားအပ်သော စိတ်အစဥ်ဟူသော သေက္ခဘုံ၌လည်းကောင်း၊ အသေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော အရ- ဟတ္တမဂ် အရဟတ္တဖိုလ်တို့ဖြင့် ထုံမွမ်းထားအပ်သော စိတ်အစဥ်ဟူသော အသေက္ခဘုံ၌လည်းကောင်း ဤနှစ်မျိုး- သော ဘုံဌာနတို့၌ ထိုထို အထူးအပြားကို အဟုတ်အမှန်သိခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်သည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိကြကုန်၏။
四无碍解能够在两种境地中达到如实了知种种差别的成熟：一是属于有学者、其心相续由四道与下三果熏习的有学地；二是属于无学者、其心相续由阿罗汉道与阿罗汉果熏习的无学地。
ထိုနှစ်ပါးသော အရာတို့တွင် အဂ္ဂသာဝကတို့၏လည်းကောင်း၊ မဟာသာဝကတို့၏လည်းကောင်း ပဋိ- သမ္ဘိဒါဉာဏ်တို့သည် အသေက္ခဘုံ၌ ထိုထို အထူးအပြားကို အဟုတ်အမှန် သိခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်သည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိကြကုန်၏ = ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ဆိုက်ရောက်တော်မူသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် လေးပါး- တို့ကိုလည်း ရရှိတော်မူကြ၏။
在这两者中，上首声闻与大声闻的无碍解智在无学地达到如实了知种种差别的成熟；也就是说，他们证得阿罗汉的同时，也获得四无碍解智。
အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်မြတ်၊ စိတ္တသူကြွယ်၊ ဓမ္မိကဥပါသကာ၊ ဥပါလိသူကြွယ်၊ ခုဇ္ဇုတ္တရာဥပါသိကာမ --- အစရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်တို့သည်ကား သေက္ခဘုံ၌ ထိုထို ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိရမည့် ထိုထို အထူးအပြားကို အဟုတ်အမှန် သိခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်သည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိကြကုန်၏။
阿难长老、质多居士、Dhammika 优婆塞、优波离居士、久寿多罗优婆夷等人的无碍解智，则在有学地达到如实了知各种应由无碍解智通达之差别的成熟。
〔အရှင်အာနန္ဒာ မထေရ်မြတ်သည် သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်တို့ကို ရရှိတော်မူသောအခါ ပဋိသ- မ္ဘိဒါဉာဏ် လေးပါးတို့ကိုပါ ရရှိတော်မူ၏။ စိတ္တသူကြွယ် ဓမ္မိကဥပါသကာကြီးတို့သည် အနာဂါမိမဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်- ဉာဏ်ကို ရရှိကြသောအခါ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် လေးပါးတို့ကိုပါ ရရှိသွားကြ၏။ ဥပါလိသူကြွယ်နှင့် ခုဇ္ဇုတ္တရာ ဥပါသိကာမတို့သည်လည်း သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ကို ရရှိသောအခါ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်တို့ကိုပါ ရရှိ သွားကြ၏။〕 ဤသို့လျှင် သာဝကတို့သည် သေက္ခဘုံ၊ အသေက္ခဘုံ နှစ်မျိုးတို့၌ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် အထူးအပြားသို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြကုန်သော်လည်း ထိုပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်တို့သည် --- ၁။ အဓိဂမ = အရဟတ္တဖိုလ်လျှင် အဆုံးအပိုင်းအခြားရှိသော မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ကို ရရှိခြင်းကြောင့်လည်း- ကောင်း၊ ၂။ ပရိယတ္တိ = ဘုရားရှင်၏ ပရိယတ် တရားတော်ကို သင်ယူခြင်း ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈယ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊
〔阿难长老获得入流道智与果智时，也获得四无碍解智；质多居士与 Dhammika 优婆塞获得不来道智与果智时，也获得四无碍解智；优波离居士与久寿多罗优婆夷获得入流道智与果智时，也获得无碍解智。〕如是，声闻虽能在有学地与无学地到达无碍解智的成熟，这些无碍解智仍由以下五种因而清净：一、证悟（adhigama），即证得以阿罗汉果为究竟界限的道智与果智；二、教理学习（pariyatti），即学习、诵读佛陀的教理法；
၃။ သဝန = ထိုပါဠိတော်၏ အနက် အဋ္ဌကထာကို နာကြားခြင်းကြောင့် သို့မဟုတ် တရားနာခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊ ၄။ ပရိပုစ္ဆာ = ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာစသည်တို့၌ ပဒတ္ထ = ပုဒ်နက်သဘောအားဖြင့် အသိခက်သောပုဒ်၊ အဓိပ္ပါယတ္ထ = အနက်အဓိပ္ပါယ်အားဖြင့် အသိခက်သော ပုဒ်တို့ကို မေးမြန်းလျှောက်ထားခြင်း ဆုံးဖြတ် ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ (ခန္ဓာ အာယတန ဓာတ် သစ္စာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် စသည်တို့နှင့်စပ်သော အနက်
三、听闻（savana），即听闻圣典的义注解释或听法；四、问询（paripucchā），即就圣典、义注等中依词义难解的词（padattha）与依旨趣难解的词（adhippāyattha）请问、求决断，也就是请问并决断与蕴、处、界、谛、缘起等有关的义理——
原书第 6 页
အဓိပ္ပါယ်တို့ကို မေးမြန်းလျှောက်ထားခြင်း ဆုံးဖြတ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊) ၅။ ပုဗ္ဗယောဂ = ရှေးရှေးဘုရားရှင်တို့၏ သာသနာတော်တွင်း၌ ဆွမ်းခံ အသွားအပြန်တို့၌ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဆောင်ခြင်း = ဂတပစ္စာဂတိကဝတ်ကို ဖြည့်ကျင့်လျက် အနုလောမဉာဏ် ဂေါတြဘုဉာဏ်တို့၏ အနီး- အပါး၌ဖြစ်သော မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ်၊ ပဋိသင်္ခါဉာဏ်၊ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်တိုင်အောင် ဝိပဿနာ ဘာ- ဝနာကို ပွားများ အားထုတ်ခဲ့ဖူးခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ --- ဤ (၅)မျိုးသော အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် စင်ကြယ်သန့်ရှင်းကုန်၏။ ထိုတွင် --- ၁။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဘုရားရှင်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ၂။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓ ဘုရားရှင်တို့သည်လည်းကောင်း --- ၁။ ပုဗ္ဗယောဂဟူသော ရှေးရှေး ဘုရားရှင်တို့၏ သာသနာတော်တွင်း၌ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်တိုင်အောင် ဝိပဿနာဘာဝနာကို ပွားများ အားထုတ်ခဲ့ဖူးခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ၂။ အဓိဂမဟူသော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် အရဟတ္တဖိုလ်ဉာဏ်ကို ရရှိတော်မူခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ---
——五、宿修（pubbayoga），即在过去诸佛的教法中修习往返业处行持，把毗婆舍那禅修培育至欲解脱智、审察智、行舍智；这些智生起于随顺智与种姓智附近。由于这五种因，无碍解智得以清净。其中，正自觉佛与独觉佛依两种因到达无碍解智：一、宿修，即在过去诸佛的教法中曾修习毗婆舍那直至行舍智；二、证悟，即获得阿罗汉道智与阿罗汉果智。
ဤ အကြောင်းတရား နှစ်မျိုးကို အမှီပြု၍ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်တို့သို့ ရောက်ရှိတော်မူကြကုန်၏။ သာဝက တို့သည်ကား အထက်တွင်ဖော်ပြထားသော ထိုအကြောင်းတရား (၅)ပါးလုံးတို့ကိုပင် အမှီပြု၍ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် တို့သို့ ရောက်ရှိသွားကြကုန်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၇၂။) ၁။ ဒုက္ခသစ္စာ၌ သိသောဉာဏ်သည် အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏၊ အကြောင်း၏အကျိုး၌ သိသောဉာဏ်သည် အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။
他们依这两种因到达无碍解智；声闻则依上述五种因全部到达无碍解智。（《清净道论》2-72。）一、了知苦谛的智称为义无碍解智；也就是了知因之果的智。
၂။ ဒုက္ခသစ္စာ၏အကြောင်း သမုဒယသစ္စာ၌ သိသောဉာဏ်သည် ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ အကြောင်း- တရား၌ သိသောဉာဏ်သည် ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်မည်၏။
二、了知苦谛之因——集谛——的智称为法无碍解智；也就是了知因法的智。
၃။ ထိုဒုက္ခသစ္စာ သမုဒယသစ္စာ အမည်ရသော အတ္ထ ဓမ္မ သဘာဝတရားတို့၌ အခေါ်အဝေါ် အသုံးအနှုန်းကို ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသော ဉာဏ်သည် အထူးသဖြင့် မာဂဓဘာသာစကား၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသော ဉာဏ်သည် နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။
三、善巧于苦谛与集谛等义、法之名称和用语，尤其善巧于摩揭陀语的智，称为词无碍解智。
၄။ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်၊ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်၊ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်တို့ကို တစ်ဖန်ပြန်၍သိသော ဉာဏ်သည် ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ (အဘိ-၂-၃ဝ၇-၃ဝ၈။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၇ဝ-၇၂။) အထက်တွင် တင်ပြထားသော အရှင်သာရိပုတ္တရာ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလဒာန် အရှင်ဗာဟိယဒါရုစိရိယ မထေရ်မြတ်ကြီးတို့ကား အရဟတ္တမဂ် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်တော်မူသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ပဋိသမ္ဘိဒါ ဉာဏ်တို့ကိုပါ တစ်ပါတည်း ရရှိတော်မူကြသော သူတော်ကောင်းကြီးများ ဖြစ်တော်မူကြ၏။ ထိုကဲ့သို့သော အသိထူး ဉာဏ်ထူးကြီးများကို ရရှိတော်မူနိုင်ရန် အဂ္ဂသာဝကကြီး နှစ်ပါးတို့သည် တစ်သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်းတို့ ကာလ ပတ်လုံး၊ အရှင်ဗာဟိယဒါရုစိရိယ ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးသည် ကမ္ဘာတစ်သိန်းတို့ ကာလပတ်လုံး ရှေးရှေး ဘုရားရှင် တို့၏ သာသနာတော်တွင်း၌ အထက်တွင် တင်ပြထားသော အကြောင်းတရား အချို့တို့ကို ဖြည့်ကျင့် ဆည်းပူးတော်
四、能再了知义无碍解智、法无碍解智、词无碍解智的智，称为辩无碍解智。（《阿毗达磨》2-307—308；《清净道论》2-70—72。）上述舍利弗、摩诃目犍连与巴希亚·达鲁奇利亚尊者，都是在证得阿罗汉道果的同时获得无碍解智的人。为了获得这样的殊胜智与殊胜知见，两位上首声闻在过去诸佛的教法中，历经一阿僧祇又十万大劫；巴希亚尊者则历经十万大劫，培育、积集了上述若干因——
မူခဲ့ကြပြီး ဖြစ်တော်မူကြ၏။ ထိုအကြောင်းတရား (၅)ပါးတို့တွင် ဤ၌ အထူး အလေးဂရုပြု၍ ပြောဆိုလိုသော အကြောင်းတရားကား ပုဗ္ဗယောဂ ဟူသော အကြောင်းတရားပင် ဖြစ်၏။ ထိုအရှင်မြတ်ကြီးတို့သည် ရှေးရှေး ဘုရားရှင်တို့၏ သာသနာတော်တွင်း၌ အနုလောမဉာဏ် ဂေါတြဘုဉာဏ်တို့၏ အနီးအပါး၌ ဖြစ်လေ့ရှိသော သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သို့တိုင်အောင် သင်္ခါရတရားတို့ကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ကြိတ်ချေတော်မူခဲ့ဖူးကြ၏။ တစ်- နည်းအားဖြင့် ဆိုရသော် ---
——在这五因中，此处尤其要强调的是宿修。诸尊者过去曾在诸佛教法中，以毗婆舍那智彻底研观诸行法，直至通常生起于随顺智与种姓智附近的行舍智。换句话说——
原书第 7 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း ၁။ ဒုက္ခသစ္စာ အမည်ရသော --- အတိတ်-အနာဂတ်-ပစ္စုပ္ပန်-အဇ္ဈတ္တ-ဗဟိဒ္ဓ-သြဠာရိက-သုခုမ-ဟီန-ပဏီတ- ဒူရ-သန္တိကဟူသော (၁၁)မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် တည်နေသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ (၅)ပါးတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူခဲ့ဖူး၏၊ သိခဲ့ဖူး၏၊ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်အားဖြင့် ယင်းတရားများကို ဉာဏ်ဖြင့် ကြိတ်ချေ- ခဲ့ဖူး၏၊ နင်းနယ်ခဲ့ဖူး၏။
一、他们曾以智分别、了知名为苦谛的五取蕴；这些五取蕴以过去、未来、现在、内、外、粗、细、劣、胜、远、近十一种情形存在。他们曾依特相、作用、现起、近因，以智彻底研观、反复锻炼这些法。
၂။ သမုဒယသစ္စာ အမည်ရသော -- ကြောင်း-ကျိုးဆက်နွယ်မှု = ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရားတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူခဲ့ဖူး၏၊ သိခဲ့ဖူး၏၊ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်အားဖြင့် ယင်းပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါရပ်တို့ကို ဉာဏ် ဖြင့် ကြိတ်ချေခဲ့ဖူး၏၊ နင်းနယ်ခဲ့ဖူး၏။
二、他们曾以智分别、了知名为集谛的因果关系，即缘起法；也曾依特相、作用、现起、近因，以智彻底研观、反复锻炼缘起诸支。
၃။ ဒုက္ခသစ္စာ သမုဒယသစ္စာ အမည်ရသော -- ယင်းသင်္ခါရတရားတို့ကို လက္ခဏာရေးသုံးတန်တင်ကာ ဝိပ- ဿနာဉာဏ်ဖြင့် ကြိတ်ချေခဲ့ဖူး၏၊ နင်းနယ်ခဲ့ဖူး၏၊ ယင်းသင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စအခြင်းအရာ ဒုက္ခအခြင်းအရာ အနတ္တအခြင်းအရာကို ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်ခဲ့ဖူး၏၊ သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စအခြင်းအရာ ဒုက္ခအခြင်းအရာ အနတ္တအခြင်းအရာကို လျစ်လျူရှုနိုင်သော ဥဒါသိန်- မူနိုင်သော သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သို့ ဆိုက်အောင် လုံ့လကြိုးကုတ် အားထုတ်ခဲ့ဖူး၏။
三、他们曾把名为苦谛与集谛的这些行法置于三相之下，以毗婆舍那智彻底研观、反复锻炼；曾以毗婆舍那正见智亲自现前、洞彻知见诸行法的无常、苦、无我；也曾精勤修习直至行舍智，能够对诸行法的无常、苦、无我保持中舍。
ဤအချက်တို့ကား ထိုသူတော်ကောင်းကြီးတို့၏ ပုဗ္ဗယောဂတည်း။ ထိုကြောင့် ထိုသူတော်ကောင်းကြီး တို့တွင် အဂ္ဂသာဝကကြီး နှစ်ဦးသားတို့သည် ဤဘဝဝယ် သောတာပန် မဖြစ်မီ အချိန်၌၊ အရှင်ဗာဟိယဒါရုစိ- ရိယသည် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ မဆိုက်မီ အချိန်၌ သင်္ခါရတရားတို့ကို လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန် နည်း- အားဖြင့် မကြိတ်ချေလိုက်ရသော်လည်း ကြိတ်ချေဖို့ရန် အချိန် မရလိုက်သော်လည်း ရှေးရှေး ဘုရားရှင်တို့၏ သာသနာတော်တွင်း၌ကား ယင်းသင်္ခါရတရားတို့ကို လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်နည်းအားဖြင့် ဉာဏ်ဖြင့် ကြိတ်ချေခဲ့ဖူးသည်သာ ဖြစ်ကုန်၏၊ နင်းနယ်ခဲ့ဖူးသည်သာ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုကဲ့သို့ ဉာဏ်ဖြင့် ကြိတ်ချေ နင်းနယ် ခဲ့ဖူးခြင်းသည်ပင်လျှင် သစ္စာလေးပါးကို ထွင်းဖောက်သိမြင်ရေး၌ အားကြီးသောမှီရာ ဥပနိဿယ အကြောင်းတရား တစ်ခု ဖြစ်လာရပေသည်။
这些就是诸贤圣的宿修。因此，两位上首声闻在此生证入流以前，巴希亚·达鲁奇利亚在证阿罗汉果以前，虽没有时间、也来不及再依特相、作用、现起、近因彻底研观诸行法，但他们在过去诸佛的教法中，确已如此以智彻底研观、反复锻炼过。这种既往的智修，正成为洞彻四谛的一项有力亲依止因。
ထိုကဲ့သို့ ပြည့်စုံလုံလောက်သော ပုဗ္ဗယောဂရှိပြီးသူ သူတော်ကောင်းကြီးများနှင့် အသင်သူတော်ကောင်း- သည် ပခုံးချင်းတက်၍ မယှဥ်ပြိုင်သင့်လှပေ။ အကယ်၍ ပခုံးချင်းယှဥ်ပြိုင်လိုသည် ဖြစ်အံ့၊ ထိုသူတို့သည်ပင် လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်အားဖြင့် ရုပ်-နာမ်တို့ကို မသိမ်းဆည်းဘဲ မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ကို ရသွားကြ၏၊ ငါသည်လည်းပဲ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်အားဖြင့် ရုပ်-နာမ်တို့ကို မသိမ်းဆည်းလျှင်လည်း မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ကို ရနိုင်သည်ဟု အထင်ရောက်ခဲ့သည် ဖြစ်အံ့၊ အရှင်သာရိပုတ္တရာ ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးတို့ သောတာပန် ဖြစ်တော်မူသွားကြသည့် တရားဂါထာလေးကို နာကြားကြည့်ပါ၊ သို့မဟုတ် ဖတ်ရှုကြည့်ပါ။
贤善者不应拿自己与具足如此宿修的贤圣并肩相比。若仍想与他们比肩，认为“他们未依特相、作用、现起、近因摄取色名，也获得了道、果、涅槃；我不这样摄取色名，也能获得道、果、涅槃”，那就请听一听或读一读令舍利弗尊者证入流的偈颂。
ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ၊ တေသံ ဟေတုံ တထာဂတော အာဟ။
“诸法从因生，如来说其因；”
တေသဉ္စ ယော နိရောဓော၊ ဧဝံ ဝါဒီ မဟာသမဏော။
“亦说彼之灭，大沙门如是说。”
၁။ အကြင် ဒုက္ခသစ္စာတရားတို့သည် သမုဒယသစ္စာတရားလျှင် အမွန်အစ ရှိကြကုန်၏၊ ထို ဒုက္ခသစ္စာတရား တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၂။ ထို ဒုက္ခသစ္စာတရားတို့၏ အကြောင်းရင်း သမုဒယသစ္စာတရားကိုလည်းကောင်း၊ ၃။ ထို ဒုက္ခသစ္စာ (သမုဒယသစ္စာ) တရားတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ ချုပ်ငြိမ်းကြောင်း နိရောဓသစ္စာတရားကိုလည်း- ကောင်း၊ ၄။ ထို နိရောဓသစ္စာ = နိဗ္ဗာန်သို့ ဆိုက်ရောက်ကြောင်း မဂ္ဂသစ္စာတရားကိုလည်းကောင်း ---
一、凡以集谛为本源的苦谛诸法；二、苦谛诸法的根源——集谛；三、苦谛〔与集谛〕诸法的止息处及止息之因——灭谛；四、到达灭谛即涅槃之道——道谛——
原书第 8 页
တထာဂတ အမည်ရတော်မူသော ဘုရားရှင်သည် ဤ သစ္စာလေးပါးတရားကို ဟောကြားတော်မူ၏။
——名为如来的佛陀，宣说了这四谛。
မဟာသမဏ အမည်ရတော်မူသော ရဟန်းမြတ် ဖြစ်တော်မူသော ဂေါတမ ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည် ဤကဲ့- သို့သော အယူဝါဒ ရှိတော်မူ၏။ (ဝိ-၃-၅၁။ ခု-၃-၂၇။) ဤအထက်ပါ တရားဂါထာ တစ်ပုဒ်ကို ကြားနာရရုံမျှဖြင့် အဂ္ဂသာဝကကြီး နှစ်ဦးတို့သည် သောတာပ- တ္တိဖိုလ်၌ တည်တော်မူခဲ့ကြ၏။ အသင်သူတော်ကောင်းသည်လည်းပဲ ဤအထက်ပါ ဂါထာဒေသနာတော်ကို ကြားနာရရုံမျှဖြင့် သို့မဟုတ် ဖတ်ရှုကြည့်ရရုံမျှဖြင့် သောတာပတ္တိမဂ် ဖိုလ်၌ တည်သည် မတည်သည်ကို မိမိကိုယ် ကို မိမိ ဆန်းစစ်ကြည့်ပါ၊ မေးမြန်းကြည့်ပါ။ အကယ်၍ သောတာပန် မဖြစ်ပါဟု အဖြေပေးနိုင်လျှင်ကား လက္ခဏ- ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်အားဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ကြိတ်ချေရမည်ဟူသော ကျမ်းဂန် အဆိုအမိန့် များကို ပြန်လည်၍ ဆန်းစစ်သင့်လှပေသည်။
名为“大沙门”的尊贵沙门、乔达摩佛陀，持有并宣说这样的教义。（《律藏》3-51；《小部》3-27。）两位上首声闻只听到上述一偈，便安住于入流果。贤善者也请省察、问问自己：只听到或读到这首法偈，自己是否已经安住于入流道果？若答案是“尚未成为入流者”，就很应该重新审察经典中所说“应依特相、作用、现起、近因，以智彻底研观诸行法”的教导。
တစ်ဖန် ရှေးနာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းတွင် ရှင်းလင်းတင်ပြထားခဲ့သော အရှင်ဗာဟိယဒါရုစိရိယ အလောင်းလျာ- အား ဘုရားရှင် ဟောကြားပေးတော်မူသည့် --- ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ --- ကျင့်စဥ်ကို နာကြားကြည့်ပါ၊ သို့မဟုတ် ဖတ်ရှုကြည့်ပါ။ ထိုတရားတော်ကို နာကြားပြီးသောအခါ သို့မဟုတ် ဖတ်ရှုပြီးသောအခါ မိမိသည်လည်းပဲ အရှင် ဗာဟိယဒါရုစိရိယကဲ့သို့ အရဟတ္တဖိုလ်၌ တည်-မတည်ကို မိမိကိုယ်ကို မိမိ မေးကြည့်ပါ။ အကယ်၍ --- အရ- ဟတ္တဖိုလ်၌ မတည်ပါ --- ဟု အဖြေထွက်ခဲ့လျှင်ကား အရှင်ဗာဟိယဒါရုစိရိယ မထေရ်မြတ်နှင့်ကား ပခုံးချင်း တက်၍ မယှဥ်ပြိုင်သင့်လှပေ။ သိတော်မူ မြင်တော်မူ၍ ဟောကြားထားတော်မူသော ဘုရားရှင်၏ တရားတော်၌ လည်းကောင်း၊ တရားတော်၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို သိလွယ်အောင် ဖွင့်ဆိုထားတော်မူကြသော အဋ္ဌကထာတို့ အပေါ်၌လည်းကောင်း တရားစစ်တရားမှန်ကို လိုလားတောင့်တလျက်ရှိသော အမျိုးကောင်းသား အမျိုးကောင်း
再者，请听一听或读一读佛陀为未来的巴希亚·达鲁奇利亚所说、前面名业处篇已经解释的“ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ”——“于所见唯是所见”——修法。听过或读过以后，请问问自己：是否也像巴希亚尊者一样安住于阿罗汉果？若答案是“尚未安住于阿罗汉果”，就不应与巴希亚长老并肩相比。凡渴求真实正法的善男子、善女人，对于佛陀亲证知见后所说的法，以及为使法义易于理解而作解释的诸义注，都应具足信赖之心与清净正直的作意——
သမီး မှန်သမျှသည် ယုံကြည်ကိုးစားသော စိတ်ထား ဖြူစင် ဖြောင့်စင်းသော မနသိကာရတရား ထင်ရှားရှိသင့်လှ ပေသည်။
——这些品质应当在心中鲜明而稳固。
လက္ခဏ - ရသ - ပစ္စုပဋ္ဌာန် - ပဒဋ္ဌာန် အဓိပ္ပါယ်
特相、作用、现起与近因的含义
လက္ခဏာဒီသု ဟိ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သဘာဝေါ ဝါ သာမညံ ဝါ လက္ခဏံ နာမ၊ ကိစ္စံ ဝါ သမ္ပတ္တိ ဝါ ရသော နာမ၊ ဥပဋ္ဌာနာကာရော ဝါ ဖလံ ဝါ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ နာမ။ အာသန္နကာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ နာမ။
“在特相等四法中，各法的自性或共性称为特相；职能或成就称为作用；显现方式或结果称为现起；最近之因称为近因。”
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁ဝ၅။)
缅文出处原串：“(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁ဝ၅။)”（《殊胜义注》1-105。）
၁။ လက္ခဏ --------- ဘာဝလက္ခဏာ သာမညလက္ခဏာဟု လက္ခဏာ နှစ်မျိုးရှိ၏။ အနိစ္စလက္ခဏာ ဒုက္ခလက္ခဏာ အနတ္တလက္ခဏာဟူသော လက္ခဏာ သုံးပါးတို့သည် သင်္ခါရတရားအားလုံးတို့နှင့် သက်ဆိုင်သောကြောင့် အများ- ဆိုင် သာမညလက္ခဏာ မည်၏။ ယင်းအများဆိုင် သာမညလက္ခဏာကား ဝိပဿနာပိုင်းနှင့်သာ သက်ဆိုင်သဖြင့် ဝိပဿနာပိုင်းသို့ ရောက်ရှိသောအခါ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်အောင် ရှုရမည် ဖြစ်၏။
一、特相——特相有两种：自性特相与共相。无常相、苦相、无我相这三相，因为与一切行法共通，所以称为普遍共有的共相。由于这三种共相只属于毗婆舍那阶段，瑜伽行者到了该阶段，才须以正见智亲自现前、洞彻观见。
ရုပ်တရားအားလုံးတို့၏ အပူအအေးစသော ဆန့်ကျင်ဘက် အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ရှေးကဖြစ်သွား- သော ရုပ်သန္တတိအစဥ်နှင့် မတူသော နောက်နောက်သော ရုပ်သန္တတိအစဥ်၏ ဖြစ်ခြင်းဟူသော ဖြစ်ပုံအခြင်း- အရာ မတူညီဘဲ ပုံစံအမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲ၍ဖြစ်ခြင်း = ရုပ္ပနလက္ခဏာသည် ရုပ်တရားအားလုံးတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော အများဆိုင် သာမညလက္ခဏာပင် ဖြစ်၏။ နာမ်တရားအားလုံးတို့၏လည်း မိမိတို့အာရုံပြုရာ ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အာရုံဘက်သို့ ညွတ်ကိုင်းရှိုင်းခြင်းသဘော = နမနလက္ခဏာသည်လည်း နာမ်တရားအားလုံးတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော
一切色法因冷、热等相反因缘，使后起色相续异于先前色相续，以种种不同形态变异；这种变坏相是一切色法共有的共相。一切名法都趋向各自所缘；这种趋向相也是一切名法共有的——
原书第 9 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း အများဆိုင် သာမညလက္ခဏာပင် ဖြစ်၏။ ဤရုပ်တရား နာမ်တရားတို့၏ ရုပ္ပနလက္ခဏာ၊ နမနလက္ခဏာဟူသော သာမညလက္ခဏာကား ဤ နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ပိုင်းနှင့် သက်ဆိုင်၏၊ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤ နာမရူပပရိ- စ္ဆေဒဉာဏ်ပိုင်း၌ပင် သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်အောင် ရှုရမည် ဖြစ်၏။
——共相。色法的变坏相与名法的趋向相这两种共相，属于名色分别智阶段；瑜伽行者就在这一阶段，以正见智亲自现前、洞彻观见它们。
ထိုထို ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့၏ အများနှင့် မဆက်ဆံသော မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်အမှတ် အသား သဘောရင်းကို သဘာဝလက္ခဏာဟု ခေါ်သည်။ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤ နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ပိုင်း၌ ယင်းပရမတ္ထဓမ္မ အသီးအသီး၏ ကိုယ်ပိုင် သဘာဝလက္ခဏာ အသီးအသီးကိုလည်း သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်အောင် ရှုရမည် ဖြစ်၏။
各色法、名法不与其他法共有、为自身所独有的标志与自性，称为自性特相。在名色分别智阶段，瑜伽行者还须以正见智亲自现前、洞彻观见每一种究竟法各自的自性特相。
၂။ ရသ --- ကိစ္စံ ဝါ သမ္ပတ္တိ ဝါ ရသော နာမ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁ဝ၅။) ရသော တဿေဝ အတ္တနော ဖလံ ပတိ ပစ္စယဘာဝေါ။ (ဒီ-ဋီ-၂-၅၃။) ထိုထို ရုပ်တရား နာမ်တရား၏ မိမိ၏အကျိုးကို အစွဲပြု၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သည်၏ အဖြစ်ကို ရသ ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယင်း ရသသည်လည်း ပရမတ္ထ ဓာတ်သားတရားတို့၏ ပြုဖွယ်ကိစ္စဟူသော ကိစ္စရသ၊ အကြောင်း စုံညီ၍ ဖြစ်ပုံဟူသော သမ္ပတ္တိရသ၊ တစ်နည်း ထင်ရှားရှိနေသော ဂုဏ်ဟူသော သမ္ပတ္တိရသဟု ရသနှစ်မျိုး ရှိ၏။
“职能或成就称为作用。……所谓作用，是该法对于自身结果作为缘的状态。”色法、名法对于各自结果发挥资助作用的状态，称为作用。作用有两种：究竟界法所执行的职能，称为功能作用（kicca-rasa）；因缘具足而成就的状态，称为成就作用（sampatti-rasa）；换一种说法，法中显明存在的品质，也称为成就作用。
ထိုတွင် အချို့တရား၌ ကိစ္စရသ ထင်ရှား၍ အချို့တရား၌ သမ္ပတ္တိရသ ထင်ရှား၏။ ထို ရသများသည် ဆိုင်ရာ တရား၌ ထင်ရှားလတ္တံ့။
其中，有些法的功能作用较显明，有些法的成就作用较显明；以下将在各相应法中说明这些作用。
၃။ ပစ္စုပဋ္ဌာန် --- ဥပဋ္ဌာနာကာရော ဝါ ဖလံ ဝါ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ နာမ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁ဝ၅။) ဥပဋ္ဌာနာကာရောတိ ဂဟေတဗ္ဗဘာဝေန ဉာဏဿ ဥပဋ္ဌဟနာကာရော။ ဖလံ ပန အတ္တနော ကာရဏံ ပဋိစ္စ တပ္ပဋိဗိမ္ဗဘာဝေန၊ ပဋိမုခံ ဝါ ဥပဋ္ဌာတီတိ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ။ (မူလဋီ-၁-၆၄။) ပစ္စုပဋ္ဌာနံ တဿ ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ယာထာဝတော ဉာဏဿ ဂေါစရဘာဝေါ။ (ဒီ-ဋီ-၂-၅၃။) ထိုထို ရုပ်တရား နာမ်တရား၏ ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ဉာဏ်၏ ကျက်စားရာအာရုံ၏ အဖြစ်ကို ပစ္စုပဋ္ဌာန်ဟု ခေါ်၏။ ထိုပစ္စုပဋ္ဌာန်သည်လည်း ဥပဋ္ဌာနာကာရပစ္စုပဋ္ဌာန် ဖလ ပစ္စုပဋ္ဌာန်ဟု (၂)မျိုး ရှိ၏။ ထိုတွင် ဥပဋ္ဌာနာကာရပစ္စုပဋ္ဌာန်ဟူသည် ထိုထို ပရမတ္ထဓာတ်သား တရားတစ်ခု- ခုကို ရှုဆင်ခြင်သည့်အခါ ဉာဏ်ဖြင့် ယူထိုက်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ အသိဉာဏ်အား ထင်လာမြင်လာသော အခြင်းအရာတည်း။ ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန်ဟူသည် မိမိ၏ အကြောင်းတရားကို အစွဲပြု၍ ထိုအ-
“显现方式或结果称为现起。所谓显现方式，是由于应被摄取而向智显现的方式；所谓结果，则依自身之因，仿佛是该因的映像，或面向该因而显现，所以称为现起。现起，是该法以究竟义真实存在，因而如实成为智之所行境。”因为色法、名法以究竟义真实存在，能够如实成为智的所缘，故称为现起。现起有两种：现起方式与果现起。现起方式，是观照某一究竟界法时，该法由于应被智摄取，而显现于瑜伽行者智中的方式。果现起，是法依自己的因而生，以仿佛映照该因、面向该因的方式——
ကြောင်းတရားနှင့် တူသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် အကြောင်းသို့ ရှေးရှုတည်နေတတ်သော သဘောတည်း။ ကိစ္စရသ- ကြောင့် ရထိုက်သော အကျိုးတရားပင်တည်း။
——现起；也就是由功能作用所应获得的结果。
၄။ ပဒဋ္ဌာန် --- အာသန္နကာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ နာမ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁ဝ၅။) ပဒဋ္ဌာနံ အာသန္နကာရဏံ၊ တေနဿ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိတာ ဒဿိတာ။ (ဒီ-ဋီ-၂-၅၃။) ထိုထို ပရမတ္ထဓာတ်သားကို ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သော ဝေးသောအကြောင်းတရား နီးသောအကြောင်းတရား ဟူသော အကြောင်းတရား များစွာတို့တွင် အနီးကပ်ဆုံးသော အကြောင်းတရားသည် ပဒဋ္ဌာန် မည်၏။ ထိုပဒဋ္ဌာန် ဟူသော စကားဖြင့် ထိုပရမတ်တရား၏ အကြောင်းတရားနှင့်စပ်သော ဖြစ်ခြင်းရှိသည်၏ အဖြစ်ကို ညွှန်ပြလျက် ရှိ၏။
“最近之因称为近因。近因即最近之因；由此显示该法依赖诸缘而转起。”在能令某一究竟界法生起的远因、近因等众多因中，最接近的因称为近因。“近因”一词显示：该究竟法依赖其因缘而生起。
原书第 10 页
ကြိုတင်သိမှတ်ရန်
预先须知
ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်စင်အောင် လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်၏ အစွမ်းဖြင့် ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူရမည် သိမ်းဆည်းရမည် ရှုပွားရမည်ဖြစ်ရာ၊ ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့မည်သည် မှာလည်း တစ်လုံးချင်း ဖြစ်နိုင်သည့် စွမ်းအင်သတ္တိ မရှိဘဲ ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်ဟူသော အုပ်စုလိုက်သာ ဖြစ်ရိုးဓမ္မတာ ရှိသည့်အလျောက် ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်များကို တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ ရှုနိုင်ပါမှ ပရမတ်သို့ဆိုက်အောင် ဓာတ်ခွဲနိုင်ပါမှ ဤ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန် ရှုကွက်ကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ပုံစံမှန် သဘောပေါက်နိုင်မည် ရှုနိုင်မည် ဖြစ်ပေသည်။
应依特相、作用、现起、近因，以智无余而彻底地分别、摄取、观修色法与名法。然而，色法与名法没有各自孤立生起的能力，它们依其法性，只会成组生起为色聚与名聚。因此，只有把色聚、名聚逐一以智分别、解析而观，分析直至究竟法，才能完整而正确地理解和修习特相、作用、现起、近因这四种观法。
ဤ လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်းတွင် ပါဠိကျက်လိုသူတို့အတွက် ပါဠိသက်သက်ကိုလည်း ဖော်ပြထား၏၊ ပါဠိ ကို မကျွမ်းကျင်သူတို့အတွက် မြန်မာပြန်သက်သက်ကိုလည်း အတိုကောက် ကျက်မှတ်လွယ်ကူရန် ရေးသား- ထား၏။ ထိုတွင် --- ၁။ လက္ခဏ၊ ၂။ ရသ၊ ၃။ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ ပဒဋ္ဌာန် --- ဤသို့ အစဥ်အတိုင်း အသီးအသီး မှတ်ပါ။ ဘာသာပြန်ဆိုရာ၌ ပြည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် နိဿယနှင့် ထိုထို ကျမ်းဆရာမြတ်တို့၏ ဘာသာပြန် အမျိုးမျိုးတို့ကို မှီငြမ်းပြု၍ အတိုဆုံး အလွယ်ဆုံးဖြစ်အောင် ကျက်မှတ်၍ လွယ်ကူအောင် စီစဥ်ထား၏။ ပါဠိတစ်ချက် အနက်တစ်ချက် ဘာသာပြန်ဆိုနည်းမှာ ပါဠိကို ကျွမ်းကျင်သူများအတွက် အလွန်ကောင်းမွန်သော အလွန်တိကျသော ဘာသာပြန်ဆိုနည်း တစ်ခုပင် ဖြစ်သော်- လည်း ပါဠိစာပေ၌ မကျွမ်းကျင်သူများအဖို့ကား ကျက်မှတ်ရန် မလွယ်ကူလှသဖြင့် မြန်မာပြန်သက်သက်ကိုသာ ရေးသားတင်ပြထား၏။
在“特相等四法篇”中，为想背诵巴利者列出纯巴利原文；为不熟悉巴利者，也另写简短、易于记诵的缅文译义。应依次记住：一、特相；二、作用；三、现起；四、近因。译义参考了卑谬尊者（Pyay Sayadaw）的《清净道论依词释》及诸位论师的多种译本，编排得尽量简短、浅易，便于记诵。逐句列出巴利、逐句解释词义的译法，对熟悉巴利者非常优良而精确；但不熟悉巴利文献者不易记诵，所以本书正文只列缅文译义。