道非道智见清净释：生灭智章（之四）
《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版
观禅篇 · 原书第 215–224 页 · 228 个翻译单元
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 215 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း ၈။ စက္ခုသမ္ဖဿ (= ၈ - ဝေဒနာ = ၇) ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ချုပ်၏။
八、由于眼触〔即八名法减去受的七种名法〕止息，眼识受止息。
၉။ အာလောက ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ချုပ်၏။
九、由于光明止息，眼识受止息。
၁ဝ။ မနသိကာရ (= ၁၁) ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာချုပ်၏။
十、由于作意〔即十一名法〕止息，眼识受止息。
• (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။
• 眼识受的止息性质。
(အနုပ္ပါဒနိရောဓနှင့် ဥပ္ပါဒနိရောဓပင်တည်း။)
（这是不再生起之灭与生起后之灭。）
စက္ခုဝိညာဏ် - သညာက္ခန္ဓာ၌ ဝယရှုပုံ
眼识：想蕴的灭观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ချုပ်၏။
一、由于无明止息，眼识想止息。
၂။ တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ချုပ်၏။
二、由于爱止息，眼识想止息。
၃။ ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ချုပ်၏။
三、由于取止息，眼识想止息。
၄။ သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ချုပ်၏။
四、由于行止息，眼识想止息。
၅။ ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ချုပ်၏။
五、由于业止息，眼识想止息。
၆။ ဝတ္ထု (= စက္ခုဝတ္ထု) ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ချုပ်၏။
六、由于依处〔即眼所依处〕止息，眼识想止息。
၇။ အာရုံ (= ရူပါရုံ) ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ချုပ်၏။
七、由于所缘〔即色所缘〕止息，眼识想止息。
၈။ စက္ခုသမ္ဖဿ (= ၈ - သညာ = ၇) ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ချုပ်၏။
八、由于眼触〔即八名法减去想的七种名法〕止息，眼识想止息。
၉။ အာလောက ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ချုပ်၏။
九、由于光明止息，眼识想止息。
၁ဝ။ မနသိကာရ (= ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း = ၁၁) ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ချုပ်၏။
十、由于作意〔即五门转向＝十一名法〕止息，眼识想止息。
• (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။
• 眼识想的止息性质。
စက္ခုဝိညာဏ် - သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၌ ဝယရှုပုံ (ပထမနည်း)
眼识：行蕴的灭观法（第一种方法）
၁။ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
一、由于无明止息，眼识行止息。
၂။ တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
二、由于爱止息，眼识行止息。
၃။ ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
三、由于取止息，眼识行止息。
၄။ သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
四、由于行止息，眼识行止息。
၅။ ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
五、由于业止息，眼识行止息。
၆။ ဝတ္ထု (= စက္ခုဝတ္ထု) ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
六、由于依处〔即眼所依处〕止息，眼识行止息。
၇။ အာရုံ (= ရူပါရုံ) ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
七、由于所缘〔即色所缘〕止息，眼识行止息。
၈။ စက္ခုသမ္ဖဿ (= ၈ - စေတနာ = ၇) ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
八、由于眼触〔即八名法减去思的七种名法〕止息，眼识行止息。
၉။ အာလောက ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
九、由于光明止息，眼识行止息。
၁ဝ။ မနသိကာရ (= ၁၁)ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
十、由于作意〔即十一名法〕止息，眼识行止息。
• (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။
• 眼识行的止息性质。
စက္ခုဝိညာဏ် - သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၌ ဝယရှုပုံ (ဒုတိယနည်း)
眼识：行蕴的灭观法（第二种方法）
၁။ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
一、由于无明止息，眼识行止息。
၂။ တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
二、由于爱止息，眼识行止息。
原书第 216 页
၃။ ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
三、由于取止息，眼识行止息。
၄။ သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
四、由于行止息，眼识行止息。
၅။ ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
五、由于业止息，眼识行止息。
၆။ ဝတ္ထု (= စက္ခုဝတ္ထု) ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
六、由于依处〔即眼所依处〕止息，眼识行止息。
၇။ အာရုံ (= ရူပါရုံ) ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
七、由于所缘〔即色所缘〕止息，眼识行止息。
၈။ ကျန်နာမ်ခန္ဓာ သုံးပါး ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
八、由于其余三个名蕴止息，眼识行止息。
၉။ အာလောက ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
九、由于光明止息，眼识行止息。
၁ဝ။ မနသိကာရ (= ၁၁) ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ချုပ်၏။
十、由于作意〔即十一名法〕止息，眼识行止息。
• (စက္ခု ဝိညာဏ်) သင်္ခါရ၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။
• 眼识行的止息性质。
စက္ခုဝိညာဏ် - ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၌ ဝယရှုပုံ
眼识：识蕴的灭观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ် ချုပ်၏။
一、由于无明止息，眼识止息。
၂။ တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ် ချုပ်၏။
二、由于爱止息，眼识止息。
၃။ ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ် ချုပ်၏။
三、由于取止息，眼识止息。
၄။ သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ် ချုပ်၏။
四、由于行止息，眼识止息。
၅။ ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ် ချုပ်၏။
五、由于业止息，眼识止息。
၆။ နာမ်-ရုပ် ချုပ်ခြင်းကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ် ချုပ်၏။
六、由于名色止息，眼识止息。
၇။ အာလောက ချုပ်ခြင်းကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ် ချုပ်၏။
七、由于光明止息，眼识止息。
၈။ မနသိကာရ (= ၁၁) ချုပ်ခြင်းကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ် ချုပ်၏။
八、由于作意〔即十一名法〕止息，眼识止息。
• စက္ခုဝိညာဏ်၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။
• 眼识的止息性质。
ယေဘုယျ အကြံပေးချက်
一般提示
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပဉ္စမနည်း ရှုကွက်ဝယ် အကြောင်းတရား အကျိုးတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းခဲ့သည့် ပုံစံအတိုင်း ပိုက်စိပ်တိုက်၍ စက္ခုဒွါရဝီထိ စသော ထိုထို ဝီထိစိတ်တို့၏ စိတ္တက္ခဏတိုင်း၌လည်းကောင်း၊ အချို့အချို့သော ဘဝင် စိတ္တက္ခဏတို့၌လည်းကောင်း ခန္ဓာငါးပါးစီ အသီးအသီး ဖွဲ့၍ သမုဒယသဘော ဝယသဘောကို ရှုရမည် ဖြစ်သည်။
应当依照缘起第五法中摄取因法与果法的方式，细密地在眼门心路等各种心路的每一个心刹那，以及某些有分心刹那，分别组成五蕴，观其生起性质与止息性质。
ထိုသို့ ရှုရာ၌ သမုဒယချည်းသက်သက် အဖြစ်ချည်းသက်သက် (၆)လိုင်းလုံး၌ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ သန္တာန် နှစ်မျိုးလုံး ကုန်စင်အောင် ပစ္စုပ္ပန်ဝယ် ရှုပါ။ ပစ္စုပ္ပန်၌ သမုဒယချည်းသက်သက် အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ သန္တာန်နှစ်မျိုးလုံး၌ ရှုပြီးသောအခါ အတိတ်၌လည်းကောင်း အနာဂတ်၌လည်းကောင်း နည်းမှီး၍ ပုံစံတူပင် ရှုပါ၊ မိမိ သိမ်းဆည်း- ထားနိုင်သမျှသော အတိတ်အဆက်ဆက်မှသည် ပစ္စုပ္ပန်၊ ပစ္စုပ္ပန်မှသည် အနာဂတ်ဆုံးသည့်တိုင်အောင် သမု- ဒယချည်း သက်သက်ကို အားရကျေနပ်သည်တိုင်အောင် ရှုပါ။ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ နှစ်မျိုးလုံး၌ ရှုပါ။ နာမ်ပိုင်း ဇယားများအတိုင်း ရှုပါ။
这样观时，先在现在世的六条路线中，把内、外两种相续都无遗漏地唯观生起，也就是只观生起。现在世内外两种相续都唯观生起以后，再类推于过去与未来，以同样方式观照：从自己所能摄取的各个过去世直到现在，再从现在直到未来的终点，都唯观生起，直到感到充分满意为止；内在与外在两方面都要观，并依名法诸表修习。
ထိုနောင် ပစ္စုပ္ပန်၌ ဝယသဘောချည်းသက်သက် = အချုပ်ချည်းသက်သက် အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ၌ (၆)လိုင်းလုံး ကုန်စင်အောင် ရှုပါ။ အားရကျေနပ်မှုရှိပါက မိမိ ရှုရသမျှ အတိတ်အဆက်ဆက်မှသည် ပစ္စုပ္ပန်၊ ပစ္စုပ္ပန်မှသည် အနာဂတ်ဆုံးသည်တိုင်အောင် ဝယသဘောချည်းသက်သက်ကို အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ နှစ်မျိုးလုံး၌ ရှုပါ။
此后，在现在世的六条路线中，把内、外两方面都无遗漏地唯观止息，也就是只观止息。达到满意以后，再从自己所观的各个过去世直到现在，并从现在直到未来的终点，在内、外两方面都唯观止息。
原书第 217 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း တစ်နည်း -- စိတ္တက္ခဏတိုင်း၌ ခန္ဓာငါးပါး ဖွဲ့၍ ခန္ဓာ တစ်ပါး တစ်ပါး၌ -- ၁။ သမုဒယချည်း သက်သက် = အဖြစ်ချည်း သက်သက်၊ ၂။ ဝယချည်း သက်သက် = အချုပ်ချည်း သက်သက် --- ဤသို့လည်း ရှုနိုင်ပါသည်။ စိတ္တက္ခဏတစ်ခု၏ အတွင်း၌ တည်ရှိသော ခန္ဓာငါးပါးကို သမုဒယချည်း သက်သက်လည်းကောင်း၊ ဝယချည်းသက်သက်လည်းကောင်း ရှုပြီးသောအခါ အခြားစိတ္တက္ခဏ တစ်ခု၏ အတွင်း- ၌ တည်ရှိသော ခန္ဓာငါးပါးကို ပြောင်း၍ ရှုနိုင်ပါသည်။ ဥပမာ -- ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း ခန္ဓာငါးပါး၌ သမုဒယချည်း သက်သက်၊ ဝယချည်းသက်သက် ရှုပြီးသောအခါ စက္ခုဝိညာဏ် ခန္ဓာငါးပါး၌ သမုဒယချည်းသက်သက်၊ ဝယချည်းသက်သက် ပြောင်းရှုနိုင်ပါသည်။ ဉာဏ်နုသူများအတွက် သောတဝိညာဏ် စိတ္တက္ခဏ၌ ခန္ဓာငါးပါး ရှုကွက်ကို နမူနာအဖြစ် ပုံစံထုတ်၍ ရေးသားတင်ပြအပ်ပါသည်။ ----
【另一种方法】也可以在每一个心刹那组成五蕴，对每一蕴依次修习：一、唯观生起，也就是只观生起；二、唯观止息，也就是只观止息。观完一个心刹那中的五蕴唯有生起与唯有止息以后，再转观另一个心刹那中的五蕴。例如，观完五门转向五蕴的唯有生起与唯有止息以后，可以接着转观眼识五蕴的唯有生起与唯有止息。为了观智尚弱者，下面以耳识心刹那的五蕴观法为范例列出。
သောတဝိညာဏ် - ရူပက္ခန္ဓာ၌ ဥဒယရှုပုံ
耳识：色蕴的生起观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
一、由于无明生起，业生色生起。
၂။ တဏှာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
二、由于爱生起，业生色生起。
၃။ ဥပါဒါန် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
三、由于取生起，业生色生起。
၄။ သင်္ခါရ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
四、由于行生起，业生色生起。
၅။ ကံ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
五、由于业生起，业生色生起。
• (ကမ္မဇ) ရုပ်၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
• 业生色的生起性质。
၆။ စိတ် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စိတ္တဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
六、由于心生起，心生色生起。
• (စိတ္တဇ) ရုပ်၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
• 心生色的生起性质。
၇။ ဥတု ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ဥတုဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
七、由于时节生起，时节生色生起。
• (ဥတုဇ) ရုပ်၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
• 时节生色的生起性质。
၈။ အာဟာရ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (အာဟာရဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
八、由于食生起，食生色生起。
• (အာဟာရဇ) ရုပ်၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
• 食生色的生起性质。
သောတဝိညာဏ် - ရူပက္ခန္ဓာ၌ ဝယရှုပုံ
耳识：色蕴的灭观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
一、由于无明止息，业生色止息。
၂။ တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
二、由于爱止息，业生色止息。
၃။ ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
三、由于取止息，业生色止息。
၄။ သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
四、由于行止息，业生色止息。
၅။ ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
五、由于业止息，业生色止息。
• (ကမ္မဇ) ရုပ်၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။
• 业生色的止息性质。
၆။ စိတ် ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စိတ္တဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
六、由于心止息，心生色止息。
• စိတ္တဇရုပ်၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။
• 心生色的止息性质。
原书第 218 页
၇။ ဥတု ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ဥတုဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
七、由于时节止息，时节生色止息。
• (ဥတုဇ) ရုပ်၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။
• 时节生色的止息性质。
၈။ အာဟာရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (အာဟာရဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
八、由于食止息，食生色止息。
• (အာဟာရဇ) ရုပ်၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။
• 食生色的止息性质。
သောတဝိညာဏ် - ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၌ ဥဒယရှုပုံ
耳识：受蕴的生起观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သောတဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
一、由于无明生起，耳识受生起。
၂။ တဏှာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သောတဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
二、由于爱生起，耳识受生起。
၃။ ဥပါဒါန် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သောတဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
三、由于取生起，耳识受生起。
၄။ သင်္ခါရ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သောတဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
四、由于行生起，耳识受生起。
၅။ ကံ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သောတဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
五、由于业生起，耳识受生起。
၆။ သောတဝတ္ထု (၅၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သောတဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
六、由于耳所依处〔五十四种色法〕生起，耳识受生起。
၇။ သဒ္ဒါရုံ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သောတဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
七、由于声所缘生起，耳识受生起。
၈။ သောတသမ္ဖဿ (၇) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သောတဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
八、由于耳触〔七种名法〕生起，耳识受生起。
၉။ အာကာသ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သောတဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
九、由于空间生起，耳识受生起。
၁ဝ။ မနသိကာရ (= ၁၁) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သောတဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
十、由于作意〔即十一名法〕生起，耳识受生起。
• (သောတဝိညာဏ်) ဝေဒနာ၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
• 耳识受的生起性质。
သောတဝိညာဏ် - ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၌ ဝယရှုပုံ
耳识：受蕴的灭观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
一、由于无明止息，耳识受止息。
၂။ တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
二、由于爱止息，耳识受止息。
၃။ ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
三、由于取止息，耳识受止息。
၄။ သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
四、由于行止息，耳识受止息。
၅။ ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
五、由于业止息，耳识受止息。
၆။ သောတဝတ္ထု ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
六、由于耳所依处〔五十四种色法〕止息，耳识受止息。
၇။ သဒ္ဒါရုံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
七、由于声所缘止息，耳识受止息。
၈။ သောတသမ္ဖဿ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
八、由于耳触〔七种名法〕止息，耳识受止息。
၉။ အာကာသ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
九、由于空间止息，耳识受止息。
၁ဝ။ မနသိကာရ (= ၁၁) ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
十、由于作意〔即十一名法〕止息，耳识受止息。
• (သောတဝိညာဏ်) ဝေဒနာ၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။
• 耳识受的止息性质。
သညာက္ခန္ဓာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာတို့၌ ရှုကွက်ကို နည်းမှီး၍ရှုပါလေ။
想蕴与行蕴的观法，应依同一方法修习。
သောတဝိညာဏ် - ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၌ ဥဒယရှုပုံ
耳识：识蕴的生起观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သောတဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
一、由于无明生起，耳识生起。
၂။ တဏှာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သောတဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
二、由于爱生起，耳识生起。
原书第 219 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း ၃။ ဥပါဒါန် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သောတဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
三、由于取生起，耳识生起。
၄။ သင်္ခါရ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သောတဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
四、由于行生起，耳识生起。
၅။ ကံ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သောတဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
五、由于业生起，耳识生起。
၆။ နာမ်-ရုပ် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သောတဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
六、由于名色生起，耳识生起。
၇။ အာကာသ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သောတဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
七、由于空间生起，耳识生起。
၈။ မနသိကာရ (= ၁၁) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သောတဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
八、由于作意〔即十一名法〕生起，耳识生起。
• သောတဝိညာဏ်၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
• 耳识的生起性质。
သောတဝိညာဏ် - ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၌ ဝယရှုပုံ
耳识：识蕴的灭观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သောတဝိညာဏ် ချုပ်၏။
一、由于无明止息，耳识止息。
၂။ တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သောတဝိညာဏ် ချုပ်၏။
二、由于爱止息，耳识止息。
၃။ ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် သောတဝိညာဏ် ချုပ်၏။
三、由于取止息，耳识止息。
၄။ သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သောတဝိညာဏ် ချုပ်၏။
四、由于行止息，耳识止息。
၅။ ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သောတဝိညာဏ် ချုပ်၏။
五、由于业止息，耳识止息。
၆။ နာမ်ရုပ် ချုပ်ခြင်းကြောင့် သောတဝိညာဏ် ချုပ်၏။
六、由于名色止息，耳识止息。
၇။ အာကာသ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သောတဝိညာဏ် ချုပ်၏။
七、由于空间止息，耳识止息。
၈။ မနသိကာရ (= ၁၁) ချုပ်ခြင်းကြောင့်သောတဝိညာဏ် ချုပ်၏။
八、由于作意〔即十一名法〕止息，耳识止息。
• သောတဝိညာဏ်၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။
• 耳识的止息性质。
နာမ် = သောတဝိညာဏ်နှင့်ယှဥ်ဖက် စေတသိက် (၇) လုံး။
名＝与耳识相应的七个心所。
ရုပ် = သောတဝတ္ထု (= ၅၄) နှင့် သဒ္ဒါရုံ။
色＝耳所依处〔五十四种色法〕与声所缘。
ဤမျှဆိုလျှင် သဘောပေါက်နိုင်လောက်ပေပြီ။ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ဟူသော ကာလသုံးပါး၊ အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓဟူသော သန္တာန်နှစ်ပါး အတွင်း၌ အထက်ပါအတိုင်း ဝီထိစိတ် ဝီထိမုတ်စိတ်ဟူသော စိတ္တက္ခဏ အသီး အသီး၌ ခန္ဓာငါးပါးစီ ဖွဲ့၍ ခန္ဓာတစ်ပါး တစ်ပါး၌ ဥဒယသဘော ဝယသဘောတို့ကို အားရပါးရ ကျေကျေ နပ်နပ် ရှုနိုင်ပါက အောက်ပါ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန် ကျင့်စဥ်ပိုင်း၌ ဟောကြားထားတော်မူသော ရှုကွက်တို့တွင် အမှတ် (၁-၂) ရှုကွက်တို့ကို သဘောပေါက်နိုင်လောက်ပေပြီ။
到了这里，观法应当已经能够理解。若能在过去、未来、现在三时与内在、外在二相续中，按照上述方式，于心路心与离路心的每一个心刹那组成五蕴，并对每一蕴充分、透彻地观其生起性质与止息性质，就足以理解下列《大念处经》修行部分所说观法中的第一与第二项。
၁။ သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ။
一、巴利《大念处经》经文（缅文字体）：‘၁။ သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ။’译：‘或于身随观生法而住。’
၂။ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ။
二、巴利经文（缅文字体）：‘၂။ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ။’译：‘或于身随观灭法而住。’
၃။ သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ။ (ဒီ-၂-၂၃၂။) ၁။ သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဝေဒနာသု ဝိဟရတိ။
三、巴利经文（缅文字体）：‘၃။ သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ။ (ဒီ-၂-၂၃၂။)’译：‘或于身随观生灭法而住。’（《长部》2-232。）受念处：一、巴利经文（缅文字体）：‘၁။ သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဝေဒနာသု ဝိဟရတိ။’译：‘或于诸受随观生法而住。’
၂။ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဝေဒနာသု ဝိဟရတိ။
二、巴利经文（缅文字体）：‘၂။ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဝေဒနာသု ဝိဟရတိ။’译：‘或于诸受随观灭法而住。’
၃။ သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဝေဒနာသု ဝိဟရတိ။ (ဒီ-၂-၂၃၇။) ၁။ သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ စိတ္တသ္မိံ ဝိဟရတိ။
三、巴利经文（缅文字体）：‘၃။ သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဝေဒနာသု ဝိဟရတိ။ (ဒီ-၂-၂၃၇။)’译：‘或于诸受随观生灭法而住。’（《长部》2-237。）心念处：一、巴利经文（缅文字体）：‘၁။ သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ စိတ္တသ္မိံ ဝိဟရတိ။’译：‘或于心随观生法而住。’
၂။ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ စိတ္တသ္မိံ ဝိဟရတိ။
二、巴利经文（缅文字体）：‘၂။ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ စိတ္တသ္မိံ ဝိဟရတိ။’译：‘或于心随观灭法而住。’
၃။ သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ စိတ္တသ္မိံ ဝိဟရတိ။ (ဒီ-၂-၂၃၇။)
三、巴利经文（缅文字体）：‘၃။ သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ စိတ္တသ္မိံ ဝိဟရတိ။ (ဒီ-၂-၂၃၇။)’译：‘或于心随观生灭法而住。’（《长部》2-237。）
原书第 220 页
၁။ သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဓမ္မေသု ဝိဟရတိ။
法念处：一、巴利经文（缅文字体）：‘၁။ သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဓမ္မေသု ဝိဟရတိ။’译：‘或于诸法随观生法而住。’
၂။ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဓမ္မေသု ဝိဟရတိ။
二、巴利经文（缅文字体）：‘၂။ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဓမ္မေသု ဝိဟရတိ။’译：‘或于诸法随观灭法而住。’
၃။ သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဓမ္မေသု ဝိဟရတိ။ (ဒီ-၂-၂၃၉။) ၁။ ကာယ၌ (= ရူပကာယ နာမကာယ၌) ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍မူလည်း နေလေ၏။
三、巴利经文（缅文字体）：‘၃။ သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဓမ္မေသု ဝိဟရတိ။ (ဒီ-၂-၂၃၉။)’译：‘或于诸法随观生灭法而住。’（《长部》2-239。）一、于身〔即色身、名身〕，反复随观生起之因与生起本身而住。
၂။ ကာယ၌ (= ရူပကာယ နာမကာယ၌) ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍မူလည်း နေလေ၏။
二、于身〔即色身、名身〕，反复随观止息之因与止息本身而住。
၃။ ကာယ၌ (= ရူပကာယ နာမကာယ၌) ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍မူလည်း နေလေ၏။ (ဒီ-၂-၂၃၂။) ၁။ ဝေဒနာတို့၌ ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍မူလည်း နေလေ၏။
三、于身〔即色身、名身〕，反复随观生起之因与生起本身、止息之因与止息本身而住。（《长部》2-232。）一、于诸受，反复随观生起之因与生起本身而住。
၂။ ဝေဒနာတို့၌ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ မူလည်း နေလေ၏။
二、于诸受，反复随观止息之因与止息本身而住。
၃။ ဝေဒနာတို့၌ ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍မူလည်း နေလေ၏။ (ဒီ-၂-၂၃၇။) ၁။ စိတ်၌ ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍မူလည်း နေလေ၏။
三、于诸受，反复随观生起之因与生起本身、止息之因与止息本身而住。（《长部》2-237。）一、于心，反复随观生起之因与生起本身而住。
၂။ စိတ်၌ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောကို အဖန်ဖန် အထပ်အထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍မူလည်း နေလေ၏။
二、于心，反复随观止息之因与止息本身而住。
၃။ စိတ်၌ ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည် ဖြစ်၍မူလည်း နေလေ၏။ (ဒီ-၂-၂၃၇။) ၁။ ဓမ္မသဘောတရားတို့၌ ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည် ဖြစ်၍မူလည်း နေလေ၏။
三、于心，反复随观生起之因与生起本身、止息之因与止息本身而住。（《长部》2-237。）一、于诸法，反复随观生起之因与生起本身而住。
၂။ ဓမ္မသဘောတရားတို့၌ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည် ဖြစ်၍မူလည်း နေလေ၏။
二、于诸法，反复随观止息之因与止息本身而住。
၃။ ဓမ္မသဘောတရားတို့၌ ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်း သဘောကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍မူလည်း နေလေ၏။ (ဒီ-၂-၂၃၉။) ဤသတိပဋ္ဌာန် ဒေသနာတော် ကျင့်စဥ် သုံးရပ်တို့တွင် အသင်သူတော်ကောင်းသည် အမှတ် (၁-၂) ကျင့်စဥ်တို့ကို ယ္ခုအခါဝယ် ကျင့်သုံးပြီး ဖြစ်ပေသည်။ အမှတ်စဥ် (၃) ဖြစ်သည့် ------ သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ ဟူသော ကျင့်စဥ်ကို ဆက်လက်၍ ကျင့်ရဦးမည် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုကျင့်စဥ်နှင့် ပတ်သက်၍ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ- တို့က အောက်ပါအတိုင်း ဖွင့်ဆိုထားတော်မူ၏။
三、于诸法，反复随观生起之因与生起本身、止息之因与止息本身而住。（《长部》2-239。）在这三项念处教法修行中，贤善者现在已经修习了第一与第二项；接下来还须修习第三项——随观生灭法。关于这一项修行，义注与复注作了如下解释。
原书第 221 页
သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီပိုင်း
随观生灭法篇
သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီဟူသည်
所谓随观生灭法
သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါတိ ကာလေန သမုဒယံ၊ ကာလေန ဝယံ အနုပဿန္တော။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၅၅။) အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါနုပဿနာ ဝိယ ဘိန္နဝတ္ထုဝိသယတာယ သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿနာပိ ဧကကာလေ န လဗ္ဘတီတိ အာဟ ''ကာလေန သမုဒယံ ကာလေန ဝယံ အနုပဿန္တော''တိ။ (မ-ဋီ-၁-၃၅ဝ။) ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာဋီကာတို့၏ ဖွင့်ဆိုချက်နှင့်အညီ ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ ရံခါ သမုဒယသဘောကို၊ ရံခါ ဝယသဘောကို တစ်လှည့်စီ လှည့်လည်၍ ရှုမှုကို သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီဟု ဆိုလိုသည် မှတ်ပါ။
义注巴利原文（缅文字体）：‘သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါတိ ကာလေန သမုဒယံ၊ ကာလေန ဝယံ အနုပဿန္တော။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၅၅။)’译：‘所谓“或随观生灭法”，是指时而随观生起，时而随观坏灭。’（《中部义注》1-255。）复注巴利原文（缅文字体）：‘အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါနုပဿနာ ဝိယ ဘိန္နဝတ္ထုဝိသယတာယ သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿနာပိ ဧကကာလေ န လဗ္ဘတီတိ အာဟ ''ကာလေန သမုဒယံ ကာလေန ဝယံ အနုပဿန္တော''တိ။ (မ-ဋီ-၁-၃၅ဝ။) ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာဋီကာတို့၏ ဖွင့်ဆိုချက်နှင့်အညီ ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ ရံခါ သမုဒယသဘောကို၊ ရံခါ ဝယသဘောကို တစ်လှည့်စီ လှည့်လည်၍ ရှုမှုကို သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီဟု ဆိုလိုသည် မှတ်ပါ။’译：‘如同内外随观，由于所缘对象不同，随观生灭法也不能在同一时刻获得，所以说：“时而随观生起，时而随观坏灭。”’（《中部复注》1-350。）依上述义注与复注的解释，应知所谓随观生灭法，是对五蕴的生起性质与止息性质轮流而观：时而观生起，时而观止息。
ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ သမုဒယသက်သက်ကို ဝယသက်သက်ကို ရှုပြီးမှ ဤသမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ ရှုကွက်ကို ဘုရား- ရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူခဲ့၏။ တစ်ခုတည်းသော ဝိပဿနာစိတ်ဖြင့် သမုဒယနှင့် ဝယနှစ်မျိုးလုံးကို တစ်ချိန်တည်း၌ ပြိုင်တူကား ရှု၍ မရနိုင်။ အဇ္ဈတ္တတရားနှင့် ဗဟိဒ္ဓတရားတို့သည် ရှုနေသော ဝိပဿနာဉာဏ် ဟူသော (မဟာကုသိုလ်) မနောဒွါရိကဇောဝီထိ စိတ်အစဥ်၏ အာရုံပြုရာ တည်ရာဝတ္ထုများ ဖြစ်ကြ၏။ အဇ္ဈတ္တ ခန္ဓာငါးပါးကား ဝိပဿနာဉာဏ်၏ တည်ရာဝတ္ထု တစ်မျိုး ဖြစ်၏။ ဗဟိဒ္ဓ ခန္ဓာငါးပါးကား ဝိပဿနာဉာဏ်၏ တည်ရာဝတ္ထု တစ်မျိုး ဖြစ်၏။ တည်ရာဝတ္ထု ကွဲပြားကြ၏။ ဤသို့ တည်ရာဝတ္ထု ကွဲပြားနေသော အဇ္ဈတ္တနှင့် ဗဟိဒ္ဓ တရားနှစ်မျိုးလုံးကို တည်ရာဝတ္ထု ကွဲပြားနေသည့်အတွက် တစ်ခုတည်းသော ဝိပဿနာစိတ်ဖြင့် တစ်ချိန်- တည်း၌ ပြိုင်တူ မရှုနိုင်။ အလားတူပင် သမုဒယဓမ္မနှင့် ဝယဓမ္မတို့သည် ကွဲပြားသော အာရုံဓမ္မများ ဖြစ်ကြသဖြင့်
佛陀先教导对五蕴唯观生起与唯观止息，然后才教导这种随观生灭法。不能以同一个毗婆舍那心，在同一时刻同时观生起与止息。内在法与外在法，是被称为毗婆舍那智的〔大善〕意门速行心路心相续所缘取的两类不同对象：内在五蕴是一类所缘对象，外在五蕴又是另一类所缘对象，两者的对象不同。正因为如此，不能以同一个毗婆舍那心在同一时刻同时观内在与外在两种法。同样，生起法与止息法也是不同的所缘法，因此——
တစ်ခုတည်းသော ဝိပဿနာစိတ်ဖြင့် တစ်ချိန်တည်း၌ ယင်းသမုဒယဓမ္မ ဝယဓမ္မ နှစ်မျိုးလုံးကို ပြိုင်တူ မရှုနိုင်ပေ။
——不能以同一个毗婆舍那心，在同一时刻同时观这两种生起法与止息法。
သို့သော် အသီးအသီးသော ဝိပဿနာစိတ်ဖြင့်ကား ရှု၍ရနိုင်၏။ ထိုကြောင့် သမုဒယသဘောကို ရှုပြီးသောအခါ ဝယသဘောကိုလည်း ဆက်လက်၍ ရှုပါက ရှု၍ ရနိုင်သည်သာ ဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ ရှုခဲ့သော် ရံခါ သမုဒယ သဘော၊ ရံခါ ဝယသဘောကို ရှုသည်ပင် မည်ပေသည်။ ထိုကြောင့် ဤတွင် သမုဒယနှင့် ဝယနှစ်မျိုးလုံးကို တစ်ခုပြီး တစ်ခု တစ်ဆက်တည်း ဆက်လက်၍ ဝိပဿနာရှုပုံ ပုံစံအချို့ကို စံနမူနာအဖြစ် ဖော်ပြအပ်ပါသည်။
不过，可以用各个不同的毗婆舍那心分别观它们。因此，观完生起性质以后，可以接着观止息性质；这样修，就是时而观生起性质、时而观止息性质。所以下面列出若干范例，说明如何把生起与止息二者一个接一个、连续地修观。
ထိုသို့ ရှုရာ၌ လက္ခဏာယာဥ်ကို တင်သင့်ပါသေးသလားဟု မေးရန်ရှိ၏။ အဖြေမှာ တင်သင့်သော ဟူ၏။
这样观时，是否还应安立三相？答案是：应当安立。
သပ္ပစ္စယနာမရူပဝသေန တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဝိပဿနာပဋိပါဋိယာ ''အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ''တိ သမ္မသန္တော ဝိစရတိ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၈၁။) ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာတွင် လက္ခဏာယာဥ် သုံးချက်ကို တင်၍ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်ရမည့် တရားများကို သပ္ပစ္စယ-နာမရူပဝသေန = အကြောင်းတရားနှင့် တကွသော နာမ်ရုပ်ဖြစ်ကြောင်းကို ဖွင့်ဆိုထား- တော်မူ၏။ ယင်းအဋ္ဌကထာ အဖွင့်များနှင့် အညီ အကြောင်းတရားနှင့် တကွသော နာမ်ရုပ်ကို လက္ခဏာယာဥ် သုံးချက်ကို တစ်လှည့်စီတင်၍ ဝိပဿနာဉာဏ်စဥ်အတိုင်း အဆင့်ဆင့် ရှုပွားသုံးသပ်ရမည်သာဟု မှတ်သားပါလေ။
义注巴利原文（缅文字体）：‘သပ္ပစ္စယနာမရူပဝသေန တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဝိပဿနာပဋိပါဋိယာ ''အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ''တိ သမ္မသန္တော ဝိစရတိ။ (မ-ဋ္ဌ-၁-၂၈၁။)’译：‘依有缘名色安立三相，并依毗婆舍那次第，以“无常、苦、无我”思惟而行。’（《中部义注》1-281。）上述义注说明：应当安立三相、作为毗婆舍那所观与审察之法的，是有缘名色，也就是连同因法的名色。应依这些解释，对连同因法的名色交替安立三相，按照毗婆舍那智的次第，逐级修观、审察。
အကြောင်း အကျိုး နှစ်ရပ်လုံးကို ဆက်စပ်၍ လက္ခဏာယာဥ်တင်ကာ ဝိပဿနာရှုရန်အတွက် ဤအပိုင်းကား အခွင့်ကောင်းကြီး တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် အသင်သူတော်ကောင်းသည် အကြောင်းတရား ထင်ရှား ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား ထင်ရှားဖြစ်ပုံ၊ အကြောင်းတရား ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား ချုပ်ငြိမ်းပုံကို သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍၊ အကြောင်းတရား အကျိုးတရား နှစ်ရပ်လုံးတို့၏ ဖြစ်မှု ပျက်မှု ဥဒယ-ဝယကိုလည်း မြင်အောင်ကြည့်၍ လက္ခဏာယာဥ် သုံးချက်ကို တစ်လှည့်စီ တင်၍ ဝိပဿနာရှုပါ။ ဤတွင် ရှုကွက် အနည်းငယ်ကို ပုံစံအဖြစ် ရေးသားတင်ပြအပ်ပါသည်။
本节正是把因法与果法相互关联、安立三相而修毗婆舍那的极好机会。因此，贤善者应以正见——毗婆舍那智看见：因法明显生起，果法便明显生起；因法止息，果法便止息。还应看见因法与果法双方的生灭，并交替安立三相而修毗婆舍那。下面列出若干观法范例。
原书第 222 页
ပဋိသန္ဓေ - ရူပက္ခန္ဓာ၌ ဥဒယ-ဝယ ရှုပုံ
结生：色蕴的生灭观法
(သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတိ။)
（或于身随观生灭法而住）
၁။ အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
一、由于无明生起，业生色生起。
အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
由于无明止息，业生色止息。
အဝိဇ္ဇာ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
无明——生灭——无常。
(ကမ္မဇ) ရုပ် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
业生色——生灭——无常。
၂။ တဏှာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
二、由于爱生起，业生色生起。
တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
由于爱止息，业生色止息。
တဏှာ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
爱——生灭——无常。
(ကမ္မဇ) ရုပ် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
业生色——生灭——无常。
၃။ ဥပါဒါန် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
三、由于取生起，业生色生起。
ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
由于取止息，业生色止息。
ဥပါဒါန် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
取——生灭——无常。
(ကမ္မဇ) ရုပ် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
业生色——生灭——无常。
၄။ သင်္ခါရ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
四、由于行生起，业生色生起。
သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
由于行止息，业生色止息。
သင်္ခါရ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
行——生灭——无常。
(ကမ္မဇ) ရုပ် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
业生色——生灭——无常。
၅။ ကံ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ဖြစ်၏။
五、由于业生起，业生色生起。
ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။
由于业止息，业生色止息。
ကံ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
业——生灭——无常。
(ကမ္မဇ) ရုပ် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
业生色——生灭——无常。
ဒုက္ခလက္ခဏာယာဥ် အနတ္တလက္ခဏာယာဥ်တို့ကိုလည်း တစ်လှည့်စီ တင်၍ နည်းတူပင် ဝိပဿနာ ရှုပါ။
还应交替安立苦相与无我相，以同样方式修习毗婆舍那。
ရှေးပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်းတွင် ရှင်းလင်းတင်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း အဝိဇ္ဇာ-တဏှာ-ဥပါဒါန်တို့မှာ လောဘဒိဋ္ဌိအုပ်စု နာမ်တရားများ ဖြစ်ကြ၍ မနောဒွါရိက ဇောဝီထိ စိတ်အစဥ် နာမ်တရားစုတို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ သင်္ခါရ-ကံတို့မှာလည်း လူသားတစ်ဦးသာ ဖြစ်နေသေးသော အသင်သူတော်ကောင်းအတွက် မဟာကုသိုလ် မနောဒွါရိက ဇောဝီထိ စိတ်အစဥ် နာမ်တရားစုတို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ အသင်သူတော်ကောင်းသည် ယင်းကိလေသဝဋ် ကမ္မဝဋ်တရားတို့ကို ရှုရာ၌ ယင်းတို့ဖြစ်ခဲ့သည့် စိတ်စေတသိက် အရေအတွက် အတိုင်းသာ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ရှုပါ။
如前面缘起篇所解释，无明、爱、取属于贪—邪见组的名法，只是意门速行心路心相续中的名法聚。对于尚在人身的贤善者，行与业也只是大善意门速行心路心相续中的名法聚。观这些烦恼轮与业轮之法时，应当依它们实际生起时心与心所的数目，以毗婆舍那智如实观见。
တစ်ဖန် အကြောင်းတရား အကျိုးတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းသည့်အပိုင်း ရှုပွားသည့်အပိုင်းတွင် ကံ-အရ နာနာ- က္ခဏိက ကမ္မသတ္တိကို အရကောက်၍ ရှုပွားရ၏။ သို့သော် ဝိပဿနာပိုင်း = ဖြစ်-ပျက် ရှုသည့် အပိုင်း၌ကား ယင်းကမ္မသတ္တိမှာ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် အနေအအားဖြင့် ထင်ရှားရှိသော တရားမျိုး မဟုတ်သဖြင့် ဝိပဿနာ မရှုကောင်း- သော တရားဖြစ်၏။ ယင်းကမ္မသတ္တိ၏ တည်ရာစေတနာကား တစ်နည်း စေတနာ ဦးဆောင်သည့် သမ္ပယုတ် တရားစုကား ဝိပဿနာ ရှုကောင်း၏။ သင်္ခါရနှင့် တရားကိုယ် အရချင်း တူညီ၏။ ရှေး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်းတွင်
再者，在摄取因法与果法的阶段，以及修习该观法的阶段，说到“业”时，应取异刹那业力为所指而观；但在毗婆舍那阶段，也就是观生灭的阶段，这种业力并不是以生、住、灭三时明显存在的法，因而不能作为毗婆舍那所缘。作为该业力所依的思，或者说以思为首的相应法聚，才是可以修观的；它与行在究竟法上相同。前面的缘起篇已经——
原书第 223 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း သင်္ခါရနှင့် ကမ္မဘဝအထူးကို ဖော်ပြခဲ့၏။ ယင်း ခွဲထားချက်အတိုင်း ဝိပဿနာရှုရန် ဖြစ်သည်။ ကောင်းမှုကုသိုလ် မပြုမီ ပြုနေစဥ် အတွင်းဝယ် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော မနောဒွါရိကဇောဝီထိ စိတ်များစွာတို့၏ အတွင်း၌ တည်ရှိသော အသီးအသီးသော ဇော (၇)ကြိမ် ဇော (၇)ကြိမ်တို့ကို လက္ခဏာယာဥ်ကို တင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုနိုင်ပါက သင်္ခါရ- ကံ နှစ်မျိုးလုံး အကျုံးဝင်သွားမည်သာ ဖြစ်သည်။ နောက်၌လည်း နည်းတူ မှတ်ပါ။
——说明行与业有的差别，应依照那一区分修习毗婆舍那。如果能够对造善业以前及正在造善业时所生的许多意门速行心路中，每一组七次速行分别安立三相而修观，就同时涵盖了行与业两者。后文也应同样理解。
ပဋိသန္ဓေ - ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၌ ဥဒယ-ဝယ ရှုပုံ
结生：受蕴的生灭观法
(သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဝေဒနာသု ဝိဟရတိ။)
（或于受中随观生灭法而住）
၁။ အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
一、由于无明生起，受生起。
အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
由于无明止息，受止息。
အဝိဇ္ဇာ ---- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
无明——生灭——无常。
ဝေဒနာ ---- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
受——生灭——无常。
၂။ တဏှာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
二、由于爱生起，受生起。
တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
由于爱止息，受止息。
တဏှာ ---- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
爱——生灭——无常。
ဝေဒနာ ---- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
受——生灭——无常。
၃။ ဥပါဒါန် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
三、由于取生起，受生起。
ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
由于取止息，受止息。
ဥပါဒါန် -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
取——生灭——无常。
ဝေဒနာ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
受——生灭——无常。
၄။ သင်္ခါရ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
四、由于行生起，受生起。
သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
由于行止息，受止息。
သင်္ခါရ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
行——生灭——无常。
ဝေဒနာ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
受——生灭——无常。
၅။ ကံ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
五、由于业生起，受生起。
ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
由于业止息，受止息。
ကံ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
业——生灭——无常。
ဝေဒနာ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
受——生灭——无常。
၆။ ဝတ္ထု ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
六、由于依处生起，受生起。
ဝတ္ထု ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
由于依处止息，受止息。
ဝတ္ထု -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
依处——生灭——无常。
ဝေဒနာ ------ ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
受——生灭——无常。
၇။ အာရုံ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
七、由于所缘生起，受生起。
အာရုံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
由于所缘止息，受止息。
原书第 224 页
အာရုံ ---- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
所缘——生灭——无常。
ဝေဒနာ ---- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
受——生灭——无常。
၈။ ဖဿ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
八、由于触生起，受生起。
ဖဿ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
由于触止息，受止息。
ဖဿ ---- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
触——生灭——无常。
ဝေဒနာ ---- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
受——生灭——无常。
ဤပဋိသန္ဓေ (ဘဝင်-စုတိ) တို့၏ အာရုံမှာ ကံ-ကမ္မနိမိတ်-ဂတိနိမိတ်ဟူသော အာရုံ သုံးမျိုးတို့တွင် တစ်မျိုးမျိုး ဖြစ်၏။ ထိုတွင် ကံမှာ လူသားများအတွက် ကုသိုလ်စေတနာတည်း။ ဂတိနိမိတ်မှာလည်း ရူပါရုံဟုပင် သတ်မှတ်ချက်ရှိ၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၁၄၉။) ကမ္မနိမိတ်မှာ ပညတ် ပရမတ် ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ ဖြစ်ဖွယ်ရာ ရှိသည်။ ယင်းကမ္မနိမိတ်မှာ ဘုရားစေတီတော်ဖြစ်လျှင် ဘုရားစေတီတော်၌ တည်ရှိသော ဓာတ်ကြီး (၄)ပါးကို စိုက်၍ ရှုလိုက်ပါက ယခုကဲ့သို့ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ပိုင်းသို့ ရောက်ရှိနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သူမြတ်၏ ဉာဏ်ဝယ် ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကိုသာ မကြာမီ တွေ့ရှိမည် ဖြစ်၏။ ယင်းရုပ်ကလာပ်တို့မှာ ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကရုပ်တို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ ရုပ်ကလာပ် အသီးအသီး၌ တည်ရှိသော ယင်းဥတုဇသြဇဋ္ဌမက ရုပ်တရားတို့ကို သိမ်းဆည်းလျက် ယင်းပရမတ် ရုပ်တရားတို့ကို လက္ခဏာယာဥ်တင်၍ ဝိပဿနာရှုပါ။ ပန်း ဆီမီး စသော လှူဖွယ်ဝတ္ထု ကမ္မ-
本结生心〔有分心、死亡心亦同〕的所缘，是业、业相、趣相三种所缘中的任一种。其中，对人类而言，业就是善思；趣相则被确定为只属于色所缘。（《阿毗达磨义注》2-149。）业相随其所应，可能是概念，也可能是究竟法。假如该业相是一座佛塔，就专注佛塔中的四大种而观；已经达到生灭智阶段的禅修者，很快便会在智中只看见色聚微粒。这些色聚都只是时节生食素八法聚。应摄取每一色聚中的这些时节生食素八法聚色，把三相提到这些究竟色法上，修习毗婆舍那。至于花、油灯等供养物的业——
နိမိတ်၌လည်း နည်းတူပင် ရှုပါ။ အကယ်၍ ယင်းကမ္မနိမိတ်မှာ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြသည့် ရဟန်းတော်များ စသည့် သက်ရှိသတ္တဝါတို့ ဖြစ်ကြလျှင် ယင်း အလှူခံပုဂ္ဂိုလ် များထိုထိုတို့၏ ရုပ်နာမ်သန္တာန်အစဥ်၌ တည်ရှိသော ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ရှုပါ။ ရုပ်ကလာပ်များကို တွေ့ရှိသောအခါ (၆)ဒွါရ (၄၂)ကောဋ္ဌာသတို့၌ တည်ရှိကြသော ရုပ်ပရမတ်တရားတို့ကို ပေါင်းစုခြုံငုံ သိမ်းဆည်း၍ ယင်းပရမတ်တရားတို့ကို လက္ခဏာယာဥ်တင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုပါ။ ယင်းကမ္မနိမိတ်ဖြစ်သော အလှူခံ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်ပွားနေ- ကြသော နာမ်တရားများကိုကား သာဝကတို့၏ ဝိပဿနာဉာဏ်က အတိအကျ သိအောင် မရှုနိုင်။ ပရစိတ္တဝိဇာနန အဘိညာဏ် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဏ်တို့၏ အရာသာဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ယင်းဗဟိဒ္ဓနာမ်တရားတို့ကို နာမ်တရားချင်း တူညီ၍ သာမညအားဖြင့် ပေါင်းစုခြုံငုံ၍သာ ဝိပဿနာ ရှုပါ။ သညာက္ခန္ဓာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ တရားစုတို့ကို အဦးမူ၍
——相，也同样观。若业相是比丘等接受供养的有生命者，就以观智照见各受供者色名相续中的四大种。见到色聚以后，应把存在于六门四十二身分中的究竟色法总摄起来，加以摄取，然后把三相提到这些究竟法上修观。至于作为业相的这些受供者相续中正在生起的名法，声闻的观智不能逐一准确照见；那只是他心智神通与天眼智神通的领域。因此，对这些外在名法，只能依名法同类的一般性加以总摄而修观。以想蕴、行蕴诸法为主而——
ဝိပဿနာရှုခြင်းသည် ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်၌ အကျုံးဝင်၏။ ဤတွင် သညာက္ခန္ဓာနှင့် သင်္ခါရက္ခန္ဓာ ပထမနည်း ရှုကွက်ကို ဝေဒနာက္ခန္ဓာ ရှုကွက်အတိုင်း ရှုပါ။ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ ဒုတိယနည်း ရှုကွက်ကို ဆက်လက်၍ ရေးသားတင်ပြအပ်ပါသည်။ --
——修习毗婆舍那，摄属于法随观念处。在这里，想蕴和行蕴的第一种观法，都应依受蕴的观法同样修习。下面继续说明行蕴的第二种观法。
ပဋိသန္ဓေ - သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၌ ဥဒယ-ဝယရှုပုံ (ဒုတိယနည်း)
结生：行蕴的生灭观法（第二种方法）
(သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဓမ္မေသု ဝိဟရတိ။)
（或于诸法中随观生灭法而住）
၁။ အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
一、由于无明生起，行生起。
အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
由于无明止息，行止息。
အဝိဇ္ဇာ -- ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
无明——生灭——无常。
သင်္ခါရ ------ ဖြစ်-ပျက် - အနိစ္စ။
行——生灭——无常。
၂။ တဏှာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
二、由于爱生起，行生起。
တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
由于爱止息，行止息。