道非道智见清净释:生灭智章(之五)

《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版

观禅篇 · 原书第 225–244 页 · 225 个翻译单元

缅文为主本的机器规范化候选文本,尚未逐页人工校勘;中文全卷标记为「待义审」,缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。

原书第 225 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း တဏှာ ---- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
爱——生灭——无常。
သင်္ခါရ ---- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
行——生灭——无常。
၃။ ဥပါဒါန် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
三、由于取生起,行生起。
ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
由于取止息,行止息。
ဥပါဒါန် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
取——生灭——无常。
သင်္ခါရ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
行——生灭——无常。
၄။ သင်္ခါရ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စေတသိက်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
四、由于行生起,(心所)行生起。
သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စေတသိက်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
由于行止息,(心所)行止息。
သင်္ခါရ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
行——生灭——无常。
(စေတသိက်) သင်္ခါရ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
(心所)行——生灭——无常。
၅။ ကံ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
五、由于业生起,行生起。
ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
由于业止息,行止息。
ကံ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
业——生灭——无常。
သင်္ခါရ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
行——生灭——无常。
၆။ ဝတ္ထု ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
六、由于依处生起,行生起。
ဝတ္ထု ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
由于依处止息,行止息。
ဝတ္ထု -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
依处——生灭——无常。
သင်္ခါရ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
行——生灭——无常。
၇။ အာရုံ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
七、由于所缘生起,行生起。
အာရုံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
由于所缘止息,行止息。
အာရုံ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
所缘——生灭——无常。
သင်္ခါရ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
行——生灭——无常。
၈။ ကျန် နာမ်ခန္ဓာ သုံးပါး ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
八、由于其余三名蕴生起,行生起。
ကျန် နာမ်ခန္ဓာ သုံးပါး ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
由于其余三名蕴止息,行止息。
ကျန် နာမ်ခန္ဓာ သုံးပါး -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
其余三名蕴——生灭——无常。
သင်္ခါရ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
行——生灭——无常。
ပဋိသန္ဓေ - ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၌ ဥဒယ-ဝယရှုပုံ
结生:识蕴的生灭观法
(သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ စိတ္တသ္မိံ ဝိဟရတိ။)
(或于心随观生灭法而住)
၁။ အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
一、由于无明生起,识生起。
အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် ချုပ်၏။
由于无明止息,识止息。
အဝိဇ္ဇာ ---- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
无明——生灭——无常。
ဝိညာဏ် ---- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
识——生灭——无常。
原书第 226 页
၂။ တဏှာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
二、由于爱生起,识生起。
တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် ချုပ်၏။
由于爱止息,识止息。
တဏှာ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
爱——生灭——无常。
ဝိညာဏ် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
识——生灭——无常。
၃။ ဥပါဒါန် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
三、由于取生起,识生起。
ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် ချုပ်၏။
由于取止息,识止息。
ဥပါဒါန် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
取——生灭——无常。
ဝိညာဏ် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
识——生灭——无常。
၄။ သင်္ခါရ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
四、由于行生起,识生起。
သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် ချုပ်၏။
由于行止息,识止息。
သင်္ခါရ ---- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
行——生灭——无常。
ဝိညာဏ် ---------- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
识——生灭——无常。
၅။ ကံ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
五、由于业生起,识生起。
ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် ချုပ်၏။
由于业止息,识止息。
ကံ ---- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
业——生灭——无常。
ဝိညာဏ် ---- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
识——生灭——无常。
၆။ နာမ်-ရုပ် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
六、由于名色生起,识生起。
နာမ်-ရုပ် ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် ချုပ်၏။
由于名色止息,识止息。
နာမ်-ရုပ် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
名色——生灭——无常。
ဝိညာဏ် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
识——生灭——无常。
ဒုက္ခနှင့် အနတ္တတို့ကိုလည်း နည်းတူပင် ဆက်ရှုပါ။
苦与无我也应以同样方式继续观。
ဘဝင် ရူပက္ခန္ဓာ စသည့် ရူပက္ခန္ဓာ၌ ဥဒယ-ဝယရှုပုံ
有分等的色蕴生灭观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
一、由于无明生起,业生色生起。
အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
由于无明止息,业生色止息。
အဝိဇ္ဇာ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
无明——生灭——无常。
(ကမ္မဇ) ရုပ် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
业生色——生灭——无常。
၂။ တဏှာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
二、由于爱生起,业生色生起。
တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
由于爱止息,业生色止息。
တဏှာ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
爱——生灭——无常。
(ကမ္မဇ) ရုပ် ------ ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
业生色——生灭——无常。
၃။ ဥပါဒါန် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
三、由于取生起,业生色生起。
ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
由于取止息,业生色止息。
原书第 227 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း ဥပါဒါန် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
取——生灭——无常。
(ကမ္မဇ) ရုပ် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
业生色——生灭——无常。
၄။ သင်္ခါရ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
四、由于行生起,业生色生起。
သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
由于行止息,业生色止息。
သင်္ခါရ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
行——生灭——无常。
(ကမ္မဇ) ရုပ် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
业生色——生灭——无常。
၅။ ကံ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
五、由于业生起,业生色生起。
ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
由于业止息,业生色止息。
ကံ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
业——生灭——无常。
(ကမ္မဇ) ရုပ် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
业生色——生灭——无常。
၆။ စိတ် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စိတ္တဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
六、由于心生起,心生色生起。
စိတ် ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စိတ္တဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
由于心止息,心生色止息。
စိတ် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
心——生灭——无常。
(စိတ္တဇ) ရုပ် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
心生色——生灭——无常。
၇။ ဥတု ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ဥတုဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
七、由于时节生起,时节生色生起。
ဥတု ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ဥတုဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
由于时节止息,时节生色止息。
ဥတု -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
时节——生灭——无常。
(ဥတုဇ) ရုပ် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
时节生色——生灭——无常。
၈။ အာဟာရ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (အာဟာရဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
八、由于食生起,食生色生起。
အာဟာရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (အာဟာရဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
由于食止息,食生色止息。
အာဟာရ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
食——生灭——无常。
(အာဟာရဇ) ရုပ် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
食生色——生灭——无常。
ဒုက္ခ အနတ္တတို့ကိုလည်း နည်းတူရှုပါ။ ဤမျှ ရေးသားတင်ပြထားသော နမူနာပုံစံတို့ကို ကြည့်၍ ဝီထိ စိတ်တို့၏ စိတ္တက္ခဏတိုင်း၌လည်းကောင်း၊ ပဋိသန္ဓေစိတ် စုတိစိတ်တို့၌လည်းကောင်း၊ ဝီထိစိတ်တို့၏ အကြား အကြား၌ တည်ရှိသော ဘဝင် စိတ္တက္ခဏ အချို့တို့၌လည်းကောင်း ခန္ဓာငါးပါးဖွဲ့၍ သမုဒယသဘော၊ ဝယသဘော၊ သမုဒယဝယသဘောတို့ကို ကုန်စင်အောင် ရှုပါ။ ရူပါရုံလိုင်းစသည့် (၆) လိုင်းလုံး၌ လိုင်းတိုင်း လိုင်းတိုင်းဝယ် အကောင်းအုပ်စု မကောင်းအုပ်စု နာမ်တရားတို့ကို ကုန်စင်အောင် ရှုပါ။ ဤမျှဆိုလျှင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပဉ္စမနည်း ရှုကွက်ကို ကျေပွန်စွာ လေ့လာထားပြီး ရှုထားပြီးဖြစ်သော အသင်သူတော်ကောင်းသည် ---- သမုဒယဝယဓမ္မာ- နုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ-စသည်ဖြင့် သတိပဋ္ဌာန်ပိုင်း ကျင့်စဥ်တွင် ထည့်သွင်း၍ ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင် ဟောကြားထားတော်မူသော သမုဒယဝယဓမ္မ ရှုကွက်ကို နားလည် သဘောပေါက် နိုင်လောက်ပေပြီ၊ ရှုတတ်
苦与无我也应同样观。参照上述范例,应在每一个心路心刹那、结生心与死亡心,以及各心路之间某些有分心刹那,组成五蕴,穷尽地观其生起性、止息性与生灭性。对色所缘线等全部六线,也应在每一线中把善组与不善组名法穷尽地观完。这样,一位已经熟练学习并修观缘起第五法的贤善者,对于佛陀亲自在念处修习中教导的巴利原文(缅文字体):‘သမုဒယဝယဓမ္မာ- နုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ’——‘或于身随观生灭法而住’等生灭法观法,至此应当已经能够理解,也应当已经——
နိုင်လောက်ပေပြီ။
——知道怎么观了。
ဤရှုကွက်ဝယ် - ''အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရုပ် ဖြစ်၏၊ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ရုပ် ချုပ်၏'' - ဤသို့ စသည်ဖြင့် နှလုံးသွင်း ရှုပွားခြင်းကား ---- ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = အကြောင်းတရားအားဖြင့် ဖြစ်ပျက် ရှုနည်းတည်း။ ''အဝိဇ္ဇာ - ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ၊ ရုပ် - ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ'' -- ဤသို့ စသည့် ရှုကွက်ကား
在这一观法中,以‘由于无明生起,色生起;由于无明止息,色止息’等方式作意而修观,就是依缘生灭见,也就是依因法观生灭的方法;以‘无明——生灭——无常;色——生灭——无常’等方式修观,则是——
原书第 228 页
ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = ခဏအားဖြင့် ဖြစ်-ပျက် ရှုနည်းတည်း။
——依刹那生灭见,也就是依刹那观生灭的方法。
အကြောင်းတရား ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား ဖြစ်ပုံ၊ အကြောင်းတရား ချုပ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား ချုပ်ပုံကို ရှုခြင်းဟူသော ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = အကြောင်းတရားအားဖြင့် ဖြစ်-ပျက်ရှုနည်းကို ပဓာန အဦးမူ၍ ရှုပြီးလျှင် တစ်ဖန် ယင်းအကြောင်းတရားနှင့် အကျိုးတရားတို့၏ ကြောင်းကျိုးဆက်နွယ်မှု သဘော တရားကို စွန့်လွှတ်လိုက်၍ ယင်းကြောင်းကျိုးဆက်နွယ်မှု သဘောတရားကို မကြည့်တော့ဘဲ ဥပါဒ်စွန်း ဘင်စွန်း ရှိကြသော အဝိဇ္ဇာစသော ခန္ဓာ၊ ရုပ်စသော ခန္ဓာတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ယူ၍ ယင်းခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်မှု-ပျက်မှု ဥပါဒ်စွန်း ဘင်စွန်းဟူသော ခဏပစ္စုပ္ပန်ကို = ခဏတ္တယသင်္မဂီ = ခဏသုံးပါးအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံခိုက်ကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အနိစ္စ-စသောအားဖြင့် လက္ခဏာယာဥ်ကို တင်ကာ ရှုပါ။ ယင်းသို့ ရှုခြင်းမှာ ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = ခဏအားဖြင့် ဖြစ်ပျက်ရှုနည်းပင် ဖြစ်၏။ ထိုသို့လည်း ရှုသင့်ကြောင်းကို အောက်တွင်
先以观见因法生起故果法生起、因法止息故果法止息为主,修习依缘生灭见——即依因法观生灭以后,再舍开因法与果法的因果联系,不再观察那一联系;转而以智取无明等因蕴与色等果蕴这些具有生起端与坏灭端的蕴,以观智看见各蕴从生起端到坏灭端的生灭,也就是看见其刹那现在——具足生、住、灭三刹那之际;再把无常等三相提到这些蕴上而观。这样修,就是依刹那生灭见,即依刹那观生灭的方法。至于为什么也应这样观,可以从下文——
ဆက်လက်၍ ရေးသားတင်ပြမည့် မဟာဋီကာစကားရပ်ဖြင့်လည်း သိရှိနိုင်ပေသည်။
——将要引述的《大复注》文中得知。
နာမ်တရားတို့၏ ဖြစ်ပျက်ကို ဝိပဿနာ ရှုရာ၌ ခဏပစ္စုပ္ပန်သို့ ဆိုက်အောင် ရှု၍ ရနိုင်-မရနိုင်ဟူသော အကြောင်းအရာနှင့် ပတ်သက်၍ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂအဋ္ဌကထာဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တမဟာနာမ မထေရ်နှင့် ဝိသုဒ္ဓိ- မဂ္ဂမဟာဋီကာဆရာတော် အာစရိယဓမ္မပါလ မထေရ်တို့သည် တစ်ပါးနှင့် တစ်ပါး အချီအချ အငြင်းပွားလျက် ရှိကြ၏။ ယင်းအငြင်းပွားမှုကား ပညာရှိတို့၏ တရားစစ်ထိုးခန်း တစ်ခုပင် ဖြစ်၏။ ဝိပဿနာရှုရာ၌ အလွန် အရေးတကြီး သိထားသင့်သော အကြောင်းအရာ တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂအဋ္ဌကထာတွင် ဤသို့ ဖွင့်ဆိုထား၏။
关于观照名法生灭时,是否能够一直观到刹那现在,《无碍解道义注》的作者大名长老与《清净道论大复注》的作者阿阇梨护法长老彼此展开了往复辩论。这场争论可说是一场智者之间的法义论辩,也是修习毗婆舍那时极其重要、应当了解的问题。《无碍解道义注》作如下解释。
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ အဆို
《无碍解道义注》的主张
နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏန္တိ အဒ္ဓါ-သန္တတိ-ခဏဝသေန ရူပဿ ဥပ္ပါဒံ။ ဥပ္ပါဒေါယေဝ သင်္ခတလက္ခဏတ္တာ လက္ခဏန္တိ စ ဝုတ္တော။ ပ ။ ဝိပရိဏာမလက္ခဏန္တိ အဒ္ဓါ-သန္တတိ-ခဏဝသေန ရူပဿ ဘင်္ဂံ ။ ဘင်္ဂေါယေဝ သင်္ခတလက္ခဏတ္တာ လက္ခဏန္တိ ဝုတ္တော။ ပ ။ အယံ ပန ဝိသေသော -- အရူပက္ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနံ အဒ္ဓါ-သန္တတိဝသေန၊ န ခဏဝသေန။ (ပဋိသံ-ဋ္ဌ-၁-၂၃၅-၂၃၆။) ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂအဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဤသို့အယူရှိတော်မူ၏- ရုပ်တရား၏ ဥဒယဗ္ဗယ = ဖြစ်ပျက်ကို ရှုရာ၌ -- ၁။ ဘဝတစ်ခုဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်သော အဓွန့်ကာလ အဒ္ဓါ၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်မှု ပျက်မှု၊ ၂။ သန္တတိ = ရုပ်အစဥ်အတန်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်မှု ပျက်မှု၊ ၃။ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်-ဟူသော ခဏ၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်မှု ပျက်မှု --- ဤဥဒယဗ္ဗယ = ဖြစ်-ပျက် သုံးမျိုးလုံးကို ရှု၍ ရနိုင်၏ဟု အယူရှိတော်မူ၏၊ တစ်ဖန် နာမ်တရားတို့၏ ဥဒယဗ္ဗယ = ဖြစ်မှု ပျက်မှုကို ရှုရာ၌ကား --
《无碍解道义注》巴利原文(缅文字体):‘နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏန္တိ အဒ္ဓါ-သန္တတိ-ခဏဝသေန ရူပဿ ဥပ္ပါဒံ။ ဥပ္ပါဒေါယေဝ သင်္ခတလက္ခဏတ္တာ လက္ခဏန္တိ စ ဝုတ္တော။ ပ ။ ဝိပရိဏာမလက္ခဏန္တိ အဒ္ဓါ-သန္တတိ-ခဏဝသေန ရူပဿ ဘင်္ဂံ ။ ဘင်္ဂေါယေဝ သင်္ခတလက္ခဏတ္တာ လက္ခဏန္တိ ဝုတ္တော။ ပ ။ အယံ ပန ဝိသေသော -- အရူပက္ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနံ အဒ္ဓါ-သန္တတိဝသေန၊ န ခဏဝသေန။ (ပဋိသံ-ဋ္ဌ-၁-၂၃၅-၂၃၆။)’译:‘所谓生起相,是依一期、相续与刹那而说的色法生起。由于生起本身是有为相,所以称为“相”。……所谓变异相,是依一期、相续与刹那而说的色法坏灭。由于坏灭本身是有为相,所以称为“相”。……不过,这里有如下差别:对非色诸蕴的生灭见,是依一期与相续,不依刹那。’(《无碍解道义注》1-235—236。)《无碍解道义注》的作者持如下主张:观色法的生灭时,可以观到三种生灭:一、依一期而言,即以一生为界限的一段时期中的生灭;二、依相续而言,即色相续中的生灭;三、依刹那而言,即生、住、灭三刹那中的生灭。至于观名法的生灭,则——
၁။ ဘဝတစ်ခုဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်သော အဓွန့်ကာလ အဒ္ဓါ၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်မှု ပျက်မှု၊ ၂။ သန္တတိ = တစ်ခုသော ဝီထိဟူသော နာမ်အစဥ်အတန်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်မှု ပျက်မှု -- ဤဥဒယဗ္ဗယ = ဖြစ်မှု ပျက်မှု နှစ်မျိုးကိုသာ ရှု၍ ရနိုင်၏၊ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်-ဟူသော ခဏ၏ အစွမ်းဖြင့် ဥဒယဗ္ဗယ = ဖြစ်မှု ပျက်မှုကို ရှု၍ မရနိုင်ဟုလည်း ဖွင့်ဆိုထားတော်မူ၏၊ ဤဖွင့်ဆိုချက်နှင့် ပတ်သက်၍ မဟာဋီကာ ဆရာတော်က မကျေနပ်သဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ပြန်လည်ချေပထား၏။
——只能观到两种:一、依一期而言,即以一生为界限的一段时期中的生灭;二、依相续而言,即一条心路这一名相续中的生灭。该义注又解释,名法的生灭不能依生、住、灭刹那而观,也就是不能一直观到刹那。对于这一解释,《大复注》的作者并不认可,因而作了如下反驳。
原书第 229 页
မဟာဋီကာ၏ ပြန်လည်ချေပချက်
《大复注》的反驳
မဟာဋီကာဆရာတော်၏ ချေပချက်မှာ အောက်ပါ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၏အဖွင့်ပင် ဖြစ်၍ ယင်းဝိသုဒ္ဓိ- မဂ္ဂအဋ္ဌကထာ စကားရပ်ကို ရှေးဦးစွာ ရေးသားတင်ပြအပ်ပါသည်။ -- ဧဝံ ဧကေကဿ ခန္ဓဿ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေ ဒသ ဒသ ကတွာ ပညာသ လက္ခဏာနိ ဝုတ္တာနိ။ တေသံ ဝသေန ဧဝမ္ပိ ရူပဿ ဥဒယော ဧဝမ္ပိ ရူပဿ ဝယော၊ ဧဝမ္ပိ ရူပံ ဥဒေတိ၊ ဧဝမ္ပိ ရူပံ ဝေတီတိ ပစ္စယတော စေဝ ခဏတော စ ဝိတ္ထာရေန မနသိကာရံ ကရောတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၇။) ဧတ္ထ စ ကေစိ တာဝ အာဟု ---- ''အရူပက္ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနံ အဒ္ဓါ-သန္တတိဝသေနေဝ၊ န ခဏဝသေနာ''တိ။ တေသံ မတေန ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနမေဝ န သိယာ။ အပရေ ပနာဟု ''ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေ အတီတာဒိဝိဘာဂံ အနာမသိတွာ သဗ္ဗသာဓာရဏတော အဝိဇ္ဇာဒိပစ္စယာ ဝေဒနာသမ္ဘဝံ လဗ္ဘမာနတံ ပဿတိ၊ န ဥပ္ပါဒံ။ အဝိဇ္ဇာဒိအဘာဝေ စ တဿာ အသမ္ဘဝံ အလဗ္ဘမာနတံ ပဿတိ၊ န ဘင်္ဂံ ။
《大复注》的反驳,是对下列《清净道论义注》文句所作的解释,故先列出义注原文。《清净道论义注》巴利原文(缅文字体):‘ဧဝံ ဧကေကဿ ခန္ဓဿ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေ ဒသ ဒသ ကတွာ ပညာသ လက္ခဏာနိ ဝုတ္တာနိ။ တေသံ ဝသေန ဧဝမ္ပိ ရူပဿ ဥဒယော ဧဝမ္ပိ ရူပဿ ဝယော၊ ဧဝမ္ပိ ရူပံ ဥဒေတိ၊ ဧဝမ္ပိ ရူပံ ဝေတီတိ ပစ္စယတော စေဝ ခဏတော စ ဝိတ္ထာရေန မနသိကာရံ ကရောတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၇။)’译:‘这样,在看见每一蕴的生灭时,各说十相,共为五十相。依这些相,他以“色的生起也是这样,色的坏灭也是这样;色也这样生起,色也这样消逝”的方式,从缘与刹那两方面详细作意。’(《清净道论》2-267。)《大复注》巴利原文(缅文字体):‘ဧတ္ထ စ ကေစိ တာဝ အာဟု ---- ''အရူပက္ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနံ အဒ္ဓါ-သန္တတိဝသေနေဝ၊ န ခဏဝသေနာ''တိ။ တေသံ မတေန ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနမေဝ န သိယာ။ အပရေ ပနာဟု ''ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေ အတီတာဒိဝိဘာဂံ အနာမသိတွာ သဗ္ဗသာဓာရဏတော အဝိဇ္ဇာဒိပစ္စယာ ဝေဒနာသမ္ဘဝံ လဗ္ဘမာနတံ ပဿတိ၊ န ဥပ္ပါဒံ။ အဝိဇ္ဇာဒိအဘာဝေ စ တဿာ အသမ္ဘဝံ အလဗ္ဘမာနတံ ပဿတိ၊ န ဘင်္ဂံ ။’译:‘这里,首先有些老师说:“对非色诸蕴的生灭见,只依一期与相续,不依刹那。”依他们的主张,就根本不会有依刹那的生灭见。另一些老师则说:“依缘观生灭时,不触及过去等的区分,而从一切情况共通的角度,看见由于无明等缘而有受等生起的可能性、可以获得,并非看见其正在生起;在无明等不存在时,看见受等不可能生起、不可获得,并非看见其正在坏灭。’
ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေ ပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပါဒံ ဘင်္ဂဉ္စ ပဿတီ''တိ၊ တံ ယုတ္တံ။ သန္တတိဝသေန ဟိ ရူပါရူပဓမ္မေ ဥဒယတော ဝယတော စ မနသိကရောန္တဿ အနုက္ကမေန ဘာဝနာယ ဗလပ္ပတ္တကာလေ ဉာဏဿ တိက္ခဝိသဒ- ဘာဝပ္ပတ္တိယာ ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယာ ဥပဋ္ဌဟန္တီတိ။ အယဥှိ ပဌမံ ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယံ မနသိကရောန္တော အဝိဇ္ဇာဒိကေ ပစ္စယဓမ္မေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဥဒယဗ္ဗယဝန္တေ ခန္ဓေ ဂဟေတွာ တေသံ ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန မုခေန ခဏတောပိ ဥဒယဗ္ဗယံ မနသိကရောတိ။ တဿ ယဒါ ဉာဏံ တိက္ခံ ဝိသဒံ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ၊ တဒါ ရူပါရူပဓမ္မာ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တာ၊ ဘိဇ္ဇန္တာ စ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ ''ဧဝမ္ပိ ရူပဿ ဥဒယော''တိအာဒိ။
《大复注》巴利原文续(缅文字体):‘ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေ ပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပါဒံ ဘင်္ဂဉ္စ ပဿတီ''တိ၊ တံ ယုတ္တံ။ သန္တတိဝသေန ဟိ ရူပါရူပဓမ္မေ ဥဒယတော ဝယတော စ မနသိကရောန္တဿ အနုက္ကမေန ဘာဝနာယ ဗလပ္ပတ္တကာလေ ဉာဏဿ တိက္ခဝိသဒ- ဘာဝပ္ပတ္တိယာ ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယာ ဥပဋ္ဌဟန္တီတိ။ အယဥှိ ပဌမံ ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယံ မနသိကရောန္တော အဝိဇ္ဇာဒိကေ ပစ္စယဓမ္မေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဥဒယဗ္ဗယဝန္တေ ခန္ဓေ ဂဟေတွာ တေသံ ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန မုခေန ခဏတောပိ ဥဒယဗ္ဗယံ မနသိကရောတိ။ တဿ ယဒါ ဉာဏံ တိက္ခံ ဝိသဒံ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ၊ တဒါ ရူပါရူပဓမ္မာ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တာ၊ ဘိဇ္ဇန္တာ စ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ ''ဧဝမ္ပိ ရူပဿ ဥဒယော''တိအာဒိ။’译:‘依刹那观生灭时,则看见现在诸法的生起与坏灭。”这种说法是合理的。因为,从相续的层面作意色法与非色法的生起和坏灭,随着修习逐渐达到有力之时,智变得锐利、清明,依刹那的生灭便会呈现。他先从缘作意生灭,继而舍开无明等缘法,摄取具有生灭的诸蕴;以从缘见生灭为入口,也从刹那作意生灭。当他的智锐利、清明地运作时,色法与非色法便呈现为刹那刹那生起、破灭。因此才说:“色的生起也是这样”等。’
တတ္ထ ဧဝမ္ပိ ရူပဿ ဥဒယောတိ ဧဝံ ဝုတ္တနယေန အဝိဇ္ဇာသမုဒယာပိ။ ပ။ တဏှာ။ ပ။ ကမ္မ။ ပ။
《大复注》巴利原文续(缅文字体):‘တတ္ထ ဧဝမ္ပိ ရူပဿ ဥဒယောတိ ဧဝံ ဝုတ္တနယေန အဝိဇ္ဇာသမုဒယာပိ။ ပ။ တဏှာ။ ပ။ ကမ္မ။ ပ။’译:‘其中,“色的生起也是这样”,就是依上述方法:由于无明生起……由于爱生起……由于业生起……’
အာဟာရသမုဒယာပိ ရူပဿ သမ္ဘဝေါ။ ဧဝမ္ပိ ရူပဿ ဝယောတိ ဧဝံ ဝုတ္တနယေနေဝ အဝိဇ္ဇာနိရောဓာပိ။ ပ။
《大复注》巴利原文续(缅文字体):‘အာဟာရသမုဒယာပိ ရူပဿ သမ္ဘဝေါ။ ဧဝမ္ပိ ရူပဿ ဝယောတိ ဧဝံ ဝုတ္တနယေနေဝ အဝိဇ္ဇာနိရောဓာပိ။ ပ။’译:‘由于食生起,色得以生起。“色的坏灭也是这样”,就是依上述方法:由于无明止息……’
တဏှာ။ ပ။ ကမ္မ။ ပ။ အာဟာရနိရောဓာပိ ရူပဿ ဝယော အနုပ္ပါဒေါတိ ပစ္စယတော ဝိတ္ထာရေန မနသိကာရံ ကရောတိ။ ဧဝမ္ပိ ရူပံ ဥဒေတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တနယေန နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ပဿန္တောပိ ကမ္မသမုဋ္ဌာနရူပမ္ပိ အာဟာရ- ဥတု-စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပမ္ပိ ဥဒေတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နိပ္ပဇ္ဇတီတိ။ ဧဝံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ ပဿန္တော ကမ္မသမုဋ္ဌာနရူပမ္ပိ အာဟာရ-ဥတု-စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပမ္ပိ ဝေတိ နိရုဇ္ဈတီတိ ခဏတော ဝိတ္ထာရေန မနသိကာရံ ကရောတီတိ ယောဇနာ။ (မဟာဋီ-၂-၄၂၂-၄၂၃။) အထက်ပါ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၏ ဆိုလိုရင်းမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ ခန္ဓာတစ်ပါး တစ်ပါးကို ဥဒယဗ္ဗယ ရှုရာ၌ ဥဒယဉာဏ် ငါးပါး၊ ဝယဉာဏ် ငါးပါးစီ အသီးအသီး ရှိရကား ခန္ဓာတစ်ပါး တစ်ပါး၌ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် (၁ဝ)ပါး ဖြစ်၏။
《大复注》巴利原文续(缅文字体):‘တဏှာ။ ပ။ ကမ္မ။ ပ။ အာဟာရနိရောဓာပိ ရူပဿ ဝယော အနုပ္ပါဒေါတိ ပစ္စယတော ဝိတ္ထာရေန မနသိကာရံ ကရောတိ။ ဧဝမ္ပိ ရူပံ ဥဒေတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တနယေန နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ပဿန္တောပိ ကမ္မသမုဋ္ဌာနရူပမ္ပိ အာဟာရ- ဥတု-စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပမ္ပိ ဥဒေတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နိပ္ပဇ္ဇတီတိ။ ဧဝံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ ပဿန္တော ကမ္မသမုဋ္ဌာနရူပမ္ပိ အာဟာရ-ဥတု-စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပမ္ပိ ဝေတိ နိရုဇ္ဈတီတိ ခဏတော ဝိတ္ထာရေန မနသိကာရံ ကရောတီတိ ယောဇနာ။ (မဟာဋီ-၂-၄၂၂-၄၂၃။)’译:‘由于爱、业与食止息,色坏灭、不再生起;这是从缘详细作意。“色也这样生起”,就是依上述方法,看见生起相时,无论业生色,还是食生色、时节生色、心生色,都生起、出现、生成。同样,看见变异相时,无论业生色,还是食生色、时节生色、心生色,都消逝、止息;这是从刹那详细作意。’(《大复注》2-422—423。)上引《清净道论义注》的意思如下。观每一蕴的生灭时,各有五种生智与五种灭智,因此每一蕴有十种生灭智。
၁။ အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရုပ် ဖြစ်၏။
一、由于无明生起,色生起。
၂။ တဏှာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရုပ် ဖြစ်၏။
二、由于爱生起,色生起。
၃။ ကံ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရုပ် ဖြစ်၏။
三、由于业生起,色生起。
၄။ အာဟာရ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရုပ် ဖြစ်၏။
四、由于食生起,色生起。
၅။ ရုပ်၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။ (ဥဒယဉာဏ်-ငါးပါး) ၁။ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ရုပ် ချုပ်၏။
五、色的生起性质。〔五种生智〕一、由于无明止息,色止息。
၂။ တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ရုပ် ချုပ်၏။
二、由于爱止息,色止息。
原书第 230 页
၃။ ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ရုပ် ချုပ်၏။
三、由于业止息,色止息。
၄။ အာဟာရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ရုပ် ချုပ်၏။
四、由于食止息,色止息。
၅။ ရုပ်၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။ (ဝယဉာဏ်-ငါးပါး) ဤသို့လျှင် ခန္ဓာတစ်ပါး တစ်ပါး၌ ဥဒယဉာဏ် ငါးပါး၊ ဝယဉာဏ် ငါးပါး နှစ်ရပ်ပေါင်းသော် ဥဒယဗ္ဗယ- ဉာဏ် (၁ဝ)ပါး ဖြစ်သည်။ (အဝိဇ္ဇာ-တဏှာ၌ ဥပါဒါန်ဟူသော အကြောင်းတရားကိုလည်းကောင်း၊ ကံ-၌ သင်္ခါရ ဟူသော အကြောင်းတရားကိုလည်းကောင်း၊ အာဟာရ၌ စိတ်-ဥတုဟူသော အကြောင်းတရားများကိုလည်း- ကောင်း ပေါင်းယူထားသည်။) ဥဒယဗ္ဗယလက္ခဏာဟုလည်း ခေါ်၏။ ခန္ဓာငါးပါး၌ကား ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် = ဥဒယဗ္ဗယလက္ခဏာ (၅ဝ) ဖြစ်သည်။ ထို (၅ဝ)သော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည်- ၁။ ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း ရုပ်တရားသည် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
五、色的止息性质。〔五种灭智〕这样,每一蕴有五种生智和五种灭智,合为十种生灭智。〔无明与爱中也摄入取这一因法;业中也摄入行这一因法;食中也摄入心与时节两种因法。〕这也称为生灭相。五蕴合计共有五十种生灭智,也就是五十种生灭相。依这五十种生灭智,瑜伽行者观见:一、由于这一因,色法也明显生起。
၂။ ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း ရုပ်တရားသည် ချုပ်ငြိမ်းသွား၏။
二、由于这一因,色法也止息。
၃။ ဤသို့လည်း ရုပ်တရားသည် ဥပါဒ်အားဖြင့် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
三、色法也这样依生起而明显出现。
၄။ ဤသို့လည်း ရုပ်တရားသည် ဘင်အားဖြင့် ချုပ်ပျက်သွား၏။ --- ဤသို့လျှင် အကြောင်းတရားအားဖြင့်လည်းကောင်း ခဏအားဖြင့်လည်းကောင်း အကျယ်အားဖြင့် ဥဒယ- ဗ္ဗယ သဘောကို နှလုံးသွင်းရှုပွား၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၇။) ယင်းအထက်ပါ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာစကားရပ်များကို ဖွင့်ဆိုရင်းဖြင့် မဟာဋီကာဆရာတော်က ပဋိသမ္ဘိဒါ- မဂ္ဂအဋ္ဌကထာဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တမဟာနာမ မထေရ်၏ အယူအဆကို အောက်ပါအတိုင်း ပြန်လည်ချေပသွား၏။
四、色法也这样依坏灭而止息、破灭。如此,他从因法与刹那两方面,详细作意、修观生灭的性质。(《清净道论》2-267。)《大复注》的作者在解释上述《清净道论义注》文句时,对《无碍解道义注》作者大名长老的主张作了如下反驳。
ဆက်၍ဆိုဦးအံ့ -- ဤအရာ၌ အချို့သောဆရာ = ကေစိဆရာတို့သည် ဤ ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = သင်္ခါရ တရားတို့၏ ဖြစ်ပျက်ကို ရှုရာ၌ ရှေ့ဦးစွာ ဤသို့ ဆိုကြကုန်၏။ ''နာမ်ခန္ဓာ လေးပါးတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း = ဥဒယဗ္ဗယသဘောကို ရှုခြင်းသည် အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန် သန္တတိပစ္စုပ္ပန်၏ အစွမ်းဖြင့်သာလျှင် ဖြစ်နိုင်၏ = အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန် သန္တတိပစ္စုပ္ပန်၏ အစွမ်းဖြင့်သာလျှင် ရှုလို့ရနိုင်၏။ ခဏပစ္စုပ္ပန်၏ အစွမ်းဖြင့် မဖြစ်နိုင် = ခဏပစ္စုပ္ပန်သို့ ဆိုက်အောင် ရှုလို့ မရနိုင်''ဟု ဆိုကြကုန်၏။ ထိုကေစိဆရာတို့၏ အလိုအားဖြင့် ခဏအားဖြင့် ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = အဖြစ်-အပျက်ကို ရှုခြင်းသည်ပင်လျှင် မဖြစ်နိုင်တော့ပေရာ။
再进一步说:这里,有些老师首先对观诸行法生灭这样主张:“四名蕴的生灭,只能依一期现在与相续现在而观;不能依刹那现在而观,也就是不能一直观到刹那现在。”依这些老师的意见,便根本不可能有依刹那的生灭见。
အပရေဆရာ = အခြားတစ်ပါးသော ဆရာတို့သည်ကား ဤသို့ ဆိုတော်မူကြကုန်၏။ ''အကြောင်းတရား အားဖြင့် ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းကို ရှုခြင်းဟူသော ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနအရာ၌ အတိတ်စသည်ဝေဖန်ခြင်းကို မသုံးသပ်မူ၍ အလုံးစုံတို့နှင့် ဆက်ဆံသောအားဖြင့် အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရားကြောင့် ဝေဒနာစသည်၏ ဖြစ်သင့်ခြင်းကို ရကောင်းသည်၏ အဖြစ်ကို ရှု၏၊ ဖြစ်ဆဲဆဲ ဥပါဒ်ကို မရှု။ (= အဝိဇ္ဇာ၏ ဖြစ်ဆဲဆဲ ဥပါဒ် ဝေဒနာစသည်၏ ဖြစ်ဆဲဆဲ ဥပါဒ်ကိုမရှု၊ အဝိဇ္ဇာစသည်ကြောင့် ဝေဒနာ စသည်၏ ဖြစ်မှုဟူသော ကြောင်းကျိုး ဆက်နွယ်မှု သဘောကိုသာ ရှု၏။) ထိုမှတစ်ပါး အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရားတို့သည် ထင်ရှားမရှိလတ်သော် ထိုဝေဒနာ၏ (= ထိုဝေဒနာစသည်၏ ) မဖြစ်သင့်ခြင်းကိုသာ မရကောင်းသည်၏ အဖြစ်ကိုသာ ရှု၏၊ ပျက်ဆဲဆဲ ဘင်ကို မရှု။ (= အကြောင်းတရား၏ အနုပ္ပါဒနိရောဓသဘောအားဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား၏လည်း
另一些老师则说:“依缘观生灭时,不考察过去等时分的区分,而从一切情况共通的角度,观见由于无明等因法,受等有可能生起、可以获得;并不观其正在生起。〔也就是说,不观无明与受等正在生起的生起刹那,只观由于无明等而有受等生起这一因果关联。〕又在无明等因法不出现时,只观见受等不可能生起、不可获得;并不观其正在坏灭。〔也就是说,只观由于因法依不生止息而止息,果法也依不生止息而——
အနုပ္ပါဒနိရောဓသဘောအားဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းမှုကိုသာ ရှု၏။ အကြောင်း အကျိုး နှစ်ရပ်လုံး၏ သို့မဟုတ် အကျိုး နာမ်တရားစု၏ ခဏအားဖြင့် ပျက်မှု = ခဏဘင်ကို မရှု။) ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = ခဏအားဖြင့် ဖြစ်- ပျက်ကို ရှုရာ၌ကား ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်ကုန်သော ဝေဒနာက္ခန္ဓာစသော တရားတို့၏ ဖြစ်ဆဲဆဲ ဥပါဒ်ကိုလည်းကောင်း၊ ပျက်ဆဲဆဲ ဘင်ကိုလည်းကောင်း ရှု၏''ဟု ဆိုတော်မူကြကုန်၏။
——止息;不观因果双方,或果报名法聚,依刹那而坏灭的坏灭刹那。〕至于依刹那观生灭,则观见现在的受蕴等法正在生起的生起刹那,也观见正在坏灭的坏灭刹那。”
原书第 231 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း ထိုအပရေဆရာတို့၏ စကားသည် သင့်မြတ်လှပေသည်။ အကြောင်းကား ဤသို့ ဖြစ်၏ -- သန္တတိ ပစ္စုပ္ပန်၏ အစွမ်းဖြင့် (= သန္တတိပစ္စုပ္ပန်မှစ၍) ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို အဖြစ်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အပျက် အားဖြင့်လည်းကောင်း နှလုံးသွင်း ရှုပွားလျက်ရှိသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်အား အစဥ်သဖြင့် ဝိပဿနာဘာဝနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်း၍လာရာ ဝိပဿနာ ဘာဝနာ၏ သန်မြန်အားကောင်းခြင်း အားရှိခြင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော အခါကာလ၌ ဝိပဿနာဉာဏ်၏ ထက်မြက် စူးရှသည်၏အဖြစ် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိ လာခြင်းကြောင့် ခဏအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း = ဥဒယဗ္ဗယသဘောတို့သည် ထင်လာကုန်၏။ ထိုကြောင့် အပရေဆရာတို့၏ စကားသည် သင့်မြတ်လှပေသည်။
另一些老师的说法非常合理。理由如下:瑜伽行者从相续现在开始,依生起与坏灭作意、修观色法与名法;随着毗婆舍那修习逐渐达到强而有力的阶段,由于毗婆舍那智变得锐利、清净,依刹那的生灭便呈现出来。因此,另一些老师的说法非常合理。
မှန်ပေသည် - ဤယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးဦးစွာ ''အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရုပ်ဖြစ်၏''- ဤသို့ စသည် ဖြင့် အကြောင်းတရားအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းဟူသော ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယသဘောကို နှလုံးသွင်း၏။
确实,这位瑜伽行者起初先以“由于无明生起,色生起”等方式,从因法作意生灭,也就是作意依缘生灭。
ယင်းသို့ နှလုံးသွင်းပြီးနောက် အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရားတို့ကို နှလုံးသွင်းမှုကို စွန့်လွှတ်လိုက်၍ (= အဝိဇ္ဇာ စသော အကြောင်းတရားကြောင့် အကျိုးတရားဖြစ်ပုံကို နှလုံးမသွင်းတော့ဘဲ) ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း = ဥဒယ-ဝယ သဘော ရှိကြကုန်သော ခန္ဓာတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူ၍ ထိုခန္ဓာတို့၏ အကြောင်းတရားအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းကို ပဓာနပြုသဖြင့် ခဏအားဖြင့်လည်း ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းကို နှလုံးသွင်း၏။ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်ဝယ် အကြင်အခါ၌ ဝိပဿနာဉာဏ်သည် ထက်မြက် စူးရှလာ၏၊ သန့်ရှင်းလာ၏။ ထိုအခါ၌ ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့သည် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း၌ ဖြစ်ကုန်သည်လည်းကောင်း၊ ပျက်ကုန်သည် လည်းကောင်း ဖြစ်၍ ထင်လာကုန်၏။ ထိုကြောင့် -- ၁။ ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း ရုပ်တရားသည် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
这样作意以后,他舍开对无明等因法的作意〔不再作意由于无明等因法而有果法生起〕,以智摄取具有生灭性质的诸蕴;以从因法见其生灭为主,也从刹那作意生灭。当这位瑜伽行者相续中的毗婆舍那智变得锐利、清净时,色法与名法便呈现为在生、住、灭的每一刹那中生起、坏灭。因此才说:一、由于这一因,色法也明显生起。
၂။ ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း ရုပ်တရားသည် ချုပ်ငြိမ်းသွား၏။
二、由于这一因,色法也止息。
၃။ ဤသို့လည်း ရုပ်တရားသည် ဥပါဒ်အားဖြင့် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
三、色法也这样依生起而明显出现。
၄။ ဤသို့လည်း ရုပ်တရားသည် ဘင်အားဖြင့် ချုပ်ပျက်သွား၏။ --- ဤသို့စသော စကားကို အဋ္ဌကထာ ဆရာတော်သည် (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၇)၌ မိန့်ဆိုတော်မူခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
四、色法也这样依坏灭而止息、破灭。《清净道论义注》的作者在《清净道论》2-267中说的,正是这些文句。
(မဟာဋီ-၂-၄၂၂-၄၂၃။)
(《大复注》2-422—423。)
ထပ်မံ ရှင်းလင်းချက်
进一步说明
ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = အကြောင်းတရားအားဖြင့် ဖြစ်-ပျက်ရှုသည့် အရာဝယ် အကြောင်း တရားတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ခြင်း ထင်ရှားရှိခြင်း ဟူသည်မှာလည်း (အထက်တွင် ရှင်းပြခဲ့သည့်အတိုင်း) အဝိဇ္ဇာ- တဏှာ-ဥပါဒါန်-သင်္ခါရ-ကံဟူသော အကြောင်းတရားတို့၏ နာနာက္ခဏိကကမ္မသတ္တိ အနေအားဖြင့် ထင်ရှားရှိမှု ကို ဆိုလို၏။ (စိတ်-ဥတု-အာဟာရ-ဝတ္ထု-အာရုံ-ဖဿစသော အကြောင်းတရားတို့ကို မဆိုလိုပါ။) ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်သည် ယင်းကဲ့သို့သော အဝိဇ္ဇာ-တဏှာ-ဥပါဒါန်-သင်္ခါရ-ကံဟူသော အကြောင်းတရားတို့၏ နာနာက္ခဏိက ကမ္မသတ္တိအနေအားဖြင့် ထင်ရှားရှိမှုကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ယင်းအကြောင်းတရားနှင့် ယင်းအကျိုးဝိပါက်ခန္ဓာတို့၏ ကြောင်း-ကျိုးဆက်နွယ်မှု သဘောကိုသာ ပဓာနထား၍ အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရုပ်ဖြစ်၏ စသည်ဖြင့် ရှုခြင်းဖြစ်၏။
所谓依缘观生灭,在观因法所致的生灭时,因法的明显生起、明显存在〔如上所述〕,是指无明、爱、取、行、业这些因法,以异刹那业力的形态明显存在;并不是指心、时节、食、依处、所缘、触等因法。瑜伽行者以毗婆舍那智看见无明、爱、取、行、业这些因法以异刹那业力的形态明显存在,只以这些因法和果报诸蕴之间的因果关联为主,观“由于无明生起,色生起”等。
တစ်ဖန် ပဝတ္တိပစ္စယ ဖြစ်ကြကုန်သော ပစ္စုပ္ပန် အကြောင်းတရားတို့သည်လည်း ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏတ္တယ = ခဏသုံးပါး အပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံကြသော တရားများပင် ဖြစ်ကြ၏၊ သို့သော် ယင်းအကြောင်းတရား- တို့၏ ဖြစ်မှု ပျက်မှုကို ပဓာနမထားဘဲ အကြောင်းတရားတို့၏ ထင်ရှား ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးတရားတို့၏
另一方面,属于转起缘的现在因法,本身也是具足生、住、灭三刹那的法。然而,这里并不以这些因法自身依刹那生灭为主,而以因法明显生起故果法——
原书第 232 页
ထင်ရှားဖြစ်မှုကိုသာ ပဓာနထား၍ ''စိတ်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် စိတ္တဇရုပ်ဖြစ်၏'' ဤသို့စသည်ဖြင့် ရှုခြင်းဖြစ်၏။ ဤသို့ ရှုစဥ်ဝယ် အကြောင်းတရားတို့၏ ခဏအားဖြင့် ဖြစ်မှုပျက်မှုကို နှလုံးမသွင်းသကဲ့သို့ အကျိုးတရားတို့၏ ခဏအားဖြင့် ဖြစ်မှုပျက်မှုကိုလည်း နှလုံးမသွင်းပေ။ ဤသို့လျှင် အကြောင်း အကျိုးနှစ်ရပ်လုံးတို့၏ ခဏအားဖြင့် ဖြစ်မှု ပျက်မှု ဥဒယဝယသဘောကို မရှုဘဲ နှလုံးမသွင်းဘဲ အကြောင်းတရား၏ ထင်ရှားရှိခြင်း ထင်ရှားဖြစ်ခြင်း- ကြောင့် အကျိုးတရား၏ ထင်ရှားရှိမှု ထင်ရှားဖြစ်မှုကိုသာ ရှုခြင်းသည် ပစ္စယတော ဥဒယဒဿန လုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။ အကြောင်းတရား၏ ထင်ရှားမရှိခြင်း ထင်ရှားမဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား၏ ထင်ရှားမရှိမှုကို ရှုခြင်းသည် ပစ္စယတော ဝယဒဿနလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။
——明显生起为主,观“由于心生起,心生色生起”等。这样观时,既不作意因法依刹那的生灭,也不作意果法依刹那的生灭。不观、不作意因果双方依刹那的生灭,只观因法明显存在、明显生起故果法明显存在、明显生起,就是依缘见生的修行;观因法不明显存在、不明显生起故果法不明显存在,就是依缘见灭的修行。
ထိုသို့ရှုရာ၌ အတိတ်စသည်ဖြင့် ခွဲခြမ်းဝေဖန်မှုပြု၍ မသုံးသပ်ရန် ညွှန်ကြားထား၏။ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံ ဟူသော အကြောင်းတရားတို့၏ နာနာက္ခဏိကကမ္မသတ္တိဟူသည်မှာ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် အနေ- အားဖြင့် ထင်ရှားရှိနေသော တရားမျိုး မဟုတ်သဖြင့် အတိတ်အနာဂတ် စသည်ဖြင့် ဝေဖန်ရန် မဖြစ်နိုင်ပေ၊ သို့သော် ယင်းနာနာက္ခဏိကကမ္မသတ္တိတို့၏ မြစ်ဖျားခံရာ မူလစတင်၍ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်သည့် ဖြစ်ပွားလတ္တံ့ ဖြစ်သည့် အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံတို့ကား၊ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်အားဖြင့် ထင်ရှားဖြစ်ခိုက် တည်ရှိခိုက်အခါကို ရည်ရွယ်၍ ဆိုရမူ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ဟု ဝေဖန် ခွဲခြမ်း၍ ရနိုင်ပေသည်။
这样观时,论书指示不要再按过去等加以分别、考察。无明、爱、取、行、业这些因法的异刹那业力,不是以生、住、灭三相明显存在的法,所以不能把它本身分别为过去、未来或现在。不过,作为这些异刹那业力根源、曾经生起、正在生起或将要生起的无明、爱、取、行、业,如果就其以生、住、灭而明显生起、存在之时而言,则可以分别为过去、未来、现在。
အတီတေ ဟေတဝေါ ပဉ္စ၊ ဣဒါနိ ဖလပဉ္စကံ။
《清净道论》巴利偈(缅文字体):‘အတီတေ ဟေတဝေါ ပဉ္စ၊ ဣဒါနိ ဖလပဉ္စကံ။’
ဣဒါနိ ဟေတဝေါ ပဉ္စ၊ အာယတိံ ဖလပဉ္စကံ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၁၄။)
巴利偈续(缅文字体):‘ဣဒါနိ ဟေတဝေါ ပဉ္စ၊ အာယတိံ ဖလပဉ္စကံ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၁၄။)’译:‘过去有五因,现在有五果;现在有五因,未来有五果。’(《清净道论》2-214。)
= အတိတ်အကြောင်းတရား ငါးပါးကြောင့် ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးတရား ငါးပါး ဖြစ်၏။
也就是说:由于过去五种因法,生起现在五种果法。
ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်းတရား ငါးပါးကြောင့် အနာဂတ်အကျိုးတရား ငါးပါး ဖြစ်၏။
由于现在五种因法,生起未来五种果法。
ဤသို့စသော ဒေသနာတော်များကို ထောက်ရှုပါ။ တစ်ဖန် ပဝတ္တိပစ္စယ အမည်ရသော စိတ်-ဥတု-အာဟာရ -ဝတ္ထု-အာရုံ-ဖဿစသော အကြောင်းတရားတို့ကား ဖြစ်ခိုက်ဝယ် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် ရစကောင်းသော တရားမျိုးများ ဖြစ်ကြသဖြင့် အတိတ် စသည်ဖြင့် ခွဲခြမ်းဝေဖန်၍ ရစကောင်းသည်သာ ဖြစ်ကြ၏။ သို့သော် ယင်းပဝတ္တိပစ္စယ တရားတို့နှင့် ယင်းတို့၏ ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အကျိုးတရားတို့၏ ကြောင်းကျိုးဆက်နွယ်မှုသဘောကို ရှုရာ၌ အတိတ် စသည်ဖြင့် ခွဲခြမ်းဝေဖန် သုံးသပ်မှုမပြုဘဲ စိတ်စသော အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိခြင်းကြောင့် စိတ္တဇရုပ်စသော အကျိုးတရား၏၊ ဝတ္ထုစသော အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိခြင်းကြောင့် ဝေဒနာစသော အကျိုးတရား၏ ဖြစ်သင့်- ခြင်းကိုသာ ရကောင်းသည်၏ အဖြစ်ကိုသာ ရှုရမည် ဖြစ်သည်။
应参照这类教说。至于名为转起缘的心、时节、食、依处、所缘、触等因法,由于它们生起时具足生、住、灭,所以可以分别为过去等。不过,在观这些转起缘和各自果法之间的因果关联时,不再按过去等分别考察;只观由于心等因法明显存在,心生色等果法有可能生起、可以获得;由于依处等因法明显存在,受等果法有可能生起、可以获得。
ဆိုလိုရင်းကို သဘောမပေါက်နိုင်သေးသော ယောဂီသူတော်ကောင်းများအတွက် အနည်းငယ် ထပ်မံ၍ ရှင်းလင်းတင်ပြပေဦးအံ့ -- ထိုအဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံတို့မှာ အတိတ်အကြောင်းတရား ပစ္စုပ္ပန် အကြောင်းတရား အနာဂတ်အကြောင်းတရား စသည်ဖြင့် ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ ဖြစ်နိုင်ကြ၏။ ထိုသို့ပင် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနဟူသော အကြောင်းတရားအားဖြင့် ဖြစ်-ပျက်ရှုသည့် အပိုင်း၌ အတိတ်အကြောင်းတရား ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးတရား၊ ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်းတရား အနာဂတ်အကျိုးတရား စသည်ဖြင့် ခွဲခြမ်းဝေဖန်၍ နှလုံးမသွင်းတော့ဘဲ အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိခြင်းကြောင့် ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကျိုး တရား၏ ဖြစ်သင့်ပုံကိုသာ ရကောင်းသည်၏ အဖြစ်ကိုသာ ရှုပါ။ ဥပါဒ်သဘောကို မရှုပါနှင့်။ အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရားများသည် ထင်ရှားမရှိလတ်သော် ထင်ရှားမဖြစ်လတ်သော် ဝေဒနာစသည့် အကျိုးတရားတို့၏
为了尚未领会这里意旨的贤善禅修者,再作一些说明。无明、爱、取、行、业依其所应,可以是过去因法、现在因法或未来因法。虽然如此,在依缘观生灭这一部分,不再分别作意“过去因法—现在果法”“现在因法—未来果法”等;只观由于因法明显存在、明显生起,果法有可能生起、可以获得,不要观其生起刹那。无明等因法不明显存在、不明显生起时,则只观受等果法不可能生起、不可获得——
မဖြစ်သင့်ပုံကိုသာ မရကောင်းသည်၏ အဖြစ်ကိုသာ ရှုပါ။ ဘင်သဘောကို မရှုပါနှင့်။ ဥပါဒ်နှင့် ဘင်ကိုရှုခြင်းမှာ ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = ခဏအားဖြင့် ဖြစ်ပျက်ရှုနည်းသာ ဖြစ်၏၊ အကြောင်းခန္ဓာ အကျိုးခန္ဓာတို့၏
——不要观其坏灭刹那。观生起刹那和坏灭刹那,只属于依刹那观生灭;那是观因蕴与果蕴的——
原书第 233 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏာနှင့် ဝိပရိဏာမလက္ခဏာတို့သာတည်း။
——生起相和变异相。
ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏသုံးပါးတို့ အပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံခိုက် ခဏတ္တယသင်္မဂီ အတွင်း၌သာ တည်ရှိသော တရားသည် ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်၍ ယင်းခဏတ္တယ၏ ရှေး၌တည်ရှိသော တရားမှာ အတိတ်ဖြစ်၍ နောက်၌ တည်ရှိသော တရားမှာ အနာဂတ်ဖြစ်၏။ ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = ခဏအားဖြင့် ဖြစ်-ပျက်ကို မြင်အာင် ရှုမှုကား ယင်းဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏသုံးပါးအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံခိုက် ခဏတ္တယသင်္မဂီ အတွင်း၌ တည်ရှိသော တရား၏ ဥပါဒ်စွန်း ဘင်စွန်းနှင့် ဆိုင်၏။ ယင်းဥပါဒ်စွန်း ဘင်စွန်းကို မြင်အောင်ကြည့်၍ ဝိပဿနာရှုရ၏။
具足生、住、灭三刹那时,处于这三刹那之内的法是现在;在这三刹那之前的法是过去,在其后的法是未来。依刹那见生灭,正关系到处于这三刹那之内的法的生起端与坏灭端;应以智看见生起端和坏灭端而修毗婆舍那。
အကြောင်းတရားအားဖြင့် ဖြစ်-ပျက်ရှုမှု၌ကား ထိုသို့ ဥပါဒ်စွန်း ဘင်စွန်းကိုလည်း စူးစိုက်၍ သုံးသပ်ဖွယ် မလို။ အတိတ် အနာဂတ်ကိုလည်း စူးစိုက်၍ သုံးသပ်ဖွယ် မလိုပေ။ အကြောင်းတရားကြောင့် အကျိုးတရား ဖြစ်မှုကိုသာ စူးစိုက်၍ သုံးသပ်ဖို့ လိုသဖြင့် အတိတ်စသည်ဖြင့် မသုံးသပ်မူ၍ ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနကို ရှုရန် ညွှန်ကြားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ညွှန်ကြားထားသဖြင့်- အတိတ်အကြောင်းတရားများ၏ ထင်ရှားဖြစ်ခြင်း- ကြောင့် ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးတရားများ၏ ထင်ရှားဖြစ်ပုံ၊ ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်းတရားများ၏ ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းကြောင့် အနာဂတ်အကျိုးတရားများ၏ ထင်ရှားဖြစ်ပုံဟူသော ကြောင်း-ကျိုး ဆက်နွယ်မှု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်းဝယ် အတိတ် အကြောင်း ပစ္စုပ္ပန်အကျိုး၊ ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်း အနာဂတ်အကျိုးတို့ကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်ဖို့ မလိုဟု အယူအဆ မမှားစေလိုပါ။ ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အကြောင်းတရားနှင့် ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အကျိုးတရားတို့၏
至于从因法观生灭,则不必这样专注考察生起端与坏灭端,也不必专注考察过去和未来;只须专注考察由于因法而有果法生起。因此,论书才指示不考察过去等,而修依缘观生灭。切勿由这一指示误以为:在因果关联的缘起部分,不必以毗婆舍那智看见由于过去因法明显生起而有现在果法明显生起,以及由于现在因法明显生起而有未来果法明显生起。仍须以毗婆舍那智看见各自因法与各自果法之间的——
ကြောင်း-ကျိုး ဆက်နွယ်မှုသဘောကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ---- အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရုပ် ဖြစ်၏ -- ဤသို့ စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အကြောင်းတရားများ၏ အနုပ္ပါဒနိရောဓ သဘောအားဖြင့် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းမှုကြောင့် ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အကျိုးတရားများ၏ အနုပ္ပါဒနိရောဓသဘောအားဖြင့် အကြွင်းမဲ့ချုပ်ငြိမ်းမှုကို ဝိပဿနာဉာဏ် ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ -- အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ရုပ် ချုပ်၏ -- ဤသို့ စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်ရမည်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ရှုစဥ်အတွင်း၌ ''ဤကား အတိတ်တရား၊ ဤကား ပစ္စုပ္ပန်တရား၊ ဤကား အနာဂတ်တရား''စသည်ဖြင့် ခွဲခြားဝေဖန်သုံးသပ်မှုကိုကား မပြုပါနှင့်ဟူ၍သာ ဆိုလိုရင်း ဖြစ်သည်ကို သတိပြုပါ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ - အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိခြင်း ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား ထင်ရှားရှိပုံ ထင်ရှားဖြစ်ပုံကိုလည်းကောင်း၊ အကြောင်းတရား ထင်ရှားမရှိခြင်း ချုပ်ခြင်းကြောင့်
——因果关联,修观“由于无明生起,色生起”等;也须看见各自因法依不生止息而彻底止息,故各自果法也依不生止息而彻底止息,修观“由于无明止息,色止息”等。这样修观时,只是不再分别考察“这是过去法、这是现在法、这是未来法”等,应当留意这一意旨。为什么呢?因为这项修行以因法明显存在、明显生起故——
အကျိုးတရား ထင်ရှားမရှိပုံ ချုပ်ပုံကိုလည်းကောင်း ပဓာနရှေ့သွားပြု၍ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်ရမည့် အလုပ် စခန်း ဖြစ်သောကြောင့်ပင်တည်း။ အလွန်တိုတောင်းသော အချိန်ကာလအတွင်း၌ အကြောင်းတရားအားဖြင့် လည်းကောင်း၊ ခဏအားဖြင့်လည်းကောင်း ဖြစ်-ပျက်တို့ကို အကွက်ကျကျ ချက်ကျကျ သွက်သွက်လက်လက် ထက်ထက်မြက်မြက် လျင်လျင်မြန်မြန် ဖျတ်ဖျတ်လတ်လတ် ရှုတတ်ရမည် ဖြစ်သဖြင့် ---- ၁။ ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = အကြောင်းတရားအားဖြင့် ဖြစ်-ပျက်ကို ရှုရာ၌ မည်သို့နှလုံးသွင်း- ရမည်ကိုလည်းကောင်း၊ ၂။ ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = ခဏအားဖြင့် ဖြစ်-ပျက်ကို ရှုရာ၌ မည်သို့နှလုံးသွင်းရမည်ကိုလည်းကောင်း ဤသို့ နှလုံးသွင်းပုံကို သတ်မှတ်ပြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု သဘောပေါက်ပါ။ ထိုသို့ ရှုရာ၌ ရှေ့ဦးစွာ အကြောင်း တရား ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား ဖြစ်ပုံ၊ အကြောင်းတရား ချုပ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား ချုပ်ပုံဟူသော
——果法明显存在、明显生起,以及因法不明显存在、止息故果法不明显存在、止息为先导和重点。在极短的时间内,必须有条理、准确、灵活、锐利、迅速而敏捷地从缘与刹那两方面观生灭,所以这里是在规定两种作意方式:一、修依缘观生灭时怎样作意;二、修依刹那观生灭时怎样作意。应如此理解。修时先观因法生起故果法生起、因法止息故果法止息这一——
ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယကို ရှုပြီးမှ ခဏအားဖြင့် ဖြစ်-ပျက်ကို ရှုရမည်ဖြစ်သည်။ ခဏအားဖြင့် ဖြစ်-ပျက်ကို
——依缘生灭,然后才观依刹那的生灭。观依刹那的生灭时——
原书第 234 页
ရှုရာ၌ ဥဒယဗ္ဗယဝန္တေ ခန္ဓေ-ဟု ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း သဘောရှိကုန်သော ခန္ဓာတို့ကို ရှုရန် သတ်မှတ်ပေးထား၏။
——论书以“具有生灭的诸蕴”指定所观对象。
ထိုသတ်မှတ်ချက်အရ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် မရစကောင်းသော နာနာက္ခဏိကကမ္မသတ္တိများကို အကြောင်းတရားစုတွင် ပါဝင်သော်လည်း ဖြစ်-ပျက် မရှုရဟု သိရှိပါလေ။ ယင်းနာနာက္ခဏိကကမ္မသတ္တိ၏ တည်ရာ စေတနာကိုသာ ဝိပဿနာရှုပါ။
依这一规定,应知异刹那业力虽然属于因法聚,却不能获得生、住、灭,因而不观它的生灭;只对作为这异刹那业力所依的思修毗婆舍那。
အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရုပ် ဖြစ်၏။
由于无明生起,色生起。
အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ရုပ် ချုပ်၏။
由于无明止息,色止息。
အဝိဇ္ဇာ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
无明——生灭——无常。
ရုပ် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
色——生灭——无常。
ဤသို့စသည်ဖြင့် ရှုပုံမျိုးတည်း။သို့သော် ပစ္စယဓမ္မေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ = အကြောင်းတရားတို့ကို စွန့်လွှတ်ထား၍ ဖြစ်-ပျက် ရှုရန် အထက်ပါ မဟာဋီကာ၌ ဖွင့်ဆိုထားသဖြင့် အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရားတို့၏ ဖြစ်-ပျက်ကို ရှုမှုနှင့် ပတ်သက်၍ သံသယ ဖြစ်မနေဖို့ရန် သတိပြုပါ။ ဤအပိုင်းတွင် အကြောင်းတရားတို့၏ ဖြစ်-ပျက် = ဥဒယဗ္ဗယသဘောကို နှလုံးမသွင်းလိုပါက ခေတ္တ ချန်လှပ်ထားလိုက်၍ အကျိုးခန္ဓာငါးပါးတို့၏ ဖြစ်-ပျက်ကိုသာ နှလုံးသွင်းလိုပါက နှလုံးသွင်းရှုပွားပါ။ သို့သော် အကြောင်းတရားတို့၏ ဖြစ်-ပျက်ကိုလည်း လက္ခဏာယာဥ်ကို တင်ကာ ဝိပဿနာရှုရမည်သာ ဖြစ်သဖြင့် နောက်ထပ်တစ်ဖန် ထပ်မံ၍ ယင်းအဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရား- တို့ကိုလည်း သီးသန့် ဝိပဿနာရှုရမည်သာ ဖြစ်ပါသည်။ အကြောင်းမူ ဤ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏ်၏ ဝိပဿနာ အရှုခံ အာရုံစာရင်းတွင် ဘဝတိုင်အောင်သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါရပ်များလည်း ပါဝင်နေသောကြောင့်
应按诸如此类的方法观。不过,《大复注》解释说:‘ပစ္စယဓမ္မေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ’——‘舍开缘法’,因此不要对是否还须观无明等因法的生灭心存疑惑。在这一阶段,如果不想作意因法的生灭,可以暂时搁置,只作意、修观五果蕴的生灭。然而,因法的生灭也必须安立三相而修毗婆舍那,所以以后仍须再把无明等因法单独拿出来修观。因为直到“有”为止的缘起支,也列在生灭随观智的毗婆舍那所缘清单中。
ဖြစ်သည်၊ ဤသို့လျှင် ---- ၁။ ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = အကြောင်းတရားအားဖြင့် ဖြစ်-ပျက် ရှုခြင်း၊ ၂။ ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = ခဏအားဖြင့် ဖြစ်-ပျက် ရှုခြင်း -- ဤ ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = ဖြစ်-ပျက်နှစ်မျိုးတို့ကို ရှုခြင်းတည်းဟူသော ဝိပဿနာဘာဝနာ လုပ်ငန်းရပ်ကို နေရာတကျ ပွားများတတ်ပါက ရှုပွားတတ်ပါက ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏ်သည် ထက်မြက်စူးရှလာသောအခါ ရုပ်-နာမ်တို့၏ ခဏအားဖြင့် ဖြစ်မှု ပျက်မှုတို့သည်လည်း ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်တွင် ထင်လာကုန်သည်သာ ဖြစ်ပေသည်။ ဤစကားရပ်တို့မှာ အထက်တွင် ရေးသားတင်ပြထားသော မဟာဋီကာစကားရပ်ကို ဉာဏ်နုသူများ နားလည်နိုင်ရန် ရည်သန်၍ ထပ်မံ ရှင်းလင်းတင်ပြထားသော စကားရပ်တို့ပင် ဖြစ်ကြသည်။
因此,只要有条理地修习一、依缘观生灭,二、依刹那观生灭这两项毗婆舍那工作,当生灭随观智变得锐利时,色名依刹那的生灭也必定会在瑜伽行者的智中呈现。以上文字,是为了让智尚未成熟的人理解前引《大复注》文句而作的进一步说明。
အဋ္ဌကထာကြီးများနှင့် နှီးနှောမိပါသည်
与诸大义注相契合
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂအဋ္ဌကထာဆရာတော်မှာ ဘဒန္တမဟာနာမ မထေရ် ဖြစ်ပါသည်။ ထိုဘဒန္တမဟာနာမ မထေရ်- ကို မဟာဋီကာဆရာတော် အရှင်ဓမ္မပါလ မထေရ်မြတ်က ကေစိဆရာဟု သုံးစွဲထား၏။ ထိုမဟာနာမ မထေရ်၏ အယူအဆကို မဟာဋီကာဆရာတော်က မနှစ်သက်ပါ။ နာမ်တရားတို့ကို ဝိပဿနာရှုရာ၌ ယင်းနာမ်တရားတို့၏ ခဏပစ္စုပ္ပန်သို့ ဆိုက်အောင် ခဏအားဖြင့် ဖြစ်မှု ပျက်မှုကိုလည်း သာဝကများသည် ရှု၍ ရနိုင်သည်ဟူသော ဝါဒကိုသာ မဟာဋီကာဆရာတော်က နှစ်သက်မြတ်နိုးတော်မူ၏။ ထိုဝါဒမှာလည်း အဋ္ဌကထာကြီးများနှင့် နှီးနှောမိသည်သာ ဖြစ်ပေသည်။ သာမညဖလသုတ္တန် သတိသမ္ပဇညကထာတွင် အာလောကိတ-ဝိလောကိတ = တည့်တည့်ကြည့်ရာ-စောင်းငဲ့ကြည့်ရာ၌ မူလပရိညာ၏ အစွမ်းဖြင့်လည်း အသမ္မောဟသမ္ပဇဥ်ဖြစ်အောင် ရှုပုံကို ဤသို့ ဖွင့်ဆိုထားတော်မူ၏။
《无碍解道义注》的作者是大名长老。《大复注》的作者法护长老以“某些老师”称呼大名长老;他不赞同大名长老的主张,而赞同声闻观名法时也能依刹那观见其生灭、一直达到刹那现在的主张。这一主张也确实与诸大义注相契合。《沙门果经》“念与正知论”解释,正视、旁视时如何依根本遍知而成就不痴正知如下。
原书第 235 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း ဘဝင်္ဂါဝဇ္ဇနဉ္စေဝ၊ ဒဿနံ သမ္ပဋိစ္ဆနံ။
义注巴利偈(缅文字体):‘ဘဝင်္ဂါဝဇ္ဇနဉ္စေဝ၊ ဒဿနံ သမ္ပဋိစ္ဆနံ။’
သန္တီရဏံ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ၊ ဇဝနံ ဘဝတိ သတ္တမံ။ (ဒီ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၄။)
巴利偈续(缅文字体):‘သန္တီရဏံ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ၊ ဇဝနံ ဘဝတိ သတ္တမံ။ (ဒီ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၄။)’译:‘有分、转向、见、领受,推度、确定,速行为第七。’(《长部义注》1-174。)
မူလပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန် သမ္ပဇဥ်ပိုင်းအဖွင့် (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၆၆)တွင်လည်းကောင်း၊ သတိပဋ္ဌာနသံယုတ် သတိသုတ္တန်အဖွင့် (သံ-ဋ္ဌ-၃-၂၂၆)တွင်လည်းကောင်း၊ သမ္မောဟဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာ စျာနဝိဘင်းအဖွင့် (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၃၄၁)တွင်လည်းကောင်း ပုံစံတူပင် တညီတညွတ်တည်း ဖွင့်ဆိုထားတော်မူသည်။
《中部·根本五十经篇义注》的《大念处经》正知部分〔《中部义注》1-266〕、《念处相应·念经》义注〔《相应部义注》3-226〕以及《除痴迷论》禅分别义注〔《阿毗达磨义注》2-341〕,也都以同一模式作一致解释。
ဤအဋ္ဌကထာကြီးများ၏ ဆိုလိုရင်းမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။ -- တည့်တည့်ကြည့်ရာ စောင်းငဲ့ကြည့်ရာ၌ ရူပါရုံကိုမြင်ရာဝယ် (အတီတဘဝင်-ဘဝင်္ဂစလန-ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ) ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ စက္ခုဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ ဝုဋ္ဌော၊ ဇော (၇)ကြိမ်၊ (တဒါရုံ ၂-ကြိမ်)ဟူသော စက္ခုဒွါရိက ဝီထိစိတ်အစဥ်များသည် သမ္ပယုတ်တရားတို့နှင့် အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်လာကြ၏။ (အတိမဟန္တာရုံ၊ မဟန္တာရုံ ဝီထိများကို ရည်ညွှန်းထားသည်။) သမ္ပယုတ်တရားတို့နှင့်တကွသော ယင်းဝီထိစိတ်အစဥ် နာမ်တရားစုများကို ဃန အသီးအသီး ပြိုအောင် ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးလျက် ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်အောင် ထွင်းဖောက် သိမြင်ပါက အသမ္မောဟသမ္ပဇဥ်ဉာဏ် ဖြစ်ပြီ ဟူလိုသည်။ အကျယ်ကို နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းတွင် ရှင်းလင်း တင်ပြ- ခဲ့ပြီးပင် ဖြစ်သည်။ ဤရှင်းလင်းချက်မှာ ရုပ်နာမ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူသည့် နာမရူပပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ပိုင်းကို
这些大义注的意思如下:正视、旁视而看见色所缘时,眼门心路的心相续依次生起:过去有分、有分波动、有分断、五门转向、眼识、领受、推度、确定、七次速行,以及两次彼所缘;它们都与相应法一同生起。〔这里是指极大所缘与大所缘的心路。〕如果以智把与相应法俱生的这些心路心名法聚逐一拆解、破除密集,并以智透彻知见直到究竟法,就表示已经成就不痴正知智。名业处篇已作详细说明。这里的解释所指的是以智分别色名的色名摄受智——
ရည်ညွှန်းထားသော ဖွင့်ဆိုချက်ပင် ဖြစ်သည်။
——阶段。
တစ်ဖန် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ သမ္မသနဉာဏ်ပိုင်း (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၅၂-၂၅၃)၌လည်း စက္ခုဒွါရိကဝီထိစသော ထိုထို ဝီထိစိတ္တက္ခဏတိုင်း၌ သမ္ပယုတ်တရားတို့နှင့် တကွသော ဝီထိစိတ် နာမ်တရားစုတို့၏ ဖြစ်မှု ပျက်မှုကို လည်းကောင်း၊ ဝီထိများ၏ အကြားအကြား၌ တည်ရှိသော သမ္ပယုတ်တရားတို့နှင့် တကွသော ဘဝင်စိတ်တို့၏ ဖြစ်မှု ပျက်မှုကိုလည်းကောင်း ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ လက္ခဏာရေးသုံးတန်ကို တင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုရန် ညွှန်ကြားထား၏။ (ရှေးသမ္မသနဉာဏ်ပိုင်းတွင် ရှင်းပြခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။) တစ်ဖန် သမ္မောဟဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာနှင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာတို့တွင်လည်း ဤသို့ ဖွင့်ဆိုထားတော်မူ၏။
此外,《清净道论义注》思惟智部分〔《清净道论》2-252—253〕也指示:应以毗婆舍那智看见眼门心路等每一心路心刹那中,与相应法俱生的心路心名法聚的生灭,以及各条心路之间,与相应法俱生的诸有分心的生灭;再把三相提到这些法上修观。〔前面的思惟智部分已经说明。〕《除痴迷论义注》和《清净道论义注》又作如下解释。
နာနာဓာတုယော ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂေ ကတေ အနတ္တလက္ခဏံ ယာထာဝသရသတော ဥပဋ္ဌာတိ။
义注巴利原文(缅文字体):‘နာနာဓာတုယော ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂေ ကတေ အနတ္တလက္ခဏံ ယာထာဝသရသတော ဥပဋ္ဌာတိ။’译:‘分析种种界,破除密集以后,无我相便依其如实自性呈现。’
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၄၇။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၆။)
(《阿毗达磨义注》2-47;《清净道论》2-276。)
အသီးအသီးသော ရုပ်ဓာတ် နာမ်ဓာတ်တို့ကို ရုပ်တုံးရုပ်ခဲ နာမ်တုံးနာမ်ခဲ ဟူသော ရုပ်ဃန နာမ်ဃန အသီးအသီး ပြိုအောင် ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးလျက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ ရှုနိုင်ခဲ့သော် အနတ္တလက္ခဏာသည် ဟုတ်မှန်တိုင်းသော မိမိ၏ သဘောအားဖြင့် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ အသိဉာဏ်၌ ထင်လာပေ၏။
若能以智把各别的色界、名界加以分析,破除“整块色”“整块名”的色密集、名法密集而观,无我相便会依自身的如实性质,在瑜伽行者的智中呈现。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၄၇။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၇၆။)
(《阿毗达磨义注》2-47;《清净道论》2-276。)
ထိုတွင် ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ် တစ်ခုတစ်ခု အတွင်း၌ တည်ရှိသော ရုပ်ပရမတ် နာမ်ပရမတ်ဟူသော ပရမတ္ထဓာတ်သားတို့၏ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏတ္တယ = ခဏသုံးပါးအပေါင်း၏ အတွင်း၌ ဖြစ်မှု ပျက်မှုကို မြင်ပါမှ သန္တတိဃန ပြိုမည် ဖြစ်သည်။ သန္တတိဃနစသည့် ဃန အသီးအသီး ပြိုပါမှ ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်မည်။ ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်ပါမှ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်တွင် အနတ္တလက္ခဏာသည် ဟုတ်- မှန်တိုင်းသော မိမိသဘောအားဖြင့် ထင်လာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် အနတ္တဉာဏ်အမြင် ရရှိရေး ဝိပဿနာ ဉာဏ်အမြင် ရရှိရေးအတွက် ရုပ်ဃန နာမ်ဃန အသီးအသီးကို ပြိုကွဲအောင် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲလျက် ဝိပဿနာ ရှုရတော့မည် ဖြစ်သည်။ ဃနပြိုပါမှလည်း ခဏပစ္စုပ္ပန်သို့ ဆိုက်မည်။ ခဏအားဖြင့် ဖြစ်ပျက်ကို ရှုမြင်နိုင်ပါမှလည်း သန္တတိဃန ပြိုမည်၊ ထိုကြောင့် ဃနပြိုရေး အနတ္တဉာဏ်အမြင်ကို ရရှိရေးအတွက် ခဏအားဖြင့်
其中,只有看见每一色聚、名聚内的色究竟法、名究竟法,在生、住、灭三刹那之内生灭,才能破除相续密集;只有破除相续密集等各种密集,以智知见才能达到究竟法;只有达到究竟法,无我相才会依自身的如实性质,在瑜伽行者的智中呈现。因此,为了获得无我智见和毗婆舍那智见,必须以毗婆舍那智分析色密集、名法密集,直到逐一破除而修观。只有破除密集,才能达到刹那现在;也只有依刹那看见生灭,才能破除相续密集。因此,为了破除密集、获得无我智见,对于色名两者都必须依刹那——
ဖြစ်-ပျက်ကို မြင်အောင် ရုပ်နာမ် နှစ်မျိုးလုံး၌ ဝိပဿနာ ရှုရမည်သာ ဖြစ်ပေသည်။
——看见生灭而修毗婆舍那。
原书第 236 页
ထိုကြောင့် မဟာဋီကာဆရာတော်၏ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၏ အဆိုအမိန့်ကို ပြန်လည်ချေပချက်မှာ၊ တစ်နည်း -- နာမ်တရားတို့၌လည်း ခဏပစ္စုပ္ပန်သို့ ဆိုက်အောင် ခဏအားဖြင့် ဖြစ်-ပျက်ကိုလည်း ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ရှုရမည်ဟူသော မဟာဋီကာဆရာတော်၏ အဆိုအမိန့်မှာ အဋ္ဌကထာကြီးများ၏ ဖွင့်ဆို- ချက်များနှင့် ဂင်္ဂါရေနှင့် ယမုနာရေ ရောသကဲ့သို့ တစ်သားတည်း ညီညွတ်နေသော အဆိုအမိန့်သာ ဖြစ်ပေသည်။
所以,《大复注》对《无碍解道义注》主张的反驳——换言之,《大复注》关于名法也必须以毗婆舍那智依刹那观见生灭、一直达到刹那现在的主张——与诸大义注的解释完全一致,如恒河水与亚穆那河水交融为一。
သစ္စ - ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် - နယ - လက္ခဏာတို့ ထင်ရှားပြီ
四谛、缘起、方法与相变得明显
သစ္စာလေးပါး ထင်ရှားပုံ
四谛如何显现
ဤသို့ ရေးသားတင်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း -- ၁။ ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = အကြောင်းတရားအားဖြင့် ဖြစ်-ပျက်ကို ရှုခြင်း၊ ၂။ ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = ခဏအားဖြင့် ဖြစ်-ပျက်ကို ရှုခြင်း ဟူသော ---- နှစ်မျိုးသော ဥဒယဗ္ဗယသဘောတို့ကို နှလုံးသွင်းရှုပွားသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ ''ဤရုပ်တရား နာမ်တရားတို့သည် ရှေးက မရှိမူ၍ ယခုမှ ရုတ်ခြည်း ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သတတ်၊ ဖြစ်ကုန်ပြီး၍လည်း ရုတ်ခြည်း ချုပ်ပျက် ပျောက်ကင်းကုန်သတတ်''ဟု ထိုးထွင်းသိသော ဝိပဿနာဉာဏ်သည် အထူးသဖြင့် သာလွန်၍ သန့်ရှင်း စင်ကြယ်လာ၏။ ဤသို့ အကြောင်းတရားအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ခဏအားဖြင့်လည်းကောင်း နှစ်မျိုး နှစ်စား အားဖြင့် ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း ဥဒယဗ္ဗယသဘောကို ရှုသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်ဝယ် ---- ၁။ သစ္စာ လေးပါး၊ ၂။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရား၊ ၃။ ဧကတ္တ စသော နည်း လေးပါး၊ ၄။ အနိစ္စလက္ခဏာ စသော လက္ခဏာ ငါးပါး --
如前所述,瑜伽行者作意、修观两种生灭:一、依缘观生灭,即从因法观生灭;二、依刹那观生灭,即从刹那观生灭。此时,他的毗婆舍那智透彻了知:“这些色法、名法先前没有,现在忽然生起;生起以后,又忽然止息、破灭、消失。”其智因而变得格外清净。这样从因法与刹那两方面观生灭时,在他的智中,一、四谛,二、缘起法,三、一性等四种方法,四、无常相等五相——
ဤတရားတို့သည် ထင်ရှားလာကြကုန်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၇။) ဤသို့ နှလုံးသွင်းသော ထိုယောဂီအား အကြင်ရွေ့လောက် ကာလပတ်လုံး ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်သည် မဖြစ်- ပေါ်လာသေး၊ ထိုရွေ့လောက် ကာလပတ်လုံး ရုပ်နာမ်တို့၏ ဥဒယဗ္ဗယ = ဖြစ်မှု ပျက်မှုတို့သည် လွန်စွာထင်သည် မဖြစ်ကုန်ရကား ဝိုးဝါးသာမျှ အနုမာနဆ၍ အလျော်ရမ်းလိုက်ရသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ''ဣတိ ကိရိမေ ဓမ္မာ အဟုတွာ သမ္ဘောန္တိ၊ ဟုတွာ ပဋိဝေန္တိ = ဤရုပ်တရား နာမ်တရားတို့သည် ရှေးကမရှိမူ၍ ယခုမှ ရုတ်ခြည်း ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သတတ်၊ ဖြစ်ကုန်ပြီး၍လည်း ရုတ်ခြည်း ချုပ်ပျက် ပျောက်ကင်းကုန်သတတ်''ဟု ပစ္စက္ခမဟုတ် အနုမာနပြ ကိရ = သတတ်-ဟူသော သဒ္ဒါနှင့် ယှဥ်၍ ဆိုသတည်း။ ။ တစ်နည်း -- နယဒဿန = နည်းလမ်းကို ညွှန်ပြသည့် အနေအားဖြင့် ဤသို့ ဆိုသတည်း။ ရှေးဦးစွာ ပစ္စုပ္ပန္နဓမ္မတို့၏ ဥဒယဗ္ဗယကို ပစ္စက္ခဖြင့် မြင်ပြီး၍ ထိုနောင်မှ အတိတ်-အနာဂတ်တို့၌လည်း ၄င်းနည်းဟု နည်းကိုဆောင်သည် ဖြစ်ဘိသော်။ (မဟာဋီ-၂-၄၂၃။
——都会变得明显。(《清净道论》2-267。)只要这位禅修者的生灭智尚未生起,色名的生灭就还不十分明显;由于只是朦胧地推断、随顺其迹,所以说:巴利原文(缅文字体)‘ဣတိ ကိရိမေ ဓမ္မာ အဟုတွာ သမ္ဘောန္တိ၊ ဟုတွာ ပဋိဝေန္တိ’——‘据说,这些法先前没有而生起;生起以后又灭去。’这里使用表示并非现量、而是推断的“据说”(kira)一词。另一种解释是:这是以显示方法的方式而说。先以现量看见现在法的生灭,然后以“同样如此”的方法,把它推广到过去和未来。(《大复注》2-423;《清净道论缅文依文》5-165。)
ပြည်-ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဿယ-၅-၁၆၅။) (နည်းကို ဆောင်ပုံကို ပထမတွဲ၌ ရှင်းပြခဲ့ပြီ။) အကျယ်မှာ ဤသို့တည်း- အဝိဇ္ဇာစသည်၏ ရှေးဘဝ၌ ဖြစ်ပြီးခြင်းကြောင့် ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်သင့်ခြင်းကို လည်းကောင်း၊ အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရားတို့၏ အနုပ္ပါဒနိရောဓသဘောအားဖြင့် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်း သွားခြင်းကြောင့် ခန္ဓာတို့၏ နောင်တစ်ဖန် မဖြစ်သော ချုပ်ခြင်းဟု ဆိုအပ်သော အနုပ္ပါဒနိရောဓသဘောအားဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကိုလည်းကောင်း ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှု၏။ ယင်းသို့ ရှုခြင်းသည်ကား ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏
〔方法的推广已在第一册说明。〕详细说来:他以毗婆舍那智观见,由于无明等在过去生中已经生起,诸蕴有可能生起;也观见由于无明等因法依不生止息而彻底止息,诸蕴便依称为“以后不再生起”的不生止息而止息。这种观法,对这位瑜伽行者来说——
原书第 237 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန မည်၏။ တစ်ဖန် နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏာနှင့် ဝိပရိဏာမလက္ခဏာတို့ကို ရှုသော ယော- ဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ခန္ဓာတို့၏ ဥဒယဗ္ဗယကို ရှု၏။ ယင်းသို့ ခန္ဓာတို့၏ ဥဒယဗ္ဗယကို ရှုခြင်းသည် ထိုယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်၏ ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန မည်၏။ ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ဆဲ ဥပါဒ်ခဏ၌သာလျှင် နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏာသည် ဖြစ်၏။ ပျက်ဆဲ ဘင်ခဏ၌သာလျှင် ဝိပရိဏာမလက္ခဏာသည်လည်း ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ထိုနိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏာ ဝိပရိဏာမလက္ခဏာတို့ကို ရှုသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ခဏအားဖြင့် ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း ဥဒယ- ဗ္ဗယတို့ကို ရှုသည် မည်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၇။) ၁။ ထိုကြောင့် ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း အကြောင်းတရားအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ခဏအားဖြင့်လည်း- ကောင်း နှစ်မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဥဒယ-ဝယသဘောကို ရှုသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌
——称为依缘观生灭。另一方面,瑜伽行者观生起相和变异相,就是观诸蕴的生灭;这种观法称为依刹那观生灭。生起相只发生于诸蕴正在生起的生起刹那;变异相只发生于正在坏灭的坏灭刹那。因此,观生起相与变异相,就是依刹那观诸蕴的生灭。(《清净道论》2-267。)一、如上所说,从因法与刹那两方面观生灭时,在这位瑜伽行者的智中——
ပစ္စယတော ဥဒယဒဿန = အကြောင်းတရားအားဖြင့် အဖြစ်သက်သက်ကို ရှုခြင်းဖြင့် (= အကြောင်းတရား ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးတရားဖြစ်ပုံ သက်သက်ကို ရှုခြင်းဖြင့်) ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို (= ဒုက္ခသစ္စာတရားတို့ကို) တိုက်- ရိုက်ဖြစ်စေတတ်သော ဇနက အကြောင်းတရားကို ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်ခြင်းကြောင့် သမုဒယသစ္စာသည် ထင်ရှားလာ၏။
——由依缘见生,也就是只观因法生起故果法生起,以毗婆舍那正见智亲自现前、透彻知见直接产生五蕴〔苦谛诸法〕的能生因,集谛便会显现。
၂။ ခဏတော ဥဒယဒဿန = ခဏအားဖြင့် ခန္ဓာတို့၏ အဖြစ်သက်သက်ကို ရှုခြင်းဖြင့် (ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်မှု နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏာကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့်) ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ ဖြစ်မှု ဇာတိဒုက္ခကို ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်ခြင်းကြောင့် ဒုက္ခသစ္စာသည် ထင်ရှားလာ၏။
二、由依刹那见生,也就是观诸蕴的生起相,以毗婆舍那正见智亲自现前、透彻知见五蕴生起这一生苦,苦谛便会显现。
၃။ ပစ္စယတော ဝယဒဿန = အကြောင်းတရားအားဖြင့် အပျက်သက်သက်ကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် = (အကြောင်း တရားတို့၏ နောင်တစ်ဖန် မဖြစ်သော ချုပ်ခြင်းဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းခြင်းဟူသော အနုပ္ပါဒနိရောဓသဘောအားဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့် အကျိုးတရားတို့၏ နောင်တစ်ဖန် မဖြစ်သောအားဖြင့် ချုပ်ခြင်းဟူသော အနုပ္ပါဒနိရောဓ သဘောကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့်) နိရောဓသစ္စာသည် ထင်ရှားလာ၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ အကြောင်းတရားတို့၏ မဖြစ်ခြင်းဖြင့် = အကြောင်းတရားတို့၏ အနုပ္ပါဒနိရောဓသဘောအားဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းခြင်းဖြင့် အကြောင်းတရား ထင်ရှား ရှိကြကုန်သော အကျိုးတရားတို့၏ = အကြောင်းတရားကြောင့် ဖြစ်ကြရကုန်သော အကျိုးတရားတို့၏ အနုပ္ပါဒနိရောဓသဘောအားဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းမှုကို ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်ခြင်းကြောင့်တည်း။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၇။)
三、由依缘见灭,也就是只从因法观坏灭〔因法依以后不再生起的不生止息而止息,故果法也依以后不再生起的不生止息而止息〕,灭谛便会显现。为什么呢?因为他以毗婆舍那正见智亲自现前、透彻知见:由于因法不生——即因法依不生止息而止息——由因法而有的果法也依不生止息而止息。(《清净道论》2-267。)
''ပစ္စယာနုပ္ပါဒေနာ''တိ ဧတေန ပစ္စယာနံ အနုပ္ပါဒနိရောဓော ဣဓ ပစ္စယနိရောဓောတိ ဒဿေတိ။
《大复注》巴利原文(缅文字体):‘''ပစ္စယာနုပ္ပါဒေနာ''တိ ဧတေန ပစ္စယာနံ အနုပ္ပါဒနိရောဓော ဣဓ ပစ္စယနိရောဓောတိ ဒဿေတိ။’译:‘由“缘不生”一语,显示此处所谓缘灭,是诸缘的不生止息。’
(မဟာဋီ-၂-၄၂၄။)
(《大复注》2-424。)
၄။ ခဏတော ဝယဒဿန = ခန္ဓာတို့၏ ဘင်ကာလ၌ ဖောက်ပြန် ပျက်စီးခြင်း ဝိပရိဏာမလက္ခဏာဟူသော အပျက်သက်သက်ကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် မရဏဒုက္ခဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခကြီးကို ဝိပဿနာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်ခြင်းကြောင့် ဒုက္ခသစ္စာတရားသည်ပင်လျှင် ထင်ရှားလာ၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၇။) သမုဒ္ဒေါ မယာ ဒိဋ္ဌော = ငါသည် သမုဒ္ဒရာကို မြင်၏-ဟူရာ၌ သမုဒ္ဒ-သဒ္ဒါသည် အပေါင်းဖြစ်သော သမုဒ္ဒရာ တစ်စင်းလုံး၏ အမည် ဖြစ်ငြားသော်လည်း သမုဒ္ဒရာတစ်စင်းလုံး၏ သမုဒ္ဒ-ဟူသော အမည်ကို အစိတ် ဖြစ်သော မျက်စိဖြင့် မြင်ကောင်းသော သမုဒ္ဒရာ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ၌ တင်စား၍ အစိတ်ဖြစ်သော မျက်စိဖြင့် မြင်ကောင်းသော သမုဒ္ဒရာတစ်စိတ်တစ်ဒေသကိုပင် ဧကဒေသူပစာရအားဖြင့် သမုဒ္ဒရာဟု ခေါ်ဝေါ်သကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ သမုဒ္ဒရာကို မြင်၏ဟု ဆိုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊
四、由依刹那见灭,也就是观诸蕴在坏灭时变异、破坏的变异相,以毗婆舍那正见智亲自现前、透彻知见称为死苦的轮回大苦,所显现的仍是苦谛。(《清净道论》2-267。)譬如说巴利原文(缅文字体):‘သမုဒ္ဒေါ မယာ ဒိဋ္ဌော’——‘我看见了大海。’“大海”一词本来是整个大海的总名,却把这一总名借用于眼睛所能看见的一部分海面;于是依部分借称,把眼见的一部分海面称作大海,并说“我看见了大海”。同样——
原书第 238 页
ပဗ္ဗတော မယာ ဒိဋ္ဌော = ငါသည် တောင်ကို မြင်၏ ဟူရာ၌ ပဗ္ဗတ-တောင်သဒ္ဒါသည် အပေါင်းဖြစ်သော တောင်တစ်ခုလုံး၏ အမည် ဖြစ်ငြားသော်လည်း တောင်တစ်တောင်လုံး၏ ပဗ္ဗတ-ဟူသော အမည်ကို အစိတ် ဖြစ်သော မျက်စိဖြင့် မြင်ကောင်းသော တောင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ၌ တင်စား၍ အစိတ်ဖြစ်သော မျက်စိဖြင့် မြင်ကောင်းသော တောင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသကိုပင် ဧကဒေသူပစာရအားဖြင့် ပဗ္ဗတ = တောင်ဟု ခေါ်ဝေါ်- သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ငါသည် တောင်ကို မြင်၏ဟု ဆိုသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ တစ်စိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့် သမုဒ္ဒရာကို မြင်သူအား အပေါင်းဖြစ်သော သမုဒ္ဒရာသည် ထင်ရှားသကဲ့သို့၊ တစ်စိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့် တောင်ကို မြင်သူအား အပေါင်းဖြစ်သော တောင်သည် ထင်ရှားသကဲ့သို့ အလားတူပင် ခန္ဓာတို့၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ၏ ဖြစ်မှု = ဇာတိဒုက္ခ၊ ပျက်မှု = မရဏဒုက္ခကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း အပေါင်းဖြစ်သော ဒုက္ခသစ္စာကို ထင်ထင်ရှားရှား သိသည်ပင် မည်ပေသည်။
——又如巴利原文(缅文字体):‘ပဗ္ဗတော မယာ ဒိဋ္ဌော’——‘我看见了山。’“山”一词本来是整座山的总名,却把这一总名借用于眼睛所能看见的一部分山体;于是依部分借称,把眼见的一部分山体称作山,并说“我看见了山”。正如看见一部分海面,就说整个大海明显;看见一部分山体,就说整座山明显;同样,以毗婆舍那智知见诸蕴一部分的生起——生苦,以及坏灭——死苦,也就称为清楚知见总摄的苦谛。
(မဟာဋီ-၂-၄၂၃-၄၂၄။)
(《大复注》2-423—424。)
၅။ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော -- (က)ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = အကြောင်းတရားအားဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်ပျက်ကို ရှုမြင်ခြင်း၊ ( ခ )ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = ခဏအားဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်ပျက်ကို ရှုမြင်ခြင်းဟူသော - ဤနှစ်မျိုးသော သင်္ခါရတရားတို့၏ ဥဒယဗ္ဗယ သဘာဝမှန်ကို မတွေမဝေ သိတတ်သော အသမ္မောဟ = သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပြဓာန်းသော -- (က)သမ္မာဒိဋ္ဌိ = သင်္ခါရတရားတို့၏ နှစ်မျိုးသော ဥဒယဗ္ဗယ သဘာဝမှန်ကို သိမြင်ခြင်း၊ ( ခ )သမ္မာသင်္ကပ္ပ = သင်္ခါရတရားတို့၏ နှစ်မျိုးသော ဥဒယဗ္ဗယ သဘာဝအာရုံပေါ်သို့ သမ္ပယုတ်တရား- တို့ကို ရှေးရှုတင်ပေးခြင်း၊ ( ဂ )သမ္မာဝါယာမ = သင်္ခါရတရားတို့၏ နှစ်မျိုးသော ဥဒယဗ္ဗယ သဘောကို သိအောင် ကြိုးစားအားထုတ်- ခြင်း၊ (ဃ)သမ္မာသတိ = သင်္ခါရတရားတို့၏ နှစ်မျိုးသော ဥဒယဗ္ဗယ သဘာဝအာရုံကို အမှတ်ရခြင်း၊ ယင်းအာရုံ၌
五、在这位瑜伽行者的相续中生起的,是两种诸行生灭见:一、依缘观生灭,即从因法观诸行的生灭;二、依刹那观生灭,即从刹那观诸行的生灭。以不痴、以正见为主,毫不迷惑地了知这两种诸行生灭的真实性质时,便有:一、正见——知见诸行两种生灭的真实性质;二、正思惟——使相应法朝向诸行两种生灭性质这一所缘;三、正精进——努力了知诸行的两种生灭;四、正念——忆念诸行两种生灭性质这一所缘,并使心于——
စိတ်ခိုင်မြဲခြင်း၊ ( င )သမ္မာသမာဓိ = သင်္ခါရတရားတို့၏ နှစ်မျိုးသော ဥဒယဗ္ဗယ သဘာဝအာရုံ၌ စိတ်၏ ကောင်းစွာ
——该所缘上牢固;五、正定——使心在诸行两种生灭性质这一所缘上善为——
တည်ကြည်နေခြင်း ဟူသော
——安住。
ဤ မဂ္ဂင်တရားကိုယ် ငါးပါးသည် လောကီမဂ္ဂင်တရား ဖြစ်ရကား ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ မဂ္ဂသစ္စာသည် ထင်ရှားလာ၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ - သင်္ခါရတရားတို့၏ ထိုနှစ်မျိုးသော ဥဒယဗ္ဗယ၌ ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိမမြင်တတ်သော တွေဝေနေသော သမ္မောဟတရားကို ထိုလောကီမဂ္ဂင်တရားတို့က တဒင်္ဂ အားဖြင့် ပယ်သတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၇-၂၆၈။ မဟာဋီ-၂-၄၂၃-၄၂၄။) ယင်းလောကီမဂ္ဂင် တရားကိုယ် ငါးပါး ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ယင်းမဂ္ဂင်တရားတို့သည် ယင်း သမ္မောဟတရားကို ပယ်သတ်လျက်သာလျှင် ထင်ထင်ရှားရှား ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏ ဟူပေ။
这五种道支是世间道支,所以道谛会在这位瑜伽行者的智中显现。为什么呢?因为这些世间道支,以彼分断暂时断除不能如实知见诸行这两种生灭、处于迷惑中的痴法。(《清净道论》2-267—268;《大复注》2-423—424。)当这五种世间道支明显生起时,它们正是通过断除痴法而清楚地生起。
(မဟာဋီ-၂-၄၂၄။)
(《大复注》2-424。)
原书第 239 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရား ထင်ရှားလာပုံ
缘起法如何显现
အဝိဇ္ဇာ အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ အကျိုးတရားသည် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ သင်္ခါရ အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် အကျိုးတရားသည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာ၏ -- ဤသို့ စသည်ဖြင့် ဟောကြားတော်မူအပ်သော ဒေသနာတော်ကား အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာတော် ဖြစ်၏။
无明这一因法明显存在,行这一果法便明显生起;行这一因法明显存在,识这一果法便明显生起——如此等等的教说,是顺缘起教说。
အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ-စသည်ဖြင့် ဟောကြားတော်မူအပ်သော သံသရာစက်လည်ပတ်ပုံဖြစ်စဥ်ဒေသနာတော် ပင်တည်း။ တစ်ဖန် အဝိဇ္ဇာယတွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော = အဝိဇ္ဇာ၏ အရဟတ္တမဂ်ကြောင့် အနုပ္ပါဒနိရောဓသဘောအားဖြင့် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ၏ အနုပ္ပါဒနိရောဓသဘောအားဖြင့် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ခြင်းသည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာ၏ -- ဤသို့စသည်ဖြင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သံသရာစက်ရဟတ်၏ ချုပ်ငြိမ်းပုံကို ထင်ရှားဖော်ပြသော ချုပ်စဥ်ဒေသနာတော်သည် ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာတော် မည်၏။
这正是以‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’——‘无明缘行’等方式,说明轮回之轮如何运转的教说。另一方面,巴利原文(缅文字体):‘အဝိဇ္ဇာယတွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’,译为:‘唯由阿罗汉道令无明以不生灭无余止息,行也以不生灭无余止息。’如此等等,清楚显示缘起轮回之轮止息次第的教说,称为逆缘起教说。
တစ်ဖန် ပစ္စယတော ဥဒယဒဿန = အကြောင်းတရားအားဖြင့် အဖြစ်သက်သက်ကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် = အကြောင်းတရားကြောင့် အကျိုးတရားဖြစ်ပုံ သက်သက်ကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခ ဖြစ်ခြင်းအားလျော်သော - အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ - ဤသို့စသည်ဖြင့် ဟောကြားတော် မူအပ်သော အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရားသည် ထင်ရှားလာ၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ -- ''ဤအဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရားသည် ထင်ရှားရှိလတ်သော် ဤသင်္ခါရစသော အကျိုးတရားသည် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာ၏''- ဤသို့စသည့် သဘောတရားကို ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်ခြင်းကြောင့်ပင်တည်း။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၈။) ပစ္စယတော ဝယဒဿန = အကြောင်းတရားအားဖြင့် အပျက်သက်သက်ကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် = အကြောင်း တရားတို့၏ အနုပ္ပါဒနိရောဓသဘောအားဖြင့် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့် အကျိုးတရားတို့၏ အနုပ္ပါဒ
再者,依缘见生(paccayato udayadassana),就是从因法观纯粹的生起,也就是观因法使果法生起的情形;由此,说明轮回苦如何生起的顺缘起法——巴利原文(缅文字体):‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’即‘无明缘行’等——便会在这位瑜伽行者的相续中显现。为什么呢?因为他以毗婆舍那正见智亲自现前、透彻知见:‘无明等这一因法明显存在时,行等这一果法便明显生起。’(《清净道论》2-268。)依缘见灭(paccayato vayadassana),就是从因法观纯粹的坏灭,也就是以毗婆舍那智观见:由于诸因法以不生灭无余止息,诸果法也——
နိရောဓသဘောအားဖြင့် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းမှုကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ အသိဉာဏ်၌ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ ဖြစ်ခြင်းအား မလျော် ထိပ်တိုက် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော ''အဝိဇ္ဇာယ- တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော'' ဤသို့စသော ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရားသည် ထင်ရှားလာ၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ---- ''ဤ အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရား၏ အနုပ္ပါဒနိရောဓ သဘောအားဖြင့် ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဤ သင်္ခါရစသော အကျိုးတရားသည် အနုပ္ပါဒနိရောဓသဘောအားဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းသွား၏'' ---- ဤသို့စသည့် ချုပ်စဥ်သဘောတရားကို ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်ခြင်းကြောင့်တည်း။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၈။) တစ်ဖန် ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = သင်္ခါရတရားတို့၏ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏာ ဝိပရိဏာမလက္ခဏာဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏအားဖြင့် ဖြစ်မှု ပျက်မှုကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် ထို
——以不生灭无余止息。由此,与轮回苦的生起正相反的逆缘起法——巴利原文(缅文字体):‘အဝိဇ္ဇာယ- တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’即‘唯由无明无余离贪灭,行灭’等——便会在这位瑜伽行者的智中显现。为什么呢?因为他以毗婆舍那正见智亲自现前、透彻知见这样的止息次第:‘由于无明等这一因法以不生灭而止息,行等这一果法也以不生灭而止息。’(《清净道论》2-268。)再者,依刹那见生灭(khaṇato udayabbayadassana),就是以毗婆舍那智,从所谓生起相与变异相的生、住、坏诸刹那观诸行的生灭;由此,在这位——
ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ အသိဉာဏ်၌ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္န အမည်ရသော ဇာတိစသော အကြောင်းတရားကို အစွဲပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော ဇရာ-မရဏစသော အကျိုးတရားတို့သည် ထင်ရှားလာကုန်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ သင်္ခတတရားတို့၏ = သင်္ခါရတရားတို့၏ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော သင်္ခတလက္ခဏာကို ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်ခြင်းကြောင့်တည်း။ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း သဘောတရား ထင်ရှားရှိကြကုန်သော တရားမှန်သမျှတို့သည် သင်္ခတတရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ထို သင်္ခတတရားတို့သည်လည်း- ဇရာမရဏံ ဘိက္ခဝေ အနိစ္စံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ။ (သံ-၁-၂၆၄။)
——瑜伽行者的智中,老死等果法也会显现;这些果法依生等因法而生,称为缘生法。为什么呢?因为他以毗婆舍那正见智亲自现前、透彻知见有为法——亦即诸行——的生、住、坏有为相。凡是生灭性质明显的法,都是有为法;这些有为法又都是缘生法,因为世尊曾如此教说。巴利原文(缅文字体):‘ဇရာမရဏံ ဘိက္ခဝေ အနိစ္စံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ’(《相应部》1-264。)
原书第 240 页
= ရဟန်းတို့ ဇရာ-မရဏတရားသည် အနိစ္စတရားတည်း၊ သင်္ခတတရားတည်း၊ အကြောင်းတရားကို စွဲမှီ၍ ဖြစ်ပေါ်လာရသော ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နတရားတည်း။ (သံ-၁-၂၆၄။) ဤသို့စသည်ဖြင့် ဘုရားရှင် ဟောကြားထားတော်မူခြင်းကြောင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နတရားတို့သာ ဖြစ်ကုန်၏။
译:‘诸比丘,老死是无常法、有为法,是依因法而生的缘生法。’(《相应部》1-264。)由于世尊有这样的教说,所以这些有为法无不是缘生法。
ထိုကြောင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ ခဏအားဖြင့် ဖြစ်မှု ပျက်မှုကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် ထိုယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်၏ အသိဉာဏ်၌ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နတရားတို့သည် ထင်ရှားလာကုန်၏ဟု ဆိုသည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၈။)
因此说:以毗婆舍那智依刹那观诸行的生灭时,缘生法便会在这位瑜伽行者的智中显现。(《清净道论》2-268。)
နည်းလေးပါး ထင်ရှားလာပုံ
四种理路如何显现
၁။ တစ်ဖန် ပစ္စယတော ဥဒယဒဿန = အကြောင်းတရားအားဖြင့် ဖြစ်မှုကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် = အကြောင်းတရား ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား ဖြစ်ပုံကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ အသိဉာဏ်၌ ဧကတ္တနည်းသည် ထင်ရှားလာ၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ---- အကြောင်းတရားနှင့် အကျိုးတရားတို့ ဆက်စပ်လျက် အထပ်ထပ် ဖြစ်နေသော ရုပ်နာမ် သန္တာန် အစဥ်၏ အစဥ်အဆက်မပြတ် အထပ်ထပ် ဖြစ်နေသည်ကို ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်ခြင်းကြောင့်တည်း ဟူပေ။ ထိုသို့ ရုပ်နာမ် သန္တာန် အစဥ်၏ အကြောင်းနှင့် အကျိုး ဆက်စပ်လျက် အစဥ် အဆက်မပြတ် အထပ်ထပ် ဖြစ်နေသည်ကို ဝိပဿနာ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်လတ်သော် အလွန့်အလွန် ကောင်းမွန်စွာ သေလျှင် ပြတ်၏ဟု စွဲယူသော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိကို ပယ်စွန့်နိုင်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၈။)
一、再者,由依缘见生(paccayato udayadassana)——从因法观生起,也就是观因法生故果法生——同一理路便会在这位瑜伽行者的智中显现。为什么呢?因为他以毗婆舍那正见智亲自现前、透彻知见:因法与果法相互关联、反复生起,所形成的色名相续流也连续不断、反复生起。当他如此以毗婆舍那智亲自现前、透彻知见色名相续流的因果相联与连续不断时,就能断除牢固执取‘死后便断绝’的断灭见。(《清净道论》2-268。)
ရှေးရှေးဖြစ်သော တရားတို့၏ ချုပ်ပျက်ခြင်းကို နောက်နောက်သော တရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ဥပါဒ်က အစဥ် တစိုက် လိုက်ပါနေ၏ - ဟူသော ဤကဲ့သို့သော အနက်သဘောသည် ပစ္စယတော ဥဒယဒဿန = အကြောင်း တရားကြောင့် အကျိုးတရားဖြစ်ပုံ ဥဒယသက်သက်ကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် ပြီးစီးလတ်သော် ဧကတ္တနည်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူနိုင်ခြင်းငှာ = သိခြင်းငှာ ဖြစ်၏။ ယင်းဧကတ္တနည်းကို သိခြင်းကြောင့် - ''အညော ကရောတိ၊ အညော ပဋိသံဝေဒယတိ = အခြားတစ်ယောက်သော သူသည် ပြုလုပ်၏၊ အခြားတစ်ယောက်သော သူသည် ခံစား၏ = ပြုသူ တခြား ခံစားသူ တခြားတည်း = ဤဘဝ ဤကိုယ် စံ၍ ထိုဘဝ ထိုကိုယ် ခံလိမ့်မည်'' ဤသို့ စသော အယူဝါဒ ဝေါဟာရ၏ ပြီးစီးကြောင်းဖြစ်သော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ၏ ထောက်ရာတည်ရာ မရှိသည်၏ အဖြစ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုကြောင့် ''အကြောင်းတရားနှင့် အကျိုးတရားတို့ ဆက်စပ်လျက် အထပ်ထပ် ဖြစ်နေသော ရုပ်နာမ် သန္တာန် အစဥ်၏ အစဥ်အဆက်မပြတ် အထပ်ထပ် ဖြစ်နေသည်ကို ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့်
‘后后诸法的生起,总是紧随前前诸法的坏灭’这一含义,由依缘见生——观因法使果法生起的纯粹生起——得以成立时,便能以智辨知、了知同一理路。由于了知同一理路,作为巴利原文(缅文字体)‘အညော ကရောတိ၊ အညော ပဋိသံဝေဒယတိ’——‘一个人造作,另一个人领受;造作者与领受者不是同一人,亦即今生此身造作,来生彼身承受’——这类说法之根基的断灭见,便没有立足之处。因此,义注解释说:‘由于以毗婆舍那正见智亲自现前、透彻知见因法与果法相互关联、反复生起,所形成的色名相续流连续不断、反复生起——
ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်ခြင်းကြောင့် ဧကတ္တနည်းသည် ထင်ရှားလာ၏ - ဟု အဋ္ဌကထာက ဖွင့်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ (မဟာဋီ-၂-၄၂၄။) ၂။ ခဏတော ဥဒယဒဿန = ခဏအားဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်မှုကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် ထိုသို့ ရှုမြင်သော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ နာနတ္တနည်းသည် ထင်ရှားလာ၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ -- အသစ်အသစ် ထပ်ကာထပ်ကာ ဖြစ်နေကြကုန်သော သင်္ခါရတရားတို့၏ ခဏမစဲ တသဲသဲ ဖြစ်ခြင်း ဥပါဒ်ကို ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်ခြင်းကြောင့်တည်း။ ထိုသို့ သိမြင်လတ်သော် လွန်မင်း- စွာလျှင် မြဲ၏ဟု စွဲယူတတ်သော သဿတဒိဋ္ဌိကို ပယ်စွန့်နိုင်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၈။) သင်္ခါရတရားတို့သည် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏသုံးပါးတို့၏ အပေါင်းဖြစ်သော ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း၌ ဖြစ်ပေါ်နေကြကုန်၏ - ဟူသော ဤသို့သော အနက်သဘောသည် ခဏတော ဥဒယဒဿန = ခဏအားဖြင့်
——所以同一理路变得明显。’(《大复注》2-424。)二、由依刹那见生(khaṇato udayadassana)——从刹那观诸行的生起——相异理路便会在这位瑜伽行者的智中显现。为什么呢?因为他以毗婆舍那正见智亲自现前、透彻知见不断新生的诸行,一刹那也不停地接连生起。如此知见时,就能断除牢固执取恒常的常见。(《清净道论》2-268。)所谓每一刹那,都是生、住、坏三小刹那的总和;诸行即在这样的每一刹那中生起。这一含义,由依刹那见生——从刹那观——
အဖြစ်သက်သက်ကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် ပြီးစီးလတ်သော် နာနတ္တနည်းကို သိခြင်းငှာ ရရှိခြင်းငှာ ဖြစ်ပေ၏။ ယင်းသို့
——纯粹的生起——得以成立时,便能了知相异理路。这样——
原书第 241 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း နာနတ္တနည်းကို သိသဖြင့် အကြောင်း = ပစ္စည်းတရား၊ အကျိုး = ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့၏ အသီးအသီးသော ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာ၏ တစ်ခုစီ ကွဲပြားမှုကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းကြောင့် ---- သော ကရောတိ၊ သော ပဋိသံဝေဒေတိ = ထိုသူသည်ပင် ပြု၏၊ ထိုသူသည်ပင် ခံစား၏ - ဤသို့စသော နည်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော သဿတဒိဋ္ဌိ၏ ထောက်ရာတည်ရာ မရှိသည်၏အဖြစ် ဖြစ်ခွင့်မရှိသည်၏ အဖြစ်သည် ထင်ရှားသတည်း။
——了知相异理路以后,由于洞察因(缘法)与果(缘所生法)各自的自相一一相异,作为巴利原文(缅文字体)‘သော ကရောတိ၊ သော ပဋိသံဝေဒေတိ’——‘同一人造作,同一人领受’——这类说法之根基的常见,便显然没有立足、无从生起。
ထိုကြောင့် အထက်ပါ စကားရပ်ကို အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုသွားတော်မူခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
因此,义注师才对上述语句作出这样的解释。
(မဟာဋီ-၂-၄၂၄။)
(《大复注》2-424。)
ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့သည် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော အချိန်ကာလ သက်တမ်းစေ့က ချုပ်ပျက်သွားကြရ၏။
色法、名法的生、住、坏寿量一到,便即止息、坏灭。
သို့သော် အကြောင်းတရားတို့သည် အကျိုးတရားတို့ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေးနေသမျှ ကာလပတ်လုံး အကျိုး ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် အကြောင်း မကုန်သေးသမျှ အသစ်အသစ် ထပ်ကာထပ်ကာ ဖြစ်လျက်ပင် ရှိကြ၏။ ထိုသို့ ဖြစ်ရာ၌ ရှေးရှေးသင်္ခါရတရားတို့၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာကား တခြား နောက်နောက်သင်္ခါရ တရားတို့၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာကား တခြားဖြစ်၏။ ရှေးရှေးပထဝီ၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာကား တခြား နောက်နောက် အသစ်အသစ်ဖြစ်သော ပထဝီ၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာကား တခြား၊ ရှေးရှေးဖဿ၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာကား တခြား နောက်နောက်ဖဿ၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာကား တခြား ဖြစ်၏။
然而,只要因法仍在资助果法生起,作为果的色名法就在因尚未穷尽期间,不断重新生起。在这一过程中,前前诸行的自相是一种,后后诸行的自相又是另一种;前前地界的自相是一种,后后新生地界的自相又是另一种;前前触的自相是一种,后后触的自相又是另一种。
ရှေးရှေးပရမတ်တရား၏ ဥပါဒ်ကာလနှင့် နောက်နောက်ပရမတ်တရား၏ ဥပါဒ်ကာလတို့သည် ခဏချင်း မတူ- ညီကြသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ဥပါဒ်ကာလချင်း မတူညီကြသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ဥပါဒ်ချင်း ပြိုင်၍ ဖြစ်ကြသော တရားတို့၌ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာ ကွဲပြားမှုမှာ ပြောဖွယ်ရာပင် မလိုတော့ပေ။ ထိုကြောင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ ခဏမစဲတသဲသဲ အသစ်အသစ် ထပ်ကာထပ်ကာ ဖြစ်မှုကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်နေသော သိနေသော သူတော်ကောင်း၏ ဉာဏ်၌ နာနတ္တနည်း ထင်ရှားလာခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
这是因为前前究竟法与后后究竟法的生起时间并不在同一刹那。既然生起刹那不同;至于在同一生起刹那并生的诸法,其自相彼此有别,更是不言而喻。因此,不断以毗婆舍那智看见、了知诸行一刹那也不停地接连新生的贤善者,其智中便会显现相异理路。
၃။ ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = အကြောင်းတရား ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား ဖြစ်ပုံ၊ အကြောင်းတရား ချုပ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား ချုပ်ပုံကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ အဗျာပါရနည်းသည် ထင်ရှားလာ၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ---- ပရမတ္ထဓမ္မတို့၏ မည်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ တစ်စုံတစ်ယောက်၏ အလိုသို့မျှ မလိုက်ပါတတ်သည်၏ အဖြစ်ကို ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်း- ဖောက် သိမြင်တတ်သောကြောင့်တည်း။ ထိုသို့ သိမြင်လတ်သော် လွန်မင်းစွာလျှင် အတ္တရှိ၏ဟု စွဲလမ်း ယုံကြည်သော အတ္တဒိဋ္ဌိကို ပယ်စွန့်နိုင်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၈။) ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန ဉာဏ်ဖြင့် - အကြောင်းတရားသည် ထင်ရှားရှိလတ်သော် အကျိုးတရား၏ ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ အကြောင်းတရားသည် ထင်ရှားမရှိလတ်သော် အကျိုးတရား၏ ထင်ရှား မဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏ - ဤသို့သော အနက်သဘော၏ ပြီးစီးခြင်းကြောင့် ထင်ရှားရှိသည်၏ အဖြစ်မျှဖြင့်
三、由依缘见生灭(paccayato udayabbayadassana)——观察因法生故果法生、因法灭故果法灭——无主宰运作理路便会在这位瑜伽行者的智中显现。为什么呢?因为他以毗婆舍那正见智亲自现前、透彻知见:究竟法不随任何人、众生的意愿而转。如此知见时,就能断除牢固执著‘有我’的我见。(《清净道论》2-268。)依缘见生灭智所见的含义是:因法明显存在,果法便明显生起;因法明显不存在,果法便明显不生。由此可知,单凭明显存在这一点——
သာလျှင် ထိုအဝိဇ္ဇာစသော တရားတို့သည် အကြောင်းတရားဖြစ်ကုန်၏။ အကြောင်းတရားတို့၌ အကျိုးတရား- တို့ကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ပြုလုပ်ရန် ကြောင့်ကြဗျာပါရ သဘောတရားသည် ထင်ရှား မရှိပေ။ ဤသို့လျှင် ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန ဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ အဗျာပါရနည်းသည် ထင်ရှားလာ၏။ ယင်းသို့ အဗျာပါရနည်း၏ ထင်ရှားလာခြင်းကြောင့် အတ္တဒိဋ္ဌိ၏ ထောက်ရာတည်ရာ မရှိသည်၏ အဖြစ် ဖြစ်ခွင့်မရှိသည်၏အဖြစ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ တစ်စုံတစ်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ၏ သို့မဟုတ် အတ္တ၏ အလိုအတိုင်း ဖြစ်ခြင်းကို မရအပ် မရနိုင်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။
——无明等法就是因法;诸因法并没有为了使果法生起而操持、筹划的主宰运作。如此,具足依缘见生灭智见的瑜伽行者,其智中便会显现无主宰运作理路。由于无主宰运作理路显现,我见便没有立足、无从生起。为什么呢?因为诸法绝不可能任由任何人、众生或我的意愿而生起。
ထိုကြောင့် ပရမတ္ထဓမ္မတို့၏ မည်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ တစ်စုံတစ်ယောက်၏ အလိုသို့မျှ မလိုက်ပါတတ်သည်၏ အဖြစ်ကို ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်
因此,义注师解释说:瑜伽行者以毗婆舍那正见智亲自现前、透彻知见究竟法不随任何人、众生的意愿而转,由此——
原书第 242 页
သိမြင်ခြင်းကြောင့် ထိုဝိပဿနာဉာဏ်က အတ္တရှိ၏ဟု စွဲလမ်းယုံကြည်သော အတ္တဒိဋ္ဌိကို ပယ်စွန့်နိုင်ကြောင်းကို အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုသွားတော်မူခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ အကြောင်းတရားတည်းဟူသော သူတစ်ပါးနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိနေသည်၏ အဖြစ်သည် ပရမတ္ထဓမ္မတို့၏ အဝသဝတ္တိဘာဝ မည်၏ = တစ်စုံတစ်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ၏ သို့မဟုတ် အတ္တ၏ အလိုအတိုင်း ဖြစ်ခြင်းကို မရအပ် မရနိုင်သည်၏ အဖြစ် မည်၏။ သင်္ခတ ပရမတ်တရားတို့၌ ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အကြောင်းတရား၏ ထင်ရှားရှိနေမှုကိုပင်လျှင် သူတစ်ပါးနှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိသည်၏ အဖြစ်ဟု သိရှိပါလေ။ (မဟာဋီ-၂-၄၂၅။) ၄။ ပစ္စယတော ဥဒယဒဿန = အကြောင်းတရား ထင်ရှားဖြစ်ခြင်း ထင်ရှားရှိနေခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား ထင်ရှားဖြစ်ပုံကို ရှုမြင်သဖြင့် ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ ဧဝံဓမ္မတာနည်းသည် ထင်ရှားလာ၏။ အဘယ်- ကြောင့်နည်းဟူမူ -- အကြောင်းတရားအားလျော်သဖြင့် အကျိုးတရား၏ ဖြစ်ခြင်းကို ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည်
——毗婆舍那智能断除执著‘有我’的我见。究竟法所谓不受支配(avasavattibhāva),就是依存于他法——因法;也就是不能任由任何人、众生或我的意愿而转。对于有为究竟法,应知相应因法的明显存在本身,就是它们依存于他法。(《大复注》2-425。)四、由依缘见生(paccayato udayadassana)——观因法明显存在故果法明显生起——如是法性理路便会在这位瑜伽行者的智中显现。为什么呢?因为瑜伽行者——
ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်ခြင်းကြောင့်တည်း။ ထိုသို့ သိမြင်လတ်သော် လှံမစောက် မြဲမြံစွာလျှင် အကိရိယဒိဋ္ဌိကို ပယ်စွန့်နိုင်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၈။) ပစ္စယတော ဥဒယဒဿန = အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား ထင်ရှားဖြစ်ပုံကို ရှုမြင်တတ်သော ပစ္စယတော ဥဒယဒဿနဉာဏ်ဖြင့် ထိုထို ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ဤအကျိုး သင်္ခါရတရားတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကြရကုန်၏၊ ထိုသို့ ဖြစ်ကုန်သော်လည်း ဖြစ်လိုသရွေ့ ဟုတ်ဟုတ် ညားညား ဖြစ်ချင်သလိုကား မဖြစ်၊ အကြောင်းအားလျော်စွာသာလျှင် ဖြစ်ကုန်၏ဟု အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိသော အကျိုးတရား၏ အကြောင်းနှင့် လျော်ညီစွာသာလျှင် ပြီးစီးလာရခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းကြောင့် ''ထိုထိုကုသိုလ် အကုသိုလ်ကို ပြုသော်လည်း ပြုသည်မမည် = အကျိုးမပေး''ဟု စွဲယူတတ်သော အကိရိယဒိဋ္ဌိ၏ ထောက်ရာ
——以毗婆舍那正见智亲自现前、透彻知见果法依因法而生。如此知见时,就能彻底断除无作见。(《清净道论》2-268。)以依缘见生智观见果法依因法而生时,他了知:这些作为果的诸行,都是由各自相应的因法而生;虽已生起,却不能任意随心而生,只能依照因法而生。由于有因的果法只能依照因法而成就、生起,执取‘即使造作种种善、不善,也不名为造作,不会产生果报’的无作见,便——
တည်ရာ မရှိသည်၏ အဖြစ်သည်သာလျှင် ဖြစ်ခွင့် မရှိသည်၏ အဖြစ်သည်သာလျှင် ထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
——没有任何立足之处,绝无生起的可能。
ထိုကြောင့် အထက်ပါစကားရပ်ကို အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုသွားတော်မူခြင်း ဖြစ်ပေသည်၊ ကာရဏ = အကြောင်းတရားသည် ထင်ရှားရှိလတ်သော် အကိရိယဝါဒသည် အဘယ်မှာလျှင် ထောက်ရာတည်ရာကို ရရှိနိုင်- ပါတော့အံ့နည်း။ မှန်ပေသည် ---- ကာရဏ = အကြောင်းတရားဟူသည် ပြုလုပ်တတ်သောကြောင့် သာလျှင် ကာရဏ = အကြောင်းတရား မည်ပေသည်။ အကျိုးတရားကို ပြုလုပ်တတ်သောကြောင့် ကာရဏ = အကြောင်း တရား မည်၏ ဟူလိုသည်။ (မဟာဋီ-၂-၄၂၅။) (ဤနည်းလေးပါးအကြောင်းကို ရှေးပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်းတွင်လည်း အကျယ် ရှင်းလင်းတင်ပြခဲ့၏။ ထိုအပိုင်းနှင့် ဤအပိုင်းကို ဆက်စပ်၍ ပြန်လည် ဖတ်ရှုကြည့်ပါ။)
因此,义注师才对上述语句作出这样的解释。因(kāraṇa)明显存在时,无作论还能在哪里找到立足之处呢?确实,所谓‘因’,正因为能作成结果,所以称为因;也就是说,因为能使果法生起,才称为因。(《大复注》2-425。)(这四种理路,前在缘起篇已经详细说明。请把该篇与本篇联系起来,重新阅读。)
လက္ခဏာ ငါးပါး ထင်ရှားလာပုံ
五相如何显现
၁။ ပစ္စယတော ဥဒယဒဿန = အကြောင်းတရားအားဖြင့် ဖြစ်မှုကို အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိလာခြင်း- ကြောင့် အကျိုးတရား ထင်ရှားဖြစ်မှုကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ အနတ္တလက္ခဏာသည် ထင်ရှားလာ၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ---- သင်္ခတပရမတ်တရားတို့၏ အကျိုးတရားကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် အားထုတ်ခြင်း ဗျာပါရ ကင်းသည်၏ အဖြစ်၊ အကြောင်းတရားနှင့် စပ်၍သာ ဖြစ်ခြင်း ရှိသည်၏ အဖြစ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းကြောင့်တည်း။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၈။) အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား ထင်ရှားဖြစ်ပုံကို ရှုမြင်နေသော ပစ္စယတော ဥဒယ- ဒဿနဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ ---- အကြောင်းတရားသည် ထင်ရှား ရှိလတ်သော်၊ အကြောင်းတရားတို့၌ အကျိုးတရားတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သော သဘာဝသတ္တိစွမ်းအင်သည် ထင်ရှား
一、由依缘见生(paccayato udayadassana)——从因法观生起,也就是观察因法显然存在故果法显然生起——无我相便会在这位瑜伽行者的智中显现。为什么呢?因为他透彻了知:有为究竟法没有为了使果法生起而操持、筹划的主宰运作,只能依因法而生。(《清净道论》2-268。)具足依缘见生智、正在观察因法显然存在故果法显然生起的瑜伽行者,其相续中会看见:当因法显然存在,因法所具、能使果法生起的自然效能也显然——
原书第 243 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း ရှိလတ်သော် အကျိုးတရား၏ ဖြစ်ခြင်းသည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာ၏ - ဤသို့လျှင် အကြောင်းတရားတို့သည် = အကြောင်းတရားတို့၏ အကျိုးတရားတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သော သဘာဝသတ္တိစွမ်းအင်သည် ထင်ရှားရှိသည်၏ အဖြစ်မျှဖြင့် အကျိုးတရားတို့ကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုတတ်သည်၏ အဖြစ်သည် ဖြစ်ခဲ့ရကား သင်္ခတ တရားတို့၏ အကျိုးတရားတို့ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် အားထုတ်ခြင်း ကြောင့်ကြဗျာပါရ မရှိသည်၏ အဖြစ်သည် လည်းကောင်း၊ အကြောင်းတရားသည် ထင်ရှား မရှိလတ်သော် အကျိုးတရား၏ ထင်ရှား မရှိခြင်းသည် ဖြစ်ပေါ်- လာ၏ - ဤသို့လျှင် အကျိုးတရားတို့၏ အကြောင်းတရားနှင့်စပ်သော ဖြစ်ခြင်း ရှိသည်၏ အဖြစ်သည် လည်း- ကောင်း ထင်ရှားသိအပ်သည်ဖြစ်၍ အတ္တမှ ဆိတ်သုဥ်းသည်၏ အဖြစ်ကို ထင်ရှားပြတတ်ရကား ပစ္စယတော ဥဒယဒဿန ဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ အနတ္တလက္ခဏာ ထင်ရှားလာ-
——存在时,果法的生起便显然发生。如此,因法只凭自身能使果法生起的自然效能显然存在,便能资助果法生起;有为法并没有为了使果法生起而操持、筹划的主宰运作。反之,当因法显然不存在时,果法也显然不生。这样,果法只依因法而生这一性质也变得明显,并且显示诸法空无自我;所以,无我相便会在具足依缘见生智的瑜伽行者相续中显现——
ကြောင်းကို အဋ္ဌကထာဆရာတော်က အထက်ပါအတိုင်း ဖွင့်ဆိုသွားတော်မူခြင်း ဖြစ်၏။ (မဟာဋီ-၂-၄၂၅။) ၂။ ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန = သင်္ခါရတရားတို့၏ ခဏအားဖြင့် အဖြစ် အပျက်ကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် ထို ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ အနိစ္စလက္ခဏာသည် ထင်ရှားလာ၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ---- ရှေးကမရှိ ယခုမှ ရုတ်ခြည်းဖြစ်ပေါ်လာ၍ အရှည်မတည် ချက်တစ်ဖြုတ် ပျက်စီးချုပ်ပျောက်ခြင်းကို ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ မဖြစ်မီ ရှေးအဖို့၊ ချုပ်ပျက်ပြီး နောက်အဖို့၌ မရှိခြင်းသဘောသို့ ရောက်သည်၏အဖြစ် = ကင်းဆိတ်သည်၏ အဖြစ်ကို ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်းတည်း။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၈။) သင်္ခါရတရားတို့၏ ခဏအားဖြင့် ဖြစ်မှု ပျက်မှုကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း
——义注师就是这样解释上述经文的。(《大复注》2-425。)二、由依刹那见生灭(khaṇato udayabbayadassana)——从刹那观察诸行的生起与坏灭——无常相便会在这位瑜伽行者的智中显现。为什么呢?因为他以毗婆舍那正见智亲自现前、透彻知见:诸行先前不存在,如今才突然生起,却不久住,转瞬即坏灭、止息;并且在尚未生起的先前与坏灭后的后来,诸行都归于不存在、空无。(《清净道论》2-268。)由于从刹那观察诸行的生起与坏灭,而知诸行被它们的生起与坏灭——
အားဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်သည်၏ အဖြစ်ကို သိအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ အနိစ္စ လက္ခဏာသည် ထင်ရှားလာပေ၏။ ထိုကြောင့် -- ရှေးက မရှိ၊ ယခုမှ ရုတ်ခြည်း ဖြစ်ပေါ်လာ၍ အရှည်မတည် ချက်တစ်ဖြုတ် ပျက်စီးချုပ်ပျောက်ခြင်းကို ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်ခြင်းကြောင့် အနိစ္စလက္ခဏာ ထင်ရှားလာကြောင်းကို အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုသွားတော်မူခြင်း ဖြစ်၏။ မှန်ပေသည် ---- ဖြစ်ပြီး၍ ချုပ်ပျက်ခြင်းဟူသည် ဖြစ်ပြီး ရှိပြီး၍ မရှိခြင်းပေတည်း။ မဖြစ်မီ ရှေးအဖို့၌ ကင်းဆိတ်ခြင်း ဖြစ်ပြီး နောက်အဖို့၌ ကင်းဆိတ်ခြင်း = မဖြစ်မီ ရှေးအဖို့၌ မရှိခြင်း ဖြစ်ပြီး နောက်အဖို့၌ မရှိခြင်း သည် သင်္ခါရတရားတို့၏ မဖြစ်မီ ရှေးအဖို့ဟူသော အတိတ် ချုပ်ပြီး နောက်အဖို့ဟူသော အနာဂတ် - ဤအတိတ် အနာဂတ်အဖို့အစုတို့၌ ကင်းဆိတ်သည်၏ အဖြစ် = မရှိသည်၏ အဖြစ်ဟူသော သုညဖြစ်မှု သဘောပင်တည်း။
——所界定,无常相便会在这位瑜伽行者的智中显现。因此,义注师解释说:瑜伽行者以毗婆舍那正见智亲自现前、透彻知见诸行先前不存在,如今才突然生起,却不久住,转瞬即坏灭、止息,所以无常相显现。确实,所谓生起以后止息,就是已经生起、已经存在以后,又归于不存在。生起以前空无,坏灭以后也空无;也就是说,在诸行尚未生起的过去一边,以及已经坏灭的未来一边,这前后两边都空无、不存在,正是空无之性。
မှန်ပေသည် -- သင်္ခါရတရားတို့သည် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏသုံးပါးအပေါင်းမှ ရှေး၌လည်းကောင်း၊ နောက်၌ လည်းကောင်း ထင်ရှား မရှိကြကုန်။ ထိုကြောင့် မဖြစ်မီ ရှေးအဖို့ ချုပ်ပျက်ပြီး နောက်အဖို့၌ ကင်းဆိတ်သည်၏ အဖြစ်ကို ထိုးထွင်းသိခြင်းကြောင့် - ဟူသည် အစနှင့် အဆုံး ရှိသည်၏ အဖြစ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းကြောင့် ဟူသော အနက်သဘောကို သိရှိပါလေ။ (မဟာဋီ-၂-၄၂၅။) ၃။ ဒုက္ခလက္ခဏာသည်လည်း ထင်ရှားလာ၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ---- ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း ဥဒယဗ္ဗယ သဘောတို့သည် အဖန်တလဲလဲ နှိပ်စက်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းကြောင့်တည်း။
确实,在生、住、坏三个小刹那的总和以前和以后,诸行都不显然存在。因此,应知:所谓透彻了知诸行在生起以前与坏灭以后都空无,就是透彻了知它们有开端也有终结。(《大复注》2-425。)三、苦相也会显现。为什么呢?因为瑜伽行者透彻了知:诸行一再受到生起与坏灭之法的逼迫。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၈။)
(《清净道论》2-268。)
ဖြစ်ကုန်ပြီး၍ ပျက်ကုန်သော သင်္ခါရတရားတို့ကို ဥပါဒ်ခဏမှ အထက်၌ အိုခြင်း ရင့်ခြင်း = ဇရာ = ဌီ ခဏ၊ ပျက်ခြင်း = ဘင်ခဏဟူသော အခိုက်အတန့် အထူးတို့၏ ဖြစ်ခြင်းဖြင့် အမြဲမပြတ် နှိပ်စက်အပ်ကုန်သည် သာလျှင်တည်း။ ထိုသင်္ခါရတရားတို့၏ ထိုသို့ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း ဒဏ်ချက်ဖြင့် အနှိပ်စက်ခံရသည်၏ အဖြစ်- သည်လည်း ကောင်းမွန်မှန်ကန်စွာ သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် ထင်ရှားလာ၏။
已经生起而又坏灭的诸行,从生起刹那以后,便不断受到不同阶段的逼迫:衰老、成熟就是老,也就是住刹那;坏灭就是坏刹那。诸行受到这种生灭冲击逼迫的性质,也会由于正确观察诸行的生起与坏灭而显现。
原书第 244 页
ထိုကြောင့် သင်္ခါရတရားတို့ကို ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း ဥဒယဗ္ဗယသဘောတို့သည် အဖန်တလဲလဲ နှိပ်စက်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းကြောင့် ဒုက္ခလက္ခဏာသည်လည်း ထင်ရှားလာ၏ဟု အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုသွားတော်မူခြင်း ဖြစ်၏။ (မဟာဋီ-၂-၄၂၅။) ၄။ သင်္ခါရတရားတို့၏ ခဏအားဖြင့် ဖြစ်မှု ပျက်မှုကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် အနိစ္စလက္ခဏာ ဒုက္ခလက္ခဏာ သက်သက် သာလျှင် ထင်ရှားသည်မဟုတ်သေး၊ စင်စစ်သော်ကား ပထဝီဓာတ်၏ ကက္ခဠတ္တလက္ခဏာ = မာမှုသဘော၊ ဖဿ၏ ဖုသနလက္ခဏာ = အာရုံကို တွေ့ထိသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်းသဘော ဤသို့ စသည်ဖြင့် သတ်မှတ်အပ်သော ပရမတ္ထဓမ္မတို့၏ သဘာဝဟု ဆိုအပ်သော ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာသည်လည်း ထင်ရှား လာ၏၊ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ---- သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်သည်၏ အဖြစ်ကို ဝိပဿနာဉာဏ်ပညာဖြင့် ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းကြောင့်တည်း။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၈။)
因此,义注师解释说:由于透彻了知诸行一再受到生起与坏灭之法的逼迫,苦相也会显现。(《大复注》2-425。)四、从刹那观察诸行的生起与坏灭时,所显现的不只是无常相与苦相;地界的 kakkhaḷatta-lakkhaṇa——硬性,触的 phusana-lakkhaṇa——接触所缘的触相,等等,这些究竟法所说的自性,也就是各自固有的自相,也会显现。为什么呢?因为瑜伽行者以毗婆舍那智透彻了知:诸行受到它们的生起与坏灭所界定。(《清净道论》2-268。)
ပါဂဘာဝဝိဒ္ဓံသာဘာဝါဝစ္ဆိန္နံ ---- သင်္ခါရတရားတို့သည် မဖြစ်မီ ရှေးမဆွက မရှိသေးခြင်း၊ ပျက်ခြင်း ဘင် ကာလ၏ နောက်၌ မရှိခြင်း - ဤမရှိခြင်း နှစ်မျိုးတို့ဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်သည် ဖြစ်၍၊ ယင်း ရှေး နောက် နှစ်ရပ် မရှိခြင်း နှစ်မျိုးတို့၏ အလယ်အကြား၌သာလျှင် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် အားဖြင့် ယာယီ ခေတ္တခဏ ရှိလျက် ထင်ရှား လာသည် ဟူလို။ (မဟာဋီ-၂-၄၂၅။) ၅။ ပရမတ္ထဓမ္မတို့၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာသည် ထင်ရှားလတ်သော် သင်္ခတလက္ခဏာ၏ ဥပါဒ်-ဌီ- ဘင် ဟူသော အလွန်တိုသော ကာလရှိသည်၏ အဖြစ်သည်လည်း ထင်ရှားလာ၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ဖြစ်ဆဲ ဥပါဒ်ခဏ၌ ပျက်ခြင်း ဘင်၏၊ ပျက်ဆဲ ဘင်ခဏ၌လည်း ဖြစ်ခြင်း ဥပါဒ်၏ မရှိသည်၏ အဖြစ်ကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်း၍ သိမြင်ခြင်းကြောင့်တည်း။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၂၆၈။) သင်္ခတတရားတိုင်း၌ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏသုံးပါးစီ အသီးအသီး ရှိ၏။ ထိုကြောင့် ဥပါဒ်-ဌီ-
巴利原文(缅文字体)‘ပါဂဘာဝဝိဒ္ဓံသာဘာဝါဝစ္ဆိန္နံ’的意思是:‘由先前不存在与坏灭后不存在所界定。’诸行在尚未生起的先前并不存在,在坏刹那以后也不存在;由于受到这前后两种不存在所界定,它们只在二者之间,依生、住、坏三个小刹那而暂时存在、显现。(《大复注》2-425。)五、当究竟法各自固有的自相显现时,有为相的生、住、坏具有极短寿命这一点也会显现。为什么呢?因为瑜伽行者以毗婆舍那智透彻知见:正在生起的生刹那中没有坏灭,正在坏灭的坏刹那中也没有生起。(《清净道论》2-268。)每一种有为法都各自具有生、住、坏三个小刹那。因此,具有生、住——
ဘင်ဟူသော ခဏသုံးပါးရှိသော တရားမှန်သမျှသည် သင်္ခတတရားတည်း။ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏသုံးပါး အပေါင်းသည် သင်္ခတတရားဟု သိကြောင်း အမှတ်အသား = သင်္ခတလက္ခဏာတည်း။
——坏三个小刹那的一切法,都是有为法;而生、住、坏三个小刹那的总和,就是用以认识其为有为法的标志,也就是有为相。
သင်္ခါရတရားတို့၏ ခဏအားဖြင့် ဖြစ်မှု ပျက်မှုကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော သင်္ခတလက္ခဏာ၏ ဥပါဒ်ခဏ ဌီခဏ ဘင်ခဏဟူသော အလွန်တိုတောင်းသော ကာလရှိသည်၏ အဖြစ်သည်လည်း ထင်ရှားလာ၏။
从刹那观察诸行的生起与坏灭时,有为相中生刹那、住刹那、坏刹那各自具有极短时长这一点也会显现。
အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ---- ထိုသင်္ခတလက္ခဏာ၏ ခဏတစ်ပါးသို့ တိုင်အောင် မတည်တံ့ခြင်းကြောင့်တည်း။
为什么呢?因为有为相中的每一个刹那都不能持续到另一个刹那。
(ဥပါဒ်ခဏသည် ဌီခဏသို့ တိုင်အောင်၊ ဌီခဏသည်လည်း ဘင်ခဏသို့ တိုင်အောင်၊ ဘင်ခဏသည်လည်း အခြားသော ပရမတ်တရား၏ = အသစ်အသစ်သော ပရမတ်တရား၏ ဥပါဒ်ခဏသို့ တိုင်အောင် မတည်တံ့ခြင်း- ကြောင့်ဟု ဆိုလို၏။) ထိုကြောင့် ဖြစ်ဆဲ ဥပါဒ်ခဏ၌ ပျက်ခြင်း ဘင်၏၊ ပျက်ဆဲ ဘင်ခဏ၌လည်း ဖြစ်ခြင်း ဥပါဒ်၏ မရှိသည်၏ အဖြစ်ကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်း၍ သိမြင်ခြင်းကြောင့် သင်္ခတလက္ခဏာ၏ အလွန် တိုတောင်းသော သက်တမ်းကာလ ရှိသည်၏အဖြစ်သည်လည်း ထင်ရှားလာကြောင်းကို အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုသွားတော်မူခြင်း ဖြစ်၏။ တစ်ဖန် ဤအရာ၌ ဥဒယ-ဝယ = အဖြစ်-အပျက်မျှကို ယူ၍ ဖွင့်ဆိုခြင်းသည် ဤ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်၏ သင်္ခါရတရားတို့၏ အဖြစ်-အပျက်ကို ရှုမြင်သည်၏ အစွမ်းဖြင့်သာလျှင် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် တည်း။ သင်္ခါရတရားတို့၏ ဌီခဏ၏ မရှိခြင်းကြောင့်ကား မဟုတ်ဟု မှတ်ပါ။ (မဟာဋီ-၂-၄၂၅-၄၂၆။) ဤသို့လျှင် သစ္စ - ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် - နယ - လက္ခဏ အပြားတို့ ထင်ရှားလာသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏
(意思是:生刹那不能持续到住刹那,住刹那不能持续到坏刹那,坏刹那也不能持续到另一个究竟法——即不断新生的究竟法——的生刹那。)因此,义注师解释说:由于瑜伽行者以毗婆舍那智透彻知见,正在生起的生刹那中没有坏灭,正在坏灭的坏刹那中也没有生起,有为相具有极短寿命这一点便会显现。这里再只取生与灭来解释,是因为生灭智的作用正是观察诸行的生起与坏灭;切勿以为这是因为诸行没有住刹那。(《大复注》2-425—426。)如此,四谛、缘起、理路与相等种种差别在瑜伽行者的——
ဉာဏ်ဝယ် ''ဤသို့လျှင် ဤသင်္ခါရတရားတို့သည် ရှေး၌ မဖြစ်ဖူးကုန်သည် ဖြစ်၍ ယခုမှ အသစ်ဖြစ်ကုန်သတတ်၊
——智中显现时,他便会看见:‘这些诸行以前从未生起,如今才新近生起;

本页是帕奥禅师缅文「五大册」第五册(趣向涅槃之道·第五册,书名暂定)的现代汉语全译本,非缩略版、非节译;译者 Dhammesanā。卷前、正文与原书索引均与缅文主本逐单元对照。主本为缅文原版,英译本只作参考,不参与定稿。