缘起第一种方法（之四）
《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版
缘起篇（乙） · 原书第 407–429 页 · 236 个翻译单元
本页并入了原书的相邻小节：缘起篇（乙）、缘起第一种方法。
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 407 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ထိုစတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာဟူသော အာဟာရက အလုတ်အလွေး ပြုအပ်သော အစာ၌ တည်သောကြောင့် တည်ရာဖြစ်သော အစာ၏ ကဗဠီကာရအမည်ကို တည်တတ်သော အာဟာရ၌ (= စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာ၌) တင်စား၍ စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာဟူသော အာဟာရကိုလည်း ဌာနျူပစာရအားဖြင့် ''ကဗဠီကာရ''ဟု ခေါ်နိုင်သည် ဟူလိုသည်။ (အဓိပ္ပါယ်အကျယ်ကို ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း၌ ပြန်ကြည့်ပါ။)
这种食——即四因所生食素——存在于制成一口之团的食物中，所以借处所转喻，把作为所依处的食物之名“段”转用于住在其中的食素，也就可以称四因所生食素为“段”。关于这种处所转喻的详细说明，可参见第一册色业处篇。
ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တ - သဘော
资助性
သတိပိ ဇနကတ္တေ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တံ အာဟာရာနံ ပဓာနကိစ္စန္တိ အာဟ ''ရူပါရူပါနံ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တေနာ''တိ။
巴利原文（缅文转写）：“သတိပိ ဇနကတ္တေ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တံ အာဟာရာနံ ပဓာနကိစ္စန္တိ အာဟ ''ရူပါရူပါနံ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တေနာ''တိ။”
虽然食也具有能生性，但四食的主要作用是资助，所以说：“以资助色法与名法的方式。”
(မူလဋီ-၃-၁၇၂။)
（《根本复注》3-172。）
ကဗဠီကာရအမည်ရသော စားမျိုအပ်သော အစာအာဟာရဟူသော ဗဟိဒ္ဓ ဥတုဇသြဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ် တို့၌ တည်သော သြဇာသည် မိမိတည်းဟူသော အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော သြဇဋ္ဌမကအာဟာရဇရုပ်ကို တိုက်ရိုက် ဖြစ်စေတတ်သော ဇနကသတ္တိကား ရှိ၏။ သို့သော် ကမ္မဇသြဇာ၊ စိတ္တဇသြဇာ၊ ဥတုဇသြဇာနှင့် ရှေးရှေးသော အခြားအခြားသော သြဇဋ္ဌမကအာဟာရဇကလာပ်တို့၌ တည်သော အာဟာရဇသြဇာတို့ကိုကား ထောက်ပံ့တတ်သော ဥပတ္ထမ္ဘကသတ္တိသာ ရှိပေသည်။ ထောက်ပံ့ဆိုသည်ကား ထို (၄)မျိုးသော သြဇာဓာတ် ကြောင့်ဖြစ်သည့် သြဇဋ္ဌမကရုပ်များကို အဆက်မပြတ်အောင် ဖြစ်နိုင်အောင် အားပေးထောက်ပံ့ခြင်းတည်း။
称为段食、可供吞咽的外在食物，是时节生食素八法聚；其中食素确有能直接产生食生食素八法聚的能生力。但是，业生食素、心生食素、时节生食素，以及先前其他食生食素八法聚中的食生食素，则主要以资助力支持相应色法。所谓支持，是资助由这四类食素所生的食素八法聚得以连续不断地生起。
ယင်းကဗဠီကာရ အာဟာရဇသြဇာ၏ အထောက်အပံ့ကို ရရှိပါမှ အထက်ပါ (၄)မျိုးသော သြဇာတို့က ဆိုင်ရာ သြဇဋ္ဌမကရုပ်များကို ဖြစ်စေနိုင်ကြသည်။ (ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း၌ ပြန်ကြည့်ပါ။) အစာကို စားလိုက်သောအခါ ထိုအစာ၌ပါသော ဥတုဇသြဇဋ္ဌမကကလာပ် အသီးအသီး၌ တည်သော သြဇာတို့က ကမ္မဇဝမ်းမီး၏ အကူအညီဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ဝယ် ပျံ့နှံ့သလောက် ယင်းအာဟာရဇသြဇာက အခြားသော စတုသမုဋ္ဌာနိက ရုပ်ကလာပ်များ၏ အတွင်း၌ တည်ရှိကြသော စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာရုပ်များ ကိုလည်း အားပေးထောက်ပံ့သဖြင့် သြဇဋ္ဌမကရုပ်ကလာပ် အသစ်အသစ် ဆင့်ကာဆင့်ကာ ဖြစ်ပွားလာသော အခါ ခန္ဓာကိုယ် တစ်ကိုယ်လုံး၌ ရုပ်တရားတွေ လန်းလန်းဆန်းဆန်း ဖြစ်ကာ အသားအရေ ပြည့်ဖြိုးလာပုံကို သတိပြု ကြည့်ပါလေ။
只有获得段食中食生食素的支持，上述四类食素才能继续产生各自的食素八法聚。（参见第一册色业处篇。）吞食食物以后，食物内各时节生食素八法聚中的食素，借业生消化火的帮助，随其所能遍布身体；这些食生食素又资助其他四因所生色聚内的四因所生食素，于是一代又一代的新食素八法聚生起，使全身色法获得滋养，身体充实鲜活。应当仔细辨识这一过程。
နာမ်အာဟာရ ---- ဖဿ - စေတနာ - ဝိညာဏ်ဟူသော နာမ်အာဟာရတို့ကလည်း အတူတကွဖြစ်ဖက် စိတ်-စေတသိက် စိတ္တဇရုပ် ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ်တို့ကို ဖြစ်စေတတ်သော ဇနကသတ္တိရှိကြပေ၏။
名食——触、思、识三种名食也具有能生力，能产生与自己俱生的心、心所、心生色以及结生业生色。
အထက်တွင် နွယ်ခွေယောကျာ်း ဥပမာဖြင့် ရှင်းလင်းတင်ပြခဲ့သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာနည်းတို့တွင် အာဟာရလေးပါးမှ စတင်၍ ဟောကြားထားတော်မူသော နည်းလည်းပါဝင်၏။ အထူးသဖြင့် အတိတ် ကမ္မဝဋ်တွင် အကျုံးဝင်သော ကုသိုလ်ဇောတို့နှင့် ယှဥ်သော ဖဿ - စေတနာ - ဝိညာဏ်ဟူသော နာမ်အာဟာရတို့မှာ ပစ္စုပ္ပန်ပဋိသန္ဓေစသော ဝိပါကဝဋ်တရားများကို တိုက်ရိုက် ဖြစ်စေနိုင်သော ဇနကသတ္တိများ ရှိကြပါပေ၏။
前面以采藤者譬喻说明缘起教法时，也列举了从四食开始开示的方法。尤其是属于过去业轮、与善速行相应的触、思、识三种名食，具有直接产生现在结生等异熟轮诸法的能生力。
အလားတူပင် ပစ္စုပ္ပန် ကမ္မဝဋ်တွင် အကျုံးဝင်သော နာမ်အာဟာရတို့သည်လည်း အနာဂတ် ပဋိသန္ဓေစသော ဝိပါကဝဋ်တရားများကို တိုက်ရိုက် ဖြစ်စေနိုင်သော ဇနကသတ္တိများ ရှိကြပါပေ၏။ သို့သော် ဤအာဟာရ ပစ္စည်းပိုင်းတွင်ကား ယင်းဇနကသတ္တိများကို မရည်ညွှန်းထားပါ။
同样，属于现在业轮的名食，也具有直接产生未来结生等异熟轮诸法的能生力。不过，在这里说明食缘时，并不是就这种能生力而言。
ယင်းသို့လျှင် ရုပ်အာဟာရ နာမ်အာဟာရတို့၌ ဇနကသတ္တိ ရှိပင် ရှိငြားသော်လည်း ဇနကသတ္တိထက် ထောက်ပံ့တတ်သော ဥပတ္ထမ္ဘကသတ္တိက သာ၍လွန်ကဲသောကြောင့် ----''ရူပါရူပါနံ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တေန = ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့အား ထောက်ပံ့တတ်ကုန်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်ကုန်သော အာဟာရ (၄)မျိုး တို့သည် အာဟာရပစ္စည်း မည်၏'' ---- ဟု အဋ္ဌကထာက ဖွင့်ဆိုတော်မူခြင်းဖြစ်သည်။ (မူလဋီ-၃-၁၇၂။)
因此，色食与名食虽然都具有能生力，但资助力比能生力更为主要，义注才解释说：“四种食以资助色法与名法的方式给予助益，因此称为食缘。”（《根本复注》3-172。）
原书第 408 页
ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် နှစ်မျိုးလုံးတို့ကား ပစ္စုပ္ပန်တရားတို့ချည်းသာတည်း။
食缘中的缘法与缘所生法都只是现在法。
နာမ်ရုပ်က နာမ်ရုပ်အား ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်းတည်း။
这是名色法资助名色法的缘。
ကဗဠီကာရအာဟာရ
段食
စတုသန္တတိသမုဋ္ဌာနော ကဗဠီကာရာဟာရော ကိဉ္စာပိ ''ဣမဿ ကာယဿာ''တိ အဝိသေသတော ဝုတ္တော၊ ဝိသေသတော ပနာယမေတ္ထ အာဟာရသမုဋ္ဌာနရူပဿ ဇနကော စေဝ အနုပါလကော စ ဟုတွာ အာဟာရ- ပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ၊ သေသတိသန္တတိ သမုဋ္ဌာနဿ အနုပါလကောဝ ဟုတွာ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၈။) လေးမျိုးသော ရုပ်သန္တတိအစဥ်၌ အကျုံးဝင်သော စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာဟူသော ကဗဠီကာရအာဟာရ သည် ဤရူပကာယအား အာဟာရပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုကြောင်းကို အထူးမမသာမညအားဖြင့် ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူအပ်သည်ကား မှန်၏၊ ထိုသို့ပင် ဤရူပကာယအား ကျေးဇူးပြု၏ဟူ၍ သာမညအားဖြင့် ဟောကြားထားတော်မူအပ်ပါသော်လည်း အထူးအားဖြင့်ကား ကဗဠီကာရာဟာရ အမည်ရသော သြဇာသည် ဤစတုသမုဋ္ဌာနိကရုပ်အပေါင်းတွင် အာဟာရသမုဋ္ဌာန်ရုပ်အား ဖြစ်စေတတ်သည်လည်းကောင်း စောင့်ရှောက် တတ်သည်လည်းကောင်းဖြစ်၍ အာဟာရပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ ကြွင်းသော ရုပ်သန္တတိအစဥ် သုံးမျိုး-
巴利原文（缅文转写）：“စတုသန္တတိသမုဋ္ဌာနော ကဗဠီကာရာဟာရော ကိဉ္စာပိ ''ဣမဿ ကာယဿာ''တိ အဝိသေသတော ဝုတ္တော၊ ဝိသေသတော ပနာယမေတ္ထ အာဟာရသမုဋ္ဌာနရူပဿ ဇနကော စေဝ အနုပါလကော စ ဟုတွာ အာဟာရ- ပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ၊ သေသတိသန္တတိ သမုဋ္ဌာနဿ အနုပါလကောဝ ဟုတွာ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၈။)”
义注说：属于四种色相续所生的段食，虽然被无差别地总说为资助“此身”，但特别而言，它对于食生色既作为产生者又作为随护者，以食缘给予助益；对于其余三种相续所生色，则只作为随护者，以食缘给予助益。（《阿毗达磨义注》3-378。）因此，属于四种色相续的四因所生食素——即段食——确实被世尊总说为以食缘力资助此色身。虽然这样总说它资助整个色身，特别而言，称为段食的食素对于四因所生色中的食生色，既能产生又能守护，以食缘力给予助益；对于其余三种色相续，
ဖြစ်သော ကမ္မသမုဋ္ဌာန်ရုပ်၊ စိတ္တသမုဋ္ဌာန်ရုပ်၊ ဥတုသမုဋ္ဌာန်ရုပ်အား စောင့်ရှောက်တတ်သည်သာ ဖြစ်၍ အာဟာရပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၈။) (စိစစ်ချက်များကို ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းတွင် ပြန်ကြည့်ပါ၊၊)
即业生色、心生色和时节生色，则只以守护的方式，以食缘力给予助益。（《阿毗达磨义注》3-378；相关审察参见第一册色业处篇。）
ဣန္ဒြိယပစ္စည်း
根缘
အစိုးရသည်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘော၊ မိမိနှင့် စပ်သော တရားတို့၏ အရှင်သခင်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်ကုန်သော ဣတ္ထိန္ဒြေ ပုရိသိန္ဒြေမှ တစ်ပါးသော (၂ဝ)ကုန်သော ဣန္ဒြေတို့သည် ဣန္ဒြိယပစ္စည်း မည်၏။
除女根与男根以外，能以统御作用、作为与自己相关诸法之主导者而给予助益的二十根，称为根缘。
ဣန္ဒြေ (၂ဝ)
二十根
၁။ စက္ခုန္ဒြေ = စက္ခုပသာဒ = စက္ခုအကြည်၊ ၂။ သောတိန္ဒြေ = သောတပသာဒ = သောတအကြည်၊ ၃။ ဃာနိန္ဒြေ = ဃာနပသာဒ = ဃာနအကြည်၊ ၄။ ဇိဝှိန္ဒြေ = ဇိဝှါပသာဒ = ဇိဝှါအကြည်၊ ၅။ ကာယိန္ဒြေ = ကာယပသာဒ = ကာယအကြည်၊ ၆။ ဇီဝိတိန္ဒြေ = ရုပ်ဇီဝိတ+နာမ်ဇီဝိတ-နှစ်မျိုးလုံး၊ ၇။ မနိန္ဒြေ = စိတ်အားလုံး၊ ၈။ သုခိန္ဒြေ = သုခသဟဂုတ် ကာယဝိညာဏ်နှင့် ယှဥ်သော ဝေဒနာ (= သုခဝေဒနာ)၊ ၉။ ဒုက္ခိန္ဒြေ = ဒုက္ခသဟဂုတ် ကာယဝိညာဏ်နှင့် ယှဥ်သော ဝေဒနာ (= ဒုက္ခဝေဒနာ)၊ ၁ဝ။ သောမနဿိန္ဒြေ = သောမနဿသဟဂုတ်စိတ် (၆၂)၌ ယှဥ်သော သောမနဿဝေဒနာ၊ ၁၁။ ဒေါမနဿိန္ဒြေ = ဒေါသမူဒွေ၌ ယှဥ်သော ဝေဒနာ (= ဒေါမနဿဝေဒနာ)၊
一、眼根，即眼净色；二、耳根，即耳净色；三、鼻根，即鼻净色；四、舌根，即舌净色；五、身根，即身净色；六、命根，包括色命与名命；七、意根，即一切心；八、乐根，即与俱身乐的身识相应之乐受；九、苦根，即与俱身苦的身识相应之苦受；十、喜根，即与六十二种俱喜心相应的喜受；十一、忧根，即与两种瞋根心相应的忧受；
原书第 409 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ၁၂။ ဥပေက္ခိန္ဒြေ = ဥပေက္ခာသဟဂုတ်စိတ် (၅၅)၌ ယှဥ်သော ဝေဒနာ (= ဥပေက္ခာဝေဒနာ)၊ ၁၃။ သဒ္ဓိန္ဒြေ = သောဘဏစိတ်၌ ယှဥ်သော သဒ္ဓါစေတသိက်၊ ၁၄။ သတိန္ဒြေ = သောဘဏစိတ်၌ ယှဥ်သော သတိစေတသိက်၊ ၁၅။ ဝီရိယိန္ဒြေ = ဝီရိယယှဥ်ရာ စိတ် (၇၃)၌ ယှဥ်သော ဝီရိယစေတသိက်၊ ၁၆။ သမာဓိန္ဒြေ = ဝီရိယနှင့် မယှဥ်သော စိတ် (၁၆)၊ ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂုတ် စိတ်မှတစ်ပါး ကျန်စိတ် (၇၂)ပါး၌ ယှဥ်သော ဧကဂ္ဂတာစေတသိက်၊ ၁၇။ ပညိန္ဒြေ = တိဟိတ်စိတ် (၄၇)၌ ယှဥ်သော ပညာ၊ ၁၈။ အနညာတညာသာမီတိန္ဒြေ = သောတာပတ္တိမဂ်စိတ်၌ ယှဥ်သော ပညာ၊ ၁၉။ အညိန္ဒြေ = အထက်မဂ်သုံးပါး၊ အောက်ဖိုလ်သုံးပါး၌ ယှဥ်သော ပညာ၊ ၂ဝ။ အညာတာဝိန္ဒြေ = အရဟတ္တဖိုလ်၌ ယှဥ်သော ပညာ၊ ဤကား ဣန္ဒြိယပစ္စည်း ဖြစ်ထိုက်သော ဣန္ဒြေ အပါး (၂ဝ)တည်း။
十二、舍根，即与五十五种俱舍心相应的舍受；十三、信根，即与美心相应的信心所；十四、念根，即与美心相应的念心所；十五、精进根，即与七十三种相应精进的心相应之精进心所；十六、定根，即与七十二种心——除十六种不相应精进的心及一疑相应心——相应的一境性心所；十七、慧根，即与四十七种三因心相应的慧；十八、未知当知根，即与入流道心相应的慧；十九、已知根，即与上三道及下三果相应的慧；二十、具知根，即与阿罗汉果相应的慧。这就是可以成为根缘法的二十根。
စက္ခုန္ဒြိယံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ၊ သောတ၊ ဃာန၊ ဇိဝှါ၊ ကာယိန္ဒြိယံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။
巴利原文（缅文转写）：“စက္ခုန္ဒြိယံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ၊ သောတ၊ ဃာန၊ ဇိဝှါ၊ ကာယိန္ဒြိယံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။”
眼根以根缘力资助眼识界及其相应法；耳根、鼻根、舌根、身根也分别资助耳识界、鼻识界、舌识界、身识界及其相应法。
ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ကဋတ္တာရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ အရူပိနော ဣန္ဒြိယာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၇-၈။) ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတာ ဣန္ဒြိယာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၁၅၇။) အရူပိနော ဣန္ဒြိယာတိ ဧတ္ထ အရူပဇီဝိတိန္ဒြိယမ္ပိ သင်္ဂဟိတံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၈။)
巴利原文（缅文转写）：“ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ကဋတ္တာရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ အရူပိနော ဣန္ဒြိယာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၇-၈။) ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတာ ဣန္ဒြိယာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၁၅၇။) အရူပိနော ဣန္ဒြိယာတိ ဧတ္ထ အရူပဇီဝိတိန္ဒြိယမ္ပိ သင်္ဂဟိတံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၈။)”
色命根以根缘力资助所作色。非色诸根以根缘力资助相应法及由它们所生的色法。（《发趣论》1-7—8。）在结生刹那，作为异熟无记的非色诸根，以根缘力资助相应诸蕴及所作色。（《发趣论》1-157。）这里所说“非色诸根”，也包括名命根。（《阿毗达磨义注》3-378。）
ဝတ္ထုပုရေဇာတိန္ဒြိယ
依处前生根缘
မဇ္ဈိမာယုက ဖြစ်၍ အတီတဘဝင်နှင့် ဥပါဒ်ချင်းပြိုင်၍ ဖြစ်ကြသော စက္ခု-သောတ-ဃာန-ဇိဝှါ-ကာယ ဟူသော ဣန္ဒြေ (၅)မျိုးတို့သည် မိမိတို့ကို စွဲမှီ၍ ဖြစ်ကြသော ဆိုင်ရာနာမ်တရားတို့အားသာလျှင် ဝတ္ထုပုရေ- ဇာတိန္ဒြိယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။
与过去有分同时生起、寿命正处中段的眼、耳、鼻、舌、身五根，只以依处前生根缘力资助依止它们而生起的各自名法。
၁။ စက္ခုန္ဒြေသည် စက္ခုဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့အား - ၂။ သောတိန္ဒြေသည် သောတဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့အား - ၃။ ဃာနိန္ဒြေသည် ဃာနဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့အား - ၄။ ဇိဝှိန္ဒြေသည် ဇိဝှါဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့အား - ၅။ ကာယိန္ဒြေသည် ကာယဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့အား - ဝတ္ထုပုရေဇာတိန္ဒြိယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။
一、眼根资助眼识界及其相应法；二、耳根资助耳识界及其相应法；三、鼻根资助鼻识界及其相应法；四、舌根资助舌识界及其相应法；五、身根资助身识界及其相应法。以上都以依处前生根缘力给予助益。
ယင်းမှီရာဝတ္ထုရုပ်တို့သည် ပဉ္စဝိညာဏ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့ မဖြစ်မီ လေးခုမြောက်စိတ်ဖြစ်သော အတီတဘဝင်နှင့် ဥပါဒ်ချင်းပြိုင်၍ ရှေးကကြိုတင် ဖြစ်နှင့်ကြပြီးလျှင် ဆိုင်ရာ ပဉ္စဝိညာဏ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစု တို့၏ မှီရာဝတ္ထုရုပ်လည်း ဖြစ်သောကြောင့် ဝတ္ထုပုရေဇာတမည်၏။ ယင်းဝတ္ထုပုရေဇာတ အမည်ရကြသော ဝတ္ထုရုပ်တို့သည် မိမိတို့ကို စွဲမှီ၍ ဖြစ်ကြသည့် ဆိုင်ရာ ဆိုင်ရာ နာမ်တရားစုတို့အား အစိုးရသည်၏အဖြစ်
这些依处色在五识及其相应法生起以前，已与位于其前第四个心刹那的过去有分同时生起；它们又是相应五识及其相应法的依处，所以称为依处前生。称为依处前生的这些依处色，对依止自己生起的相应名法，以统御者——
原书第 410 页
ဟူသော သဘော၊ အရှင်သခင်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်ကုန်၏။ ထိုကြောင့် ဝတ္ထု- ပုရေဇာတိန္ဒြိယပစ္စည်းတရားတို့ မည်ကြ၏။ ယင်းပစ္စည်းတရားတို့သည် ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့အား ဥပါဒ်မှသည် ဘင်သို့တိုင်အောင် ဣန္ဒြိယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ စက္ခုဝတ္ထုမရှိက စက္ခုဝိညာဏ်နှင့် သမ္ပယုတ် တရားစုတို့ မဖြစ်နိုင်ပုံကို သဘောပေါက်ပါ။
——以及主导者的方式给予助益，因此称为依处前生根缘法。它们从缘所生法的生起刹那直至坏灭刹那，都以根缘力给予助益。应当理解：若没有眼处，眼识及其相应法便不能生起。
စက္ခုဝတ္ထု ဖြစ်ခြင်းကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ် ဝေဒနာက္ခန္ဓာ ဖြစ်၏။
由于眼处生起，眼识中的受蕴才生起。
စက္ခုဝတ္ထုက အကြောင်းတရား၊ စက္ခုဝိညာဏ် ဝေဒနာက္ခန္ဓာက အကျိုးတရား - ဤသို့စသည်ဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သော ရှုကွက်များပင်တည်း။
这正是前面所列的观修方式：“眼处是因法，眼识的受蕴是果法”等。
ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယ
色命根
၆။ ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြေသည် မိမိနှင့် အတူဥပါဒ်သည့် ကလာပ်တူ ကမ္မဇရုပ်တို့အား ဣန္ဒြိယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု ၏။ 〔စက္ခုဒသကကလာပ်ကဲ့သို့သော ဒသကကလာပ် ဖြစ်လျှင် ဇီဝိတသည် မိမိမှကြွင်းသော ကလာပ်တူ ကမ္မဇရုပ် (၉)မျိုးတို့အား၊ ဇီဝိတနဝကကလာပ်ကဲ့သို့သော နဝကကလာပ်ဖြစ်လျှင် ဇီဝိတသည် မိမိမှကြွင်းသော ကလာပ်တူ ကမ္မဇရုပ် (၈)မျိုးတို့အား ဌီခဏ၌ ဣန္ဒြိယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၉။)〕
六、色命根以根缘力资助与自己同时生起、同属一聚的其余业生色。〔若是眼十法聚等十法聚，命根在住刹那以根缘力资助同聚中除自己以外的九种业生色；若是命根九法聚等九法聚，则资助同聚中除自己以外的八种业生色。（《阿毗达磨义注》3-379。）〕
သဟဇာတိန္ဒြိယ
俱生根缘
၇။ နာမ်ဇီဝိတိန္ဒြေ အဝင်အပါဖြစ်သော နာမ်ဣန္ဒြေတို့သည် မိမိ မိမိတို့နှင့် ယှဥ်ဖက် သမ္ပယုတ်တရားတို့အား လည်းကောင်း၊ မိမိတို့ကြောင့်ဖြစ်သည့် ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ် (= ကဋတ္တာရုပ်)တို့အားလည်းကောင်း၊ စိတ္တသမုဋ္ဌာန်- ရုပ်တို့အားလည်းကောင်း သဟဇာတိန္ဒြိယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။
七、包括名命根在内的诸名根，以俱生根缘力资助各自相应的法，以及由它们所生的结生业生色——即所作色——和心生色。
နာမ်ဣန္ဒြေပစ္စည်းတရားတို့က သမ္ပယုတ်တရားတို့အားလည်းကောင်း၊ တံသမုဋ္ဌာနရုပ်တို့အားလည်း- ကောင်း ဣန္ဒြိယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုရာဝယ် တံသမုဋ္ဌာနရုပ်တရားအရ စိတ္တဇရုပ်တွင်သာမက ကဋတ္တာရုပ် (= ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ်)တို့ကိုပါ ထည့်သွင်းယူပါ။ ပဥှာဝါရပါဠိတော်၌ ဘုရားရှင်သည် ဤသို့ ဟောကြားထား- တော်မူ၏- ၈။ ပဋိသန္ဓေခဏ၌ ဝိပါက်အဗျာကတ ဖြစ်ကုန်သော နာမ်ဣန္ဒြေပစ္စည်းတရားတို့သည် ယှဥ်ဖက် သမ္ပယုတ် နာမ်ခန္ဓာတို့အားလည်းကောင်း၊ ကဋတ္တာရုပ်တို့အားလည်းကောင်း သဟဇာတိန္ဒြိယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။
名根缘法以根缘力资助相应法和由它们所生的色法时，后者不只包括心生色，也应包括所作色，即结生业生色。在《发趣论·问分》中，世尊如此开示：八、结生刹那作为异熟无记的诸名根缘法，以俱生根缘力资助相应名蕴及所作色。
(ပဋ္ဌာန-၁-၁၅၇။)
（《发趣论》1-157。）
ဣတ္ထိန္ဒြေ ပုရိသိန္ဒြေ
女根与男根
ဣတ္ထိန္ဒြေ (= ဣတ္ထိဘာဝရုပ်)ရှိရာ အမျိုးသမီးတို့၏ သန္တာန်၌ သေးသွယ်သော လက်ခြေစသော လိင်္ဂ၊ ပြုံးဟန် ရယ်ဟန်စသော နိမိတ္တ၊ အမျိုးသမီးငယ်တို့၏ ဗန်းငယ် စကောငယ်တို့ဖြင့် ကစားနည်းစသော ကုတ္တ၊ အမျိုးသမီးတို့၏ သွားလာပုံ အမူအရာစသော အာကပ္ပတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ပုရိသိန္ဒြေ (= ပုရိသဘာဝရုပ်)ရှိရာ အမျိုးသားတို့၏ သန္တာန်၌ ကြီးမားသော လက်ခြေစသော လိင်္ဂ၊ ပြုံးဟန် ရယ်ဟန်စသော နိမိတ္တ၊ အမျိုးသားတို့၏ ကစားနည်းစသော ကုတ္တ၊ အမျိုးသားတို့၏ သွားလာပုံ အမူအရာစသော အာကပ္ပတို့ ဖြစ်ကြသည်။
在具有女根——即女性性根色——的女性相续中，会出现手足纤细等形相、微笑与笑声等标相、女孩使用小簸箕等玩具的活动方式，以及女性的行走姿态等仪态。在具有男根——即男性性根色——的男性相续中，则会出现手足粗大等形相、微笑与笑声等标相、男性的活动方式及行走姿态等仪态。
ဣတ္ထိန္ဒြေ ပုရိသိန္ဒြေတို့သည် ဣတ္ထိလိင်္ဂ ပုရိသလိင်္ဂ၊ ဣတ္ထိနိမိတ္တ၊ ပုရိသနိမိတ္တ၊ ဣတ္ထိကုတ္တ ပုရိသကုတ္တ၊ ဣတ္ထိအာကပ္ပ ပုရိသအာကပ္ပတို့၏ မျိုးစေ့တို့ ဖြစ်ကြကုန်သည်ကား မှန်၏၊ သို့သော်လည်း ကလလရေကြည်
女根与男根确实分别是女性与男性的形相、标相、活动方式及仪态的种子。然而，在胚胎最初的羯罗蓝清液——
原书第 411 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) အမြှုပ်စသည်တို့ ဖြစ်ရာအခါ၌ ထိုဣတ္ထိန္ဒြေ ပုရိသိန္ဒြေတို့ ထင်ရှားရှိကြကုန်သော်လည်း ဣတ္ထိလိင်္ဂ ပုရိသလိင်္ဂ ဣတ္ထိနိမိတ္တ၊ ပုရိသနိမိတ္တ စသည်တို့၏ ထင်ရှားမရှိခြင်းကြောင့် ထိုဣတ္ထိန္ဒြေ ပုရိသိန္ဒြေတို့သည် ထိုဣတ္ထိလိင်္ဂ ပုရိသလိင်္ဂစသည်တို့၏ အပေါ်၌ ဣန္ဒြိယပစ္စယသတ္တိကို မဖြန့်နိုင်ကုန်။ ဣတ္ထိလိင်္ဂ ပုရိသလိင်္ဂ စသည်တို့မှ တစ်ပါး တစ်ခြားသော ကလာပ်တူ ကမ္မဇရုပ်တို့၏ အပေါ်၌ ဣန္ဒြိယပစ္စည်း အဖြစ်ကိုလည်း မဖြန့်နိုင်ကြကုန်။
——阿浮陀等阶段，女根或男根虽然已经现前，女性或男性的形相、标相等却尚未显现，所以女根与男根不能对这些尚未显现的形相、标相等发挥根缘力；它们同样也不能对同一色聚中、不同于这些形相等的其他业生色发挥根缘作用。
မှန်သည် ဣန္ဒြိယပစ္စည်းမည်သည် မိမိထင်ရှားရှိဆဲ ခဏ၌ အသီးအသီး မခွဲခြားအပ် မခွဲခြားနိုင်ကုန်သော ခွဲခြား၍ မဖြစ်ကြသဖြင့် ခွဲခြား၍ မရကောင်းကုန်သော (= ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ် အလိုက်သာ ခွဲခြား၍ မရကောင်းကုန်သော၊ သို့သော် ဉာဏ်ဖြင့်ကား တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ သိနိုင်ကုန်သော) ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ အပေါ်၌ ဣန္ဒြိယပစ္စည်း၏အဖြစ်ကို မဖြန့်နိုင်သည် မည်သည် မရှိစကောင်းပေ။ ထိုကြောင့် ထိုဣတ္ထိန္ဒြေ ပုရိသိန္ဒြေတို့သည် ဣန္ဒြိယပစ္စည်းတရားတို့ မဖြစ်ကြကုန်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၈။) ထိုသို့ ဣတ္ထိန္ဒြေ ပုရိသိန္ဒြေတို့သည် ဣန္ဒြိယပစ္စည်း မဖြစ်ပါကုန်သော်လည်း ဤဣတ္ထိန္ဒြေပုရိသိန္ဒြေတို့သည် အကြင် ဣတ္ထိလိင်္ဂ ပုရိသလိင်္ဂစသည်တို့၏ မျိုးစေ့တို့ကား ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုဣတ္ထိလိင်္ဂ ပုရိသလိင်္ဂစသည်တို့၏ ထို ဣတ္ထိန္ဒြေ ပုရိသိန္ဒြေတို့သည် သုတ္တန္တိကပရိယာယ = သုတ္တန်၌လာသော ဒေသနာနည်းအားဖြင့် ပကတိ
原因是：任何根缘法，在自己现前存在的生、住、灭三小刹那中，对于与自己不可分离、只能按色聚或名聚而不可拆开的色法或名法——虽然智慧仍能逐一辨识——，不可能完全不发挥根缘作用。既然女根与男根不能如此普遍发挥根缘力，它们便不属于这里的根缘法。（《阿毗达磨义注》3-378。）不过，女根与男根虽然不成为根缘法，却是女性或男性的形相、标相、活动方式与仪态等的种子；依经教的开示方式，它们对于这些性别表现，可以成为自然——
အားကြီးသော မှီရာဟူသော ပကတူပနိဿယပစ္စည်း၏ အဖြစ်သို့ကား ကပ်ရောက်ကြကုန်၏။ ထိုကြောင့် ဣန္ဒြိယ ပစ္စည်းတရားသည် အမျှ (၂ဝ)သော ဣန္ဒြေတို့၏ အစွမ်းဖြင့် တည်သည်ဟု သိရှိပါလေ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၈။) နာမ်ရုပ်က နာမ်ရုပ်အား ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်းတည်း။
——亲依止缘，即强有力的依处。因此，应知根缘法只由上述二十根成立。（《阿毗达磨义注》3-378。）这是名色法资助名色法的缘。
ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် နှစ်မျိုးလုံးတို့သည် ပစ္စုပ္ပန်တရားတို့သာတည်း။
缘法与缘所生法两者都只是现在法。
စျာနပစ္စည်း
禅缘
စျာနန္တိ ဒုဝိဓံ စျာနံ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနံ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနန္တိ။ တတ္ထ အဋ္ဌသမာပတ္တိယော ပထဝိကသိဏာဒိ- အာရမ္မဏံ ဥပနိဇ္ဈာယန္တီတိ ''အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာန''န္တိ သင်္ချံ ဂတာ။ ဝိပဿနာ မဂ္ဂဖလာနိ ပန လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ နာမ။ တတ္ထ ဝိပဿနာ အနိစ္စာဒိလက္ခဏဿ ဥပနိဇ္ဈာနတော လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ။ ဝိပဿနာယ ကတကိစ္စဿ မဂ္ဂေန ဣဇ္ဈနတော မဂ္ဂေါ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ။ ဖလံ ပန နိရောဓသစ္စံ တထလက္ခဏံ ဥပနိဇ္ဈာယတီတိ လက္ခဏူပ- နိဇ္ဈာနံ နာမ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၂၁၁။) စျာန် ---- ဟူသည် အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနစျာန် လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနစျာန်ဟု စျာန် (၂)မျိုး ရှိ၏။ ထို (၂)မျိုးတို့တွင် သမာပတ် (၈)ပါးတို့ကို ပထဝီကသိုဏ်းစသော သမထနိမိတ်အာရုံကို ကပ်၍ စိုက်စိုက်စူးစူး ရှုတတ်ကုန်သော- ကြောင့် အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနစျာန်ဟူ၍ ခေါ်၏။ ဝိပဿနာဉာဏ် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်တို့သည် လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနစျာန် မည်၏။ ထိုတွင် ဝိပဿနာဉာဏ်သည် သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စစသော လက္ခဏာကို ကပ်၍ စူးစူးစိုက်စိုက်
巴利原文（缅文转写）：“စျာနန္တိ ဒုဝိဓံ စျာနံ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနံ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနန္တိ။ တတ္ထ အဋ္ဌသမာပတ္တိယော ပထဝိကသိဏာဒိ- အာရမ္မဏံ ဥပနိဇ္ဈာယန္တီတိ ''အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာန''န္တိ သင်္ချံ ဂတာ။ ဝိပဿနာ မဂ္ဂဖလာနိ ပန လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ နာမ။ တတ္ထ ဝိပဿနာ အနိစ္စာဒိလက္ခဏဿ ဥပနိဇ္ဈာနတော လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ။ ဝိပဿနာယ ကတကိစ္စဿ မဂ္ဂေန ဣဇ္ဈနတော မဂ္ဂေါ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ။ ဖလံ ပန နိရောဓသစ္စံ တထလက္ခဏံ ဥပနိဇ္ဈာယတီတိ လက္ခဏူပ- နိဇ္ဈာနံ နာမ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၂၁၁။)”
禅有两种：所缘审虑禅（ārammaṇūpanijjhāna）与相审虑禅（lakkhaṇūpanijjhāna）。八等至因为专注、审虑地遍等止禅似相所缘，故称所缘审虑禅。观智、道智与果智则称相审虑禅。其中，观智因为专注、审虑诸行无常等相，所以称为相审虑禅。
ရှုတတ်သောကြောင့် လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနစျာန် မည်၏။ ဝိပဿနာဉာဏ်၏ ပြုသင့်ပြုထိုက်သော သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စစသော လက္ခဏာကို စူးစူးစိုက်စိုက် ရှုခြင်းလုပ်ငန်းကိစ္စ၏ မဂ်ဉာဏ်ကြောင့် ပြီးစီးပြည့်စုံလာရကား မဂ်ဉာဏ်သည် လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနစျာန် မည်၏။ (အရိယမဂ်တရားသည် အသင်္ခတဓာတ် အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်- တရားတော်မြတ်ကြီး၏ အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးမှု သတ္တိအရှိန်အဝါကို ရရှိသဖြင့် သင်္ခါရတရား တို့၏ အနိစ္စစသော လက္ခဏာကို မသိအောင် ဖုံးလွှမ်းထားတတ်သော မောဟကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်လိုက်၏။
道智使观智本应完成的工作——专注、审虑诸行无常等相——达到成就，所以也称为相审虑禅。〔圣道受到无为、寂静的涅槃以所缘缘力资助，因而彻底断除遮蔽诸行无常等相、使人不能如实了知的痴。
မသိမှုကို ပယ်သတ်လိုက်သဖြင့် သိမှုသည် ပြီးစီးပြည့်စုံသွား၏။ ဤသို့ ပြီးစီးပြည့်စုံခြင်းကို ကိစ္စသိဒ္ဓိအားဖြင့် ပြီးစီးပြည့်စုံခြင်းဟု ဆို၏။ ထိုကြောင့် အရိယမဂ်တရားသည် ကိစ္စသိဒ္ဓိအားဖြင့် လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနစျာန် မည်၏- ဟူလိုသည်။) အရိယဖိုလ်တရားသည်ကား နိရောဓသစ္စာအမည်ရသော အသင်္ခတဓာတ် အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်-
痴一经断除，如实了知便告圆满；这种圆满称为“由作用成就”（kicca-siddhi）。因此，圣道是依作用成就而称相审虑禅。〕至于圣果，则因为专注、审虑称为灭谛的无为、寂静涅槃——
原书第 412 页
တရားတော်မြတ်၏ ဟုတ်မှန်တိုင်းသော သန္တိလက္ခဏာကို ကပ်၍ စူးစူးစိုက်စိုက် ရှုတတ်သောကြောင့် လက္ခဏူ- ပနိဇ္ဈာနစျာန် မည်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၂၁၁။) အနိစ္စတာစသော လက္ခဏာ၊ ကသိုဏ်းပညတ်စသော အာရုံကို ကပ်၍ စူးစူးစိုက်စိုက် ရှုတတ်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်ကုန်သော ဒွေပဉ္စဝိညာဏ်တို့၌ ကာယိကသုခဝေဒနာ၊ ကာယိက ဒုက္ခဝေဒနာ နှစ်ပါးအပေါင်းကို ထား၍ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော ကုသိုလ် အကုသိုလ် အဗျာကတ အထူးရှိကုန်သော ဝိတက် ဝိစာရ ပီတိ ဧကဂ္ဂတာ သောမနဿ ဒေါမနဿ ဥပေက္ခာ ဟု ဆိုအပ်ကုန်သော စျာန်အင်္ဂါတို့သည် စျာနပစ္စည်း မည်ကုန်၏။ (ကာယိကသုခဝေဒနာ၊ ကာယိကဒုက္ခဝေဒနာ နှစ်ပါးကား ဧကန် စျာနပစ္စည်း မထိုက်သောကြောင့် သီးသန့်ထုတ်၍ဆိုသည်။) ၁။ စျာနင်္ဂါနိ စျာနသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ စျာနပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၈)။
巴利原文（缅文转写）：“၁။ စျာနင်္ဂါနိ စျာနသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ စျာနပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၈)။”
——之如实寂静相，所以称为相审虑禅。（《阿毗达磨义注》1-211。）除两组五识中的身乐受与身苦受外，一切善、不善、无记中的寻、伺、喜、一境性、悦受、忧受与舍受等禅支，能以专注、审虑无常等相或遍处概念等所缘的方式给予助益，所以称为禅缘。〔身乐受与身苦受确定不能成为禅缘，故特别排除。〕一、诸禅支以禅缘力资助禅那相应法及由它们所生的色法。（《发趣论》1-8。）
၂။ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတာနိ စျာနင်္ဂါနိ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ စျာနပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၁၅၈။) ၁။ စျာနင်တရားတို့သည် မိမိတို့နှင့် ယှဥ်ဖက် စျာနသမ္ပယုတ်တရားတို့အားလည်းကောင်း၊ တံသမုဋ္ဌာန- ရုပ်တို့အားလည်းကောင်း စျာနပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ (တံသမုဋ္ဌာနရုပ် = စိတ္တဇရုပ် ပဋိသန္ဓေ- ကမ္မဇရုပ်တည်း။) ၂။ ပဋိသန္ဓေခဏ၌ ဝိပါက်အဗျာကတ ဖြစ်ကုန်သော စျာနင်တို့သည် မိမိတို့နှင့် ယှဥ်ဖက် သမ္ပယုတ်နာမ်ခန္ဓာ- တို့အားလည်းကောင်း၊ ကဋတ္တာရုပ်တို့အားလည်းကောင်း စျာနပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။
巴利原文（缅文转写）：“၂။ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတာနိ စျာနင်္ဂါနိ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ စျာနပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၁၅၈။)”
二、结生刹那的异熟无记禅支，以禅缘力资助相应诸蕴及所作色。（《发趣论》1-158。）换言之：一、诸禅支以禅缘力资助与自己相应的禅那法及由它们所生的色法；这里“由它们所生的色法”包括心生色与结生业生色。二、结生刹那的异熟无记禅支，以禅缘力资助与自己相应的名蕴及所作色。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅ဝ။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇ဝ-၁၇၁။)
（《阿毗达磨义注》3-350；《清净之道》2-170—171。）
စျာန်အင်္ဂါ (၇)ပါး၊ တရားကိုယ်အားဖြင့် ဝိတက် ဝိစာရ ပီတိ ဝေဒနာ ဧကဂ္ဂတာဟု (၅)ပါးကား ပစ္စည်းတရား တည်း။ ဒွေပဉ္စဝိညာဏ် (၁ဝ)ကြဥ်သော စိတ် (၇၉)၊ စေတသိက် (၅၂) စိတ္တဇရုပ် ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ်ကား ပစ္စယုပ္ပန်တရားစုတည်း။
缘法是七禅支；依法体归并，则为寻、伺、喜、受与一境性五法。缘所生法是除两组五识十心以外的七十九心、五十二心所、心生色及结生业生色。
ဒွေပဉ္စဝိညာဏ်
两组五识
ဒွေပဉ္စဝိညာဏ်အပေါင်းတို့၏ ရူပါရုံစသည့် သက်ဆိုင်ရာ အာရုံပေါ်သို့ ရှေးရှု ကျခြင်းသဘောမျှ ရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ထိုပဉ္စဝိညာဏကာယတို့၌ ထင်ရှားရှိသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော ဥပေက္ခာ-သုခ- ဒုက္ခဝေဒနာတို့ကို အနိစ္စတာစသော လက္ခဏာနှင့် ကသိုဏ်းပညတ်စသော အာရုံကို ကပ်၍ စူးစူးစိုက်စိုက် ရှုတတ်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော အခြင်းအရာ၏ မရှိခြင်းကြောင့် စျာန်အင်္ဂါတို့ဟူ၍ ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၌ ထုတ်ပြတော်မမူအပ်ကုန်၊ တစ်ဖန် ထိုပဉ္စဝိညာဏကာယတို့၌ စျာန်အင်္ဂါ၏ ပြတ်ပြီးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဒွေပဉ္စဝိညာဏ်မှ ကြွင်းသော အဟိတ်စိတ်တို့၌လည်း စျာန်အင်္ဂါကို ထုတ်ပြတော်မမူဟူ၍သာ မှတ်ပါ။
两组五识只是趋向色所缘等各自所缘而已；其中现起的舍受、乐受与苦受，并不具有专注、审虑无常等相或遍处概念等所缘的作用方式，因此《法集论》没有把它们列为禅支。又因为在这两组五识中禅支的资格已经被否定，所以也应理解：除两组五识以外的其余无因心中，义注同样没有列出禅支。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၉။)
（《阿毗达磨义注》3-379。）
ဤအဋ္ဌကထာအဖွင့်အရ -- အဟိတ်စိတ်၌ ရှိသော စျာန်အင်္ဂါတရားတို့သည် စျာနပစ္စည်းမဖြစ်ဟု မှတ်ပါ။
依这段义注的解释，应知无因心中的禅支不能成为禅缘法。
သို့သော် ဤဖွင့်ဆိုချက်နှင့် ပတ်သက်၍ (မူလဋီ-၃-၁၇၄၊ မဟာဋီ-၂-၂၈၃-၂၈၄။)တို့၌ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဝေဖန်ဆန်းစစ်ထားပေသည်။ လိုရင်းမှာ ဤသို့ဖြစ်၏ ----
不过，《根本复注》3-174与《大复注》2-283—284对此作了广泛辨析；要义如下：
原书第 413 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) တေန သဝိတက္ကာဟေတုကစိတ္တေသု စျာနပစ္စယဿ သမ္ဘဝေါ အနုညာတော ဟောတိ။
巴利原文（缅文转写）：“တေန သဝိတက္ကာဟေတုကစိတ္တေသု စျာနပစ္စယဿ သမ္ဘဝေါ အနုညာတော ဟောတိ။”
与寻相应的无因心中，禅缘应当可以成立。
(မဟာဋီ-၂-၂၈၄။)
（《大复注》2-284。）
= ဝိတက်နှင့် ယှဥ်သော အဟိတ်စိတ်တို့၌ ရှိသော စျာန်အင်္ဂါတို့သည် စျာနပစ္စည်းတရား ဖြစ်သင့်သော ဟူ၏။
也就是说，与寻相应的无因心中所具禅支，应当能够成为禅缘法。
နာမ်က နာမ်ရုပ်အား ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်းတည်း။
这是名法资助名法与色法的缘。
ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် နှစ်မျိုးလုံးတို့သည် ပစ္စုပ္ပန်တရားတို့သာတည်း။
缘法与缘所生法两者都只是现在法。
မဂ္ဂပစ္စည်း
道缘
အမှတ်မထား တစ်ပါးပါးသော ဒုဂ္ဂတိ သုဂတိမှလည်း၊ တစ်နည်း အမှတ်မထား တစ်ပါးပါးသော သံကိလေသ (= စိတ်အစဥ်ကို ညစ်နွမ်းစေကြောင်းတရား)၊ ဝေါဒါန (= စိတ်အစဥ်ကို ဖြူစင်စေကြောင်း တရား)မှလည်း၊ တစ်နည်း သမ္မာအယူ မိစ္ဆာအယူမှလည်း ထွက်မြောက်ကြောင်း၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်ကုန်သော ကုသိုလ်စသည်အပြား ရှိကုန်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပ သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တ သမ္မာအာဇီဝ သမ္မာဝါယာမ သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ မိစ္ဆာဝါယာမ မိစ္ဆာသမာဓိ ---- ဟူသော (၁၂)ပါးကုန်သော မဂ္ဂင်တို့သည် မဂ္ဂပစ္စည်း မည်၏။
十二道支能以作为道路的方式给予助益，使诸法从某一种恶趣或善趣、染污或清净、正见或邪见中趋出；它们是：正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定，以及邪见、邪思惟、邪精进、邪定。善等各类法中所含的这十二道支，称为道缘。
၁။ မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၈။) ၂။ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတာနိ မဂ္ဂင်္ဂါနိ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၁၅၈။) ၁။ မဂ္ဂင်တရားကိုယ် (၁၂)ပါးတို့သည် မိမိ မဂ္ဂင်နှင့် ယှဥ်ကုန်သော သမ္ပယုတ်နာမ်ခန္ဓာတို့အားလည်းကောင်း၊ တံသမုဋ္ဌာနရုပ် (= သဟိတ် စိတ္တဇရုပ်၊ သဟိတ် ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ်)တို့အားလည်းကောင်း မဂ္ဂပစ္စယ သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ (ပဋ္ဌာန-၁-၈။) ၂။ ပဋိသန္ဓေခဏ၌ ဝိပါက်အဗျာကတဖြစ်ကုန်သော မဂ္ဂင်တို့သည် သမ္ပယုတ် နာမ်ခန္ဓာတို့အားလည်းကောင်း၊ ကဋတ္တာရုပ် (= ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ်)တို့အားလည်းကောင်း မဂ္ဂပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။
巴利原文（缅文转写）：“၁။ မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၈။) ၂။ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတာနိ မဂ္ဂင်္ဂါနိ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၁၅၈။)”
一、诸道支以道缘力资助道相应法及由它们所生的色法。（《发趣论》1-8。）二、结生刹那的异熟无记道支，以道缘力资助相应诸蕴及所作色。（《发趣论》1-158。）换言之：一、十二道支以道缘力资助与自己相应的名蕴，以及由它们所生的色法——即有因心生色与有因结生业生色。二、结生刹那的异熟无记道支，以道缘力资助相应名蕴及所作色——即结生业生色。
(ပဋ္ဌာန-၁-၁၅၈။)
（《发趣论》1-158。）
ဧတေ ပန ဒွေပိ စျာနမဂ္ဂပစ္စယာ ဒွိပဉ္စဝိညာဏာဟေတုကစိတ္တေသု န လဗ္ဘန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။
巴利原文（缅文转写）：“ဧတေ ပန ဒွေပိ စျာနမဂ္ဂပစ္စယာ ဒွိပဉ္စဝိညာဏာဟေတုကစိတ္တေသု န လဗ္ဘန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။”
应知禅缘与道缘这两种缘，不能分别在两组五识与无因心中获得。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၁။)
（《清净之道》2-171。）
န ဧတေ ပန ဒွေပိ စျာနမဂ္ဂပစ္စယာ ယထာသင်္ချံ ဒွိပဉ္စဝိညာဏာဟေတုကစိတ္တေသု လဗ္ဘန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။
巴利原文（缅文转写）：“န ဧတေ ပန ဒွေပိ စျာနမဂ္ဂပစ္စယာ ယထာသင်္ချံ ဒွိပဉ္စဝိညာဏာဟေတုကစိတ္တေသု လဗ္ဘန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။”
应知禅缘与道缘这两种缘，依其次第不能在两组五识与无因心中获得。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၁။)
（《阿毗达磨义注》3-351。）
= ဤ စျာနပစ္စည်းကို ဒွိပဉ္စဝိညာဏ်တို့၌ မရအပ်ကုန်။ ဤမဂ္ဂပစ္စည်းကို အဟိတ်စိတ်တို့၌ မရအပ်ကုန်ဟု သိရှိပါလေ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၁။) မဂ္ဂဿ ပန ဟေတုပစ္ဆိမကတ္တာ အဟေတုကစိတ္တေသု မဂ္ဂင်္ဂါနိ န ဥဒ္ဓဋာနိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈ဝ။) = ဟိတ်မယှဥ်လျှင် မဂ္ဂပစ္စည်း မတပ်သောကြောင့် မဂ္ဂပစ္စည်းသည် ဟေတုပစ္ဆိမက = ဟိတ်ဟူသော နောက်ဆုံးရှိသော ပစ္စည်းတရားဖြစ်၏။ ထိုသို့လျှင် မဂ္ဂပစ္စည်း၏ ဟိတ်ဟူသော နောက်ဆုံးရှိသည့် ပစ္စည်း တရား၏ အဖြစ်ကြောင့် အဟိတ်စိတ်တို့၌ မဂ္ဂင်တို့ကို မထုတ်ဆောင်အပ်ကုန်။ (အဟိတ်စိတ်တို့၌ ယှဥ်ကုန်သော မဂ္ဂင်တရားကိုယ်တို့သည် မဂ္ဂပစ္စည်းမထိုက်ကုန်ဟု ဆိုလိုသည်။)
巴利原文（缅文转写）：“မဂ္ဂဿ ပန ဟေတုပစ္ဆိမကတ္တာ အဟေတုကစိတ္တေသု မဂ္ဂင်္ဂါနိ န ဥဒ္ဓဋာနိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈ဝ။)”
也就是说，禅缘不能在两组五识中获得，道缘不能在无因心中获得。（《阿毗达磨义注》3-351。）义注又说：“道以因为最末端；因此无因心中不列道支。”（《阿毗达磨义注》3-380。）这是说，道缘必须与因相应；道缘属于最下限仍须有因的缘法，所以无因心中的道支不具成为道缘法的资格。
原书第 414 页
ဤစျာနပစ္စည်း မဂ္ဂပစ္စည်း နှစ်မျိုးလုံးတို့၌ တံသမုဋ္ဌာနရုပ်အရ စိတ္တဇရုပ်သာမက ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ် တို့ကိုပါ သိမ်းကျုံးရေတွက်ပါ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၇၉-၃၈ဝ။) ပစ္စည်းတရားကား မဂ္ဂင် (၁၂)ပါးတည်း။ သဘောတူရာပေါင်း၍ တရားကိုယ်အားဖြင့် ရေတွက်သော် မဂ္ဂင်တရားကိုယ် (၉)ပါးတည်း။ ပစ္စယုပ္ပန်တရားကား သဟိတ်စိတ် (၇၁)၊ စေတသိက် (၅၂)၊ သဟိတ်စိတ္တဇရုပ် သဟိတ်ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ်တည်း။ ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် နှစ်မျိုးလုံးသည် ပစ္စုပ္ပန်တရားချည်းသာတည်း။ နာမ်က နာမ်ရုပ်အား ကျေးဇူးပြုသောပစ္စည်းတည်း။
禅缘与道缘两者所说“由它们所生的色法”，都不只包括心生色，也包括结生业生色。（《阿毗达磨义注》3-379—380。）道缘的缘法是十二道支；依相同法体归并，则为九法。缘所生法是七十一有因心、五十二心所、有因心生色与有因结生业生色。缘法与缘所生法都只是现在法。这是名法资助名法与色法的缘。
သမ္ပယုတ္တပစ္စည်း
相应缘
၁။ တူသော မှီရာဝတ္ထုရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်၊ (ပဉ္စဝေါကာရဘုံကို ရည်သည်။) ၂။ တူသော အာရုံရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်၊ ၃။ တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်၊ ၄။ တူသော ချုပ်ခြင်းရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်ဟု ဆိုအပ်သော ဤသို့သော အညီအမျှ တူသော မှီရာရှိကုန်သည်၏အဖြစ် အစရှိသော အပြားတို့ဖြင့် ယှဥ်ကုန်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်ကုန်သော နာမ်တရားတို့သည် သမ္ပယုတ္တပစ္စည်း မည်၏။
诸名法具足下列相应关系：一、同一依处〔就五蕴有而言〕；二、同一所缘；三、同时生起；四、同时灭去。它们以这种在同一依处等方面彼此结合、相应的方式给予助益，所以称为相应缘。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၁။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၁။)
（《阿毗达磨义注》3-351；《清净之道》2-171。）
စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ သမ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၈။) = နာမ်ခန္ဓာ (၄)ပါးတို့သည် အချင်းချင်း သမ္ပယုတ္တပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ (ပဋ္ဌာန-၁-၈။) ၁။ နာမ်ခန္ဓာ (၁)ပါးသည် နာမ်ခန္ဓာ (၃)ပါးတို့အား၊ ၂။ နာမ်ခန္ဓာ (၃)ပါးတို့သည် နာမ်ခန္ဓာ (၁)ပါးအား၊ ၃။ နာမ်ခန္ဓာ (၂)ပါးတို့သည် နာမ်ခန္ဓာ (၂)ပါးတို့အား ကျေးဇူးပြု၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၁။) ဧကဝတ္ထုကဧကာရမ္မဏဧကုပ္ပါဒေကနိရောဓသင်္ခါတေန သမ္ပယုတ္တဘာဝေန ဥပကာရကာ အရူပဓမ္မာ သမ္ပယုတ္တပစ္စယော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၁။) ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာ၌ သမ္ပယုတ္တလက္ခဏာ (၄)ပါးကို စဥ်ပုံသည် အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ အမည်ရသော သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းဝယ် စေတသိက်ပိုင်း၌ စဥ်ထားပုံနှင့် မတူပေ။ သို့အတွက် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မဟာဋီကာ (၂-၂၈၄-၂၈၅၊၊)၌ ဖွင့်ဆိုထားပုံကို မှတ်သားသင့်ပေသည်။
巴利原文（缅文转写）：“စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ သမ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၈။)”
巴利原文（缅文转写）：“ဧကဝတ္ထုကဧကာရမ္မဏဧကုပ္ပါဒေကနိရောဓသင်္ခါတေန သမ္ပယုတ္တဘာဝေန ဥပကာရကာ အရူပဓမ္မာ သမ္ပယုတ္တပစ္စယော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၁။)”
四个非色蕴以相应缘力相互资助。（《发趣论》1-8。）即：一、一个名蕴资助其余三个名蕴；二、三个名蕴资助其余一个名蕴；三、两个名蕴资助其余两个名蕴。（《阿毗达磨义注》3-381。）义注说：“非色法以同一依处、同一所缘、同时生起、同时灭去所构成的相应状态给予助益，称为相应缘。”（《阿毗达磨义注》3-351。）这里四种相应特相的排列次序，与《阿毗达磨概要》心所部分的次序不同，故应留意《清净之道大复注》2-284—285的解释。
အညီအညွတ် ကောင်းစွာ အတူတကွ အပြားတို့ဖြင့် ယှဥ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် တစ်ခုတည်း၏ အဖြစ်သို့ ရောက်သကဲ့သို့ ကျေးဇူးပြုတတ်သည်၏ အဖြစ်သည် သမ္ပယုတ္တပစ္စည်းအဖြစ် မည်၏။ အပြားတို့ဖြင့် ထိုယှဥ်သည်၏ အဖြစ်သည် အဘယ်ပါနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် ဧကဝတ္ထုက - ဧကာရမ္မဏ - ဧကုပ္ပါဒ - ဧကနိရောဓ သင်္ခါတေန ---- ဟု အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုသည်။
诸名法协调、和合，在多方面彼此结合，仿佛成为一体，并以此给予助益，这就是相应缘。为了说明所谓“多方面结合”究竟是什么，义注解释为：同一依处、同一所缘、同时生起、同时灭去。
၁။ ဧကဝတ္ထုက = တူသော မှီရာဝတ္ထု ရှိခြင်း၊ ၂။ ဧကာရမ္မဏ = တူသော အာရုံ ရှိခြင်း၊ ၃။ ဧကုပ္ပါဒ = တူသော ဖြစ်ခြင်း ရှိခြင်း = အဖြစ်တူခြင်း၊ ၄။ ဧကနိရောဓ = တူသော ချုပ်ခြင်း ရှိခြင်း = အချုပ်တူခြင်း၊
一、同一依处；二、同一所缘；三、同时生起；四、同时灭去。
原书第 415 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ဤသို့လျှင် သမ္ပယုတ္တလက္ခဏာ (၄)ပါးရှိ၏။ သမ္ပယုတ္တ = ယှဥ်ပုံနှင့် ပက်သက်၍ မဟာဋီကာဆရာတော် ကိုယ်တိုင် အနုဋီကာတွင် (အနုဋီ-၃-၂၃၇။) ဤသို့ ဖွင့်ဆို ရှင်းလင်းထား၏ ---- မြင်းကယှဥ်အပ်သော (= မြင်းကပ်ယှဥ်အပ်သော) ရထားဟူရာ၌ မြင်းနှင့် ရထားသည် ရောနှောသော အားဖြင့် ယှဥ်ခြင်းမဟုတ်၊ မြင်းနှင့် ရထားတို့ ပူးကပ်ယှဥ်ရုံသာ ဖြစ်၏။ စိတ်နှင့် စေတသိက်တို့ ယှဥ်ရာ၌ကား စတုမဓုကျိုရာဝယ် ထောပတ် ဆီ ပျားရည် တင်လဲတို့သည် ယှဥ်ရုံမျှမက ခွဲ၍မရအောင် ရောနှောကြသကဲ့သို့ စိတ်နှင့် စေတသိက်တို့သည်လည်း ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာ အသီးအသီးရှိကြ၍ သဘောချင်း မတူဘဲလျက် ခွဲဖို့မလွယ်အောင် ရောနှောမိကြသည်ကိုပင် သမ္ပယုတ္တ = ယှဥ်သည်ဟု ဆိုရသည်။ ယင်းယှဥ်မှုဟူသည် သမနေအောင် ရောနှောကြခြင်းပင် ဖြစ်၏။ ထိုသို့ သမအောင် ရောနှောမိခြင်းဟူသည်လည်း စိတ် (၁)ခု၌
这就是相应的四种特相。关于“相应”这种结合方式，《大复注》的作者又在《随复注》3-237解释说：所谓“马所驾的车”，马与车只是彼此连结，并非混合；心与心所的结合则不同，犹如炼制四甜品时酥油、油、蜂蜜与糖混合到不可分离，心与心所虽各有自己的自性相、性质各异，却相融得难以分开，所以称为相应。所谓相应，就是如此均匀和合。即使在一个心中——
အနည်းဆုံး စေတသိက် (၇)ပါး ယှဥ်သောကြောင့် တရားကိုယ်သဘောအားဖြင့် များနေပါကုန်သော်လည်း ထိုစိတ် စေတသိက်တို့၏ တစ်ခုတည်း၏အဖြစ်သို့ ရောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းပင်တည်း။ ဤသို့ တစ်ခုတည်းအဖြစ်သို့ ရောက်သကဲ့သို့ ကျေးဇူးပြုနိုင်ပုံကိုလည်း များစွာကုန်သော ထိုစိတ်စေတသိက်တို့၏ တစ်ခုစီ မခွဲဘဲ ပေါင်းစု၍ တစ်ခုတည်း အဖြစ်ဖြင့် ဆိုင်ရာကိစ္စကို ပြုလေ့ရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ညွှန်ပြထိုက်ပေသည်။ (အနုဋီ-၃-၂၃၇။) ဧကာရမ္မဏ ----''တူသော မှီရာဝတ္ထုရုပ်ရှိကုန်သော = ဧကဝတ္ထုကနာမ်တရားတို့သည် သမ္ပယုတ္တ ဖြစ်ကုန်၏'' --- ဟု ဧကဝတ္ထုကလက္ခဏာ (၁)ပါးကိုသာ ဆိုအပ်လျှင် တစ်ခုစီ ခွဲခြား၍ မရကောင်းသော အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်တို့တွင် (= ရုပ်ကလာပ်တစ်ခု၏အတွင်း၌ တည်ရှိကြသော ရုပ်တို့တွင်) မဟာဘုတ် (၁)ပါးသည် ကြွင်းမဟာဘုတ် (၃)ပါးနှင့် ဥပါဒါရုပ်တို့အား စွဲမှီ၍ဖြစ်ရာ နိဿယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏၊ ထိုကြောင့်
——至少相应七个心所，法体众多，心与心所仍仿佛达到一体。它们不分开逐项行动，而是集合为一体、共同完成相应作用，因此能够如此彼此资助。（《随复注》3-237。）“同一所缘”——假如只说“同一依处的名法彼此相应”，有人便可能误以为：在同一不可分离色聚中，一个大种依止其余三大种与所造色而生，并以依止缘力资助它们，所以——
မဟာဘုတ် (၃)ပါးနှင့် ဥပါဒါရုပ်တို့သည် တူသော မှီရာဝတ္ထုရုပ်ရှိသည့် ဧကဝတ္ထုကတရားများ ဖြစ်ကြ၏ဟု ကြံစည်သောသူအား ထိုရုပ်တရားတို့၏ သမ္ပယုတ္တ ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် အဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်း ဖြစ်လေရာသည်။
——其余三大种与所造色也同属一依处，因而这些色法会成为相应缘法与相应缘所生法。
တစ်နည်းဆိုရသော် ---- စက္ခုဝတ္ထုစသော ဥပါဒါရုပ် (= ဝတ္ထုရုပ်)တို့သည် မိမိတို့၏ ကလာပ်တူ မဟာဘုတ် တို့ကို အသီးအသီး မှီ၍ ဖြစ်ကြရကုန်၏။ ထိုကြောင့် ထိုမဟာဘုတ် (၄)ပါးတို့သည် မှီတတ်သော စက္ခုဝတ္ထု စသော ဝတ္ထုရုပ် (၁)ခု ရှိသောကြောင့် ဧကဝတ္ထုကဖြစ်ကုန်၏ဟု ကြံစည်သောသူ၏ သန္တာန်၌ ထိုရုပ်တရားတို့၏ သမ္ပယုတ္တ ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခြင်းသည် ဖြစ်လေရာသည်။ ထိုကြောင့် ထိုရုပ်တရားတို့၏ သမ္ပယုတ္တ ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် အဖြစ်ကို တားမြစ်ခြင်း အကျိုးငှာ ဧကာရမ္မဏဟု လက္ခဏာတစ်ပါးကို ထပ်၍ ပြရလေသည်။ ထိုရုပ်တရားတို့သည် အာရုံကို မယူတတ်သော အနာရမ္မဏတရားတို့သာ ဖြစ်ကြသောကြောင့် ဧကာရမ္မဏ မဖြစ်နိုင်ရကား သမ္ပယုတ်လေလား-ဟု ယုံမှားဖွယ် မရှိပါ ဟူလိုသည်။
换一种说法，眼依处等所造色各自依止同聚四大种而生；若有人由此认为四大种都具有同一个被依止的眼依处等，故也属于同一依处，便会误判这些色法成为相应缘法与缘所生法。为了排除这种误解，还须加上“同一所缘”这一特相。色法是不取所缘的无所缘法，不可能同一所缘，所以不再有把它们误作相应法的疑问。
ဧကုပ္ပါဒ ---- မရဏာသန္နဝီထိသည် ပဉ္စဒွါရဝီထိတို့တွင် တစ်ခုခုသော ဝီထိဖြစ်ခဲ့လျှင် ထိုမရဏာသန္နဝီထိ၌ ပါသော သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း သန္တီရဏစသော ဝီထိစိတ်တို့သည် မှီရာအားဖြင့် စုတိစိတ်မှ ပြန်၍ရေတွက်သော် (၁၇)ချက်- မြောက်သော စိတ်၏ ဥပါဒ်ကာလ၌ နောက်ဆုံးဖြစ်သော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍၊ အာရုံအားဖြင့် ရူပါရုံစသော ပဉ္စာရုံတို့တွင် တစ်ခုခုကိုပင် ထိုက်သလို အာရုံပြုရသောကြောင့် ဧကဝတ္ထုက၊ ဧကာရမ္မဏ ဖြစ်ကြရကား သမ္ပယုတ် ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့လေလောဟု ယုံမှားဖွယ်ရာရှိ၏၊ ထိုကြောင့် ဧကုပ္ပါဒ = အတူမဖြစ်ကြ ကုန်သော ပြိုင်တူ မဥပါဒ်ကြကုန်သော ထိုစိတ်တို့ကို တားမြစ်ခြင်းငှာ ဧကုပ္ပါဒ --- ဟူသော လက္ခဏာကို ပြရ ပြန်သည်။ ထိုစိတ်တို့တွင် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း ဖြစ်ပြီးမှ သန္တီရဏ၊ သန္တီရဏ ဖြစ်ပြီးမှ ဝုဋ္ဌော၊ ဝုဋ္ဌော ဖြစ်ပြီးမှ ဇော၊ -- ဤသို့စသည်ဖြင့် အချိန်ကာလ မတူဘဲ စိတ္တက္ခဏချင်း မတူဘဲ စိတ်တစ်ခုပြီးမှ စိတ်တစ်ခု ဖြစ်ကြရ၏၊ သို့အတွက်
“同时生起”——若临死心路是五门心路之一，其中的领受、推度、确定、速行等路心，从依处方面说，都依止与从死亡心倒数第十七个心的生起刹那同时生起的最后心所依处；从所缘方面说，又都依其所应取色所缘等五所缘之一，因此既同一依处又同一所缘，似乎可能被误作相应缘法与缘所生法。为排除这些并不同时生起的心，须再加上“同时生起”这一特相。它们依次在领受之后生推度、推度之后生确定、确定之后生速行，心刹那各异，一个心灭后另一个才生，所以——
ယင်းစိတ်တို့သည် ဧကဝတ္ထုက၊ ဧကာရမ္မဏဖြစ်သော်လည်း ဧကုပ္ပါဒမဖြစ်၍ စိတ်တစ်ခုနှင့် စိတ်တစ်ခုသည်
——这些心虽同一依处、同一所缘，却并非同时生起，一个心与另一个心不构成——
原书第 416 页
သမ္ပယုတ္တ ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ မဟုတ်ဟူလိုသည်။ (စိတ်တစ်ခုနှင့် စိတ်တစ်ခုသည် သမ္ပယုတ္တ ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် မဟုတ်သော်လည်း ယင်းစိတ်တို့၏ စိတ္တက္ခဏတစ်ခုတစ်ခု၏ အတွင်း၌ တည်ရှိကြသော စိတ်+ စေတသိက် (= နာမ်တရား)တို့ကား အချင်းချင်း အပြန်အလှန် သမ္ပယုတ္တပစ္စည်း သမ္ပယုတ္တပစ္စယုပ္ပန်တရားများ ဖြစ်ကြသည်သာတည်း။) ဧကနိရောဓ --- အချင်းချင်း ချုပ်မှု မတူကြသော တရားများသည်လည်း ဤသို့ လက္ခဏာ (၃)ပါးနှင့် ပြည့်စုံနိုင်ပါကုန်သလော၊ သို့မဟုတ် တူသောချုပ်ခြင်း ရှိပါမှ ဤလက္ခဏာ (၃)ပါးနှင့် ပြည့်စုံနိုင်ပါသလောဟု စိစစ်သောအခါ ''တူသော ချုပ်ခြင်းရှိသောတရားတို့သာ ဤလက္ခဏာ (၃)ပါးနှင့် ပြည့်စုံနိုင်ကြ၏''ဟု ပြခြင်း အကျိုးငှာ ဧကနိရောဓဟူသော လက္ခဏာကို ပြပြန်သည်။
——相应缘法与缘所生法。〔虽然一个心与另一个心不彼此相应，但每一个心刹那内部的心与心所名法，仍相互成为相应缘法与相应缘所生法。〕“同时灭去”——还须考察：灭去时间不同的法能否具足上述三相，抑或只有同时灭去的法才具足。为了显示只有同时灭去的法才能圆满前三相，所以又列出“同时灭去”这一特相。
နောက်တစ်နည်း ဖွင့်ဆိုထားပုံ
另一种解释
တစ်ဖန် ပြောင်းပြန် ပဋိလောမအားဖြင့် ဆိုရသော် ဤသို့တည်း --- တူသော ချုပ်ခြင်းရှိသော ဧကနိရောဓ တရားတို့သည် သမ္ပယုတ္တမည်ကုန်၏ဟု ဆိုအပ်သည်ရှိသော် တစ်ခုတည်းသော ခဏ၌ အတူချုပ်ကြကုန်သော ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ သမ္ပယုတ္တအဖြစ် ရောက်လေရာ၏၊ ထိုကြောင့် ဧကုပ္ပါဒ-ဟူ၍ ဆိုအပ်ပြန်သည်။
也可以逆次解释：若只说同时灭去的法即为相应，那么在同一刹那共同灭去的色法与名法也会被算作相应；因此还须说“同时生起”。
ဤသို့ ဆိုအပ်ပြန်ပါသော်လည်း ရုပ်ကလာပ် တစ်ခုတစ်ခုအတွင်း၌ တည်ရှိကြကုန်သော ခွဲခြား၍ မရ ကောင်းကုန် ခွဲခြား၍ တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ မဖြစ်နိုင်ကြကုန်သော အဝိနိဗ္ဘောဂဖြစ်သည့် ကလာပ်တူရုပ်တရား တို့၏ ဧကုပ္ပါဒ ဧကနိရောဓ အဖြစ် (= ဖြစ်မှု ချုပ်မှု တူမှုသဘော)သည် ထင်ရှားရှိရကား ထိုရုပ်တရားတို့၏လည်း သမ္ပယုတ္တအဖြစ်သည် ရောက်ရှိလေရာ၏၊ ထိုကြောင့် ထိုကလာပ်တူ ရုပ်တရားတို့၏ သမ္ပယုတ္တအဖြစ်ကို တားမြစ်ခြင်း အကျိုးငှာ ဧကာရမ္မဏ သဒ္ဒါကို ထပ်မံ ပြုပေးရပြန်သည်။ အာရုံကို ယူတတ်သော သာရမ္မဏဓမ္မ အမည်ရသည့် နာမ်တရားတို့အတွက်သာ သမ္ပယုတ္တအဖြစ်ကို ဟောတော်မူသည် ဟူလိုသည်။
即使如此，同一色聚内不可分离、不能各自独立成立的诸色法，也明显同时生起、同时灭去，于是又会被算作相应。为了排除同聚诸色，必须再加上“同一所缘”，表明只有能取所缘、称为有所缘法的名法才有相应关系。
အကြင်တရားတို့သည် --- ၁။ ဧကာရမ္မဏ = တူသော အာရုံ ရှိကုန်၏၊ ၂။ ဧကုပ္ပါဒ = တူသော ဖြစ်ခြင်း ရှိကုန်၏၊ ၃။ ဧကနိရောဓ = တူသော ချုပ်ခြင်း ရှိကုန်၏။ --- ထိုတရားတို့သည် သမ္ပယုတ္တမည်ကုန်၏။ ဤနည်းကိုလည်း (ပဉ္စဝေါကာရဘုံဝယ်) တူသော မှီရာဝတ္ထု ရှိသော နာမ်တရားတို့၌သာလျှင် ရအပ်၏၊ ကွဲပြားသော မှီရာဝတ္ထုရှိသော နာမ်တရားတို့၌ မရအပ်ဟု ပြခြင်း အကျိုးငှာ ဧကဝတ္ထုက သဒ္ဒါကို ပြုတော်မူရပြန်သည်။
凡同一所缘、同时生起、同时灭去的法，称为相应。这一说法在五蕴有中又只适用于同一依处的名法，不适用于依处不同的名法；为了显示这一点，仍须加上“同一依处”。
အကြင်တရားတို့သည် တူသောမှီရာ၊ တူသောအာရုံ၊ တူသောဖြစ်ခြင်း၊ တူသောချုပ်ခြင်း ရှိကြကုန်၏၊ ထိုတရားတို့သည် သမ္ပယုတ္တမည်ကုန်၏ - ဟူသော ဤစကားကို ဆိုရာဝယ် တူသော မှီရာဝတ္ထုရုပ်ရှိခြင်းဟူသော စကားသည် ပဉ္စဝေါကာရဘုံကို ငဲ့၍ဆိုသော စကားဖြစ်၏၊ အရူပဘုံ၌ကား မှီရာဝတ္ထုရုပ်သည်ပင် လုံးလုံးမရှိရ- ကား အဘယ်မှာလျှင် ဧကဝတ္ထုက သဒ္ဒါ၏ အကျိုးသက်ရောက်ခွင့် ရှိနိုင်ပါအံ့နည်း၊ မရှိနိုင်သည်သာ ဟူလို။
所以说，凡同一依处、同一所缘、同时生起、同时灭去的法，称为相应。这里“同一依处”是就五蕴有而说；无色有中根本没有色依处，自然无从应用“同一依处”这一条件。
(မဟာဋီ-၂-၂၈၄-၂၈၅။)
（《大复注》2-284—285。）
ဤသမ္ပယုတ္တပစ္စည်းသည်လည်း နာမ်က နာမ်အား ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်းသာဖြစ်၏။ ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် နှစ်မျိုးလုံးသည် ခဏတ္တယသို့ရောက်ဆဲ ပစ္စုပ္ပန်တရားစုများသာ ဖြစ်သည်။
相应缘只是名法资助名法的缘。缘法与缘所生法都只是正处生、住、灭三小刹那的现在法。
原书第 417 页
ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း
不相应缘
တူသောမှီရာဝတ္ထုရုပ် ရှိခြင်း၊ တူသောအာရုံ ရှိခြင်း၊ တူသောဖြစ်ခြင်း ရှိခြင်း၊ တူသောချုပ်ခြင်း ရှိခြင်း - ဟူသော သဘောလက္ခဏာ (၄)ချက်သို့ မကပ်ရောက်ခြင်းအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်ကုန်သော --- ၁။ ရုပ်တရားတို့သည် နာမ်တရားတို့အား၊ ၂။ နာမ်တရားတို့သည်လည်း ရုပ်တရားတို့အား၊ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ ထိုဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်းသည် --- ၁။ သဟဇာတဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း၊ ၂။ ပစ္ဆာဇာတဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း၊ ၃။ ပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်းဟု (၃)မျိုး ရှိ၏။
色法与名法彼此不具同一依处、同一所缘、同时生起、同时灭去这四种相应特相，却仍能相互资助：一、色法资助名法；二、名法资助色法。这种不相应缘有三类：一、俱生不相应缘；二、后生不相应缘；三、前生不相应缘。
ရူပံ နာမဿ = ရုပ်က နာမ်အား ကျေးဇူးပြုပုံ
色法资助名法
ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၈။) ၁။ ပဉ္စဝေါကာရ ပဋိသန္ဓေနှင့် အတူဥပါဒ်သော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်စ္စည်းတရားသည် ပဉ္စဝေါကာရ ပဋိသန္ဓေ နာမက္ခန္ဓာ ပစ္စယုပ္ပန်တရားစုအား သဟဇာတဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။
巴利原文（缅文转写）：“ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၈။)”
色法以不相应缘力资助非色法。（《发趣论》1-8。）一、在五蕴有的结生刹那，与结生名蕴同时生起的心所依处色是缘法，以俱生不相应缘力资助五蕴有的结生四名蕴。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၁။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၁။)
（《阿毗达磨义注》3-351；《清净之道》2-171。）
၂။ မဇ္ဈိမာယုကဖြစ်၍ အတီတဘဝင်နှင့် ဥပါဒ်ချင်း ပြိုင်၍ ဖြစ်သော --- (က) စက္ခုဝတ္ထုသည် စက္ခုဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုအား၊ ( ခ ) သောတဝတ္ထုသည် သောတဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုအား၊ ( ဂ ) ဃာနဝတ္ထုသည် ဃာနဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုအား၊ (ဃ) ဇိဝှါဝတ္ထုသည် ဇိဝှါဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုအား၊ ( င ) ကာယဝတ္ထုသည် ကာယဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုအား၊ ပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။
二、与过去有分同时生起、寿命正处中段的依处色分别给予下列资助：（a）眼依处资助眼识界及其相应法；（b）耳依处资助耳识界及其相应法；（c）鼻依处资助鼻识界及其相应法；（d）舌依处资助舌识界及其相应法；（e）身依处资助身识界及其相应法。以上都以依处前生不相应缘力给予助益。
( စ ) မိမိတို့၏ ရှေးရှေးစိတ်နှင့် အတူဥပါဒ်သော ဟဒယဝတ္ထုသည် အရူပဝိပါက်လေးခုကြဥ်သော
（f）与各自先前心同时生起的心所依处，资助除四种无色界异熟以外的——
မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုအား --- ပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယသတ္တိဖြင့်
——意界、意识界及其相应法，以依处前生不相应缘力——
ကျေးဇူးပြု၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၁။)
——给予助益。（《阿毗达磨义注》3-351。）
နာမံ ရူပဿ = နာမ်က ရုပ်အား ကျေးဇူးပြုပုံ
名法资助色法
အရူပိနော ဓမ္မာ ရူပီနံ ဓမ္မာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၈။) ၁။ ပဉ္စဝေါကာရဘုံ၌ အရူပဝိပါက် (၄)ခု၊ ဒွေပဉ္စဝိညာဏ် (၁ဝ)၊ ရဟန္တာတို့၏ စုတိစိတ်ကြဥ်သော စိတ် (၇၅)ခု၊ စေတသိက် (၅၂)ခု၊ ပဝတ္တိ ပဋိသန္ဓေနာမ်ခန္ဓာ (၄)ပါး ပစ္စည်းတရားတို့သည် မိမိတို့ကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော စိတ္တဇရုပ်နှင့် ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ် ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့အား (= ပဝတ္တိ နာမ်ခန္ဓာတို့က စိတ္တဇရုပ်တို့အား၊ ပဋိသန္ဓေ နာမ်ခန္ဓာတို့က ကမ္မဇရုပ်တို့အား) သဟဇာတဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၁။)
巴利原文（缅文转写）：“အရူပိနော ဓမ္မာ ရူပီနံ ဓမ္မာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၈။)”
非色法以不相应缘力资助色法。（《发趣论》1-8。）一、五蕴有中，除四种无色界异熟、两组五识十心及阿罗汉死亡心以外的七十五心、五十二心所，以及转起与结生时的四名蕴缘法，以俱生不相应缘力资助由自身所生的心生色与结生业生色。也就是说，转起名蕴资助心生色，结生名蕴资助结生业生色。（《阿毗达磨义注》3-351。）
原书第 418 页
၂။ ပဋိသန္ဓေအစရှိသော ရှေးရှေးဖြစ်သော စိတ်နှင့် အတူဥပါဒ်၍ ရုပ်၏ ဌီကာလသို့ရောက်သော (ဧကဇ- ကာယ၊ ဒွိဇကာယ၊) တိဇကာယ စတုဇကာယ ရုပ်တရားအပေါင်းအား ကျေးဇူးပြုတတ်သော ပဉ္စဝေါကာရဘုံ၌ အရူပဝိပါက် (၄)ခုကြဥ်သော ပဋိသန္ဓေနောင် ပထမဘဝင် အစရှိသော နောက်နောက်ဖြစ်သော စိတ် (၈၅)ခု၊ စေတသိက် (၅၂)ခု ဟူသော နာမ်ခန္ဓာလေးပါး ပစ္စည်းတရားသည် --- ပဋိသန္ဓေ အစရှိသော ရှေးရှေးဖြစ်သော စိတ်နှင့် အတူဥပါဒ်၍ ရုပ်၏ ဌီကာလသို့ရောက်သော (ဧကဇကာယ၊ ဒွိဇကာယ) တိဇကာယ၊ စတုဇကာယ ရုပ်တရားအပေါင်းဟူသော ပစ္စယုပ္ပန်တရားအား ပစ္ဆာဇာတဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။
二、在五蕴有中，除四种无色界异熟以外，结生以后从第一有分开始的后后八十五心与五十二心所——即四名蕴缘法——，以后生不相应缘力资助与结生等先前心同时生起、已经进入色法住时的一因、二因、三因或四因所生色身。
ရူပါရုံစသည်တို့သည် ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း မဖြစ်
色所缘等不成为不相应缘
ရုပ်တရားတို့တွင် စက္ခု-သောတ-ဃာန-ဇိဝှါ-ကာယ-ဟဒယ ဟူသော ဝတ္ထုရုပ် (၆)ပါး အဖို့အစု တို့သည်သာလျှင် နာမ်ခန္ဓာတို့အား ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုကြကုန်၏။ ရူပါရုံအစရှိကုန်သော အာရုံရုပ်တရားတို့သည် အာရမ္မဏိက = အာရုံယူတတ်သော နာမ်တရားတို့နှင့် အကယ်၍ကား ဝိပ္ပယုတ္တ တရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ သို့သော် ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်းတရားတို့ကား မဖြစ်ကြကုန်။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ --- သမ္ပယုတ်ဖြစ်မှု၌ ယုံမှားဖွယ်၏ မရှိသောကြောင့် ဟောတော်မမူ။
在诸色法中，只有眼、耳、鼻、舌、身与心所依处这六种依处色，能以不相应缘力资助名蕴。色所缘等所缘色虽然确实与取它们为所缘的名法不相应，却不成为不相应缘法。为什么？因为这里不存在把它们误作相应法的疑问，所以佛陀没有这样开示。
အကျယ် --- အဖြေ --- ။ စက္ခုဝိညာဏ်အစရှိသော နာမ်ခန္ဓာတို့သည် စက္ခုအစရှိကုန်သော မှီရာဝတ္ထုရုပ်- တို့၏အတွင်းမှ ထွက်ပေါ်လာသကဲ့သို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ထိုကြောင့် ဝတ္ထုပုရေဇာတအရာ၌ ယင်းမှီရာဝတ္ထုရုပ်တို့သည် မှီတတ်သော နာမ်တရားတို့နှင့် သမ္ပယုတ်ဖြစ်လေသလော၊ ဝိပ္ပယုတ်ဖြစ်လေသလောဟု ယုံမှားဖွယ်ရှိသောကြောင့် ယင်းဝတ္ထုရုပ်တို့၏ ဝတ္ထုပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း ဖြစ်ကြောင်းကို ဟောတော်မူသည်။ ရူပါရုံစသော အာရုံတရား တို့သည်ကား စက္ခုဝတ္ထုအစရှိသော မှီရာအားဖြင့် = စက္ခုဝတ္ထုစသည့် ရုပ်တရားတို့ကို မှီ၍ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော စက္ခုဝိညာဏ်အစရှိသော နာမ်တရားတို့၏ သိစရာ အာရုံမျှသာ ဖြစ်ကြကုန်၏၊ ထိုကြောင့် ထိုရူပါရုံစသော အာရမ္မဏဓမ္မရုပ်တရားတို့၌ စက္ခုဝိညာဏ်စသော နာမ်တရားတို့နှင့် သမ္ပယောဂအဖြစ် လျဥ်းပါးဖွယ် ယုံမှား ဖွယ်သည် မရှိပေ။ ဤသို့ သမ္ပယောဂအဖြစ် = သမ္ပယုတ္တအဖြစ် လျဥ်းပါးဖွယ် ယုံမှားဖွယ်၏ မရှိသောကြောင့်
详细解释如下。眼识等名蕴仿佛从眼依处等所依色中生起；因此，在依处前生关系中，可能有人疑惑：所依色究竟与依止它的名法相应还是不相应？为了消除这一疑惑，佛陀开示这些依处色成为依处前生不相应缘。至于色所缘等所缘色，只是眼识等名法所识的对象；眼识等名法又依止眼依处等色法而生，所以不会有人怀疑这些所缘色法与名法彼此相应。正因为全无相应的疑惑，
ထိုရူပါရုံစသည့် ရုပ်အာရမ္မဏဓမ္မတို့သည် ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်းတရားတို့ မဖြစ်ကြကုန်။ ဟဒယဝတ္ထုစသည့် ဝတ္ထုရုပ် တို့၌သာလျှင် ဤဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်းဖြစ်မှုကို သိရှိပါလေ။ အောက်ပါ ပဥှာဝါရပါဠိတော်ကို ထောက်ရှုပါ။ --- ဝတ္ထုခန္ဓာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရေဇာတံ စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဿ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတ၊ ဃာန၊ ဇိဝှါ၊ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဿ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဝတ္ထု ဝိပါကာဗျာကတာနံ ကိရိယာဗျာကတာနံ ခန္ဓာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပ ။ ပုရေဇာတံ ဝတ္ထု ကုသလာနံ ခန္ဓာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရေဇာတံ ဝတ္ထု အကုသလာနံ ခန္ဓာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။
巴利原文（缅文转写）：“ဝတ္ထုခန္ဓာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရေဇာတံ စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဿ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ သောတ၊ ဃာန၊ ဇိဝှါ၊ ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဿ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဝတ္ထု ဝိပါကာဗျာကတာနံ ကိရိယာဗျာကတာနံ ခန္ဓာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပ ။ ပုရေဇာတံ ဝတ္ထု ကုသလာနံ ခန္ဓာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပုရေဇာတံ ဝတ္ထု အကုသလာနံ ခန္ဓာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။”
这些色所缘等色法便不成为不相应缘法；应知只有心所依处等依处色具有这种不相应缘关系。可以参照《发趣论·问分》的开示：依处以不相应缘力资助诸蕴；前生的眼处以不相应缘力资助眼识；耳、鼻、舌、身处也分别资助相应之识；依处资助异熟无记蕴与唯作无记蕴，乃至前生依处资助善蕴与不善蕴。
(ပဋ္ဌာန-၁-၁၅၉-၁၆ဝ။) (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၁-၃၈၂။)
（《发趣论》1-159—160；《阿毗达磨义注》3-381—382。）
အရူပိနော ဓမ္မာ ရူပီနံ ဓမ္မာနံ
名法资助色法：进一步说明
နာမ်တရားတို့က ရုပ်တရားတို့အား ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏ဟု ဆိုရာ၌ အရူပဓမ္မ အမည်- ရကြသော နာမ်တရားတို့တွင် နာမ်ခန္ဓာ (၄)ပါးတို့၏ အစွမ်းဖြင့် သိရှိပါလေ။ အရူပဓမ္မ အမည်ရကြသော နာမ်တရားတို့တွင် နာမ်ခန္ဓာ (၄)ပါးတို့သည်သာလျှင် သဟဇာတ ပုရေဇာတဖြစ်ကုန်သော ရုပ်တရားတို့၏ = အတူဖြစ်သော ရုပ်တရား၊ မိမိ နာမ်တရားတို့၏ ရှေးက ဖြစ်နှင့်၍ ရုပ်ဌီကာလသို့ရောက်ရှိနေကြကုန်သော ရုပ်တရားတို့၏ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်းတရားတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။
说非色法以不相应缘力资助色法时，应把所谓非色法限定为四名蕴。只有四名蕴能成为同时生起的色法，以及先于自身生起、已经到达色法住时之色法的不相应缘法。
原书第 419 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) နိဗ္ဗာနံ ပန အရူပမ္ပိ သမာနံ ရူပဿ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော န ဟောတိ။ ''စတူဟိ သမ္ပယောဂေါ စတူဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ''တိ ဟိ ဝုတ္တံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၂။) နိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်ကြီးသည်ကား အရူပတရား (= နာမ်တရား)ဖြစ်သော်ငြားလည်း ရုပ်တရား၏ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်းတရား မဖြစ်ပေ။ စတူဟိ သမ္ပယောဂေါ စတူဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ - ဟု ဘုရားရှင် ဟောကြားထား- တော်မူပေသည်။ ထိုကြောင့် နာမ်ခန္ဓာ (၄)ပါး တို့၏သာလျှင် ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်းဖြစ်မှုကို သိရှိပါလေ။
巴利原文（缅文转写）：“နိဗ္ဗာနံ ပန အရူပမ္ပိ သမာနံ ရူပဿ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော န ဟောတိ။ ''စတူဟိ သမ္ပယောဂေါ စတူဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ''တိ ဟိ ဝုတ္တံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၂။)”
涅槃虽属于非色法，却不成为色法的不相应缘；因为佛陀说，相应只在四蕴之间成立，不相应也只以四蕴为一方。（《阿毗达磨义注》3-382。）因此，在非色法中，应知只有四名蕴能成为不相应缘法。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၂။ ပဋ္ဌာန-၁-၁၅၉။)
（《阿毗达磨义注》3-382；《发趣论》1-159。）
စတူဟိ သမ္ပယောဂေါ စတူဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ --- ဟူသော စကားတော်သည် သမ္ပယုတ်၏ လက္ခဏာ၊ ဝိပ္ပယုတ်၏ လက္ခဏာကို ပြသော ဓာတုကထာ လက္ခဏ မာတိကာ စကားတော်တည်း။ ထိုသို့နာမ်ခန္ဓာ (၄)ပါးတို့ အချင်းချင်း သမ္ပယုတ်ဖြစ်သောကြောင့် သမ္ပယုတ္တပစ္စည်းဟု ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားတော်မူခဲ့၏။ နာမ်နှင့် ရုပ်သည်လည်းကောင်း၊ ရုပ်နှင့် နာမ်သည်လည်းကောင်း အတူတကွဖြစ်ကြရာ၌ သမ္ပယုတ်လေလားဟု ယုံမှားဖွယ် ရှိသောကြောင့် ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း အဖြစ်ဖြင့် ဟောတော်မူသည်။ ရုပ်အချင်းချင်းမှာ ထိုကဲ့သို့ ယုံမှားဖွယ် မရှိသော- ကြောင့် ဝိပ္ပယုတ္တဟု အထူးဟောတော်မမူ။ နိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်သည်လည်း ရုပ်တရားနှင့် သမ္ပယုတ္တလေလော ဝိပ္ပယုတ္တလေလောဟု ယုံမှားဖွယ် မရှိသောကြောင့် ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း အဖြစ် ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားတော်မမူပေ။
“四蕴相应，四蕴不相应”是《界论》特相母中显示相应与不相应特相的经文。四名蕴彼此相应，所以佛陀开示相应缘；名与色或色与名同时存在时，可能有人疑惑两者是否相应，所以佛陀开示不相应缘。色法彼此之间没有这种疑惑，故不另说不相应；涅槃与色法之间同样没有相应或不相应的疑惑，所以佛陀也没有开示涅槃成为不相应缘。
ဤဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်းသည် နာမ်က ရုပ်အား၊ ရုပ်က နာမ်အား ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်းတည်း။ ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် နှစ်မျိုးလုံးသည် ပစ္စုပ္ပန်တရားချည်းသာတည်း။
不相应缘是名法资助色法、色法资助名法的缘。缘法与缘所生法两者都只是现在法。
အတ္ထိပစ္စည်း
有缘
ပစ္စုပ္ပန္နလက္ခဏေန အတ္ထိဘာဝေန တာဒိသဿေဝ ဓမ္မဿ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တေန ဥပကာရကော ဓမ္မော အတ္ထိပစ္စယော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၁။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၁။) ပစ္စုပ္ပန်ဟု မှတ်သားအပ်သော သဘောဖြစ်သော ထင်ရှားရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ထိုသို့ ထင်ရှားရှိသည်သာ- လျှင်ဖြစ်သော တရားကို အားပေးထောက်ပံ့တတ်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားသည် အတ္ထိပစ္စည်းမည်၏။
巴利原文（缅文转写）：“ပစ္စုပ္ပန္နလက္ခဏေန အတ္ထိဘာဝေန တာဒိသဿေဝ ဓမ္မဿ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တေန ဥပကာရကော ဓမ္မော အတ္ထိပစ္စယော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၁။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၁။)”
一个法以现在相所说的现前存在，依资助同样现前存在之法的方式给予助益，称为有缘。（《阿毗达磨义注》3-351；《清净之道》2-171。）
ပစ္စုပ္ပန်လက္ခဏာ
现在相
ပစ္စုပ္ပန္နလက္ခဏေနာတိ ပစ္စုပ္ပန္နသဘာဝေန။ (မဟာဋီ-၂-၂၈၆။) လက္ခဏကို သဘာဝဟု ဖွင့်၏။ ယင်းအလိုအားဖြင့် ပစ္စုပ္ပန်ဟူသည် ဥပါဒ်အဖြစ်ဖြင့် စတည်ပြီး၍ မပြီး- ဆုံးသေးသော ပရမတ်တရားဖြစ်လျှင် ဘင်အခိုက်သို့ မရောက်ရှိသေးသော သဘောတရားတည်း။
巴利原文（缅文转写）：“ပစ္စုပ္ပန္နလက္ခဏေနာတိ ပစ္စုပ္ပန္နသဘာဝေန။ (မဟာဋီ-၂-၂၈၆။)”
“以现在相”就是以现在自性。（《大复注》2-286。）复注把“相”解释为自性。依此，所谓现在，是已经开始生起、尚未完成而未至坏灭的究竟法。
အာရဒ္ဓါနိဋ္ဌိတော ဘာဝေါ ပစ္စုပ္ပန္နော။ (ကစ္စာယနသာရ-၂၂-ဂါထာ။) = စတည်ပြီး၍ မပြီးဆုံးသေးသော ကြိယာသည် ပစ္စုပ္ပန်မည်၏။
巴利原文（缅文转写）：“အာရဒ္ဓါနိဋ္ဌိတော ဘာဝေါ ပစ္စုပ္ပန္နော။ (ကစ္စာယနသာရ-၂၂-ဂါထာ။)”
“已经开始而尚未完成的作用，称为现在。”（《迦旃延文法精要》偈22。）
အတ္ထိဘာဝ = ထင်ရှားရှိသည်၏အဖြစ် (၃) မျိုး
存在的三种意义
၁။ နိဗ္ဗတ္တတာလက္ခဏ-အတ္ထိဘာဝ = ဖြစ်ပြီးသည်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောလက္ခဏာရှိသော အတ္ထိဘာဝ၊ ၂။ ဥပလဗ္ဘမာနတာလက္ခဏ-အတ္ထိဘာဝ = လောကပြောရိုးအားဖြင့် ရအပ်သည်၏အဖြစ်ဟူသော သဘော လက္ခဏာရှိသော အတ္ထိဘာဝ၊
存在有三种意义：一、已生相所说的存在，即具有“已经发生”这一特相的存在；二、可得相所说的存在，即依世间语言可以获得、可以说有的存在；
原书第 420 页
၃။ ပစ္စုပ္ပန္နလက္ခဏ-အတ္ထိဘာဝ = ပစ္စုပ္ပန်သဘောလက္ခဏာဖြစ်သော အတ္ထိဘာဝ၊ ဤသို့လျှင် အတ္ထိဘာဝ = ထင်ရှားရှိသည်၏အဖြစ် (၃)မျိုး ရှိ၏။ ထိုတွင် ရှေး (၂)မျိုးကို တားမြစ်လိုသော ကြောင့် - ပစ္စုပ္ပန္နလက္ခဏေန - ဟု အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဝိသေသနပြုသည်။
三、现在相所说的存在，即以现在自性为特相的存在。为了排除前两种，义注特意用“以现在相”加以限定。
၁။ နိဗ္ဗတ္တတာလက္ခဏ - အတ္ထိဘာဝ
一、已生相所说的存在
အတ္ထိ မေ ပါပကမ္မံ ကတံ = ''ငါသည် (ငါ့မှာ) ပြုအပ်ပြီးသော မကောင်းမှုရှိ၏၊'' --- (မ-၃-၂ဝ၃။) --- ဟူရာ၌ ဤသို့ ပြုအပ်ပြီးသည်၏အဖြစ်ဖြင့် အထူးပြုအပ်သော အတ္ထိဘာဝသည် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏတ္တယ ပစ္စုပ္ပန်ဆတ်ဆတ် ရကောင်းသော အတ္ထိဘာဝမဟုတ်၊ သရုပ်အားဖြင့်ကား ပြုအပ်ပြီးသော ကံ၏ အကျိုးမပြီးသေး အကျိုးမပေးသေးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်သာလျှင် ''ငါ့ဝယ် ခွေးပုပ်လည်ဆွဲ အမြဲတစေ ရုပ်နာမ်အစဥ်တွင် မြှုပ်နှံထားအပ်သော မကောင်းကျိုးခံစရာ အကုသိုလ်ကံ (ကမ္မသတ္တိ)သည် ရှိချေသေး၏''ဟု လောကတွင် ဆိုကြသော အတ္ထိဘာဝဖြစ်သည်။ ယင်းအတ္ထိဘာဝကို နိဗ္ဗတ္တတာလက္ခဏ-အတ္ထိဘာဝ = ဖြစ်ပြီးသည်၏အဖြစ် ဟူသော သဘောလက္ခဏာရှိသော အတ္ထိဘာဝဟု ခေါ်ဆိုသည်။
巴利原文（缅文转写）：“အတ္ထိ မေ ပါပကမ္မံ ကတံ”
经文说：“我有已经造作的恶业。”（《中部》3-203。）这里的“存在”受“已经造作”限定，并不是正处生、住、灭三小刹那的现在存在。实际所指是：已造的业尚未产生结果、尚未给果，其业力仍像颈挂腐犬一般埋藏在色名蕴相续中，所以世间说：“我还有将须承受恶果的不善业。”这种存在称为已生相所说的存在。
အတ္ထိ မေ ပါပကမ္မံ ကတံ - ဝယ် ကတံ၌ တ ပစ္စည်းသည် အတိတ်အနက်ဟောတည်း။ ထိုကြောင့် ''ပြုအပ်ပြီးသော မကောင်းမှုရှိ၏။'' - ဟူရာ၌ ပစ္စုပ္ပန်သဘောဖြစ်သော အတ္ထိ မဟုတ်။ အတိတ်ဖြစ်လျှင်လည်း လွန်ပြီး ချုပ်ပြီးသာ ဖြစ်၏။ သို့ပါလျက် အဘယ်ကြောင့် ''အတ္ထိ = ရှိ၏ = ရှိနေ၏''ဟု ဆိုရပါသနည်းဟု မေးဖွယ် ရှိ၏။ အဖြေကား --- အကျိုးမပေးရသေးသမျှ ခန္ဓာအစဥ်၌ ကမ္မသတ္တိအဖြစ်ဖြင့် ရှိနေသောကြောင့် ''အတ္ထိ = ရှိ၏''ဟု ဆိုရပါသည်။ (မူလဋီ-၃-၁၇၅။) ပြုအပ်ပြီးသည်၏အဖြစ်သည် အထူးပြုအပ်သော ပြောဆိုဆဲ အတ္ထိ၏အဖြစ်သည် ပြုခြင်းကိရိယာ၏ ပြီးပြီး၏အဖြစ်ကိုသာ ပြ၏၊ ပြီးဆဲအဖြစ်ကို မပြ။ ထိုကြောင့် နိဗ္ဗတ္တတာလက္ခဏ အတ္ထိဘာဝဟု ဆိုသည်။
在“我有已经造作的恶业”一句中，“造作”是过去时，所以这里的“有”并非现在自性；既已过去，也已经灭去。为何仍说“有、存在”？因为只要尚未给果，业力仍存于蕴相续中，所以说“有”。（《根本复注》3-175。）“已经造作”只表明造作已经完成，并不表示其果也已完成，所以称为已生相所说的存在。
ဆိုလိုရင်း အနက်သဘောအားဖြင့်ကား ကံ၏ အကျိုးက ဖြစ်ပြီး မဟုတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်သာလျှင် ဤ ''အတ္ထိ မေ ပါပကမ္မံ ကတံ'' --- ဟူသော ပါဌ်၌ အတ္ထိအဖြစ်ကို သိထိုက်၏။ (အနုဋီ-၃-၂၃၈။)
就要义而言，正因为业果尚未生起，才应理解这段“我有已经造作的恶业”所说的存在。（《随复注》3-238。）
၂။ ဥပလဗ္ဘမာနတာလက္ခဏ - အတ္ထိဘာဝ
二、可得相所说的存在
အတ္ထေကစ္စော ပုဂ္ဂလော (အတ္ထိပုဂ္ဂလော) အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော။ (အဘိ-၃-၁ဝ၉။) = မိမိ အကျိုးစီးပွားအတွက် ကျင့်သော အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်ရှိ၏၊ --- ဟူရာဝယ် ပုဂ္ဂလဟူသော ဝေါဟာရပညတ်၏ လောက၌ ရစကောင်းသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ထိုပညတ်၏စွဲယူရာ ခန္ဓာငါးပါး၏ သန္တတိအစဥ် မပြတ်သေးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဥပလဗ္ဘမာနတာလက္ခဏ အတ္ထိဘာဝ = လောက ပြောရိုးအားဖြင့် ရအပ်သည်၏အဖြစ်ဟူသော သဘောလက္ခဏာရှိသော အတ္ထိဘာဝ ဖြစ်သည်။ စင်စစ်မှာမူ မုချဆတ်ဆတ် ပရမတ်သဘောအားဖြင့် ပစ္စုပ္ပန်ခဏတ္တယ ရစကောင်းသော အတ္ထိဘာဝမဟုတ်။ ဤသို့ မလိုအပ် သော အတ္ထိဘာဝ အရှုပ်ရှုပ် လျဥ်းပါးဖွယ်ကို ပယ်မြစ်ခြင်းငှာ --- ပစ္စုပ္ပန္နလက္ခဏေန --- ဟု အဋ္ဌကထာဆရာ- တော်က ဝိသေသန ကူမတော်မူသည် ဟူလိုသော်။ (မူလဋီ-၃-၁၇၅။) ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် ပရမတ်အားဖြင့် ထင်ရှားမရှိ။ သို့သော် လူတို့ခေါ်ဝေါ်အပ်သော နာမည်ပညတ်သည်
巴利原文（缅文转写）：“အတ္ထေကစ္စော ပုဂ္ဂလော (အတ္ထိပုဂ္ဂလော) အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော။ (အဘိ-၃-၁ဝ၉။)”
经文说：“有某些为了自身利益而修行的人。”（《阿毗达磨藏》3-109。）这里，“人”这一言说概念可以在世间语言中获得，又因为该概念所依的五蕴相续尚未断绝，所以称为可得相所说的存在，即依世间语言可以获得的存在。严格依究竟义说，这并不是具足现在三小刹那的真实存在。为了排除这些不相干的存在义，义注特加“以现在相”作为限定。（《根本复注》3-175。）人依究竟义并不真实存在，但世间所称的名称概念——
စိတ်ဖြင့်ယူ၍ ရအပ် ရနိုင်လောက်အောင် ထင်ရှားနေသောကြောင့် ''ဥပလဗ္ဘမာနတာလက္ခဏ အတ္ထိဘာဝ''ဟု
——可以由心取得，显得仿佛可得，所以称为“可得相所说的存在”。
原书第 421 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) ဆိုသည်။ ဥပလဗ္ဘမာန --- ဟူသည် ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသော လူတို့ခေါ်ဝေါ်သည့် နာမပညတ်ကို လောကသင်္ကေတ အဖြစ်ဖြင့် စိတ်ထဲဝယ် ရအပ်ခြင်းပင်တည်း။
所谓“可得”，就是把人这一世间所称的名称概念，依世间约定在心中取得。
တစ်နည်း --- ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသော နာမည်ပညတ်၏ စွဲမှီရာက ခန္ဓာ (၅)ပါး ဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ထိုခန္ဓာအစဥ်ကလည်း မပြတ်မစဲ ရှိနေသောကြောင့်လည်းကောင်း ---- ''ဥပလဗ္ဘမာနလက္ခဏာရှိသောအတ္ထိဘာဝ'' ဟု ဆိုသည်။ ဤနည်း၌ကား ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် လောကသင်္ကေတအဖြစ်ဖြင့် ရအပ်ရုံသာမက သဘာဝအဖြစ်ဖြင့် လည်း ရအပ်သောကြောင့် ''ဥပလဗ္ဘမာနတာ အတ္ထိဘာဝ'' --- ဟု ဆိုလိုသည်။ (အနုဋီ-၃-၂၃၈။)
另一种解释是：由于“人”这一名称概念依止五蕴，而五蕴相续又尚未断绝，所以说它具可得相而存在。在这种解释中，“人”不但可依世间约定而得，也可由它所依的自然法而得，所以称为可得相所说的存在。（《随复注》3-238。）
၃။ ပစ္စုပ္ပန္နလက္ခဏ - အတ္ထိဘာဝ
三、现在相所说的存在
ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် နှစ်မျိုးလုံးသည် မုချဆတ်ဆတ် ပရမတ်သာဖြစ်၍ ဥပါဒ်ပြီးနောက် ဘင်အခိုက်သို့ မရောက်သေးသော သဘောလက္ခဏာအားဖြင့် ပစ္စုပ္ပန်ဟု မှတ်သားအပ်သော သဘောဖြစ်သော ထင်ရှားရှိမှု တည်း။ ယင်းထင်ရှားရှိမှုကိုသာ ဤ၌ အလိုရှိအပ်ပေသည်။ ပစ္စည်းတရားတို့သည် ဖြစ်ပြီး၍ မချုပ်ပျောက်သေးဘဲ မုချဆတ်ဆတ် ပရမတ်အနေအားဖြင့် ထင်ရှား တည်ရှိနေခြင်းသည်ပင် ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ ဖြစ်ပေါ်လာရန် အကြောင်းတရားဖြစ်၏။ ယင်းထင်ရှားရှိမှု အကြောင်းတရားကိုပင် အတ္ထိပစ္စည်းဟု ခေါ်သည်ဟူလိုသည်။
这里的缘法与缘所生法都是真实究竟法；它们已经生起而尚未坏灭，以此自性称为现在。此处所要的是这种现前存在。缘法生起以后尚未灭去，以究竟法的方式现前存在，这种存在本身就是令缘所生法得以生起的原因；所以这种现前存在之因称为有缘。
အပိစေသ အတ္ထိပစ္စယော နာမ သင်္ခေပတော ခဏတ္တယပ္ပတ္တံ နာမဥ္စေဝ ရူပဉ္စ၊ ဝတ္တမာနာ ပဉ္စက္ခန္ဓာတိပိ- ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၄။) = တစ်နည်းဆိုရသော် ဤအတ္ထိပစ္စည်း မည်သည်ကား အချုပ်အားဖြင့် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် ဟူသော ခဏတ္တယ သို့ ရောက်ဆဲဖြစ်သော နာမ်သည်လည်းကောင်း၊ ရုပ်သည်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေသည်။ ပစ္စုပ္ပန် ဆတ်ဆတ် ဖြစ်ဆဲ ဖြစ်ကုန်သော ခန္ဓာငါးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏ဟုလည်း ဆိုသင့်သည်သာ ဖြစ်သည်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၄။)
巴利原文（缅文转写）：“အပိစေသ အတ္ထိပစ္စယော နာမ သင်္ခေပတော ခဏတ္တယပ္ပတ္တံ နာမဥ္စေဝ ရူပဉ္စ၊ ဝတ္တမာနာ ပဉ္စက္ခန္ဓာတိပိ- ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၄။)”
义注又说：“简要而言，所谓有缘，就是已经到达生、住、灭三小刹那的名与色；也可以说，是正在现行的五蕴。”（《阿毗达磨义注》3-384。）
ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တ
资助性
သတိပိ ဇနကတ္တေ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တပ္ပဓာနာ အတ္ထိဘာဝေန ဥပကာရကတာတိ အာဟ ''ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တေနာ''တိ။
巴利原文（缅文转写）：“သတိပိ ဇနကတ္တေ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တပ္ပဓာနာ အတ္ထိဘာဝေန ဥပကာရကတာတိ အာဟ ''ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တေနာ''တိ။”
虽也具有能生性，但有缘以资助性为主，所以义注说“以资助性”。
ဣဒဥ္စ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တံ ဝတ္ထာရမ္မဏသဟဇာတာဒီနံ သာဓာရဏံ အတ္ထိဘာဝေန ဥပကာရကတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
巴利原文（缅文转写）：“ဣဒဥ္စ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တံ ဝတ္ထာရမ္မဏသဟဇာတာဒီနံ သာဓာရဏံ အတ္ထိဘာဝေန ဥပကာရကတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။”
应知这种资助性是依处、所缘、俱生等各种关系所共有的：缘法以自身存在而给予助益。
(မူလဋီ-၃-၁၇၅။ မဟာဋီ-၂-၂၈၆။)
（《根本复注》3-175；《大复注》2-286。）
= မုချဆတ်ဆတ် ပစ္စုပ္ပန်ကျကျ ခဏတ္တယသို့ ရောက်ဆဲဖြစ်သဖြင့် ပစ္စုပ္ပန္နပရမတ္ထဓမ္မ အမည်ရသော ရုပ်တရား နာမ်တရား၏ ဥပါဒ်မှစ၍ ဘင်သို့တိုင်အောင် ရစကောင်းသော အတ္ထိဘာဝ ဖြစ်သော်လည်း ဥပါဒ် ခဏထက် ဌီခဏ၌ အလွန်အကဲနှင့်တကွသော ဗျာပါရရှိ၍ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တ-ပဓာနဖြစ်ရကား = အားပေးထောက်ပံ့ တတ်သည်၏အဖြစ်က ပြဓာန်းရကား ဖြစ်စေတတ်သော ဇနကသတ္တိရှိသည်ကို အလေးမမူပဲ အားပေးထောက်ပံ့ တတ်သည့် ဥပတ္ထမ္ဘကသတ္တိကိုသာ အလေးမူ၍ ဖွင့်ဆိုထားသည် ဟူလိုသည်။ ဤဥပတ္ထမ္ဘက၏အဖြစ်ကိုလည်း ဝတ္ထာရမ္မဏ၊ သဟဇာတ၊ ပုရေဇာတ၊ ပစ္ဆာဇာတစသည်တို့နှင့် ဆက်ဆံသော ထင်ရှားရှိမှု အတ္ထိဘာဝဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်၏ အဖြစ်ဟု မှတ်ပါ။ (အနုဋီ-၃-၂၃၈။) ထိုအတ္ထိပစ္စည်းတရားသည် --- ၁။ သဟဇာတတ္ထိ - ၂။ ပုရေဇာတတ္ထိ - ၃။ သဟဇာတပုရေဇာတတ္ထိ -
也就是说，色法与名法是真实的现在究竟法，正在生、住、灭三小刹那中；从生起直至坏灭都可说存在。虽然有缘也具能生力，但在住刹那尤其发挥作用，以资助为主，所以解释时不着重能生力，而着重资助力。应知这种资助性，是依处与所缘、俱生、前生、后生等缘法以现前存在而给予助益。（《随复注》3-238。）有缘有六类：一、俱生有缘；二、前生有缘；三、俱生—前生有缘；
原书第 422 页
၄။ ပစ္ဆာဇာတတ္ထိ - ၅။ အာဟာရတ္ထိ - ၆။ ဣန္ဒြိယတ္ထိ - ဟု (၆)မျိုး ရှိ၏။
四、后生有缘；五、食有缘；六、根有缘。
၁။ သဟဇာတတ္ထိ
一、俱生有缘
၁။ နာမ်ခန္ဓာ (၄)ပါးတို့သည် အချင်းချင်းအား = 〔(၁)ပါးသည် (၃)ပါးအား၊ (၃)ပါးသည် (၁)ပါးအား၊ (၂)ပါး-
（一）四名蕴相互资助：〔一个资助三个，三个资助一个，两个——
သည် (၂)ပါးအား၊〕
——资助两个。〕
၂။ မဟာဘုတ် (၄)ပါးတို့သည် အချင်းချင်းအား = 〔(၁)ပါးသည် (၃)ပါးအား၊ (၃)ပါးသည် (၁)ပါးအား၊ (၂)ပါး-
（二）四大种相互资助：〔一个资助三个，三个资助一个，两个——
သည် (၂)ပါးအား၊〕
——资助两个。〕
၃။ ပဉ္စဝေါကာရ ပဋိသန္ဓေခဏ၌ နာမ်ရုပ်သည် အချင်းချင်းအား 〔ပဉ္စဝေါကာရ ပဋိသန္ဓေနာမက္ခန္ဓာနှင့် ဟဒယဝတ္ထုသည် အချင်းချင်းအား〕 ၄။ ပဉ္စဝေါကာရဘုံ၌ အရူပဝိပါက် (၄)ခု၊ ဒွေပဉ္စဝိညာဏ် (၁ဝ)၊ ရဟန္တာတို့၏ စုတိကြဥ်သော စိတ် (၇၅) စေတသိက် (၅၂)တို့သည် စိတ္တဇရုပ်တို့အား၊ ၅။ မဟာဘုတ်တို့သည် ဥပါဒါရုပ်တို့အား --- သဟဇာတတ္ထိပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။
（三）五蕴有的结生刹那，名与色相互资助〔即五蕴有的结生名蕴与心所依处相互资助〕。（四）五蕴有中，除四种无色界异熟、两组五识十心及阿罗汉死亡心以外的七十五心与五十二心所，资助心生色。（五）四大种资助所造色。以上都以俱生有缘力给予助益。
၂။ ပုရေဇာတတ္ထိ (ပုရေဇာတနိဿယနှင့် တူသည်။)
二、前生有缘（与前生依止缘相同）
မဇ္ဈိမာယုကဖြစ်သော အတီတဘဝင်နှင့် ဥပါဒ်ပြိုင်သော --- ၁။ စက္ခာယတနသည် စက္ခုဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့အား၊ ၂။ သောတာယတနသည် သောတဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့အား၊ ၃။ ဃာနာယတနသည် ဃာနဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့အား၊ ၄။ ဇိဝှါယတနသည် ဇိဝှါဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့အား၊ ၅။ ကာယာယတနသည် ကာယဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့အား၊ ဝတ္ထုပုရေဇာတတ္ထိပစ္စယသတ္တိဖြင့် အသီးအသီး ကျေးဇူးပြု၏။
与寿命正处中段的过去有分同时生起的依处色，分别给予下列资助：一、眼处资助眼识界及其相应法；二、耳处资助耳识界及其相应法；三、鼻处资助鼻识界及其相应法；四、舌处资助舌识界及其相应法；五、身处资助身识界及其相应法。以上都以依处前生有缘力给予助益。
(ဤ၌ မှီရာဝတ္ထုရုပ် ပစ္စည်းတရားတို့သည် မှီတတ်သည့် ဆိုင်ရာ ဆိုင်ရာ နာမ်တရားစုတို့ မဖြစ်မီ မဥပါဒ်မီက ကြိုတင်ဥပါဒ်ကြ၍ ယင်းပစ္စယုပ္ပန် နာမ်တရားတို့ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်-ဟူသော ခဏတ္တယသို့ ရောက်ခိုက်၌ သက်တမ်း မကုန်သေးသဖြင့် ထင်ရှားရှိခိုက် ပစ္စည်းတရားများ ဖြစ်ကြ၍ ဝတ္ထုပုရေဇာတတ္ထိပစ္စည်းဟု ခေါ်သည်။) ၆။ ပစ္စုပ္ပန် ရူပါရုံသည် စက္ခုဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့အား၊ ၇။ ပစ္စုပ္ပန် သဒ္ဒါရုံသည် သောတဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့အား၊ ၈။ ပစ္စုပ္ပန် ဂန္ဓာရုံသည် ဃာနဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့အား၊ ၉။ ပစ္စုပ္ပန် ရသာရုံသည် ဇိဝှါဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့အား၊ ၁ဝ။ ပစ္စုပ္ပန် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံသည် ကာယဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့အား၊ ၁၁။ ပစ္စုပ္ပန် ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံသည် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း (၂)ဟူသော မနော-
〔这里，作为缘法的所依色，在依止它们的各组名法尚未生起之前便已预先生起；当缘所生名法到达生、住、灭三小刹那时，这些色法寿命尚未终尽，仍现前存在，所以称为依处前生有缘。〕六、现在色所缘资助眼识界及其相应法；七、现在声所缘资助耳识界及其相应法；八、现在香所缘资助鼻识界及其相应法；九、现在味所缘资助舌识界及其相应法；十、现在触所缘资助身识界及其相应法；十一、现在的色、声、香、味、触五所缘，资助五门转向与两个领受——即意——
ဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့အား -- အာရမ္မဏပုရေဇာတတ္ထိပစ္စယသတ္တိဖြင့် အသီးအသီး ကျေးဇူးပြု၏။
——界——及其相应法。以上都以所缘前生有缘力分别给予助益。
原书第 423 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (ခ) (ဤ၌ အာရုံပစ္စည်းတရားတို့သည် အာရမ္မဏိကပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ မဖြစ်မီ မဥပါဒ်မီက ကြိုတင်ဥပါဒ်ကြ၍ အာရမ္မဏိကပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏတ္တယသို့ ရောက်ခိုက်၌ သက်တမ်းမကုန်သေးသဖြင့် ထင်ရှားရှိခိုက် ပစ္စည်းတရားများ ဖြစ်ကြ၍ အာရမ္မဏပုရေဇာတတ္ထိပစ္စည်းဟု ခေါ်သည်။)
〔这里，作为缘法的所缘，在取它们为所缘的缘所生法尚未生起之前便已预先生起；当取所缘的缘所生法到达生、住、灭三小刹那时，这些所缘寿命尚未终尽，仍现前存在，所以称为所缘前生有缘。〕
၃။ သဟဇာတ - ပုရေဇာတတ္ထိ
三、俱生—前生有缘
ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနော- ဝိညာဏဓာတုယာ စ တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၉။) ၁။ ပဉ္စဝေါကာရ ပဋိသန္ဓေခဏ၌ ဟဒယဝတ္ထုတရားသည် ပဉ္စဝေါကာရ ပဋိသန္ဓေနာမ်တရားအား သဟဇာ- တတ္ထိပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။
巴利原文（缅文转写）：“ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနော- ဝိညာဏဓာတုယာ စ တံ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၉။)”
凡意界与意识界所依止的色法，便以有缘力资助意界、意识界及其相应法。（《发趣论》1-9。）一、五蕴有的结生刹那，心所依处以俱生有缘力资助五蕴有的结生名法。
၂။ ပဝတ္တိအခါ၌ ဟဒယဝတ္ထုပစ္စည်းတရားသည် မနောဓာတ် (၃)ခု ၊ အရူပဝိပါက် (၄)ခု ကြဥ်သော မနော- ဝိညာဏဓာတ် (၇၂)ခု၊ ယင်းမနောဓာတ်၊ မနောဝိညာဏဓာတ်တို့နှင့် ယှဥ်သော စေတသိက်သမ္ပယုတ် တရားစု (၅၂)တို့အား ဝတ္ထုပုရေဇာတတ္ထိပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။
（二）在转起时，作为缘法的心所依处，以依处前生有缘力资助三意界、除四种无色界异熟以外的七十二意识界，以及与这些意界、意识界相应的五十二心所法。
〔ပဉ္စဝေါကာရ ပဋိသန္ဓေခဏ၌ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်နှင့် ပဋိသန္ဓေနာမက္ခန္ဓာ (၄)ပါးတို့သည် ပြိုင်တူ ဥပါဒ်ကြ ဖြစ်ကြ၍ ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် နှစ်မျိုးလုံးသည် ထင်ရှားရှိနေခိုက် ဖြစ်သဖြင့် ယင်းဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည် သဟဇာတတ္ထိ ပစ္စည်းတရား ဖြစ်သည်။ ပဋိသန္ဓေနာမက္ခန္ဓာတို့သည် သဟဇာတတ္ထိပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ပဝတ္တိ အခါ၌ကား မနောဓာတ် မနောဝိညာဏ်ဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့သည် ပဋိသန္ဓေ အစရှိသော မိမိတို့၏ ရှေးရှေးသော စိတ်နှင့် အတူဥပါဒ်သော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကိုသာ မှီ၍ ဖြစ်ကြသဖြင့် ယင်းဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည် ဝတ္ထုပုရေဇာတတ္ထိပစ္စည်းတရား ဖြစ်သည်။ ပဝတ္တိနာမက္ခန္ဓာတရား (= မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစု)တို့ကား ဝတ္ထုပုရေဇာတတ္ထိပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤသဘောတရားကို ရည်ရွယ် တော်မူ၍ အဋ္ဌကထာက ဤသို့ဖွင့်ဆိုထား၏ --- ယံ ရူပံ နိဿာယာတိ ဧတ္ထ သဟဇာတပုရေဇာတဝသေန အတ္ထိပစ္စယော နိဒ္ဒိဋ္ဌော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၃။)
巴利原文（缅文转写）：“ယံ ရူပံ နိဿာယာတိ ဧတ္ထ သဟဇာတပုရေဇာတဝသေန အတ္ထိပစ္စယော နိဒ္ဒိဋ္ဌော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၃။)”
〔五蕴有的结生刹那，心所依处色与四结生名蕴同时生起；缘法与缘所生法都正现前存在，所以心所依处色是俱生有缘法，结生名蕴是俱生有缘所生法。转起时，意界、意识界及其相应法只依止与结生等各自先前心同时生起的心所依处色而生；因此，心所依处色是依处前生有缘法，转起名蕴——即意界、意识界及其相应法——是依处前生有缘所生法。义注针对这个义理解释说：“‘凡依止某色’一句，同时指出俱生与前生两种有缘。”（《阿毗达磨义注》3-383。）
ဟဒယဝတ္ထု သဟဇာတံ ဝါ ဟောတိ ပုရေဇာတံ ဝါ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၄။)〕
巴利原文（缅文转写）：“ဟဒယဝတ္ထု သဟဇာတံ ဝါ ဟောတိ ပုရေဇာတံ ဝါ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၄။)〕”
“心所依处或与名法俱生，或先于名法而生。”（《阿毗达磨义注》3-384。）〕
အတ္ထိပစ္စည်း (၂) မျိုး ခွဲပုံ
有缘分为两类的方法
အထက်တွင် ဖော်ပြထားသော သဟဇာတတ္ထိ၊ ပုရေဇာတတ္ထိ၊ သဟဇာတပုရေဇာတတ္ထိ ပစ္စည်းများကို ခွဲလိုက်သော် --- ၁။ အညမည = အချင်းချင်း ကျေးဇူးပြုသော အတ္ထိပစ္စည်း၊ ၂။ န အညမည = အချင်းချင်း ကျေးဇူးမပြုသော အတ္ထိပစ္စည်း --- ဟု နှစ်မျိုးပြား၏။
把上述俱生有缘、前生有缘与俱生—前生有缘加以归类，可分为两种：一、互相有缘，即彼此相互资助的有缘；二、非互相有缘，即并不彼此相互资助的有缘。
ထိုတွင် အညမညသည် (၃)မျိုး ပြား၏ --- ၁။ နာမ်က နာမ်ကို = နာမ်ခန္ဓာ (၄)ပါး အချင်းချင်း - ၂။ ရုပ်က ရုပ်ကို = မဟာဘုတ် အချင်းချင်း၊ ၃။ နာမ်ရုပ်က နာမ်ရုပ်ကို = ပဉ္စဝေါကာရ ပဋိသန္ဓေနာမ်ရုပ် အချင်းချင်း --- ဟု အချင်းချင်း အတ္ထိပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုမှု (၃)မျိုးရှိ၏။
其中，互相有缘又有三种：一、名资助名——四名蕴相互资助；二、色资助色——四大种相互资助；三、名色资助名色——五蕴有的结生名色相互资助。以上是以互相有缘彼此给予助益的三种方式。
原书第 424 页
ရုပ်က ရုပ်ကို = မဟာဘုတ်အချင်းချင်း ကျေးဇူးပြုရာ၌ သဗ္ဗသန္တတိဝသေန = (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၃။) အလုံး- စုံသော ရုပ်သန္တတိအစဥ်၏ အစွမ်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏ဟု ဖွင့်ဆိုထား၏။
色资助色，即四大种相互资助时，义注解释为“依一切相续”（《阿毗达磨义注》3-383），也就是依完整的色相续给予助益。
တစ်ဖန် - န အညမညသည်လည်း (၃)မျိုး ပြား၏။
此外，非互相有缘也有三种。
၁။ နာမ်က ရုပ်အား = ဒွေပဉ္စဝိညာဏ် (၁ဝ)၊ ရဟန္တာတို့၏ စုတိကြဥ်သော ပဉ္စဝေါကာရ စိတ်စေတသိက် တရားတို့သည် စိတ္တဇရုပ်တို့အား၊ ၂။ ရုပ်က ရုပ်အား = မဟာဘုတ်သည် ကလာပ်တူ ဥပါဒါရုပ်တို့အား၊ ၃။ ရုပ်က နာမ်အား = စက္ခာယတနသည် စက္ခုဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့အား၊
一、名资助色：五蕴有中，除两组五识十心与阿罗汉死亡心以外的心、心所法资助心生色。二、色资助色：四大种资助同聚所造色。三、色资助名：眼处资助眼识界及其相应法；
ရူပါရုံသည် စက္ခုဝိညာဏဓာတ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားစုတို့အား၊ ---
色所缘资助眼识界及其相应法；——
ဤသို့စသည်ဖြင့် ဟောကြားထားတော်မူသော ဝတ္ထုပုရေဇာတတ္ထိ အာရမ္မဏပုရေဇာတတ္ထိ ပစ္စည်းတရား တို့သည် ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့အား အတ္ထိပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၃-၃၈၄။) ရုပ်က ရုပ်အား = မဟာဘုတ်က ကလာပ်တူ ဥပါဒါရုပ်တို့အား ကျေးဇူးပြုရာ၌ သဗ္ဗသန္တတိဝသေန (အဘိ- ဋ္ဌ-၃-၃၈၄။) = အလုံးစုံသော ရုပ်သန္တတိအစဥ်၏ အစွမ်းဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏ဟု ဖွင့်ဆိုထား၏။
依此类推，经中所说的依处前生有缘法与所缘前生有缘法，都以有缘力资助各自的缘所生法。（《阿毗达磨义注》3-383—384。）至于色资助色，即四大种资助同聚所造色时，义注也解释为“依一切相续”（《阿毗达磨义注》3-384），也就是依完整的色相续给予助益。
၄။ ပစ္ဆာဇာတတ္ထိ
四、后生有缘
ပဉ္စဝေါကာရဘုံ၌ ဖြစ်သော အရူပဝိပါက် (၄)ခု ကြဥ်သော ပထမဘဝင်အစရှိသော နောက်နောက်၌ ဖြစ်သော ကုသိုလ် အကုသိုလ် ဝိပါက် ကြိယာစိတ် (၈၅) စေတသိက် (၅၂) ပစ္စည်းတရားတို့သည် ရုပ်၏ ဌီကာလသို့ ရောက်သော တိသမုဋ္ဌာနိကကာယ စတုသမုဋ္ဌာနိကကာယဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ် အပေါင်းဟူသော ပစ္စယုပ္ပန်တရားအား --- ပစ္ဆာဇာတတ္ထိပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ (ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် နှစ်မျိုးလုံးသည် ထင်ရှားရှိနေခိုက်ပင် ဖြစ်သည်။) (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၄-၃၈၅။)
在五蕴有中，除四种无色界异熟以外，从第一有分等后后生起的八十五善、不善、异熟与唯作心以及五十二心所缘法，以后生有缘力资助已经到达色法住时、称为三因所生色身或四因所生色身的四大种及所造色等缘所生法。〔缘法与缘所生法都正现前存在。〕（《阿毗达磨义注》3-384—385。）
၅။ အာဟာရတ္ထိ
五、食有缘
ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဣမဿ ကာယဿ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၆။) ရုပ်အာဟာရ --- ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရဟူသော အကြောင်းတရား (၄)မျိုးကြောင့် ဖြစ်သော ထိုထို ရုပ်ကလာပ်တို့၌ တည်ရှိသော အသီးအသီးသော စတုသမုဋ္ဌာနိကသြဇာသည် (အာဟာရဇသြဇာ၏ အထောက် အပံ့ကို ရရှိသောအခါ) ကလာပ်တူ ကလာပ်ပြားဖြစ်သော စတုသမုဋ္ဌာနိက ရုပ်တရားအပေါင်းအား အာဟာရတ္ထိပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ (ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းကို ပြန်ကြည့်ပါ။ သြဇာက ရုပ်ကို ဖြစ်စေပုံနှင့် အားပေးထောက်ပံ့ပုံကို ရှင်းပြထားသည်။) ဣဓ ပနေသ အတ္တနော အနိရုဒ္ဓက္ခဏေ ပစ္စယဘာဝေန အတ္ထိပစ္စယောတိ ဝုတ္တော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၅၊၊) ဤပဥှာဝါရ အတ္ထိပစ္စည်းပိုင်း၌ ဤရုပ်အာဟာရတ္ထိပစ္စည်းကို မိမိ ကဗဠီကာရအာဟာရသြဇာ၏ မချုပ်- ဆုံးမီ အချိန်အတွင်း၌ ဆိုင်ရာ ပစ္စယုပ္ပန် ကလာပ်တူ ကလာပ်ပြား ဖြစ်သော စတုသမုဋ္ဌာနိကရုပ်တရား အပေါင်းအား ကျေးဇူးပြုတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အတ္ထိပစ္စည်းဟု ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားတော်
巴利原文（缅文转写）：“ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဣမဿ ကာယဿ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၆။)”
巴利原文（缅文转写）：“ဣဓ ပနေသ အတ္တနော အနိရုဒ္ဓက္ခဏေ ပစ္စယဘာဝေန အတ္ထိပစ္စယောတိ ဝုတ္တော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၅၊၊)”
“段食以有缘力资助此身。”（《发趣论》1-6。）色食——由业、心、时节、食四因所生的各个色聚中，各自存在的四因所生食素，在获得食生食素的支持时，以食有缘力资助同聚与异聚的一切四因所生色法。〔请回看色业处篇；那里已经说明食素如何生起并资助色法。〕义注说：“这里，因为它在自己尚未灭去之时成为缘，所以称为有缘。”（《阿毗达磨义注》3-385。）在问分的有缘部分，世尊之所以把这种色食称为有缘，是因为段食食素在自身尚未灭去期间，会资助同聚与异聚的一切相应四因所生色法——
မူအပ်ပေသည်။
——缘所生法。
原书第 425 页
၆။ ဣန္ဒြိယတ္ထိ = ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယတ္ထိ
六、根有缘：色命根有缘
ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ကဋတ္တာရူပါနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၁၆၂။) ဣဓ ပနေတမ္ပိ အတ္တနော အနိရုဒ္ဓက္ခဏေယေဝ ပစ္စယဘာဝေန အတ္ထိပစ္စယောတိ ဝုတ္တံ။
巴利原文（缅文转写）：“ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ကဋတ္တာရူပါနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၁၆၂။) ဣဓ ပနေတမ္ပိ အတ္တနော အနိရုဒ္ဓက္ခဏေယေဝ ပစ္စယဘာဝေန အတ္ထိပစ္စယောတိ ဝုတ္တံ။”
“色命根以有缘力资助所作色。”（《发趣论》1-162。）“这里，因为色命根也只在自身尚未灭去之时成为缘，所以称为有缘。”
(အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၅။)
（《阿毗达磨义注》3-385。）
ကမ္မဇရုပ်ကလာပ်တို့၌ တည်ရှိသော ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြေသည် မိမိမှတစ်ပါးသော ကလာပ်တူ ကမ္မဇရုပ်တို့အား ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယတ္ထိပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ ကလာပ်တူ ကမ္မဇရုပ်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၌ အစိုးရ၏ ဟူလို သည်။ ဤပဥှာဝါရ၌ ဤရူပဇီဝိတိန္ဒြိယတ္ထိပစ္စည်းကိုလည်း မိမိ ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြေ၏ မချုပ်ဆုံးမီ အချိန်အတွင်း၌ ကလာပ်တူ ကမ္မဇရုပ်တို့အား ကျေးဇူးပြုတတ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် အတ္ထိပစ္စည်းဟု ဘုရားရှင် ဟောကြားတော် မူအပ်ပေသည်။
业生色聚中的色命根，以色命根有缘力资助同聚中除自身以外的业生色。这里所谓“为主”，是说它在维持同聚业生色方面居主导地位。在问分中，世尊之所以把这种色命根称为有缘，也是因为它在自身尚未灭去期间，会资助同聚的业生色。
နာမ်အတ္ထိပစ္စည်း - ရုပ်အတ္ထိပစ္စည်း
名有缘与色有缘
နာမ်တရားများက အတ္ထိပစ္စည်းကိစ္စကို ပြုလုပ်တတ်သော အတ္ထိပစ္စည်း အမျိုးအစားများမှာ --- (၁)သဟဇာတတ္ထိ၊ (၂) ပစ္ဆာဇာတတ္ထိတို့၌ ထိုက်သလို အကျုံးဝင်၏။
名法执行有缘作用的类别，依其所应，包括：一、俱生有缘；二、后生有缘。
ရုပ်ဟုဆိုအပ်သော အတ္ထိပစ္စည်းများမှာ --- (၁)သဟဇာတတ္ထိ၊ (၂) ပုရေဇာတတ္ထိ၊ (၃) အာဟာရတ္ထိ၊ (၄) ဣန္ဒြိယတ္ထိ --- ဟု (၄)မျိုး ပြားပေသည်။
称为色有缘的类别有四种：一、俱生有缘；二、前生有缘；三、食有缘；四、根有缘。
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ အမည်ရသော သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း၌ကား အတ္ထိပစ္စည်းကို သဟဇာတတ္ထိ၊ ပုရေဇာတတ္ထိ၊ ပစ္ဆာဇာတတ္ထိ၊ ကဗဠီကာရာဟာရတ္ထိ၊ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယတ္ထိ --- ဟု (၅)မျိုး ပြထား၏။
《阿毗达磨概要》把有缘列为五种：俱生有缘、前生有缘、后生有缘、段食有缘与色命根有缘。
ဤကျမ်း၌ကား --- ယံ ရူပံ နိဿာယာတိ ဧတ္ထ သဟဇာတပုရေဇာတဝသေန အတ္ထိပစ္စယော နိဒ္ဒိဋ္ဌော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၃။) ဤအဋ္ဌကထာအဖွင့်နှင့် အညီ သဟဇာတပုရေဇာတတ္ထိ တစ်မျိုးတိုး၍ (၆)မျိုးဟု ဖော်ပြထားပါသည်။
巴利原文（缅文转写）：“ယံ ရူပံ နိဿာယာတိ ဧတ္ထ သဟဇာတပုရေဇာတဝသေန အတ္ထိပစ္စယော နိဒ္ဒိဋ္ဌော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၃။)”
本书则依义注所说：“‘凡依止某色’一句，同时指出俱生与前生两种有缘。”（《阿毗达磨义注》3-383。）另增俱生—前生有缘一种，因而列为六种。
ယင်းသဟဇာတပုရေဇာတတ္ထိမှာလည်း သဟဇာတတ္ထိနှင့် ပုရေဇာတတ္ထိ အတွင်းသို့ပင် ထိုက်သလို ဝင်သွားရကား အတ္ထိပစ္စည်း (၅)မျိုးပင် ပြန်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ပါ။
不过，俱生—前生有缘依其所应仍可分别归入俱生有缘与前生有缘；因此应知，有缘终究仍归为五种。
ဤအတ္ထိပစ္စည်းသည် ခြုံ၍ ဆိုရသော် --- ၁။ နာမ်က နာမ်အား၊ ၂။ နာမ်က ရုပ်အား၊ ၃။ ရုပ်က ရုပ်အား၊ ၄။ ရုပ်က နာမ်အား၊ ၅။ နာမ်ရုပ်က နာမ်ရုပ်အား ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်းပင် ဖြစ်သည်။
总括而言，有缘依五种方向给予助益：一、名资助名；二、名资助色；三、色资助色；四、色资助名；五、名色资助名色。
ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် (၂)မျိုးလုံးတို့သည် အတ္ထိ = ထင်ရှားရှိနေဆဲ ပစ္စုပ္ပန်တရားတို့သာ ဖြစ်ကြသည်။
缘法与缘所生法两者，都只是以有（atthi）——仍然现前存在——为特相的现在法。
原书第 426 页
နတ္ထိပစ္စည်း
无有缘
အတ္တနော အနန္တရံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ အရူပဓမ္မာနံ ပဝတ္တိသြကာသဿ ဒါနေန ဥပကာရကာ သမနန္တရနိရုဒ္ဓါ အရူပဓမ္မာ နတ္ထိပစ္စယော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၂။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၂။) သမနန္တရနိရုဒ္ဓါ စိတ္တစေတသိကာဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ နတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။
巴利原文（缅文转写）：“အတ္တနော အနန္တရံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ အရူပဓမ္မာနံ ပဝတ္တိသြကာသဿ ဒါနေန ဥပကာရကာ သမနန္တရနိရုဒ္ဓါ အရူပဓမ္မာ နတ္ထိပစ္စယော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၂။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၂။) သမနန္တရနိရုဒ္ဓါ စိတ္တစေတသိကာဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ နတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။”
相续无间灭去的非色法，以让紧接自己生起的非色法获得转起机会的方式给予助益，称为无有缘。（《阿毗达磨义注》3-352；《清净之道》2-172。）相续无间灭去的心与心所法，以无有缘力资助现在的心与心所法。
(ပဋ္ဌာန-၁-၉။)
（《发趣论》1-9。）
မိမိ = ပစ္စည်းတရား၏ အခြားမဲ့၌ ဖြစ်ကြကုန်သော နာမ်တရားတို့အား ဖြစ်ခြင်း၏ အခါအခွင့်ကို ပေးခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်ကုန်သော ကောင်းစွာ အခြားမဲ့ဖြစ်၍ ချုပ်ပြီးကုန်သော နာမ်တရားတို့သည် နတ္ထိပစ္စည်း မည်ကုန်၏။
换言之，相续无间生起而后灭去的名法，以让紧接自身而生的名法获得生起机会的方式给予助益，所以称为无有缘。
ကောင်းစွာအခြားမဲ့ ဖြစ်၍ ချုပ်ပြီးကုန်သော ရဟန္တာတို့၏ စုတိစိတ်ကြဥ်သော ရှေးရှေးသော စိတ် (၈၉)၊ စေတသိက် (၅၂) ပစ္စည်းတရားတို့သည် ရဟန္တာတို့၏ စုတိစိတ်နှင့် တကွ နောက်နောက်သော စိတ် (၈၉)၊ စေတသိက် (၅၂) ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့အား နတ္ထိပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။
相续无间生起而后灭去的前前八十九心与五十二心所——缘法一方排除阿罗汉死亡心——，以无有缘力资助后后八十九心与五十二心所——缘所生法一方包括阿罗汉死亡心。
(ပဋ္ဌာန-၁-၉။ အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၂။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၂။)
（《发趣论》1-9；《阿毗达磨义注》3-352；《清净之道》2-172。）
နာမ်တရားတို့၏ ဓမ္မတာ
名法的自然法则
ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်-ဟူသော စိတ္တက္ခဏတစ်ခုအတွင်း၌ စိတ်(၂)မျိုး (၃)မျိုးစသည် အတူပြိုင်၍ ဥပါဒ်ရိုး ဖြစ်ရိုးဓမ္မတာ မရှိပေ။ စိတ္တက္ခဏ (၁)မျိုး (၁)မျိုး၌လည်း ဆိုင်ရာ ယှဥ်ဖက်စေတသိက်တို့သည် အတူယှဥ်တွဲ၍ များစွာ ဖြစ်ရိုးဓမ္မတာ ရှိ၏။ သို့သော် စိတ္တက္ခဏတစ်ခု၏အတွင်း၌ စိတ်ပေါင်းများစွာ ဖဿပေါင်းများစွာ ဝေဒနာ ပေါင်းများစွာ သညာပေါင်းများစွာ စေတနာပေါင်းများစွာ ဖြစ်ရိုးဓမ္မတာကား မရှိ။ အသိစိတ်တစ်မျိုး၊ ဖဿ တစ်မျိုး၊ ဝေဒနာတစ်မျိုး၊ သညာတစ်မျိုး၊ စေတနာတစ်မျိုးစသည်ဖြင့် တစ်မျိုး တစ်မျိုးစီသာ ဖြစ်နိုင်၏။ ယင်းသို့ စိတ္တက္ခဏ တစ်ခုအတွင်း၌ သမ္ပယုတ္တ ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် ဖြစ်ထိုက်သော ဆိုင်ရာ စိတ်စေတသိက်တရားစုတို့ ပြိုင်တူယှဥ်တွဲ၍ ဖြစ်ခိုက်၌ အခြား သမ္ပယုတ္တ ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် ဖြစ်ထိုက်သော စိတ်စေတသိက်တရားအပေါင်း တို့ကား မဖြစ်နိုင်ကြပေ။ သို့သော် တစ်ခုသော စိတ္တက္ခဏအတွင်း၌ တည်ရှိသော နာမ်တရားအပေါင်းသည်
在由生、住、灭三小刹那构成的一个心刹那内，不会有两种、三种心同时生起；每个心刹那中，却有许多相应的心所与该心同时生起。不过，一个心刹那内不会有许多个心、许多个触、许多个受、许多个想或许多个思；只能有一个心、一个触、一个受、一个想、一个思等。当一个心刹那内有资格相应的那一组心与心所缘法、缘所生法同时相应而生时，其他同样有资格相应的各组心与心所便不能生起。可是，一个心刹那内的全部名法——
ချုပ်ပြီး၍ မရှိလတ်သော် ဒုတိယ နာမ်တရားအပေါင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုကြောင့် ရှေးစိတ္တက္ခဏ၌ ရှိသော နာမ်တရားအပေါင်းတို့၏ မရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သည်၏ အဖြစ်သည် နတ္ထိပစ္စည်းတည်း။
——灭去而不复存在之后，第二组名法才会生起。因此，前一心刹那全部名法以自身不再存在的状态给予助益，这就是无有缘。
သာ၍ ရှေးကျကုန်သော စိတ်တို့၏ မရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်သည် ရှိပါသော်လည်း ထိုသာ၍ ရှေးကျသော စိတ်တို့သည် နတ္ထိပစ္စယသတ္တိအဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးမပြုတတ်ကြပါကုန်။ အလျော်အားဖြင့်မူ အခြားမဲ့ဖြစ်သော စိတ်သည် (= ရှေးစိတ် နောက်စိတ် နှစ်မျိုးတို့တွင် နောက်စိတ်နှင့်ကပ်နေသော ရှေးစိတ်သည်) ပစ္စည်းတရား ဖြစ်သော မိမိ၏ ထင်ရှားရှိနေမှုကြောင့် ဖြစ်ခွင့်ကို မရကြကုန်သော ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့အား ပစ္စည်းတရား ဖြစ်သော မိမိ၏ ထင်ရှားမရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်ခွင့်ကို ပေးသကဲ့သို့ ကျေးဇူးပြုတတ်၏၊ ထိုကြောင့် -- ''ဖြစ်ခွင့်ကို ပေးခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်ကုန်သော'' --- ဟု အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
更早以前的诸心虽然也已经不存在，却不以无有缘力给予助益。只有无间相邻的前一心——也就是前后两心中紧邻后一心的前心——成为缘法：缘所生法原本因为缘法仍然现前而无从生起；当前一缘法不复现前时，它便仿佛为缘所生法开放了生起机会。因此，义注才解释为“以给予生起机会的方式给予助益”。
(မူလဋီ-၃-၁၇၅။)
（《根本复注》3-175。）
ဤ၌ ဖြစ်ခွင့်ကို ပေးသကဲ့သို့ ---- ဟူသော စကားကို ပစ္စည်းတရားတို့မှာ ထိုသို့ ဖြစ်ခွင့်ပေးလိုသော အဇ္ဈာသယဓာတ် မရှိပါသော်လည်း ဖြစ်ခွင့်ပေးလိုသော အဇ္ဈာသယဓာတ် ရှိသကဲ့သို့ တင်စား၍ တဒ္ဓမ္မူပစာရ အားဖြင့် ဆိုထားသည်မှတ်ပါ။ (အနုဋီ-၃-၂၃၈။) နာမ်က နာမ်အား ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ပစ္စည်းတရားတို့ကား အတိတ်တရားစုတို့တည်း။
这里说“仿佛给予生起机会”，并不是缘法真有想要让后法生起的意向；而是把没有这种意向的法，说得仿佛具有这种意向，属于依该法而作的借称（taddhammūpacāra）。（《随复注》3-238。）这是名法资助名法的缘。缘法是过去法。
ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ကား မုချဆတ်ဆတ် ခဏပစ္စုပ္ပန်တရားစုတို့တည်း။
缘所生法则是严格意义上正处刹那现在的法。
原书第 427 页
ဝိဂတပစ္စည်း
离去缘
ထိုကောင်းစွာ အခြားမဲ့ဖြစ်၍ ချုပ်ပြီးကုန်သော နာမ်တရားတို့သည်ပင်လျှင် (ထင်ရှားမရှိတော့သည့် အတွက်) ကင်းသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် မိမိ၏ အခြားမဲ့၌ ဖြစ်ကုန်သော နာမ်တရားတို့အား ဖြစ်ခြင်း၏ အခါအခွင့်ကို ပေးခြင်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်ကုန်သောကြောင့် ဝိဂတပစ္စည်းမည်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၂။) သမနန္တရဝိဂတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
巴利原文（缅文转写）：“သမနန္တရဝိဂတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။”
同样是这些相续无间生起而后灭去的名法，因为已经离去、不再现前，便以让紧接自己生起的名法获得生起机会的方式给予助益，所以称为离去缘。（《阿毗达磨义注》3-352。）相续无间离去的心与心所法，以离去缘力资助现在的心与心所法。
(ပဋ္ဌာန-၁-၉။)
（《发趣论》1-9。）
ကောင်းစွာအခြားမဲ့၌ ဖြစ်၍ ကင်းပြီးကုန်သော ရဟန္တာတို့၏ စုတိစိတ်ကြဥ်သော ရှေးရှေးသော စိတ်- (၈၉)၊ စေတသိက် (၅၂)ပစ္စည်းတရားတို့သည် ရဟန္တာတို့၏ စုတိစိတ်နှင့်တကွ နောက်နောက်သော စိတ် (၈၉)၊ စေတသိက် (၅၂) ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့အား ဝိဂတပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။
相续无间生起而后离去的前前八十九心与五十二心所——缘法一方排除阿罗汉死亡心——，以离去缘力资助后后八十九心与五十二心所——缘所生法一方包括阿罗汉死亡心。
နာမ်က နာမ်အား ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်းပင် ဖြစ်၏။ ပစ္စည်းတရားတို့ကား --- သမနန္တရဝိဂတာ --- ဟူသည်နှင့် အညီ အတိတ် စိတ်စေတသိက်တရားတို့ ဖြစ်ကြ၏။ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ကား --- ပဋုပ္ပန္နာနန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နာနံ။ = (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၆။) ဟူသော အဋ္ဌကထာအဖွင့်နှင့် အညီ --- မုချဆတ်ဆတ် ပစ္စုပ္ပန် နာမ်ပရမတ် တရားတို့သာ ဖြစ်ကြသည်။
巴利原文（缅文转写）：“သမနန္တရဝိဂတာ”
巴利原文（缅文转写）：“ပဋုပ္ပန္နာနန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နာနံ။ = (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၈၆။)”
这也是名法资助名法的缘。依“相续无间离去”这一说明，缘法是过去的心与心所法；依义注把“现在的”解释为“正处现在”（《阿毗达磨义注》3-386），缘所生法则只是严格意义上的现在名究竟法。
ဤ --- နတ္ထိ - ဝိဂတပစ္စည်းဟူသည် အကြောင်းတရားဖြစ်သော ရှေးရှေး စိတ်စေတသိက်တို့ ထင်ရှား မရှိခြင်း ကင်းခြင်း သဘောတရားတည်း။ ယင်းသို့ ထင်ရှား မရှိခြင်း ကင်းခြင်းသည်ပင် နောက်နောက်သော စိတ်စေတသိက်တို့ဖြစ်ရန် အခွင့်ပေးသော အကြောင်းတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ယင်းအကြောင်းတရားကိုပင် ပါဠိလို နတ္ထိအကြောင်း ဝိဂတအကြောင်းဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ သူတည်းတစ်ယောက် ကောင်းဖို့ရောက်မူ သူတစ်- ယောက်မှာ ပျက်လင့်ကာသာ ဓမ္မတာတည်း --- ဟူ၏သို့ မှတ်ပါ။
所谓无有缘与离去缘，就是作为因法的前前心与心所不再现前、已经离去；这种不再现前、已经离去本身，便成为让后后心与心所获得生起机会的一项原因。巴利因此称它为无有之因、离去之因。应当把它理解为自然法则：一法登场，另一法便须退去。
အဝိဂတပစ္စည်း
不离去缘
အတ္ထိပစ္စည်းတရားတို့ကိုပင် မကင်းသေးကုန်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဆိုင်ရာ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့အား ကျေးဇူးပြုတတ်သောကြောင့် အဝိဂတပစ္စည်းဟူ၍ သိရှိပါလေ။ (မချုပ်ပျောက်သေးဘဲ ထင်ရှားရှိနေသေးမှုကို မကင်းသေးဟု ဆိုသည်။ အတ္ထိပစ္စည်းနှင့် အားလုံးတူသည်။) (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၂။) ဒေသနာတော်ကို တင့်တယ်စမ္ပါယ်အောင် တန်ဆာဆင်တတ်သဖြင့် ဒေသနာတော်၏ တင့်တယ် စမ္ပါယ်- ကြောင်း ဖြစ်သော သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ထိုဝိဂတပစ္စည်း အဝိဂတပစ္စည်းတို့၏ အဖြစ်ဖြင့် ဟောတော်မူအပ်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ကျွတ်ထိုက်သသူ ဆုံးမထိုက်သူ ဝေနေယျတို့၏ အလိုအဇ္ဈာသယ ဓာတ်ခံကြောင့်လည်းကောင်း ဤဝိဂတပစ္စည်း အဝိဂတပစ္စည်း နှစ်ခုအပေါင်းကို အတ္ထိပစ္စည်း နတ္ထိပစ္စည်းတို့နှင့် တရားကိုယ် အနက်သဘောအားဖြင့် တူညီသော်လည်း ထပ်မံ၍ ဟောကြားတော်မူရပြန်ပေသည်။ သဟေတုက ဒုက်ကို ဟောပြီး ဖြစ်လျက်လည်း ဟေတုသမ္ပယုတ္တဒုက်ကို ထပ်မံ၍ ဟောတော်မူရပြန်သကဲ့သို့ မှတ်ပါ။
应知，有缘的缘法也因为尚未离去，以不离去的方式资助相应的缘所生法，所以又称为不离去缘。〔尚未灭尽、仍然现前存在，称为不离去；它与有缘完全相同。〕（《阿毗达磨义注》3-352。）虽然离去缘与不离去缘在法体和义理上分别与无有缘、有缘相同，世尊仍再次开示这两种缘：一方面，遍知智庄严并成就说法，因此能令教说圆满；另一方面，应受教、应从轮回中解脱的所化者各有不同倾向，适合由离去与不离去的方式领会。譬如已经开示“有因二法”，仍会再开示“因相应二法”。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၂။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၇၄။)
（《阿毗达磨义注》3-352；《清净之道》2-174。）
နတ္ထိ - ဝိဂတ။ အတ္ထိ - အဝိဂတ။
无有—离去；有—不离去。
နတ္ထိဘာဝ = မရှိသည်၏အဖြစ်နှင့် ဝိဂတဘာဝ = ကင်းသည်၏အဖြစ်သည် ပစ္စည်းတရား၏ မရှိတော့ခြင်း အားဖြင့် တူသည် မဟုတ်ပါလော၊ အဘယ်သို့ ထူးပါသနည်းဟု မေးဖွယ်ရာရှိ၏။ အဖြေ --- နတ္ထိဘာဝနှင့်
有人或问：无有性是“不存在”，离去性也是“已经离开”，两者岂不都是缘法不复存在？它们究竟有什么差别？答：无有性与离去性虽然同属不复存在，但前法尚在时后心没有生起机会；当前法生起以后不复存在，只以这种不再存在——即让缘所生法获得生起机会——给予助益，这是无有缘。缘法这一自然法本身尚未离去时，后一自然法没有生起机会；缘法这一自然法已经离去，由这种离去资助缘所生法，则是离去缘。（《根本复注》3-175。）
原书第 428 页
ဝိဂတဘာဝသည် မရှိခြင်းအားဖြင့် တူမျှသော်လည်း မိမိရှိနေသမျှ နောက်စိတ်ဖြစ်ခွင့် မရသောကြောင့် မိမိ ဖြစ်ပြီးနောက် မရှိခြင်းမျှဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်း = ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ကို ဖြစ်ခွင့်ပေးခြင်းသည် နတ္ထိပစ္စည်း၏ အဖြစ်တည်း။ မိမိပစ္စည်းတရားတည်းဟူသော သဘာဝဓမ္မ မကင်းသေးသမျှ နောက်သဘာဝဓမ္မ ဖြစ်ခွင့် မရသောကြောင့် မိမိတည်းဟူသော သဘာဝဓမ္မ၏ ကင်းခြင်းဖြင့် ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့အား ကျေးဇူးပြုတတ်သည်၏ အဖြစ်သည် ဝိဂတပစ္စည်း၏ အဖြစ်တည်း။ (မူလဋီ-၃-၁၇၅။) နတ္ထိတာ စ နိရောဓာနန္တရသုညတာ၊ ဝိဂတတာ နိရောဓပ္ပတ္တတာ။ (မူလဋီ-၃-၁၇၅။) အဘာဝမတ္တေနာတိ ဟုတွာ အဘာဝမတ္တေန ။ ပ ။ သဘာဝဝိဂမေနာတိ ဧတေန နိရောဓတော ပရမ္ပိ ယတော ''ဝိဂတတာ နိရောဓပ္ပတ္တတာ''တိ ဝုတ္တံ။ (အနုဋီ-၃-၂၃၈။) ပစ္စည်းတရားချုပ်ပြီးသည်၏ အခြားမဲ့၌ ထိုပစ္စည်းတရားနှင့် ဆိုင်ရာ ဘာမျှမကျန်တော့ဘဲ သုညဖြစ်ခြင်း
巴利原文（缅文转写）：“နတ္ထိတာ စ နိရောဓာနန္တရသုညတာ၊ ဝိဂတတာ နိရောဓပ္ပတ္တတာ။ (မူလဋီ-၃-၁၇၅။) အဘာဝမတ္တေနာတိ ဟုတွာ အဘာဝမတ္တေန ။ ပ ။ သဘာဝဝိဂမေနာတိ ဧတေန နိရောဓတော ပရမ္ပိ ယတော ''ဝိဂတတာ နိရောဓပ္ပတ္တတာ''တိ ဝုတ္တံ။ (အနုဋီ-၃-၂၃၈။)”
所谓无有，是灭去之后紧接着全然空无；所谓离去，是已经到达灭去。（《根本复注》3-175。）《随复注》又解释：说“仅以不复存在”，是就成为以后仅仅不复存在而言；说“由自性离去”，则把灭去以后也包括在内，所以说“离去就是到达灭去”。（《随复注》3-238。）缘法灭去之后，紧接着与该缘法有关的一切都不再残留而成空无——
သည် နတ္ထိပစ္စည်း၏ အဖြစ်တည်း။ ပစ္စည်းတရား၏ ချုပ်ခြင်းသို့ ရောက်ပြီးသည်၏ အဖြစ်သည် ဝိဂတပစ္စည်း၏ အဖြစ်တည်း။ ဤကား ထိုပစ္စည်းနှစ်ပါးတို့၏ အထူးတည်း။ နတ္ထိသဘောသည် ဘင်အခိုက်၌ ထင်ရှား၏။
——这是无有缘；缘法已经到达灭去，则是离去缘。这就是两者的差别。无有性在灭刹那显著。
ဝိဂတသဘောသည် ချုပ်ပြီးနောက် = ဘင်၏ နောက်ကာလ၌ ထင်ရှား၏။
离去性则在灭去以后，也就是灭刹那之后显著。
အတ္ထိ - အဝိဂတ -- ပစ္စည်းတရား၏ မိမိဆိုင်ရာ သဘာဝလက္ခဏာအားဖြင့် ထင်ရှားရှိနေသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့အား ကျေးဇူးပြုတတ်သည်၏အဖြစ်သည် အတ္ထိပစ္စည်း၏အဖြစ်တည်း။ ပစ္စည်း တရား၏ မိမိတို့ ဆိုင်ရာ သဘာဝလက္ခဏာ မကင်းသေးသဖြင့် ချုပ်ခြင်းသို့ မရောက်သေးခြင်းဖြင့် ပစ္စယုပ္ပန် တရားတို့အား ကျေးဇူးပြုတတ်သည်၏ အဖြစ်သည် အဝိဂတပစ္စည်း၏ အဖြစ်တည်း။ (မူလဋီ-၃-၁၇၅။) ပစ္စည်းတရား၏ ထင်ရှားရှိနေသေးခြင်းသည် အတ္ထိတည်း။ ပစ္စည်းတရား၏ ချုပ်ခြင်းသို့ မရောက်သေးခြင်း သည် အဝိဂတတည်း။ (အနုဋီ-၃-၂၃၉။)
有—不离去：缘法以自身特有的自性相正现前存在而资助缘所生法，这是有缘；缘法自身特有的自性相尚未离去、还未到达灭去，由此资助缘所生法，则是不离去缘。（《根本复注》3-175。）缘法仍然现前存在，称为有；缘法尚未到达灭去，称为不离去。（《随复注》3-239。）
ပစ္စည်း (၆) မျိုး
六类缘
ဤ (၂၄)ပစ္စည်းတို့ကို သဘောတူရာ စုပေါင်း၍ (၆)မျိုး ခွဲနိုင်၏။
依彼此相同的性质，可把这二十四缘归为六类。
၁။ နာမ်သည် နာမ်အား --- ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်း (၆)မျိုး --- အနန္တရ၊ သမနန္တရ၊ အာသေဝန၊ သမ္ပယုတ္တ၊ နတ္ထိ၊ ဝိဂတ ပစ္စည်းများတည်း။
一、名资助名：六种——无间缘、等无间缘、重复缘、相应缘、无有缘、离去缘。
၂။ နာမ်သည် နာမ်ရုပ်အား --- ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်း (၅)မျိုး --- ဟေတု၊ စျာန၊ မဂ္ဂ၊ ကမ္မ၊ ဝိပါက ပစ္စည်း များတည်း။
二、名资助名色：五种——因缘、禅缘、道缘、业缘、果报缘。
၃။ နာမ်သည် ရုပ်အား --- ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်း (၁)မျိုး --- ပစ္ဆာဇာတ ပစ္စည်းတည်း။
三、名资助色：一种——后生缘。
၄။ ရုပ်သည် နာမ်အား --- ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်း (၁)မျိုး --- ပုရေဇာတပစ္စည်းတည်း။
四、色资助名：一种——前生缘。
၅။ ပညတ် - နာမ်ရုပ်တို့သည် နာမ်အား --- ကျေးဇူးပြုသောပစ္စည်း (၂)မျိုး၊ အာရမ္မဏ၊ ဥပနိဿယ ပစ္စည်းများ တည်း။
五、概念与名色资助名：两种——所缘缘、亲依止缘。
၆။ နာမ်ရုပ်သည် နာမ်ရုပ်အား --- ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်း (၉)မျိုး --- အဓိပတိ၊ သဟဇာတ၊ အညမည၊ နိဿယ၊ အာဟာရ၊ ဣန္ဒြိယ၊ ဝိပ္ပယုတ္တ၊ အတ္ထိ၊ အဝိဂတ ပစ္စည်းများတည်း။
六、名色资助名色：九种——增上缘、俱生缘、相互缘、依止缘、食缘、根缘、不相应缘、有缘、不离去缘。
原书第 429 页
ဓမ္မအားဖြင့် ခွဲပုံ
依法分类
၁။ ဟေတုပစ္စည်းတရားကား ဟိတ် (၆)ပါးတရားသာ ဖြစ်၍ နာမ်တစ်စိတ်တစ်ဒေသသာတည်း။
一、因缘的缘法只有六因，所以只属于一部分名法。
၂။ အာရမ္မဏပစ္စည်းတရားကား ပညတ်နှင့် နာမ်ရုပ်အားလုံးတည်း။ (နာမ်၌ နိဗ္ဗာန်ပါဝင်သည်။) ၃။ အဓိပတိပစ္စည်း၌ သဟဇာတာဓိပတိ ပစ္စည်းတရားကား နာမ်တစ်စိတ်တစ်ဒေသသာတည်း။
二、所缘缘的缘法包括概念与一切名色〔名法包括涅槃〕。三、增上缘中的俱生增上缘法，只属于一部分名法。
၄။ ကမ္မ-မဂ္ဂ-စျာန ပစ္စည်းတရားတို့လည်း နာမ်တစ်စိတ်တစ်ဒေသတို့သာတည်း။
四、业缘、道缘、禅缘的缘法，也都只属于一部分名法。
၅။ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စည်းတရားကား အလေးပြုထိုက်သော အာရုံအားလုံးတည်း။
五、所缘增上缘法，是一切值得尊重的所缘。
၆။ အနန္တရ၊ သမနန္တရ၊ ပစ္ဆာဇာတ၊ အာသေဝန၊ ဝိပါက၊ သမ္ပယုတ္တ၊ နတ္ထိ၊ ဝိဂတ ပစ္စည်းတရားတို့ကား နာမ်တရားတို့သာတည်း။
六、无间缘、等无间缘、后生缘、重复缘、果报缘、相应缘、无有缘、离去缘的缘法，只是名法。
၇။ နိဗ္ဗာန်ကို အနန္တရစသော ပစ္စည်းတရားတို့ မသိမ်းယူအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် နာမ်တရားတို့၏ တစ်စိတ် တစ်ဒေသဟုလည်း ဆိုသင့်၏။
七、因为无间缘等不摄取涅槃为缘法，所以也应说它们只属于一部分名法。
၈။ ပုရေဇာတပစ္စည်းကား ရုပ်တစ်စိတ်တစ်ဒေသတည်း။
八、前生缘只属于一部分色法。
၉။ ကြွင်းကျန်ကုန်သော ပစ္စည်းတရားတို့ကား ရထိုက်သော ပစ္စည်းတရားတို့နှင့် စပ်သဖြင့် နာမ်တရား ရုပ်တရားတို့တည်း။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၂။)
九、其余诸缘的缘法，随其所应，包括名法与色法。（《阿毗达磨义注》3-352。）
ကာလအားဖြင့် ခွဲပုံ
依时间分类
၁။ ဟေတု၊ သဟဇာတ၊ အညမည၊ နိဿယ၊ ပုရေဇာတ၊ ပစ္ဆာဇာတ၊ ဝိပါက၊ အာဟာရ၊ ဣန္ဒြိယ၊ စျာန၊ မဂ္ဂ၊ သမ္ပယုတ္တ၊ ဝိပ္ပယုတ္တ၊ အတ္ထိ၊ အဝိဂတ၊ ဤ (၁၅)ပစ္စည်းတရားတို့ကား ပစ္စုပ္ပန်တရားတို့သာ ဖြစ်ကြကုန်၏။
一、因缘、俱生缘、相互缘、依止缘、前生缘、后生缘、果报缘、食缘、根缘、禅缘、道缘、相应缘、不相应缘、有缘、不离去缘——这十五缘的缘法，都只是现在法。
၂။ အနန္တရ၊ သမနန္တရ၊ အာသေဝန၊ နတ္ထိ၊ ဝိဂတ - ဤ (၅)ပစ္စည်းတို့ကား အတိတ်တရားတို့သာ ဖြစ်ကြကုန်၏။
二、无间缘、等无间缘、重复缘、无有缘、离去缘——这五缘的缘法，都只是过去法。
၃။ ကမ္မပစ္စည်းတစ်မျိုးကား ပစ္စုပ္ပန် အတိတ်ဟူသော ထိုကာလနှစ်ပါးတို့ကို မှီ၍ ဖြစ်၏။ (သဟဇာတကမ္မကား ပစ္စုပ္ပန်၊ နာနာက္ခဏိကကမ္မကား အတိတ်ဟူလိုသည်။) ၄။ ကျန်အာရမ္မဏ၊ အဓိပတိ၊ ဥပနိဿယ ဤသုံးပစ္စည်းတို့ကား ကာလ (၃)ပါးလုံး၌လည်း ယှဥ်ကုန်၏။
三、业缘依现在与过去两种时间而成立〔即俱生业缘是现在，异刹那业缘是过去〕。四、其余所缘缘、增上缘与亲依止缘三种，可以与过去、现在、未来三时相应。
ပညတ်နှင့် နိဗ္ဗာန်ကိုပါ ပစ္စည်းတရားအဖြစ် ထည့်သွင်းယူထားသောကြောင့် ကာလဝိမုတ်လည်း ဖြစ်ကုန်၏ ဟု မှတ်ပါ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၃၅၃။)
又因为它们也摄取概念与涅槃为缘法，所以应知也有离时的缘法。（《阿毗达磨义注》3-353。）
ပစ္စယုပ္ပန်အားဖြင့် ခွဲပုံ
依缘所生法分类
၁။ အာရမ္မဏ၊ အနန္တရ၊ သမနန္တရ၊ ဥပနိဿယ၊ ပုရေဇာတ၊ အာသေဝန၊ သမ္ပယုတ္တ၊ နတ္ထိ၊ ဝိဂတ --- ပစ္စည်းတရားတို့သည် ပစ္စယုပ္ပန် နာမ်တရားတို့အားသာလျှင် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။
一、所缘缘、无间缘、等无间缘、亲依止缘、前生缘、重复缘、相应缘、无有缘、离去缘，只资助作为缘所生法的名法。
၂။ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းသည် ပစ္စယုပ္ပန် ရုပ်တရားအားသာလျှင် ကျေးဇူးပြု၏။
二、后生缘只资助作为缘所生法的色法。
၃။ ကျန် (၁၄)ပစ္စည်းတို့ကား ပစ္စယုပ္ပန် ရုပ်-နာမ် (၂)မျိုးလုံးတို့အား ကျေးဇူးပြုကုန်၏။ (မဟာဋီ-၂-၂၈၈။)
三、其余十四缘则资助作为缘所生法的名色两者。（《大复注》2-288。）
ဇနက ဥပတ္ထမ္ဘကအားဖြင့် ခွဲပုံ
依能生性与资助性分类
၁။ အနန္တရ၊ သမနန္တရ၊ အနန္တရူပနိဿယ၊ ပကတူပနိဿယ၊ အာသေဝန၊ နာနာက္ခဏိကကမ္မ၊ နတ္ထိ၊ ဝိဂတ- ပစ္စည်းတရားတို့ကား ပစ္စယုပ္ပန်အကျိုးတရားတို့ကို တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေတတ်ကုန်သော ဇနကပစ္စည်းတရား တို့သာ ဖြစ်ကုန်၏။ အားပေးထောက်ပံ့တတ်ကုန်သော ဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စည်းတရားတို့ မဟုတ်ကုန်။
一、无间缘、等无间缘、无间亲依止缘、自然亲依止缘、重复缘、异刹那业缘、无有缘与离去缘，只是能直接令缘所生果法生起的能生缘，不是扶助、支持缘所生法的资助缘。