道非道智见清净释：生灭智章（之三）
《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版
观禅篇 · 原书第 205–214 页 · 223 个翻译单元
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 205 页
ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း - ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၌ ဥဒယရှုပုံ
五门转向：识蕴的生起观法
၁။ ဘဝင် မနောသမ္ဖဿ (= ၃၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း) ဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
一、由于有分意触（三十四法）生起，五门转向识生起。
၂။ နာမ်-ရုပ် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း) ဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
二、由于名色生起，五门转向识生起。
• (ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း) ဝိညာဏ်၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
• 五门转向识的生起性质。
ဤ၌ နာမ်ဟူသည် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းဝိညာဏ်နှင့်ယှဥ်ဖက် စေတသိက် (၁ဝ)လုံးကို ဆိုလိုသည်။ ရုပ်ဟူ- သည်မှာ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း ဝိညာဏ်၏ မှီရာဟဒယဝတ္ထုရုပ်နှင့် တကွသော (၅၄)မျိုးသော ရုပ်နှင့် ရူပါရုံပင်တည်း။
这里所谓名，是与五门转向识相应的十个心所；所谓色，是五门转向识所依的心所依处，以及与它共存的五十四种色与色所缘。
ယခုတစ်ဖန် စက္ခုဝိညာဏ် စိတ္တက္ခဏအခိုက်၌ ခန္ဓာငါးပါး ဖွဲ့၍ ဥဒယ = အဖြစ် သက်သက် ရှုကွက်ကို ဆက်- လက်၍ တင်ပြအပ်ပါသည်။ ထိုတွင် ရူပက္ခန္ဓာမှာ စက္ခုဝိညာဏ်၏ မှီရာ စက္ခုဝတ္ထုရုပ်နှင့် တကွသော စက္ခု၌ ရှိသော (၅၄)မျိုးသော ရုပ်တရားများနှင့် ရူပါရုံပင်တည်း။ ရှုကွက်မှာ ဘဝင် ရူပက္ခန္ဓာ ရှုကွက်နှင့် အားလုံးတူပြီ။
现在继续列出在眼识心刹那组成五蕴、唯观生起的观法。这里的色蕴，是眼中与作为眼识所依的眼所依处色共存的五十四种色法，以及色所缘。其观法与有分色蕴的观法完全相同。
စက္ခုဝိညာဏ် - ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၌ ဥဒယရှုပုံ
眼识：受蕴的生起观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
一、由于无明（二十法）生起，眼识受生起。
၂။ တဏှာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
二、由于爱（二十法）生起，眼识受生起。
၃။ ဥပါဒါန် (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
三、由于取（二十法）生起，眼识受生起。
၄။ သင်္ခါရ (၃၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
四、由于行（三十四法）生起，眼识受生起。
၅။ ကံ (= သင်္ခါရ-၃၄-၏ ကမ္မသတ္တိ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
五、由于业〔即行三十四法的业力〕生起，眼识受生起。
၆။ ဝတ္ထု (= စက္ခု၌ရှိသော ရုပ်-၅၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
六、由于依处〔即眼所依处＝五十四种色法〕生起，眼识受生起。
၇။ အာရုံ (= ရူပါရုံ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာဖြစ်၏။
七、由于所缘〔即色所缘〕生起，眼识受生起。
၈။ ဖဿ (= စက္ခုသမ္ဖဿ = ၈ - ဝေဒနာ = ၇) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
八、由于触〔即眼触＝八名法减去受的七种名法〕生起，眼识受生起。
၉။ အာလောက (= အရောင်အလင်း) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
九、由于光明〔即明亮之光〕生起，眼识受生起。
၁ဝ။ မနသိကာရ (= ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း = ၁၁) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
十、由于作意〔即五门转向＝十一名法〕生起，眼识受生起。
• (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
• 眼识受的生起性质。
စက္ခုဝိညာဏ် - သညာက္ခန္ဓာ၌ ဥဒယရှုပုံ
眼识：想蕴的生起观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ဖြစ်၏။
一、由于无明（二十法）生起，眼识想生起。
၂။ တဏှာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ဖြစ်၏။
二、由于爱（二十法）生起，眼识想生起。
၃။ ဥပါဒါန် (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ဖြစ်၏။
三、由于取（二十法）生起，眼识想生起。
၄။ သင်္ခါရ (၃၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ဖြစ်၏။
四、由于行（三十四法）生起，眼识想生起。
၅။ ကံ (= သင်္ခါရ-၃၄-၏ ကမ္မသတ္တိ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ဖြစ်၏။
五、由于业〔即行三十四法的业力〕生起，眼识想生起。
၆။ ဝတ္ထု (= စက္ခုဝတ္ထု = ၅၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ဖြစ်၏။
六、由于依处〔即眼所依处＝五十四种色法〕生起，眼识想生起。
၇။ အာရုံ (= ရူပါရုံ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ဖြစ်၏။
七、由于所缘〔即色所缘〕生起，眼识想生起。
၈။ ဖဿ (= စက္ခုသမ္ဖဿ = ၈ - သညာ = ၇) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ဖြစ်၏။
八、由于触〔即眼触＝八名法减去想的七种名法〕生起，眼识想生起。
၉။ အာလောက (= အရောင်အလင်း) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ဖြစ်၏။
九、由于光明〔即明亮之光〕生起，眼识想生起。
၁ဝ။ မနသိကာရ (= ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း = ၁၁) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ ဖြစ်၏။
十、由于作意〔即五门转向＝十一名法〕生起，眼识想生起。
• (စက္ခုဝိညာဏ်) သညာ၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
• 眼识想的生起性质。
原书第 206 页
စက္ခုဝိညာဏ် - သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၌ ဥဒယရှုပုံ - (ပထမနည်း)
眼识：行蕴的生起观法（第一种方法）
(သင်္ခါရ-အရ စေတနာကို ကောက်ပါ။)
（这里以思为行蕴）
၁။ အဝိဇ္ဇာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
一、由于无明（二十法）生起，眼识行生起。
၂။ တဏှာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
二、由于爱（二十法）生起，眼识行生起。
၃။ ဥပါဒါန် (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
三、由于取（二十法）生起，眼识行生起。
၄။ သင်္ခါရ (၃၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
四、由于行（三十四法）生起，眼识行生起。
၅။ ကံ (= သင်္ခါရ-၃၄-၏ ကမ္မသတ္တိ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
五、由于业〔即行三十四法的业力〕生起，眼识行生起。
၆။ ဝတ္ထု (= စက္ခုဝတ္ထု = ၅၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
六、由于依处〔即眼所依处＝五十四种色法〕生起，眼识行生起。
၇။ အာရုံ (= ရူပါရုံ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
七、由于所缘〔即色所缘〕生起，眼识行生起。
၈။ ဖဿ (= စက္ခုသမ္ဖဿ = ၈ - စေတနာ = ၇) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
八、由于触〔即眼触＝八名法减去思的七种名法〕生起，眼识行生起。
၉။ အာလောက (= အရောင်အလင်း) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
九、由于光明〔即明亮之光〕生起，眼识行生起。
၁ဝ။ မနသိကာရ (= ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း = ၁၁) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
十、由于作意〔即五门转向＝十一名法〕生起，眼识行生起。
• (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
• 眼识行的生起性质。
စက္ခုဝိညာဏ် - သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၌ ဥဒယရှုပုံ (ဒုတိယနည်း)
眼识：行蕴的生起观法（第二种方法）
(သင်္ခါရ-အရ စေတသိက် ၅-လုံးကို ကောက်ပါ။)
（这里以五个心所为行蕴）
၁။ အဝိဇ္ဇာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
一、由于无明（二十法）生起，眼识心所所摄的行生起。
၂။ တဏှာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
二、由于爱（二十法）生起，眼识心所所摄的行生起。
၃။ ဥပါဒါန် (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
三、由于取（二十法）生起，眼识心所所摄的行生起。
၄။ သင်္ခါရ (၃၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
四、由于行（三十四法）生起，眼识心所所摄的行生起。
၅။ ကံ (= သင်္ခါရ-၃၄-၏ ကမ္မသတ္တိ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
五、由于业〔即行三十四法的业力〕生起，眼识心所所摄的行生起。
၆။ ဝတ္ထု (= စက္ခုဝတ္ထု = ၅၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
六、由于依处〔即眼所依处＝五十四种色法〕生起，眼识心所所摄的行生起。
၇။ အာရုံ (= ရူပါရုံ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
七、由于所缘〔即色所缘〕生起，眼识心所所摄的行生起。
၈။ ကျန်နာမ်ခန္ဓာ သုံးပါး ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
八、由于其余三个名蕴生起，眼识心所所摄的行生起。
၉။ အာလောက (= အရောင်အလင်း) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
九、由于光明〔即明亮之光〕生起，眼识心所所摄的行生起。
၁ဝ။ မနသိကာရ (= ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း = ၁၁) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
十、由于作意〔即五门转向＝十一名法〕生起，眼识心所所摄的行生起。
• (စက္ခုဝိညာဏ်) သင်္ခါရ၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
• 眼识心所所摄行蕴的生起性质。
စက္ခုဝိညာဏ် - ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၌ ဥဒယရှုပုံ
眼识：识蕴的生起观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
一、由于无明（二十法）生起，眼识生起。
၂။ တဏှာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
二、由于爱（二十法）生起，眼识生起。
၃။ ဥပါဒါန် (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
三、由于取（二十法）生起，眼识生起。
၄။ သင်္ခါရ (၃၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
四、由于行（三十四法）生起，眼识生起。
၅။ ကံ (= သင်္ခါရ-၃၄-၏ ကမ္မသတ္တိ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
五、由于业〔即行三十四法的业力〕生起，眼识生起。
၆။ နာမ်-ရုပ် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
六、由于名色生起，眼识生起。
原书第 207 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း ၇။ အာလောက (= အရောင်အလင်း) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
七、由于光明〔即明亮之光〕生起，眼识生起。
၈။ မနသိကာရ (= ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း = ၁၁) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
八、由于作意〔即五门转向＝十一名法〕生起，眼识生起。
• စက္ခုဝိညာဏ်၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
• 眼识的生起性质。
နာမ် = ယှဥ်ဖက် စေတသိက် (၇) လုံးတည်း။
名＝七个相应心所。
ရုပ် = စက္ခုဒွါရ၌ ရှိသော မှီရာ ဝတ္ထုရုပ် (၅၄) နှင့် ရူပါရုံတည်း။
色＝眼门中作为所依的五十四种色法与色所缘。
သမ္ပဋိ စ္ဆိုင်း - ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၌ ဥဒယရှုပုံ
领受识：受蕴的生起观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
一、由于无明（二十法）生起，领受识受生起。
၂။ တဏှာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
二、由于爱（二十法）生起，领受识受生起。
၃။ ဥပါဒါန် (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
三、由于取（二十法）生起，领受识受生起。
၄။ သင်္ခါရ (၃၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
四、由于行（三十四法）生起，领受识受生起。
၅။ ကံ (= သင်္ခါရ-၃၄-၏ ကမ္မသတ္တိ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
五、由于业〔即行三十四法的业力〕生起，领受识受生起。
၆။ ဝတ္ထု (= ဟဒယဝတ္ထု = ၅၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
六、由于依处〔即心所依处＝五十四种色法〕生起，领受识受生起。
၇။ အာရုံ (= ရူပါရုံ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
七、由于所缘〔即色所缘〕生起，领受识受生起。
၈။ (က) စက္ခုသမ္ဖဿ (= ၈) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
八、（甲）由于眼触（八名法）生起，领受识受生起。
( ခ ) သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း မနောသမ္ဖဿ (= ၁၁ - ဝေဒနာ = ၁ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
（乙）由于领受识意触〔即十一名法减去受的十种名法〕生起，领受识受生起。
• (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) ဝေဒနာ၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
• 领受识受的生起性质。
သမ္ပဋိ စ္ဆိုင်း - သညာက္ခန္ဓာ၌ ဥဒယရှုပုံ
领受识：想蕴的生起观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သညာ ဖြစ်၏။
一、由于无明（二十法）生起，领受识想生起。
၂။ တဏှာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သညာ ဖြစ်၏။
二、由于爱（二十法）生起，领受识想生起。
၃။ ဥပါဒါန် (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း)သညာ ဖြစ်၏။
三、由于取（二十法）生起，领受识想生起。
၄။ သင်္ခါရ (၃၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သညာ ဖြစ်၏။
四、由于行（三十四法）生起，领受识想生起。
၅။ ကံ (= သင်္ခါရ-၃၄-၏ ကမ္မသတ္တိ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သညာ ဖြစ်၏။
五、由于业〔即行三十四法的业力〕生起，领受识想生起。
၆။ ဝတ္ထု (= ဟဒယဝတ္ထု = ၅၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သညာ ဖြစ်၏။
六、由于依处〔即心所依处＝五十四种色法〕生起，领受识想生起。
၇။ အာရုံ (= ရူပါရုံ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သညာ ဖြစ်၏။
七、由于所缘〔即色所缘〕生起，领受识想生起。
၈။ (က) စက္ခုသမ္ဖဿ (= ၈) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သညာ ဖြစ်၏။
八、（甲）由于眼触（八名法）生起，领受识想生起。
( ခ ) သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း မနောသမ္ဖဿ (= ၁၁ - သညာ = ၁ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သညာ ဖြစ်၏။
（乙）由于领受识意触〔即十一名法减去想的十种名法〕生起，领受识想生起。
• (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သညာ၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
• 领受识想的生起性质。
သမ္ပဋိ စ္ဆိုင်း သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၌ ဥဒယရှုပုံ (ပထမနည်း)
领受识：行蕴的生起观法（第一种方法）
(စေတနာကို ကောက်ပါ။)
（这里以思为行蕴）
၁။ အဝိဇ္ဇာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
一、由于无明（二十法）生起，领受识行生起。
၂။ တဏှာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
二、由于爱（二十法）生起，领受识行生起。
原书第 208 页
၃။ ဥပါဒါန် (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
三、由于取（二十法）生起，领受识行生起。
၄။ သင်္ခါရ (၃၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
四、由于行（三十四法）生起，领受识行生起。
၅။ ကံ (= သင်္ခါရ-၃၄-၏ ကမ္မသတ္တိ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
五、由于业〔即行三十四法的业力〕生起，领受识行生起。
၆။ ဝတ္ထု (= ဟဒယဝတ္ထု = ၅၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
六、由于依处〔即心所依处＝五十四种色法〕生起，领受识行生起。
၇။ အာရုံ (= ရူပါရုံ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
七、由于所缘〔即色所缘〕生起，领受识行生起。
၈။ (က) စက္ခုသမ္ဖဿ (= ၈) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
八、（甲）由于眼触（八名法）生起，领受识行生起。
( ခ ) သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း မနောသမ္ဖဿ (= ၁၁ - စေတနာ = ၁ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
（乙）由于领受识意触〔即十一名法减去思的十种名法〕生起，领受识行生起。
• (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
• 领受识行的生起性质。
သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၌ ဥဒယရှုပုံ (ဒုတိယနည်း)
领受识：行蕴的生起观法（第二种方法）
(စေတသိက် ၈-လုံးကိုကောက်ပါ။)
（这里以八个心所为行蕴）
၁။ အဝိဇ္ဇာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
一、由于无明（二十法）生起，领受识心所所摄的行生起。
၂။ တဏှာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
二、由于爱（二十法）生起，领受识心所所摄的行生起。
၃။ ဥပါဒါန် (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
三、由于取（二十法）生起，领受识心所所摄的行生起。
၄။ သင်္ခါရ (၃၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
四、由于行（三十四法）生起，领受识心所所摄的行生起。
၅။ ကံ (= သင်္ခါရ-၃၄-၏ ကမ္မသတ္တိ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
五、由于业〔即行三十四法的业力〕生起，领受识心所所摄的行生起。
၆။ ဝတ္ထု (= ဟဒယဝတ္ထု = ၅၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
六、由于依处〔即心所依处＝五十四种色法〕生起，领受识心所所摄的行生起。
၇။ အာရုံ (= ရူပါရုံ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
七、由于所缘〔即色所缘〕生起，领受识心所所摄的行生起。
၈။ (က) စက္ခုသမ္ဖဿ (= ၈) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
八、（甲）由于眼触（八名法）生起，领受识心所所摄的行生起。
( ခ ) ကျန်နာမ်ခန္ဓာ သုံးပါး ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ ဖြစ်၏။
（乙）由于其余三个名蕴生起，领受识心所所摄的行生起。
• (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) သင်္ခါရ၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
• 领受识心所所摄行蕴的生起性质。
သမ္ပဋိ စ္ဆိုင်း - ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၌ ဥဒယရှုပုံ
领受识：识蕴的生起观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) ဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
一、由于无明（二十法）生起，领受识生起。
၂။ တဏှာ (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) ဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
二、由于爱（二十法）生起，领受识生起。
၃။ ဥပါဒါန် (၂ဝ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) ဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
三、由于取（二十法）生起，领受识生起。
၄။ သင်္ခါရ (၃၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) ဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
四、由于行（三十四法）生起，领受识生起。
၅။ ကံ (= သင်္ခါရ-၃၄-၏ ကမ္မသတ္တိ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) ဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
五、由于业〔即行三十四法的业力〕生起，领受识生起。
၆။ စက္ခုသမ္ဖဿ (= ၈) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) ဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
六、由于眼触（八名法）生起，领受识生起。
၇။ (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) နာမ်-ရုပ် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) ဝိညာဏ် ဖြစ်၏။
七、由于名色〔即领受识的名色〕生起，领受识生起。
• (သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း) ဝိညာဏ်၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
• 领受识的生起性质。
နာမ်-ဟူသည် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းစိတ်နှင့် ယှဥ်ဖက် စေတသိက် (၁ဝ) တည်း။
名＝与领受识相应的十个心所。
ရုပ်-ဟူသည် ဟဒယ၌ရှိသော မှီရာဝတ္ထုရုပ် (၅၄) နှင့် ရူပါရုံတည်း။
色＝心脏内作为所依的五十四种色法与色所缘。
原书第 209 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း ဤမျှ နည်းမှီရပါက ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပဉ္စမနည်း ရှုကွက်ကို ကျေပွန်ပြီးသော ကျေညက်ပြီးသော သူတော်- ကောင်း တစ်ဦးအဖို့ ရူပါရုံစသည့် ထိုထို အာရုံ (၆)ပါးကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝီထိစိတ္တက္ခဏတို့၌ စိတ္တက္ခဏတိုင်း စိတ္တက္ခဏတိုင်းဝယ် ခန္ဓာငါးပါးဖွဲ့၍ ဤဥဒယဒဿန = အဖြစ်-ရှုပွားနည်းကို ရှုပွားတတ်လောက် ပေပြီ။ သို့သော် ဉာဏ်နုသူများအတွက် စက္ခုဒွါရဝီထိ၌ မဟာကုသိုလ်ဇော (၇)တန် စောခဲ့သော် ဒုတိယဇော ဝေဒနာက္ခန္ဓာ ရှုကွက် တစ်ခုကိုလည်းကောင်း၊ ရူပါရုံကို ဆက်လက်အာရုံယူသည့် မနောဒွါရဝီထိ၌ ဒုတိယဇော ဝေဒနာက္ခန္ဓာ ရှုကွက် တစ်ခုကိုလည်းကောင်း နမူနာ ပုံစံအဖြစ် ဆက်လက်၍ ရေးသားတင်ပြအပ်ပါသည်။
到了这里，对于已经熟练、通达缘起第五法观法的贤善者，应当已经能够在取色所缘等六种所缘而生起的诸心路中，于每一个心刹那组成五蕴，并修习这项生起见，也就是唯观生起的方法。然而，为了观智尚弱的禅修者，下面继续举出两个范例：一是在眼门心路中七次大善速行生起时，第二速行受蕴的观法；二是在继续取色所缘的意门心路中，第二速行受蕴的观法。
စက္ခုဒွါရဝီထိ - မဟာကုသိုလ် ဒုတိယဇော ဝေဒနာက္ခန္ဓာ
眼门心路：大善第二速行受蕴
၁။ ဝတ္ထု (= ဟဒယဝတ္ထု = ၅၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ဒုတိယဇော) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
一、由于依处〔即心所依处＝五十四种色法〕生起，第二速行受生起。
၂။ အာရုံ (= ရူပါရုံ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ဒုတိယဇော) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
二、由于所缘〔即色所缘〕生起，第二速行受生起。
၃။ (က)စက္ခုသမ္ဖဿ (= ၈) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ဒုတိယဇော) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
三、（甲）由于眼触（八名法）生起，第二速行受生起。
( ခ )ပထမဇော မနောသမ္ဖဿ (= ၃၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ဒုတိယဇော) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
（乙）由于第一速行意触（三十四名法）生起，第二速行受生起。
( ဂ )ဒုတိယဇော မနောသမ္ဖဿ (= ၃၄ - ဝေဒနာ = ၃၃) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ဒုတိယဇော) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
（丙）由于第二速行意触〔三十四名法减去受的三十三种名法〕生起，第二速行受生起。
၄။ ယောနိသောမနသိကာရ (= ဝုဋ္ဌော = ၁၂) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ဒုတိယဇော) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
四、由于如理作意〔即确定＝十二名法〕生起，第二速行受生起。
• (ဒုတိယဇော) ဝေဒနာ၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
• 第二速行受的生起性质。
ရူပါရုံလိုင်း - မနောဒွါရဝီထိ - မဟာကုသိုလ် ဒုတိယဇော ဝေဒနာက္ခန္ဓာ
色所缘路线：意门心路：大善第二速行受蕴
၁။ ဝတ္ထု (= ဟဒယဝတ္ထု = ၅၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ဒုတိယဇော) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
一、由于依处〔即心所依处＝五十四种色法〕生起，第二速行受生起。
၂။ အာရုံ (= ရူပါရုံ) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ဒုတိယဇော) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
二、由于所缘〔即色所缘〕生起，第二速行受生起。
၃။ (က)စက္ခုသမ္ဖဿ (= ၈) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ဒုတိယဇော) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
三、（甲）由于眼触（八名法）生起，第二速行受生起。
( ခ )ဘဝင် မနောသမ္ဖဿ (= ၃၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ဒုတိယဇော) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
（乙）由于有分意触（三十四名法）生起，第二速行受生起。
( ဂ )ပထမဇော မနောသမ္ဖဿ (= ၃၄) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ဒုတိယဇော) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
（丙）由于第一速行意触（三十四名法）生起，第二速行受生起。
(ဃ)ဒုတိယဇော မနောသမ္ဖဿ (= ၃၄ - ဝေဒနာ = ၃၃) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ဒုတိယဇော) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
（丁）由于第二速行意触〔三十四名法减去受的三十三种名法〕生起，第二速行受生起。
၄။ ယောနိသောမနသိကာရ (= မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း = ၁၂) ဖြစ်ခြင်းကြောင့် (ဒုတိယဇော) ဝေဒနာ ဖြစ်၏။
四、由于如理作意〔即意门转向＝十二名法〕生起，第二速行受生起。
• (ဒုတိယဇော) ဝေဒနာ၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
• 第二速行受的生起性质。
ဤတိုင်အောင်သော ရှုကွက်ပုံစံများကို နည်းမှီ၍ နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း ဇယားများတွင် ရေးသားတင်ပြထား- သည့် ဝီထိစိတ္တက္ခဏတိုင်း၌ ခန္ဓာငါးပါးဖွဲ့၍ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပဉ္စမနည်း၌ အကြောင်းတရား အကျိုးတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းခဲ့သည့် နည်းအတိုင်း ဤ ပစ္စယတော ဥဒယဒဿနပိုင်း၌လည်း ဆိုင်ရာ အကြောင်းတရားကြောင့် ဆိုင်ရာ အကျိုးတရား ဖြစ်ပုံကို ရှုပါလေ။ (၆)လိုင်းလုံး၌ ကုန်စင်အောင် ရှုပါ။ ဤတွင် သမုဒယဓမ္မာနုပဿီပိုင်းကို အဆုံးသတ်လိုက်၍ ဝယဓမ္မာနုပဿီပိုင်း ရှုကွက် အရိပ်အမြွက် ပုံစံအနည်းငယ်ကို ဆက်လက်၍ ရေးသား တင်ပြအပ်ပါသည်။
应依照以上范例，在名业处篇诸表所列的每一个心路心刹那中组成五蕴，并按照缘起第五法摄取因法与果法的方式，于这项依因缘观生中观见：相应果法如何由于相应因法而生起。六条路线都应观尽。至此，随观生法篇结束；下面继续略示几种随观灭法篇的观法。
原书第 210 页
ဝယဓမ္မာနုပဿီပိုင်း
随观灭法篇
ဝယဓမ္မာနုပဿီဟူသည်
所谓随观灭法
အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံတို့ကြောင့် ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်မှု ဥဒယသဘောကို ရှုပွားတတ်ပြီးသော အသင်သူတော်ကောင်းသည် ယင်း အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံတို့၏ အရဟတ္တမဂ်ကြောင့် အနုပ္ပါဒနိရောဓ သဘောအားဖြင့် နောင်တစ်ဖန် မဖြစ်သော ချုပ်ခြင်းဖြင့် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းသွားခြင်းကြောင့် ယင်းပဋိသန္ဓေ ရူပက္ခန္ဓာနှင့် အမျိုးအစားတူသော အနာဂတ် ရူပက္ခန္ဓာ၏ ပရိနိဗ္ဗာနစုတိ၏ နောက်ဆွယ်တွင် နောင်တစ်ဖန် မဖြစ်သော ချုပ်ခြင်းဖြင့် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းမှု အနုပ္ပါဒနိရောဓသဘောကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ဤရှုကွက်ကို ရှုပါ။ အားလုံး၌ ဤနည်းချည်း မှတ်ပါ။
贤善者已经能够观见：由于无明、爱、取、行、业，色蕴生起，即色蕴的生起性质。现在应以毗婆舍那智观见：这些无明、爱、取、行、业由于阿罗汉道，以不再生起之灭、未来不再生起的方式无余止息；因此，在般涅槃死心以后，与所观结生色蕴同类的未来色蕴，也以不再生起之灭而无余止息。应如此修习这项观法。一切情形都应同样理解。
အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ ရူပနိရောဓောတိ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏေန အဝိဇ္ဇာယ အနုပ္ပါဒနိရောဓတော အနာဂတဿ ရူပဿ အနုပ္ပါဒနိရောဓော ဟောတိ ပစ္စယာဘာဝေ အဘာဝတော။ ပစ္စယနိရောဓဋ္ဌေနာတိ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတဿ အနာဂတေ ဥပ္ပဇ္ဇနကရူပပစ္စယဿ နိရုဒ္ဓဘာဝေန။ တဏှာနိရောဓာ ကမ္မနိရောဓာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။
巴利《大复注》原文（缅文字体）：‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ ရူပနိရောဓောတိ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏေန အဝိဇ္ဇာယ အနုပ္ပါဒနိရောဓတော အနာဂတဿ ရူပဿ အနုပ္ပါဒနိရောဓော ဟောတိ ပစ္စယာဘာဝေ အဘာဝတော။ ပစ္စယနိရောဓဋ္ဌေနာတိ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတဿ အနာဂတေ ဥပ္ပဇ္ဇနကရူပပစ္စယဿ နိရုဒ္ဓဘာဝေန။ တဏှာနိရောဓာ ကမ္မနိရောဓာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။’译：‘所谓“由于无明止息，色止息”，是说阿罗汉道智令无明达到不再生起之灭；由于因缘不存在，未来色也就以不再生起之灭而止息。所谓“以因缘止息之义”，是指称为无明、能令未来色生起的因缘已经止息。在“由于爱止息”与“由于业止息”两处，也是同一理路。’
(မဟာဋီ-၂-၄၂၁။)
巴利出处（缅文字体）：‘(မဟာဋီ-၂-၄၂၁။)’（《大复注》2-421。）
အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံတို့ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ရုပ်ချုပ်၏ဟူသည် အရဟတ္တမဂ်ကြောင့် အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံတို့၏ နောင်တစ်ဖန် မဖြစ်သော ချုပ်ခြင်းဖြင့် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းသွားခြင်းကြောင့် ပရိနိဗ္ဗာနစုတိ၏ နောက်၌ ဖြစ်ခွင့်ရှိသော အနာဂတ်ရုပ်တရား၏ နောင်တစ်ဖန် မဖြစ်သော ချုပ်ခြင်းဖြင့် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းခြင်း အနုပ္ပါဒနိရောဓ သဘောအားဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းသွား၏။ အကြောင်းတရား ထင်ရှား မရှိသော် အကျိုး တရား၏ ထင်ရှားမရှိနိုင်ခြင်းကြောင့်တည်း။ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော၊ ပရိနိဗ္ဗာန စုတိ၏ နောင်ဝယ် အနာဂတ်၌ ဖြစ်ပေါ်လတ္တံ့သော ရုပ်တရား၏ အကြောင်းတရား၏ ချုပ်ငြိမ်းသွားခြင်းကြောင့် အကျိုး ရုပ်တရားသည်လည်း ချုပ်ငြိမ်းသွားရပေသည်။ (မဟာဋီ-၂-၄၂၁။) ထိုကြောင့် ပစ္စယတော ဝယဒဿန = အကြောင်းတရားအားဖြင့် ပျက်မှု ချုပ်မှုကို ရှုခြင်းဟူသည် မျိုးတူ
所谓由于无明、爱、取、行、业止息而色止息，是说：由于阿罗汉道令无明、爱、取、行、业以未来不再生起的方式无余止息，般涅槃死心以后本可生起的未来色法，也依不再生起之灭而无余止息。因为因法不显现存在，果法便不能显现存在。由于被称为无明、爱、取、行、业、能令般涅槃死心以后未来色法生起的因法已经止息，作为果的色法也随之止息。（《大复注》2-421。）因此，所谓依因缘观灭，就是越过当前而观见同类——
ရုပ်တရားတို့၏ နောင်တစ်ဖန်မဖြစ်သော ချုပ်ခြင်းဖြင့် ချုပ်မှုကိုသာ လှမ်း၍ ရှုပါ။ သို့သော် မိမိ ရှုနေသော ပဋိသန္ဓေ ရူပက္ခန္ဓာကဲ့သို့သော ရူပက္ခန္ဓာ၏ ပျက်မှု ဝိပရိဏာမလက္ခဏာကို ရှုခြင်းကား ခဏတော ဝယဒဿန တည်း။ ယင်းကဲ့သို့ ရှုမှုကား အနာဂတ်ရုပ်တရားနှင့် မဆိုင်ပေ။ မိမိ ဝိပဿနာ ရှုနေသော ရူပက္ခန္ဓာနှင့်သာ ဆိုင်ပေသည်။ အသင်သူတော်ကောင်းသည် ပစ္စယတော ဝယဒဿန၊ ခဏတော ဝယဒဿနဟူသော ယင်း ဝယဒဿန နှစ်မျိုးလုံးကိုပင် ရှုရမည် ဖြစ်သည်။
——色法以未来不再生起的方式止息。至于观见目前所观结生色蕴本身的坏灭，即其变异相，则是依刹那观坏灭。这一观法与未来色法无关，只与当前作为毗婆舍那所缘的色蕴有关。贤善者必须同时修习依因缘观灭与依刹那观坏灭这两种观灭。
ကမ္မဇရုပ်တို့ကား ပရိနိဗ္ဗာနစုတိနှင့် ပြိုင်၍ ချုပ်ကြ၏။ ပရိနိဗ္ဗာနစုတိစိတ်ကား စိတ္တဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်။
业生色与般涅槃死心同时止息；般涅槃死心不能产生心生色。
ပရိနိဗ္ဗာနစုတိ မတိုင်မီ စိတ်တို့ကား စိတ္တဇရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်ကြသေး၏။ ပရိနိဗ္ဗာနစုတိ၏နောင် စိတ္တက္ခဏ (၁၆) ချက်ခန့်ကိုသာ နောက်ဆုံးထား၍ စိတ္တဇရုပ်တို့ ချုပ်ငြိမ်းကြ၏။ အလားတူပင် အာဟာရဇရုပ်တို့၏ ဖြစ်မှုသည်လည်း ပြတ်စဲသွား၏။ ဥတုဇရုပ်ကား ပရိနိဗ္ဗာနစုတိ၏ နောင်၌ ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ ရက်ပိုင်း လပိုင်း နှစ်ပိုင်းအထိ အချိန်ခပ်ကြာကြာ ဖြစ်နိုင်ခွင့် ရှိနေသေး၏။ အသင်သူတော်ကောင်းသည် ယင်း-ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရတို့၏ နောင်တစ်ဖန် မဖြစ်သော ချုပ်ခြင်းဖြင့် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းသွားခြင်းကြောင့် နောင်အနာဂတ်ကာလ၌ ကမ္မဇရုပ် စိတ္တဇရုပ် ဥတုဇရုပ် အာဟာရဇရုပ်တို့၏ နောင်တစ်ဖန်မဖြစ်သော ချုပ်ခြင်းဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းမှုကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ကြည့်၍ ပစ္စယတော ဝယဒဿန = အကြောင်းတရားအားဖြင့် ပျက်မှု ချုပ်မှုကို ရှုပါ။ ခဏတော ဝယဒဿန =
般涅槃死心以前的诸心仍能产生心生色；心生色最迟约在般涅槃死心之后十六个心刹那才完全止息。食生色的生起也同样断绝。至于时节生色，在般涅槃死心以后，依情形仍可能继续生起若干日、若干月乃至若干年。贤善者应以智观见：由于业、心、时节、食这四因以不再生起之灭而无余止息，未来的业生色、心生色、时节生色、食生色也以不再生起之灭而止息；并如此修习依因缘观灭。所谓依刹那观坏灭，就是——
原书第 211 页
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နိဒ္ဒေသ -- ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ခန်း ခဏအားဖြင့် ပျက်မှု ချုပ်မှုကို ရှုရာ၌ကား အသင်သူတော်ကောင်းကိုယ်တိုင် ဖြစ်မှု ဥဒယကို ရှုနေသော ခန္ဓာ ငါးပါး၌ အကျုံးဝင်သော ကမ္မဇရုပ် စိတ္တဇရုပ် ဥတုဇရုပ် အာဟာရဇရုပ်တို့၏ပင် ပျက်မှု ဘင်ကာလကို အာရုံယူ၍ ရှုပါ။ ပဋိသန္ဓေအခိုက်၌ကား စိတ္တဇရုပ် ဥတုဇရုပ် အာဟာရဇရုပ်တို့ မဖြစ်ကြသေးသဖြင့် ရှုရန် မလိုပါ။ စိတ္တဇရုပ် ဥတုဇရုပ် အာဟာရဇရုပ်တရားတို့ ထင်ရှားဖြစ်နေသော စိတ္တက္ခဏ၌သာ ရှုရန် ဖြစ်ပေသည်။ နာမ်ခန္ဓာ လေးပါး- တို့ကား ပရိနိဗ္ဗာနစုတိကို နောက်ဆုံးထား၍ နောင်တစ်ဖန် မဖြစ်သော ချုပ်ခြင်းဖြင့် အနုပ္ပါဒနိရောဓ သဘောအားဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းသွားကြသည်။ ဝီထိစိတ် အသီးအသီး၏ သို့မဟုတ် နာမ်တရား အသီးအသီး၏ ဖြစ်မှုကို ရှုတတ်သော အသင်သူတော်ကောင်းသည် ပရိနိဗ္ဗာနစုတိ၏ နောင်တွင် မျိုးတူ နာမ်တရားအားလုံး၏ ချုပ်ငြိမ်းမှု
——取自己刚才观生的五蕴所含业生色、心生色、时节生色、食生色的坏灭时，也就是坏灭刹那，作为所缘而观。在结生时，心生色、时节生色、食生色尚未生起，故无须观它们；只应在这些色法明显生起的心刹那观。四名蕴则以般涅槃死心为最后界限，依不再生起之灭而止息。能够观察各个心路心或各个名法生起的贤善者，应以毗婆舍那智观见：般涅槃死心以后，所有同类名法依——
အနုပ္ပါဒနိရောဓသဘောကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ပစ္စယတော ဝယဒဿန ရှုကွက်ကို ရှုပါ။
——不再生起之灭而止息，并修习依因缘观灭。
ခဏတောဝယဒဿနပိုင်း၌ကား မိမိ ရှုပွားနေသော ခန္ဓာတို့၏ ပျက်မှု ဘင်ကိုပင် အာရုံယူ၍ ရှုပါ။ ပဋိသန္ဓေ ခန္ဓာငါးပါးကို ရှုပါက ယင်းပဋိသန္ဓေ ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ပင် ပျက်မှု၊ ဘဝင်ခန္ဓာငါးပါးကို ရှုပါက ယင်းဘဝင် ခန္ဓာ ငါးပါးတို့၏ပင် ပျက်မှု -- ဤသို့စသည်ဖြင့် သဘောပေါက်ပါ။
在依刹那观坏灭部分，应取当前所观诸蕴本身的坏灭为所缘而观。若观结生五蕴，就观该结生五蕴本身的坏灭；若观有分五蕴，就观该有分五蕴本身的坏灭。其余情形也应照此理解。
ပဋိသန္ဓေ - ရူပက္ခန္ဓာ၌ ဝယရှုပုံ
结生：色蕴的灭观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ရုပ် ချုပ်၏။ (အနုပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) ၂။ တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ရုပ် ချုပ်၏။ (အနုပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) ၃။ ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် ရုပ် ချုပ်၏။ (အနုပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) ၄။ သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ရုပ် ချုပ်၏။ (အနုပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) ၅။ ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ရုပ် ချုပ်၏။ (အနုပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) • (ကမ္မဇ) ရုပ်၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။ (ဥပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) အကြောင်းတရားတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာခြင်း တည်ရှိနေခြင်းကြောင့် အကျိုးတရားတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်မှုကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်နေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် အကြောင်းတရားတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းသွားခြင်းကြောင့် အကျိုးတရားတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းပုံကိုလည်း ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် လှမ်းမျှော်ကြည့်ပါက လွယ်ကူစွာပင် တွေ့ရှိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ဘုရားရှင်၏ တရားတော်အပေါ်၌ ယုံကြည်ချက် သဒ္ဓါတရား အပြည့်အဝရှိဖို့ကား အလွန် လိုအပ်-
一、由于无明止息，色止息。（这是不再生起之灭。）二、由于爱止息，色止息。（这是不再生起之灭。）三、由于取止息，色止息。（这是不再生起之灭。）四、由于行止息，色止息。（这是不再生起之灭。）五、由于业止息，色止息。（这是不再生起之灭。）• 业生色的止息性质。（这是生起后之灭。）禅修者已经以毗婆舍那智观见：因法明显生起、存在，果法便明显生起；如果再以毗婆舍那智向未来观见因法止息以后果法如何止息，也就能够容易地观见。这里极其需要对佛陀的教法具足信心——
နေပေသည်။ ဉာဏ်၏ စွမ်းအားရှိန်စော် အာနုဘော်ကို အထင်သေးနေလျှင် မိမိ၏ သာမန် စဥ်းစားတွေးခေါ်- နိုင်သည့် ဉာဏ်ဖြင့် မမှီနိုင်သည့် အရာကို = အတက္ကာဝစရ အမည်ရသော ကြံစည်စိတ်ကူးမှု ဝိတက်၏ကျက်စားရာ နယ်မြေမဟုတ်သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ချုပ်ပုံအစဥ်ကို အလွန်အကျွံ တစ်ဖက်သတ် ဆင်ကာဏ်းတောတိုး ဝေဖန် နေလျှင်ကား အသင်သူတော်ကောင်းအဖို့သာလျှင် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်၏ အန္တရာယ်ဖြစ်နေဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။
——的。若轻视智慧的力量与威能，并以自己普通思辨所能达到的智慧，对超越其范围、称为“不属思量境”即不是寻思活动领域的缘起止息次第，作过度、片面而盲目的批评，那么这对贤善者自己很可能成为道智与果智的障碍。
ထိုသို့ ဆိုင်ရာ အကြောင်းတရားများ၏ ထင်ရှား ရှိနေသေးခြင်းကြောင့် ဆိုင်ရာ အကျိုးတရားတို့၏ ထင်ရှား ဖြစ်မှုကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်နေသော အသင်သူတော်ကောင်းသည် ယင်းအကြောင်းတရားတို့၏ အနုပ္ပါဒ နိရောဓသဘောအားဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းသွားခြင်းကြောင့် မျိုးတူ အကျိုးတရားတို့၏ အနုပ္ပါဒနိရောဓသဘောအားဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းပုံကိုလည်းကောင်း၊ အကျိုးတရားတို့၏ ပျက်မှု ဘင်ဟူသော ဥပ္ပါဒနိရောဓသဘောကိုလည်းကောင်း ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ အောက်ပါ ရှုကွက်များကို ရှုပါ။
贤善者既已以毗婆舍那智观见：相应因法仍明显存在，所以相应果法明显生起；现在就应再以毗婆舍那智观见：相应因法依不再生起之灭而止息，因此同类果法也依不再生起之灭而止息；同时还要观见作为果法坏灭时的生起后之灭。观见以后，修习下列观法。
原书第 212 页
ပဋိသန္ဓေ - ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၌ ဝယရှုပုံ
结生：受蕴的灭观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
一、由于无明止息，受止息。
၂။ တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
二、由于爱止息，受止息。
၃။ ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
三、由于取止息，受止息。
၄။ သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
四、由于行止息，受止息。
၅။ ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
五、由于业止息，受止息。
၆။ ဝတ္ထု ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
六、由于依处止息，受止息。
၇။ အာရုံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
七、由于所缘止息，受止息。
၈။ ဖဿ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ချုပ်၏။
八、由于触止息，受止息。
(ဤကား အနုပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) • ဝေဒနာ၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။ (ဥပ္ပါဒနိရောဓတည်း။)
（以上是不再生起之灭。）• 受的止息性质。（这是生起后之灭。）
ပဋိသန္ဓေ - သညာက္ခန္ဓာ၌ ဝယရှုပုံ
结生：想蕴的灭观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သညာ ချုပ်၏။
一、由于无明止息，想止息。
၂။ တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သညာ ချုပ်၏။
二、由于爱止息，想止息。
၃။ ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် သညာ ချုပ်၏။
三、由于取止息，想止息。
၄။ သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သညာ ချုပ်၏။
四、由于行止息，想止息。
၅။ ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သညာ ချုပ်၏။
五、由于业止息，想止息。
၆။ ဝတ္ထု ချုပ်ခြင်းကြောင့် သညာ ချုပ်၏။
六、由于依处止息，想止息。
၇။ အာရုံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သညာ ချုပ်၏။
七、由于所缘止息，想止息。
၈။ ဖဿ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သညာ ချုပ်၏။
八、由于触止息，想止息。
(ဤကား အနုပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) • သညာ၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။ (ဥပ္ပါဒနိရောဓတည်း။)
（以上是不再生起之灭。）• 想的止息性质。（这是生起后之灭。）
ပဋိသန္ဓေ - သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၌ ဝယရှုပုံ (ပထမနည်း - စေတနာကို ကောက်)
结生：行蕴的灭观法（第一种方法，以思为行蕴）
၁။ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
一、由于无明止息，行止息。
၂။ တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
二、由于爱止息，行止息。
၃။ ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
三、由于取止息，行止息。
၄။ သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
四、由于行止息，行止息。
၅။ ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
五、由于业止息，行止息。
၆။ ဝတ္ထု ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
六、由于依处止息，行止息。
၇။ အာရုံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
七、由于所缘止息，行止息。
၈။ ဖဿ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
八、由于触止息，行止息。
(ဤကား အနုပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) • သင်္ခါရ၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။ (ဥပ္ပါဒနိရောဓတည်း။)
（以上是不再生起之灭。）• 行的止息性质。（这是生起后之灭。）
原书第 213 页
ပဋိသန္ဓေ - သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၌ ဝယရှုပုံ (ဒုတိယနည်း)
结生：行蕴的灭观法（第二种方法）
၁။ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
一、由于无明止息，行止息。
၂။ တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
二、由于爱止息，行止息。
၃။ ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
三、由于取止息，行止息。
၄။ သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
四、由于行止息，行止息。
၅။ ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
五、由于业止息，行止息。
၆။ ဝတ္ထု ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
六、由于依处止息，行止息。
၇။ အာရုံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
七、由于所缘止息，行止息。
၈။ ကျန်နာမ်ခန္ဓာ သုံးပါး ချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်၏။
八、由于其余三个名蕴止息，行止息。
(ဤကား အနုပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) • သင်္ခါရ၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။ (ဥပ္ပါဒနိရောဓတည်း။)
（以上是不再生起之灭。）• 行的止息性质。（这是生起后之灭。）
ပဋိသန္ဓေ - ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၌ ဝယရှုပုံ
结生：识蕴的灭观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် ချုပ်၏။
一、由于无明止息，识止息。
၂။ တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် ချုပ်၏။
二、由于爱止息，识止息。
၃။ ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် ချုပ်၏။
三、由于取止息，识止息。
၄။ သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် ချုပ်၏။
四、由于行止息，识止息。
၅။ ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် ချုပ်၏။
五、由于业止息，识止息。
၆။ နာမ်ရုပ် ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် ချုပ်၏။
六、由于名色止息，识止息。
(ဤကား အနုပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) • ဝိညာဏ်၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။ (ဥပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပဉ္စမနည်း၌ အကြောင်းတရား အကျိုးတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းသည့် ပုံစံကို ကျေပွန်ပါက ဤအပိုင်းတွင် ထိုပုံစံအတိုင်းပင် အကြောင်းအကျိုးစပ်၍ ဥဒယသဘော ဝယသဘောကို ရှုရမည် ဖြစ်ပါသည်။
（以上是不再生起之灭。）• 识的止息性质。（这是生起后之灭。）如果已经熟练缘起第五法中摄取因法与果法的方式，就应在这一部分按照同一方式配合因果，观见生起与止息的性质。
ပဋိသန္ဓေ ခန္ဓာငါးပါးကို ရှုပြီးပါက ဘဝင် ခန္ဓာငါးပါးကိုလည်း နည်းမှီ၍ ဆက်ရှုပါ။ ထိုနောင် ဘဝနိကန္တိက လောဘဇော = ဘဝသစ်ကို တွယ်တာတပ်မက်သော လောဘဇောကျသော ဝီထိ၌ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း၌ ခန္ဓာငါးပါး၊ ဘဝနိကန္တိက လောဘဇော၌ ခန္ဓာငါးပါးစီ အသီးအသီး နည်းမှီး၍ ရှုပါ။ ထိုနောင် ရူပါရုံလိုင်း စက္ခုဒွါရဝီထိ မနောဒွါရဝီထိတို့၌ ဆက်လက် ရှုပါ။ ကုသိုလ်ဇော စောသည့် စက္ခုဒွါရဝီထိ၊ မနောဒွါရဝီထိ၊ အကုသိုလ်ဇော စောသည့် စက္ခုဒွါရဝီထိ၊ မနောဒွါရဝီထိတို့၌ စိတ္တက္ခဏတိုင်းဝယ် ခန္ဓာငါးပါး ဖွဲ့၍ ခန္ဓာတိုင်း၌ ပစ္စယတော ဝယဒဿန၊ ခဏတော ဝယဒဿန ဟူသော ရှုကွက် နှစ်မျိုးလုံးကိုပင် ရှုပါ။ သောတဒွါရဝီထိ မနောဒွါရဝီထိ စသည်တို့၌လည်း နည်းတူပင် ရှုပါ။ (၆)လိုင်းလုံး အတွင်း၌ ရှိသော ဝီထိ စိတ္တက္ခဏတိုင်း၌ ခန္ဓာငါးပါး ဖွဲ့၍ လည်းကောင်း၊ ဝီထိများ၏ အကြားအကြား၌ တည်ရှိသော ဘဝင်စိတ္တက္ခဏတို့၌ ခန္ဓာငါးပါး ဖွဲ့၍လည်းကောင်း
观完结生五蕴以后，应依同一方法继续观有分五蕴。此后，在执着新有的贪速行——也就是贪着新生命的意门心路——中，分别观意门转向的五蕴，以及每一个执着新有的贪速行五蕴。然后继续观色所缘路线中眼门心路与意门心路：无论善速行生起的眼门、意门心路，还是不善速行生起的眼门、意门心路，都应在每一个心刹那组成五蕴，对每一蕴兼修依因缘观灭与依刹那观灭这两种观法。耳门心路、意门心路等也同样修习。六条路线中的每一个心路心刹那，以及诸心路之间的各个有分心刹那，都要分别组成五蕴——
အသီးအသီး ရှုရမည် ဖြစ်ပေသည်။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပဉ္စမနည်း ရှုကွက်ကို ကျေပွန်ပါက ဤရှုကွက်သည်လည်း အသင်သူတော်ကောင်းအဖို့ လွယ်ကူနေမည်သာ ဖြစ်ပေသည်။
——逐一观照。若已熟练缘起第五法的观法，这种观法对贤善者也必然容易。
原书第 214 页
ဘုရားရှင်သည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ရှုကွက် ဒေသနာတော်ကို အဇ္ဈတ္တ ရုပ်နာမ် သန္တာန်အစဥ်၌ ကြောင်းကျိုး ဆက်နွယ်မှု သဘောတရားကိုသာ ပဓာနထား၍ ဦးစားပေးကာ ဟောကြားထားတော်မူသဖြင့် ဗဟိဒ္ဓကို ရှုရာ၌ အဇ္ဈတ္တိက ပမာဏအားဖြင့်သာ အသင်သူတော်ကောင်းသည်လည်း ရှုနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ရှုရာ၌ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ စသည်ကို ခွဲခြားဝေဖန်မှု မပြုဘဲ ဗဟိဒ္ဓချင်း တူညီ၍ သာမန်ပေါင်းစု ခြုံငုံ၍သာ ရှုပါ။ သာဝကပါရမီ- ဉာဏ်အရာ၌ကား သတ္တဝါ အသီးအသီး၏ သန္တာန်၌ရှိသော အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံ အသီးအသီးကို သာဝကတို့၏ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ကုန်စင်အောင် စုံလင်အောင် သိရှိနိုင်မည်ကား မဟုတ်ပေ။ ပုဗ္ဗေနိဝါသာ- နုဿတိအဘိညာဏ်၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဏ်၊ ပရစိတ္တဝိဇာနနအဘိညာဏ် စသော ထိုထို အဘိညာဏ်တို့ဖြင့်သာ အထိုက်အလျောက် သိရှိနိုင်ပေသည်။ သို့သော် ဤအပိုင်းတွင် ပညာရှိ သူတော်ကောင်းများအနေဖြင့် ဆန်းစစ်-
世尊宣说缘起观法时，着重于内在色名相续中的因果关联，因此观外在时，贤善者也可以内在的观法为准则而修。观时不要分别某个人、某个众生等，只须把同类的外在相续一般性地总合起来观。就声闻波罗蜜智而言，不能以声闻弟子的毗婆舍那智穷尽、完整地知道每一个众生相续中各自的无明、爱、取、行与业；只有凭宿住随念通、天眼通、他心通等各种神通，才能随其能力而知道相应部分。然而，本节还有许多值得贤善智者审察——
ဖွယ်ရာ အချက်အလက်များသည် များစွာပင် ရှိနေပေသည်။ ဤတွင် ဉာဏ်နုသူတို့သည် ရှုကွက်ကို ပိုမို၍ သဘောပေါက်နိုင်ကြစေရန်အတွက် စက္ခုဝိညာဏ် စိတ္တက္ခဏအတွင်း၌ တည်ရှိသော ခန္ဓာငါးပါး ရှုကွက်တစ်ခုကို ထပ်မံ၍ ရေးသားတင်ပြအပ်ပါသည်။
——之处。为了让观智尚弱者更容易理解这种观法，下面再举出眼识心刹那所含五蕴的一套观法。
စက္ခုဝိညာဏ် - ရူပက္ခန္ဓာ၌ ဝယရှုပုံ
眼识：色蕴的灭观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။ (အနုပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) ၂။ တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။ (အနုပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) ၃။ ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။ (အနုပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) ၄။ သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။ (အနုပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) ၅။ ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ကမ္မဇ) ရုပ် ချုပ်၏။ (အနုပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) • (ကမ္မဇ) ရုပ်၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။ (ဥပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) ၆။ စိတ် ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စိတ္တဇ) ရုပ် ချုပ်၏။ (အနုပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) • (စိတ္တဇ) ရုပ်၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။ (ဥပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) ၇။ ဥတု ချုပ်ခြင်းကြောင့် (ဥတုဇ) ရုပ် ချုပ်၏။ (အနုပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) • (ဥတုဇ) ရုပ်၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။ (ဥပ္ပါဒနိရောဓတည်း။) ၈။ အာဟာရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (အာဟာရဇ) ရုပ် ချုပ်၏။ (အနုပ္ပါဒနိရောဓတည်း။)
一、由于无明止息，业生色止息。（这是不再生起之灭。）二、由于爱止息，业生色止息。（这是不再生起之灭。）三、由于取止息，业生色止息。（这是不再生起之灭。）四、由于行止息，业生色止息。（这是不再生起之灭。）五、由于业止息，业生色止息。（这是不再生起之灭。）• 业生色的止息性质。（这是生起后之灭。）六、由于心止息，心生色止息。（这是不再生起之灭。）• 心生色的止息性质。（这是生起后之灭。）七、由于时节止息，时节生色止息。（这是不再生起之灭。）• 时节生色的止息性质。（这是生起后之灭。）八、由于食止息，食生色止息。（这是不再生起之灭。）
• (အာဟာရဇ) ရုပ်၏ ချုပ်ခြင်းသဘော။ (ဥပ္ပါဒနိရောဓတည်း။)
• 食生色的止息性质。（这是生起后之灭。）
စက္ခုဝိညာဏ် - ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၌ ဝယရှုပုံ
眼识：受蕴的灭观法
၁။ အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ချုပ်၏။
一、由于无明止息，眼识受止息。
၂။ တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ချုပ်၏။
二、由于爱止息，眼识受止息。
၃။ ဥပါဒါန် ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ချုပ်၏။
三、由于取止息，眼识受止息。
၄။ သင်္ခါရ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ချုပ်၏။
四、由于行止息，眼识受止息。
၅။ ကံ ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ချုပ်၏။
五、由于业止息，眼识受止息。
၆။ ဝတ္ထု (= စက္ခုဝတ္ထု) ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ချုပ်၏။
六、由于依处〔即眼所依处〕止息，眼识受止息。
၇။ အာရုံ (= ရူပါရုံ) ချုပ်ခြင်းကြောင့် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဝေဒနာ ချုပ်၏။
七、由于所缘〔即色所缘〕止息，眼识受止息。