《分别论》缘起分别：经分别法
《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版
缘起篇（甲） · 原书第 1–12 页 · 194 个翻译单元
本页并入了原书的相邻小节：《分别论》缘起分别：经分别法。
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 1 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
“礼敬彼世尊、阿罗汉、正等正觉者。”
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က)
缘起篇（甲）
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဝိဘင်းပါဠိတော် - သုတ္တန္တဘာဇနီယနည်း
《分别论》缘起分别：经分别法
အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ၊ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ၊ သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော၊ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ၊ ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ၊ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ၊ ဥပါဒါန- ပစ္စယာ ဘဝေါ ၊ ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ ၊ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ ၊ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ။
“以无明为缘而有行；以行为缘而有识；以识为缘而有名色；以名色为缘而有六处；以六处为缘而有触；以触为缘而有受；以受为缘而有爱；以爱为缘而有取；以取为缘而有有；以有为缘而有生；以生为缘，老死、愁、悲、苦、忧、恼生起。如此，这整个苦蕴便生起。”
တတ္ထ ကတမာ အဝိဇ္ဇာ၊ ဒုက္ခေ အညာဏံ ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏံ ဒုက္ခနိရောဓေ အညာဏံ ဒုက္ခ- နိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အညာဏံ၊ အယံ ဝုစ္စတိ အဝိဇ္ဇာ။
“其中，什么是无明？对于苦无智，对于苦集无智，对于苦灭无智，对于趣向苦灭之道无智；这称为无明。”
တတ္ထ ကတမေ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ၊ ပုညာဘိသင်္ခါရော အပုညာဘိသင်္ခါရော အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော ကာယသင်္ခါရော ဝစီသင်္ခါရော စိတ္တသင်္ခါရော။
“其中，什么是无明缘行？福行、非福行、不动行、身行、语行、心行。”
တတ္ထ ကတမော ပုညာဘိသင်္ခါရော၊ ကုသလာ စေတနာ ကာမာဝစရာ ရူပါဝစရာ ဒါနမယာ သီလမယာ ဘာဝနာမယာ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ပုညာဘိသင်္ခါရော။
“其中，什么是福行？属于欲界和色界、由布施所成、持戒所成、修习所成的善思；这称为福行。”
တတ္ထ ကတမော အပုညာဘိသင်္ခါရော၊ အကုသလာ စေတနာ ကာမာဝစရာ၊ အယံ ဝုစ္စတိ အပုညာ- ဘိသင်္ခါရော။
“其中，什么是非福行？属于欲界的不善思；这称为非福行。”
တတ္ထ ကတမော အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော၊ ကုသလာ စေတနာ အရူပါဝစရာ၊ အယံ ဝုစ္စတိ အာနေဉ္ဇာ- ဘိသင်္ခါရော။
“其中，什么是不动行？属于无色界的善思；这称为不动行。”
တတ္ထ ကတမော ကာယသင်္ခါရော၊ ကာယသဉ္စေတနာ ကာယသင်္ခါရော၊ ဝစီသဉ္စေတနာ ဝစီသင်္ခါရော၊ မနောသဉ္စေတနာ စိတ္တသင်္ခါရော၊ ဣမေ ဝုစ္စန္တိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ။
“其中，什么是身行？身思是身行，语思是语行，意思是心行；这些称为无明缘行。”
တတ္ထ ကတမံ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ၊ စက္ခုဝိညာဏံ သောတဝိညာဏံ ဃာနဝိညာဏံ ဇိဝှါဝိညာဏံ ကာယဝိညာဏံ မနောဝိညာဏံ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ။
“其中，什么是行缘识？眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意识；这称为行缘识。”
တတ္ထ ကတမံ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ၊ အတ္ထိ နာမံ၊ အတ္ထိ ရူပံ။ တတ္ထ ကတမံ နာမံ၊ ဝေဒနာက္ခန္ဓော သညာက္ခန္ဓော သင်္ခါရက္ခန္ဓော၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ နာမံ၊ တတ္ထ ကတမံ ရူပံ၊ စတ္တာရော မဟာဘူတာ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယရူပံ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ ရူပံ၊ ဣတိ ဣဒဉ္စ နာမံ ဣဒဉ္စ ရူပံ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ။
“其中，什么是识缘名色？有名，也有色。其中，什么是名？受蕴、想蕴、行蕴；这称为名。其中，什么是色？四大种及四大种所造色；这称为色。如此，这名与这色合称为识缘名色。”
တတ္ထ ကတမံ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ၊ စက္ခာယတနံ သောတာယတနံ ဃာနာယတနံ ဇိဝှါယတနံ ကာယာယတနံ မနာယတနံ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ။
“其中，什么是名色缘六处？眼处、耳处、鼻处、舌处、身处、意处；这称为名色缘六处。”
တတ္ထ ကတမော သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော၊ စက္ခုသမ္ဖဿော သောတသမ္ဖဿော ဃာနသမ္ဖဿော ဇိဝှါသမ္ဖဿော ကာယသမ္ဖဿော မနောသမ္ဖဿော၊ အယံ ဝုစ္စတိ သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော။
“其中，什么是六处缘触？眼触、耳触、鼻触、舌触、身触、意触；这称为六处缘触。”
တတ္ထ ကတမာ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ၊ စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ သောတသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ ဃာန- သမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ ဇိဝှါသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ ကာယသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ မနောသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ။
“其中，什么是触缘受？眼触所生受、耳触所生受、鼻触所生受、舌触所生受、身触所生受、意触所生受；这称为触缘受。”
原书第 2 页
တတ္ထ ကတမာ ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ၊ ရူပတဏှာ သဒ္ဒတဏှာ ဂန္ဓတဏှာ ရသတဏှာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ ဓမ္မတဏှာ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ။
“其中，什么是受缘爱？色爱、声爱、香爱、味爱、触爱、法爱；这称为受缘爱。”
တတ္ထ ကတမံ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ၊ ကာမုပါဒါနံ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ။
“其中，什么是爱缘取？欲取、见取、戒禁取、我论取；这称为爱缘取。”
တတ္ထ ကတမော ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ၊ ဘဝေါ ဒုဝိဓေန အတ္ထိ ကမ္မဘဝေါ၊ အတ္ထိ ဥပပတ္တိဘဝေါ။
“其中，什么是取缘有？有分为两种：业有与生有。”
တတ္ထ ကတမော ကမ္မဘဝေါ၊ ပုညာဘိသင်္ခါရော အပုညာဘိသင်္ခါရော အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော၊ အယံ ဝုစ္စတိ ကမ္မဘဝေါ။ သဗ္ဗမ္ပိ ဘဝဂါမိကမ္မံ ကမ္မဘဝေါ။
“其中，什么是业有？福行、非福行、不动行；这称为业有。一切导向有的业，都是业有。”
တတ္ထ ကတမော ဥပပတ္တိဘဝေါ၊ ကာမဘဝေါ ရူပဘဝေါ အရူပဘဝေါ သညာဘဝေါ အသညာဘဝေါ နေဝသညာနာသညာဘဝေါ ဧကဝေါကာရဘဝေါ စတုဝေါကာရဘဝေါ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဥပပတ္တိဘဝေါ။ အယံ ဝုစ္စတိ ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ။
“其中，什么是生有？欲有、色有、无色有、想有、无想有、非想非非想有、一蕴有、四蕴有、五蕴有；这称为生有。这称为取缘有。”
တတ္ထ ကတမာ ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ၊ ယာ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ ဇာတိ သဉ္ဇာတိ သြက္ကန္တိ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ ခန္ဓာနံ ပါတုဘာဝေါ အာယတနာနံ ပဋိလာဘော၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ။
“其中，什么是有缘生？彼彼有情在彼彼有情类中的生、和合发生、趣入、出现、诸蕴的显现、诸处的获得；这称为有缘生。”
တတ္ထ ကတမံ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ၊ အတ္ထိ ဇရာ၊ အတ္ထိ မရဏံ။ တတ္ထ ကတမာ ဇရာ၊ ယာ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ ဇရာ ဇီရဏတာ ခဏ္ဍိစ္စံ ပါလိစ္စံ ဝလိတ္တစတာ အာယုနော သံဟာနိ ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကော၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဇရာ။
“其中，什么是生缘老死？有老，也有死。其中，什么是老？彼彼有情在彼彼有情类中的年老、老衰、齿落、发白、皮皱、寿命日衰、诸根日坏；这称为老。”
တတ္ထ ကတမံ မရဏံ၊ ယာ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ တမှာ တမှာ သတ္တနိကာယာ စုတိ စဝနတာ ဘေဒေါ အန္တရဓာနံ မစ္စု မရဏံ ကာလကိရိယာ ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿုပစ္ဆေဒေါ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ မရဏံ။ ဣတိ အယဉ္စ ဇရာ ဣဒဉ္စ မရဏံ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ။
“其中，什么是死？彼彼有情从彼彼有情类中的脱离、脱离的状态、迸裂、消失、死、死亡、死期到、诸蕴的迸裂、身躯的抛下、命根的全断；这称为死。如此，这老与这死合称为生缘老死。”
တတ္ထ ကတမော သောကော၊ ဉာတိဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ ဘောဂဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ ရောဂဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ သီလဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ ဒိဋ္ဌိဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ အညတရညတရေန ဗျသနေန သမန္နာဂတဿ အညတရညတရေန ဒုက္ခဓမ္မေန ဖုဋ္ဌဿ သောကော သောစနာ သောစိတတ္တံ အန္တောသောကော အန္တော- ပရိသောကော စေတသော ပရိဇ္ဈာယနာ ဒေါမနဿံ သောကသလဒံ၊ အယံ ဝုစ္စတိ သောကော။
“其中，什么是愁？因亲属、财产、疾病、戒行或见解方面的不幸所触，具足任何一种不幸，或为任何一种苦法所恼者，其愁、悲伤、伤心、内愁、内怆、心的热恼、忧、愁箭；这称为愁。”
တတ္ထ ကတမော ပရိဒေဝေါ၊ ဉာတိဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ ဘောဂဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ ရောဂဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ သီလဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ ဒိဋ္ဌိဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ အညတရညတရေန ဗျသနေန သမန္နာဂတဿ အညတရညတရေန ဒုက္ခဓမ္မေန ဖုဋ္ဌဿ အာဒေဝေါ ပရိဒေဝေါ အာဒေဝနာ ပရိဒေဝနာ အာဒေဝိတတ္တံ ပရိဒေဝိတတ္တံ ဝါစာ ပလာပေါ ဝိပ္ပလာပေါ လာလပ္ပေါ လာလပ္ပနာ လာလပ္ပိတတ္တံ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ပရိဒေဝေါ။
“其中，什么是悲？因亲属、财产、疾病、戒行或见解方面的不幸所触，具足任何一种不幸，或为任何一种苦法所恼者，其悲、悲痛、叹息、悲哀、悲叹、悲怆、言语哀诉、失声悲叹、一再喃喃自语、哀哭；这称为悲。”
တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခံ၊ ယံ ကာယိကံ အသာတံ ကာယိကံ ဒုက္ခံ ကာယသမ္ဖဿဇံ အသာတံ ဒုက္ခံ ဝေဒယိတံ ကာယသမ္ဖဿဇာ အသာတာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဒုက္ခံ။
“其中，什么是苦？任何身体的不适、身体的苦、由身触所生的不适苦体验、由身触所生的不适苦受；这称为苦。”
တတ္ထ ကတမံ ဒေါမနဿံ၊ ယံ စေတသိကံ အသာတံ စေတသိကံ ဒုက္ခံ စေတောသမ္ဖဿဇံ အသာတံ ဒုက္ခံ ဝေဒယိတံ စေတောသမ္ဖဿဇာ အသာတာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဒေါမနဿံ။
“其中，什么是忧？任何心的不适、心的苦、由意触所生的不适苦体验、由意触所生的不适苦受；这称为忧。”
တတ္ထ ကတမော ဥပါယာသော၊ ဉာတိဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ ဘောဂဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ ရောဂဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ သီလဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ ဒိဋ္ဌိဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ အညတရညတရေန ဗျသနေန သမန္နာဂတဿ
“其中，什么是恼？因亲属、财产、疾病、戒行或见解方面的不幸所触，具足种种不幸——”
原书第 3 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) အညတရညတရေန ဒုက္ခဓမ္မေန ဖုဋ္ဌဿ အာယာသော ဥပါယာသော အာယာသိတတ္တံ ဥပါယာသိတတ္တံ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဥပါယာသော။
“——或为种种苦法所恼者，其愁闷、恼、气馁、沮丧；这称为恼。”
ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီတိ၊ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သင်္ဂတိ ဟောတိ၊ သမာဂမော ဟောတိ၊ သမောဓာနံ ဟောတိ၊ ပါတုဘာဝေါ ဟောတိ၊ တေန ဝုစ္စတိ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီတိ။ (အဘိ-၂-၁၄၂-၁၄၅။)
“所谓“如此，这整个苦蕴便生起”，是说：如此，这整个苦蕴便会合、聚集、汇合、显现；因此才说“如此，这整个苦蕴便生起”。（《阿毗达磨藏》第二册，第142—145页。）”
ကျက်မှတ်ရန် ပါဠိတော်၏ အနက်
应背诵的巴利文释义
၁။ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ = သစ္စာလေးပါး၌ မသိမှု အသိမှားမှု အဝိဇ္ဇာ အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိနေခြင်းကြောင့်။
1．အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ（缅文转写）＝由于无明这一因法——即对于四圣谛的无知与错知——现前存在。
သင်္ခါရာ = ပစ္စုပ္ပန်မှု သံသရာမှုတို့ကို ပြုစုပျိုးထောင်ခြင်း = သင်္ခါရတို့သည်။ သမ္ဘဝန္တိ = ထင်ရှား ဖြစ်ပွား- လာကြကုန်၏။
သင်္ခါရာ（缅文转写）＝造作、培育现世之事与轮回事的行；သမ္ဘဝန္တိ（缅文转写）＝明显地生起。
၂။ သင်္ခါရပစ္စယာ = ယင်းပစ္စုပ္ပန်မှု သံသရာမှုတို့ကို ပြုစုပျိုးထောင်ခြင်း = သင်္ခါရ အကြောင်းတရား ထင်ရှား ရှိနေခြင်းကြောင့်။ ဝိညာဏံ = ကမ္မဝိညာဏ်သည်၊ တစ်နည်း ဝိပါက်ဝိညာဏ်သည်။ သမ္ဘဝတိ = ထင်ရှား ဖြစ်ပွားလာ၏။
2．သင်္ခါရပစ္စယာ（缅文转写）＝由于造作、培育现世之事与轮回事的行这一因法现前存在；ဝိညာဏံ（缅文转写）＝业识，换言之，果报识；သမ္ဘဝတိ（缅文转写）＝明显地生起。
၃။ (က)ဝိညာဏပစ္စယာ = ယင်းကမ္မဝိညာဏ်အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိနေခြင်းကြောင့်။ နာမရူပံ = ဝိပါက်- နာမ်တရား ကမ္မဇရုပ်တရားသည်။ သမ္ဘဝတိ = ထင်ရှား ဖြစ်ပွားလာ၏။
3．（甲）ဝိညာဏပစ္စယာ（缅文转写）＝由于业识这一因法现前存在；နာမရူပံ（缅文转写）＝果报名法与业生色法；သမ္ဘဝတိ（缅文转写）＝明显地生起。
( ခ )တစ်နည်း ----- ဝိညာဏပစ္စယာ = ဝိပါက်ဝိညာဏ် အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိနေခြင်းကြောင့်။
（乙）另一种解释——ဝိညာဏပစ္စယာ（缅文转写）＝由于果报识这一因法现前存在。
နာမရူပံ = ဝိပါက် စေတသိက်နာမ်၊ ဝိပါက် စိတ္တဇရုပ်သည်။ သမ္ဘဝတိ = ထင်ရှား ဖြစ်ပွားလာ၏။
နာမရူပံ（缅文转写）＝果报心所名法与果报心生色法；သမ္ဘဝတိ（缅文转写）＝明显地生起。
၄။ နာမရူပပစ္စယာ = ယင်းနာမ်ရုပ် အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိနေခြင်းကြောင့်။ သဠာယတနံ = အတွင်း- အာယတန (၆)ပါးသည်။သမ္ဘဝတိ = ထင်ရှား ဖြစ်ပွားလာ၏။
4．နာမရူပပစ္စယာ（缅文转写）＝由于名色这一因法现前存在；သဠာယတနံ（缅文转写）＝内六处；သမ္ဘဝတိ（缅文转写）＝明显地生起。
၅။ သဠာယတနပစ္စယာ = ယင်းအတွင်းအာယတန (၆)ပါး အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိနေခြင်းကြောင့်။
5．သဠာယတနပစ္စယာ（缅文转写）＝由于内六处这一因法现前存在；
ဖဿော = ဖဿ (၆)ပါးသည်။ သမ္ဘဝတိ = ထင်ရှား ဖြစ်ပွားလာ၏။
ဖဿော（缅文转写）＝六种触；သမ္ဘဝတိ（缅文转写）＝明显地生起。
၆။ ဖဿ ပစ္စယာ = ယင်းဖဿ (၆)ပါး အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိနေခြင်းကြောင့်။ ဝေဒနာ = ဝေဒနာ (၆)ပါးသည်။ သမ္ဘဝတိ = ထင်ရှား ဖြစ်ပွားလာ၏။
6．ဖဿပစ္စယာ（缅文转写）＝由于六种触这一因法现前存在；ဝေဒနာ（缅文转写）＝六种受；သမ္ဘဝတိ（缅文转写）＝明显地生起。
၇။ ဝေဒနာ ပစ္စယာ = ယင်းဝေဒနာ (၆)ပါး အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိနေခြင်းကြောင့်။ တဏှာ = တဏှာ (၆)ပါးသည်။ သမ္ဘဝတိ = ထင်ရှား ဖြစ်ပွားလာ၏။
7．ဝေဒနာပစ္စယာ（缅文转写）＝由于六种受这一因法现前存在；တဏှာ（缅文转写）＝六种爱；သမ္ဘဝတိ（缅文转写）＝明显地生起。
၈။ တဏှာပစ္စယာ = ယင်းတဏှာ (၆)ပါး အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိနေခြင်းကြောင့်။ ဥပါဒါနံ = စွဲလမ်းမှု ဥပါဒါန် (၄) မျိုးသည်။ သမ္ဘဝတိ = ထင်ရှား ဖြစ်ပွားလာ၏။
8．တဏှာပစ္စယာ（缅文转写）＝由于六种爱这一因法现前存在；ဥပါဒါနံ（缅文转写）＝四种执取，即四种取；သမ္ဘဝတိ（缅文转写）＝明显地生起。
၉။ ဥပါဒါနပစ္စယာ = ယင်းစွဲလမ်းမှု ဥပါဒါန် (၄)ပါး အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိနေခြင်းကြောင့်။ ဘဝေါ = ကမ္မဘဝ ဥပပတ္တိဘဝသည်။ သမ္ဘဝတိ = ထင်ရှား ဖြစ်ပွားလာ၏။
9．ဥပါဒါနပစ္စယာ（缅文转写）＝由于四种取这一因法现前存在；ဘဝေါ（缅文转写）＝业有与生有；သမ္ဘဝတိ（缅文转写）＝明显地生起。
၁ဝ။ ဘဝပစ္စယာ = ယင်းကမ္မဘဝ အကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိနေခြင်းကြောင့်။ ဇာတိ = ပဋိသန္ဓေ တည်နေ- ရခြင်း ဇာတိတရားသည်။ သမ္ဘဝတိ = ထင်ရှား ဖြစ်ပွားလာ၏။
10．ဘဝပစ္စယာ（缅文转写）＝由于业有这一因法现前存在；ဇာတိ（缅文转写）＝结生得以建立的生法；သမ္ဘဝတိ（缅文转写）＝明显地生起。
၁၁။ ဇာတိပစ္စယာ = ယင်းပဋိ်သန္ဓေ တည်နေရခြင်း ဇာတိအကြောင်းတရား ထင်ရှားရှိနေခြင်းကြောင့်။ ဇရာ
11．ဇာတိပစ္စယာ（缅文转写）＝由于结生得以建立的生这一因法现前存在；ဇရာ—
原书第 4 页
မရဏံ = အိုခြင်း (ဇရာ)၊ သေခြင်း (မရဏ)သည်လည်းကောင်း။ သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿု- ပါယာသာ = စိုးရိမ်ရခြင်း (သောက)၊ ငိုကြွေးမြည်တမ်းရခြင်း (ပရိဒေဝ)၊ ကိုယ်ဆင်းရဲရခြင်း (ဒုက္ခ)၊ စိတ်ဆင်းရဲရခြင်း (ဒေါမနဿ)၊ ပြင်းစွာပူပန်ရခြင်း (ဥပါယာသ)တရားတို့သည်လည်းကောင်း။ သမ္ဘဝန္တိ = ထင်ရှား ဖြစ်ပွားလာကြကုန်၏။
မရဏံ（与前单元合为 ဇရာမရဏံ，缅文转写）＝老（ဇရာ）与死（မရဏ）；သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿု- ပါယာသာ（缅文转写）＝愁（သောက）、悲（ပရိဒေဝ）、身苦（ဒုက္ခ）、心忧（ဒေါမနဿ）与强烈的恼（ဥပါယာသ）；သမ္ဘဝန္တိ（缅文转写）＝明显地生起。
ဧဝံ = ဤသို့လျှင်။ ကေဝလဿ = ချမ်းသာမဖက် သက်သက်သော။ ဧတဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ = ဤဒုက္ခတုံး ဒုက္ခအစုအပုံ၏။ သမုဒယော = ဖြစ်ကြောင်းသည်။ တစ်နည်း ---- သမုဒယော = ဖြစ်ခြင်းသည်။ ဟောတိ = ဖြစ်ပေါ်၍လာပေ၏။
ဧဝံ（缅文转写）＝如此；ကေဝလဿ（缅文转写）＝纯粹而不夹杂安乐的；ဧတဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ（缅文转写）＝这苦的聚块、这苦蕴的；သမုဒယော（缅文转写）＝生起之因，另一种解释是“生起”；ဟောတိ（缅文转写）＝便发生、出现。
တတ္ထ = ထိုအဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာစသော ပါဠိတော်၌။ အဝိဇ္ဇာ = အဝိဇ္ဇာဟူသည်။ ကတမာ = အဘယ် နည်း။
တတ္ထ（缅文转写）＝在“无明缘行”等这段巴利文中；အဝိဇ္ဇာ（缅文转写）＝所谓无明；ကတမာ（缅文转写）＝是什么？
၁။ ဒုက္ခေ = ဒုက္ခသစ္စာတရား၌။ အညာဏံ = မသိခြင်းလည်းကောင်း။
1．ဒုက္ခေ（缅文转写）＝对于苦谛；အညာဏံ（缅文转写）＝无知。
၂။ ဒုက္ခသမုဒယေ = ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း သမုဒယသစ္စာတရား၌။ အညာဏံ = မသိခြင်းလည်းကောင်း။
2．ဒုက္ခသမုဒယေ（缅文转写）＝对于苦之生因——集谛；အညာဏံ（缅文转写）＝无知。
၃။ ဒုက္ခနိရောဓေ = ဒုက္ခ၏ ချုပ်ရာ နိရောဓ သစ္စာတရား၌။ အညာဏံ = မသိခြင်းလည်းကောင်း။
3．ဒုက္ခနိရောဓေ（缅文转写）＝对于苦的止息——灭谛；အညာဏံ（缅文转写）＝无知。
၄။ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ = ဒုက္ခ၏ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဖြူစင်မြင့်မြတ်သော ကျင့်စဥ်ဟူသော မဂ္ဂသစ္စာတရား၌။ အညာဏံ = မသိခြင်းလည်းကောင်း။
4．ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ（缅文转写）＝对于通往苦灭涅槃的清净崇高修行，即道谛；အညာဏံ（缅文转写）＝无知。
အယံ = ဤမသိမှုကို။ အဝိဇ္ဇာ = အဝိဇ္ဇာဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
အယံ（缅文转写）＝这种无知；အဝိဇ္ဇာ（缅文转写）＝为无明；ဝုစ္စတိ（缅文转写）＝被如此称说。
တတ္ထ = ထို ပါဠိတော်၌။ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ = အဝိဇ္ဇာဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော သင်္ခါရတို့သည်။ ကတမေ = အဘယ်သည်တို့နည်းဟူမူကား --- ၁။ ပုညာဘိသင်္ခါရော = ပုညာဘိသင်္ခါရလည်းကောင်း။
တတ္ထ（缅文转写）＝在这段巴利文中；အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ（缅文转写）＝由无明这一因而生的行；ကတမေ（缅文转写）＝它们是什么？即：1．ပုညာဘိသင်္ခါရော（缅文转写）＝福行；
၂။ အပုညာဘိသင်္ခါရော = အပုညာဘိသင်္ခါရလည်းကောင်း။
2．အပုညာဘိသင်္ခါရော（缅文转写）＝非福行；
၃။ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော = အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရလည်းကောင်း။
3．အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော（缅文转写）＝不动行；
၄။ ကာယသင်္ခါရော = ကာယသင်္ခါရလည်းကောင်း။
4．ကာယသင်္ခါရော（缅文转写）＝身行；
၅။ ဝစီသင်္ခါရော = ဝစီသင်္ခါရလည်းကောင်း။
5．ဝစီသင်္ခါရော（缅文转写）＝语行；
၆။ စိတ္တသင်္ခါရော = စိတ္တသင်္ခါရလည်းကောင်းတည်း။
6．စိတ္တသင်္ခါရော（缅文转写）＝心行。
၁။ တတ္ထ = ထိုသင်္ခါရတို့တွင်။ ပုညာဘိသင်္ခါရော = ပုညာဘိသင်္ခါရဟူသည်။ ကတမော = အဘယ်နည်း။ ။
1．တတ္ထ（缅文转写）＝在这些行之中；ပုညာဘိသင်္ခါရော（缅文转写）＝所谓福行；ကတမော（缅文转写）＝是什么？
ဒါနမယာ = ဒါနဖြင့်ပြီးသော။ သီလမယာ = သီလဖြင့်ပြီးသော။ ဘာဝနာမယာ = (ပရိကမ္မဘာဝနာ၊ ဥပစာရ- ဘာဝနာ၊ ဝိပဿနာဘာဝနာ ဟူသော ) ဘာဝနာဖြင့်ပြီးသော။ကာမာဝစရာ = ကာမာဝစရဘုံ၌ အကျုံးဝင်သော။
ဒါနမယာ（缅文转写）＝布施所成；သီလမယာ（缅文转写）＝持戒所成；ဘာဝနာမယာ（缅文转写）＝修习所成——即由遍作修习、近行修习或观修习所成；ကာမာဝစရာ（缅文转写）＝属于欲界。
ယာ ကုသလာ စေတနာ = အကြင် မဟာကုသိုလ် စေတနာသည်လည်းကောင်း။ (ဤ၌ ဝိပဿနာကံ အားလုံးကို မဆိုလိုပါ။ ဘဝကို ဖြစ်စေနိုင်သော ဝိပဿနာဘာဝနာကိုသာ ဆိုလိုသည်။) ဘာဝနာမယာ = သမထဘာဝနာဖြင့် ပြီးသော။ တစ်နည်း အပ္ပနာဘာဝနာဖြင့်ပြီးသော။ ရူပါဝစရာ = ရူပါဝစရဘုံ၌ အကျုံးဝင်သော။ ယာ ကုသလာ စေတနာ = အကြင် ရူပါဝစရကုသိုလ် စေတနာသည်လည်းကောင်း။ အတ္ထိ = ရှိ၏။ အယံ = ဤကာမာဝစရ ကုသိုလ်စေတနာ ရူပါဝစရ ကုသိုလ်စေတနာကို။ ပုညာဘိသင်္ခါရော = ပုညာဘိသင်္ခါရ ဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
ယာ ကုသလာ စေတနာ（缅文转写）＝任何大善思。（这里并非指一切观业，只指能产生“有”的观修习。）ဘာဝနာမယာ（缅文转写）＝奢摩他修习所成，换言之，安止修习所成；ရူပါဝစရာ（缅文转写）＝属于色界；ယာ ကုသလာ စေတနာ（缅文转写）＝任何色界善思；အတ္ထိ（缅文转写）＝存在；အယံ（缅文转写）＝这些欲界善思与色界善思；ပုညာဘိသင်္ခါရော（缅文转写）＝为福行；ဝုစ္စတိ（缅文转写）＝被如此称说。
〔〔〔 မဟာကုသိုလ် (၈)ပါး၊ ရူပါဝစရကုသိုလ် (၅)ပါး။ ပေါင်း (၁၃)ပါးတည်း။ 〕〕 ၂။ တတ္ထ = ထိုသင်္ခါရတို့တွင်။ အပုညာဘိသင်္ခါရော = အပုညာဘိသင်္ခါရဟူသည်။ ကတမော = အဘယ်နည်း။
【八种大善、五种色界善，合计十三种。】2．တတ္ထ（缅文转写）＝在这些行之中；အပုညာဘိသင်္ခါရော（缅文转写）＝所谓非福行；ကတမော（缅文转写）＝是什么？
ကာမာဝစရာ = ကာမာဝစရဘုံ၌ အကျုံးဝင်သော။ ယာ အကုသလာ စေတနာ = အကြင် အကုသိုလ် စေတနာ-
ကာမာဝစရာ（缅文转写）＝属于欲界；ယာ အကုသလာ စေတနာ（缅文转写）＝任何不善思——
原书第 5 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) သည်။ အတ္ထိ = ရှိ၏။ အယံ = ဤအကုသိုလ်စေတနာကို။ အပုညာဘိသင်္ခါရော = အပုညာဘိသင်္ခါရ ဟူ၍။
……凡属欲界的不善思，皆有。“အတ္ထိ”＝有；“အယံ”＝此不善思；“အပုညာဘိသင်္ခါရော”＝“非福行”——
ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
၃။ တတ္ထ = ထိုသင်္ခါရတို့တွင်။ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော = အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရဟူသည်။ ကတမော = အဘယ်- နည်း။ အရူပါဝစရာ = အရူပါဝစရဘုံ၌ အကျုံးဝင်သော။ ယာ ကုသလာ စေတနာ = အကြင် အရူပါဝစရကုသိုလ် စေတနာသည်။ အတ္ထိ = ရှိ၏။ အယံ = ဤအရူပါဝစရ ကုသိုလ်စေတနာကို။ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော = အာနေဉ္ဇာ- ဘိသင်္ခါရဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
3．“တတ္ထ”＝在上述诸行中；“အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော”＝不动行；“ကတမော”＝何者？“အရူပါဝစရာ”＝属于无色界；“ယာ ကုသလာ စေတနာ”＝凡无色界善思；“အတ္ထိ”＝有；“အယံ”＝此无色界善思；“အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော”＝称为不动行；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
၄။ တတ္ထ = ထိုသင်္ခါရတို့တွင်။ ကာယသင်္ခါရော = ကာယသင်္ခါရဟူသည်။ ကတမော = အဘယ်နည်း။
4．“တတ္ထ”＝在上述诸行中；“ကာယသင်္ခါရော”＝身行；“ကတမော”＝何者？
ကာယသဉ္စေတနာ = ကာယဒွါရ၌ ဖြစ်သော (၈)ပါးသော ကာမကုသိုလ်စေတနာ၊ (၁၂ )ပါးသော အကုသိုလ် စေတနာသည်။ ကာယသင်္ခါရော = ကာယသင်္ခါရ မည်၏။ (၈+၁၂ =၂ဝ)။
“ကာယသဉ္စေတနာ”＝在身门生起的八种欲界善思与十二种不善思；“ကာယသင်္ခါရော”＝称为身行（8＋12＝20）。
၅။ ဝစီသဉ္စေတနာ = ဝစီဒွါရ၌ ဖြစ်သော (၈)ပါးသော ကာမကုသိုလ်စေတနာ၊ (၁၂ )ပါးသော အကုသိုလ် စေတနာသည်။ ဝစီသင်္ခါရော = ဝစီသင်္ခါရ မည်၏။ (၂ဝ)။
5．“ဝစီသဉ္စေတနာ”＝在语门生起的八种欲界善思与十二种不善思；“ဝစီသင်္ခါရော”＝称为语行（共20种）。
၆။ မနောသဉ္စေတနာ = ဝိညတ်ရုပ် နှစ်မျိုးကို မဖြစ်စေမူ၍ (= ကာယဝိညတ်ရုပ် ဝစီဝိညတ်ရုပ် နှစ်မျိုးကို မဖြစ်စေမူ၍) အလုံးစုံလည်းဖြစ်သော 〔 (၁၂)ပါးသောအကုသိုလ်စေတနာ၊ (၈)ပါးသော ကာမကုသိုလ်စေတနာ၊ (၅)ပါးသော ရူပကုသိုလ်စေတနာ၊ (၄)ပါးသော အရူပကုသိုလ်စေတနာဟူသော 〕 တစ်ခုယုတ် (၃ဝ)သော စေတနာ သည်။ စိတ္တသင်္ခါရော = စိတ္တသင်္ခါရ မည်၏။ (၂၉)။
6．“မနောသဉ္စေတနာ”＝不令身表色、语表色这两种表色生起的一切思，即十二种不善思、八种欲界善思、五种色界善思及四种无色界善思，共三十少一的二十九种思；“စိတ္တသင်္ခါရော”＝称为心行（29种）。
ဣမေ = ဤသင်္ခါရတို့ကို။ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ = အဝိဇ္ဇာဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော သင်္ခါရတို့ဟူ၍။ ဝုစ္စန္တိ = ဆိုအပ်ကုန်၏။
“ဣမေ”＝这些行；“အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ”＝由无明为缘而生的诸行；“ဝုစ္စန္တိ”＝如是说。
တတ္ထ = ထို ပါဠိတော်၌။ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ = သင်္ခါရ ဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဝိညာဏ်ဟူသည်။ ကတမံ = အဘယ်နည်း။
“တတ္ထ”＝在该经文中；“သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ”＝由行为缘而生的识；“ကတမံ”＝何者？
၁။ စက္ခုဝိညာဏံ = စက္ခုဝိညာဏ်လည်းကောင်း။
1．“စက္ခုဝိညာဏံ”＝眼识。
၂။ သောတဝိညာဏံ = သောတဝိညာဏ်လည်းကောင်း။
2．“သောတဝိညာဏံ”＝耳识。
၃။ ဃာနဝိညာဏံ = ဃာနဝိညာဏ်လည်းကောင်း။
3．“ဃာနဝိညာဏံ”＝鼻识。
၄။ ဇိဝှါဝိညာဏံ = ဇိဝှါဝိညာဏ်လည်းကောင်း။
4．“ဇိဝှါဝိညာဏံ”＝舌识。
၅။ ကာယဝိညာဏံ = ကာယဝိညာဏ်လည်းကောင်း။
5．“ကာယဝိညာဏံ”＝身识。
၆။ မနောဝိညာဏံ = မနောဝိညာဏ်လည်းကောင်း။
6．“မနောဝိညာဏံ”＝意识。
ဣဒံ = ဤဝိညာဏ် (၆)မျိုးကို။ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ = သင်္ခါရ ဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဝိညာဏ် ဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“ဣဒံ”＝这六种识；“သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ”＝由行为缘而生的识；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
တတ္ထ = ထို ပါဠိတော်၌။ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ = ဝိညာဏ် ဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော နာမ်ရုပ်ဟူသည်။ ကတမံ = အဘယ်နည်း။
“တတ္ထ”＝在该经文中；“ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ”＝由识为缘而生的名色；“ကတမံ”＝何者？
၁။ နာမံ= နာမ်သည်။ အတ္ထိ = ရှိ၏။
1．“နာမံ”＝名；“အတ္ထိ”＝有。
၂။ ရူပံ = ရုပ်သည်။ အတ္ထိ = ရှိ၏။
2．“ရူပံ”＝色；“အတ္ထိ”＝有。
တတ္ထ = ထိုနာမ်ရုပ်တို့တွင်။ နာမံ = နာမ်သည်။ ကတမံ = အဘယ်နည်း။
“တတ္ထ”＝在名色二者中；“နာမံ”＝名；“ကတမံ”＝何者？
၁။ ဝေဒနာက္ခန္ဓော = ဝေဒနာက္ခန္ဓာလည်းကောင်း။
1．“ဝေဒနာက္ခန္ဓော”＝受蕴。
原书第 6 页
၂။ သညာက္ခန္ဓော = သညာက္ခန္ဓာလည်းကောင်း။
2．“သညာက္ခန္ဓော”＝想蕴。
၃။ သင်္ခါရက္ခန္ဓော = သင်္ခါရက္ခန္ဓာလည်းကောင်း။
3．“သင်္ခါရက္ခန္ဓော”＝行蕴。
ဣဒံ = ဤခန္ဓာသုံးပါးကို။ နာမံ = နာမ်ဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။ တတ္ထ = ထိုနာမ်ရုပ်တို့တွင်။ ရူပံ = ရုပ်သည်။ ကတမံ = အဘယ်နည်း။
“ဣဒံ”＝这三蕴；“နာမံ”＝称为名；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。“တတ္ထ”＝在名色二者中；“ရူပံ”＝色；“ကတမံ”＝何者？
၁။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ = လေးပါးကုန်သော မဟာဘုတ်တို့လည်းကောင်း။
1．“စတ္တာရော မဟာဘူတာ”＝四大种。
၂။ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ = မဟာဘုတ်လေးပါးတို့ကို။ ဥပါဒါယရူပဉ္စ = စွဲ၍ဖြစ်သော (၂၄)မျိုးသော ဥပါဒါ- ရုပ်လည်းကောင်းတည်း။
2．“စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ”＝依四大种；“ဥပါဒါယရူပဉ္စ”＝以及由其所造的二十四种所造色。
ဣဒံ = ဤဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်ကို။ ရူပံ = ရုပ်ဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။ ဣတိ = ဤသို့လျှင်။ ဣဒဉ္စ နာမံ = ဤနာမ်ကိုလည်းကောင်း။ ဣဒဉ္စ ရူပံ = ဤရုပ်ကိုလည်းကောင်း။ ဣဒံ = ဤနာမ်ရုပ်ကို။ 〔တစ်နည်း- ဣဒဉ္စ နာမံ = ဤနာမ်သည်လည်းကောင်း။ ဣဒဉ္စ ရူပံ = ဤရုပ်သည်လည်းကောင်း။ အတ္ထိ = ရှိ၏။ ဣဒံ = ဤ နာမ်ရုပ်ကို။〕 ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ = ဝိညာဏ်ဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော နာမ်ရုပ်ဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“ဣဒံ”＝这些大种色与所造色；“ရူပံ”＝称为色；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。“ဣတိ”＝如是；“ဣဒဉ္စ နာမံ”＝此名；“ဣဒဉ္စ ရူပံ”＝以及此色；“ဣဒံ”＝此名色——另一种解释是：此名与此色，“အတ္ထိ”＝皆存在，合称此名色——“ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ”＝由识为缘而生的名色；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
တတ္ထ = ထို ပါဠိတော်၌။ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ = နာမ်ရုပ်ဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော သဠာယတနဟူသည်။ ကတမံ = အဘယ်နည်း။
“တတ္ထ”＝在该经文中；“နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ”＝由名色为缘而生的六处；“ကတမံ”＝何者？
၁။ စက္ခာယတနံ = စက္ခာယတနလည်းကောင်း။
1．“စက္ခာယတနံ”＝眼处。
၂။ သောတာယတနံ = သောတာယတနလည်းကောင်း။
2．“သောတာယတနံ”＝耳处。
၃။ ဃာနာယတနံ = ဃာနာယတနလည်းကောင်း။
3．“ဃာနာယတနံ”＝鼻处。
၄။ ဇိဝှါယတနံ = ဇိဝှါယတနလည်းကောင်း။
4．“ဇိဝှါယတနံ”＝舌处。
၅။ ကာယာယတနံ = ကာယာယတနလည်းကောင်း။
5．“ကာယာယတနံ”＝身处。
၆။ မနာယတနံ = မနာယတနလည်းကောင်း။
6．“မနာယတနံ”＝意处。
ဣဒံ = ဤအာယတန (၆)ပါးကို။ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ = နာမ်ရုပ်ဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော သဠာယတနဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“ဣဒံ”＝这六处；“နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ”＝由名色为缘而生的六处；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
တတ္ထ = ထို ပါဠိတော်၌။ သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော = သဠာယတနဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဖဿဟူသည်။ ကတမော = အဘယ်နည်း။
“တတ္ထ”＝在该经文中；“သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော”＝由六处为缘而生的触；“ကတမော”＝何者？
၁။ စက္ခုသမ္ဖဿော = စက္ခုသမ္ဖဿလည်းကောင်း။
1．“စက္ခုသမ္ဖဿော”＝眼触。
၂။ သောတသမ္ဖဿော = သောတသမ္ဖဿလည်းကောင်း။
2．“သောတသမ္ဖဿော”＝耳触。
၃။ ဃာနသမ္ဖဿော = ဃာနသမ္ဖဿလည်းကောင်း။
3．“ဃာနသမ္ဖဿော”＝鼻触。
၄။ ဇိဝှါသမ္ဖဿော = ဇိဝှါသမ္ဖဿလည်းကောင်း။
4．“ဇိဝှါသမ္ဖဿော”＝舌触。
၅။ ကာယသမ္ဖဿော = ကာယသမ္ဖဿလည်းကောင်း။
5．“ကာယသမ္ဖဿော”＝身触。
၆။ မနောသမ္ဖဿော = မနောသမ္ဖဿလည်းကောင်း။
6．“မနောသမ္ဖဿော”＝意触。
အယံ = ဤဖဿ (၆)ပါးကို။ သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော = သဠာယတနဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဖဿဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“အယံ”＝这六种触；“သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော”＝由六处为缘而生的触；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
တတ္ထ = ထို ပါဠိတော်၌။ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ = ဖဿဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာ ဟူသည်။ ကတမာ = အဘယ်နည်း။
“တတ္ထ”＝在该经文中；“ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ”＝由触为缘而生的受；“ကတမာ”＝何者？
原书第 7 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) ၁။ စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ = စက္ခုသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာလည်းကောင်း။
1．“စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ”＝由眼触所生的受。
၂။ သောတသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ = သောတသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာလည်းကောင်း။
2．“သောတသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ”＝由耳触所生的受。
၃။ ဃာနသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ = ဃာနသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာလည်းကောင်း။
3．“ဃာနသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ”＝由鼻触所生的受。
၄။ ဇိဝှါသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ = ဇိဝှါသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာလည်းကောင်း။
4．“ဇိဝှါသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ”＝由舌触所生的受。
၅။ ကာယသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ = ကာယသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာလည်းကောင်း။
5．“ကာယသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ”＝由身触所生的受。
၆။ မနောသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ = မနောသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာလည်းကောင်း။
6．“မနောသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ”＝由意触所生的受。
အယံ = ဤဝေဒနာ (၆)ပါးကို။ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ = ဖဿဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“အယံ”＝这六种受；“ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ”＝由触为缘而生的受；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
တတ္ထ = ထို ပါဠိတော်၌။ ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ = ဝေဒနာဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော တဏှာဟူသည်။ ကတမာ = အဘယ်နည်း။
“တတ္ထ”＝在该经文中；“ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ”＝由受为缘而生的爱；“ကတမာ”＝何者？
၁။ ရူပတဏှာ = ရူပါရုံ၌ တွယ်တာတပ်မက်သော ရူပတဏှာလည်းကောင်း။
1．“ရူပတဏှာ”＝黏著、贪求色所缘的色爱。
၂။ သဒ္ဒတဏှာ = သဒ္ဒါရုံ၌ တွယ်တာတပ်မက်သော သဒ္ဒတဏှာလည်းကောင်း။
2．“သဒ္ဒတဏှာ”＝黏著、贪求声所缘的声爱。
၃။ ဂန္ဓတဏှာ = ဂန္ဓာရုံ၌ တွယ်တာတပ်မက်သော ဂန္ဓတဏှာလည်းကောင်း။
3．“ဂန္ဓတဏှာ”＝黏著、贪求香所缘的香爱。
၄။ ရသတဏှာ = ရသာရုံ၌ တွယ်တာတပ်မက်သော ရသတဏှာလည်းကောင်း။
4．“ရသတဏှာ”＝黏著、贪求味所缘的味爱。
၅။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ = ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ၌ တွယ်တာတပ်မက်သော ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာလည်းကောင်း။
5．“ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ”＝黏著、贪求触所缘的触爱。
၆။ ဓမ္မတဏှာ = ဓမ္မာရုံ၌ တွယ်တာတပ်မက်သော ဓမ္မတဏှာလည်းကောင်း။
6．“ဓမ္မတဏှာ”＝黏著、贪求法所缘的法爱。
အယံ = ဤတဏှာ (၆) ပါးကို။ ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ = ဝေဒနာဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော တဏှာဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“အယံ”＝这六种爱；“ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ”＝由受为缘而生的爱；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
တတ္ထ = ထို ပါဠိတော်၌။ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ = တဏှာဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဥပါဒါန် ဟူသည်။ ကတမံ = အဘယ်နည်း။
“တတ္ထ”＝在该经文中；“တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ”＝由爱为缘而生的取；“ကတမံ”＝何者？
၁။ ကာမုပါဒါနံ = ကာမဂုဏ်၌ စွဲလမ်းသော ကာမုပါဒါန်လည်းကောင်း။
1．“ကာမုပါဒါနံ”＝执著欲乐的欲取。
၂။ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ = မှားယွင်းသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အယူဝါဒ၌ စွဲလမ်းသော ဒိဋ္ဌုပါဒါန်လည်းကောင်း။
2．“ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ”＝执著错误邪见学说的见取。
၃။ သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ = မှားယွင်းသော ကျင့်စဥ်၌ စွဲလမ်းသော သီလဗ္ဗတုပါဒါန်လည်းကောင်း။
3．“သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ”＝执著错误修行方法的戒禁取。
၄။ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ = အတ္တဝါဒ၌ စွဲလမ်းသော အတ္တဝါဒုပါဒါန်လည်းကောင်း။
4．“အတ္တဝါဒုပါဒါနံ”＝执著我论的我论取。
ဣဒံ = ဤဥပါဒါန် လေးမျိုးကို။ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ = တဏှာဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဥပါဒါန်ဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“ဣဒံ”＝这四种取；“တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ”＝由爱为缘而生的取；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
တတ္ထ = ထို ပါဠိတော်၌။ ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ = ဥပါဒါန်ဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဘဝ ဟူသည်။ ကတမော = အဘယ်နည်း။
“တတ္ထ”＝在该经文中；“ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ”＝由取为缘而生的有；“ကတမော”＝何者？
ဘဝေါ = ဘဝသည်။ ဒုဝိဓေန = နှစ်မျိုးအပြားအားဖြင့်။ အတ္ထိ = ရှိ၏။
“ဘဝေါ”＝有；“ဒုဝိဓေန”＝分为两种；“အတ္ထိ”＝有。
၁။ ကမ္မဘဝေါ = ကမ္မဘဝသည် (= ဖြစ်ကြောင်းဘဝသည်)။အတ္ထိ = ရှိ၏။
1．“ကမ္မဘဝေါ”＝业有，即作为能生之因的有；“အတ္ထိ”＝有。
၂။ ဥပပတ္တိဘဝေါ = ဥပပတ္တိဘဝသည် (= ဖြစ်ခြင်းဘဝသည်)။ အတ္ထိ = ရှိ၏။
2．“ဥပပတ္တိဘဝေါ”＝生有，即已经生起的有；“အတ္ထိ”＝有。
တတ္ထ = ထို နှစ်မျိုးတို့တွင်။ ကမ္မဘဝေါ = ဖြစ်ကြောင်း ကမ္မဘဝသည်။ ကတမော = အဘယ်နည်း။
“တတ္ထ”＝在这两种有中；“ကမ္မဘဝေါ”＝作为能生之因的业有；“ကတမော”＝何者？
၁။ ပုညာဘိသင်္ခါရော = ပုညာဘိသင်္ခါရလည်းကောင်း။
1．“ပုညာဘိသင်္ခါရော”＝福行。
၂။ အပုညာဘိသင်္ခါရော = အပုညာဘိသင်္ခါရလည်းကောင်း။
2．“အပုညာဘိသင်္ခါရော”＝非福行。
原书第 8 页
၃။ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော = အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရလည်းကောင်း။
3．“အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော”＝不动行。
အယံ = ဤသင်္ခါရသုံးမျိုးကို။ ကမ္မဘဝေါ = ကမ္မဘဝဟူ၍ (= ဖြစ်ကြောင်းဘဝဟူ၍)။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“အယံ”＝这三种行；“ကမ္မဘဝေါ”＝称为业有（即作为能生之因的有）；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
သဗ္ဗမ္ပိ = အလုံးစုံလည်းဖြစ်သော။ ဘဝဂါမိကမ္မံ = ဘဝသို့ လားစေတတ် ရောက်စေတတ်သော ကံဟူသမျှသည်။
“သဗ္ဗမ္ပိ”＝一切；“ဘဝဂါမိကမ္မံ”＝凡趋向并导至有的一切业。
ကမ္မဘဝေါ = ကမ္မဘဝ မည်၏ (= ဖြစ်ကြောင်းဘဝ မည်၏)။
“ကမ္မဘဝေါ”＝皆称为业有（即作为能生之因的有）。
တတ္ထ = ထို ဘဝ နှစ်မျိုးတို့တွင်။ ဥပပတ္တိဘဝေါ = ဥပပတ္တိဘဝသည် (= ဖြစ်ခြင်းဘဝသည်)။ ကတမော = အဘယ်နည်း။
“တတ္ထ”＝在这两种有中；“ဥပပတ္တိဘဝေါ”＝生有（即已经生起的有）；“ကတမော”＝何者？
၁။ ကာမဘဝေါ = ကာမ (၁၁) ဘုံ ဟူသော ကာမဘဝလည်းကောင်း။
1．“ကာမဘဝေါ”＝欲有，即十一欲界。
၂။ ရူပဘဝေါ = ရူပ (၁၆) ဘုံ ဟူသော ရူပဘဝလည်းကောင်း။
2．“ရူပဘဝေါ”＝色有，即十六色界。
၃။ အရူပဘဝေါ = အရူပ (၄) ဘုံ ဟူသော အရူပဘဝလည်းကောင်း။
3．“အရူပဘဝေါ”＝无色有，即四无色界。
၄။ သညာဘဝေါ = သညာဘဝလည်းကောင်း။ 〔ကာမ (၁၁) ဘုံ၊ အသညသတ်မှ တစ်ပါးသော ရူပ (၁၅) ဘုံ၊ နေဝသညာနာသညာယတနဘုံမှ တစ်ပါးသော အရူပ (၃) ဘုံ --- ပေါင်း (၂၉)ဘုံတည်း။ သညာရှိသော ဘဝ ဟူလိုသည်။〕〕〕 ၅။ အသညာဘဝေါ = သညာမရှိသော အသညာဘဝ (= အသညသတ်ဘဝ)လည်းကောင်း။
4．“သညာဘဝေါ”＝有想有，即十一欲界、除无想有情天以外的十五色界，以及除非想非非想处以外的三个无色界，共二十九界；意即有想之有。5．“အသညာဘဝေါ”＝无想有，即没有想的无想有情之有。
၆။ နေဝသညာနာသညာဘဝေါ = ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသော သညာကား မရှိ၊ သိမ်မွေ့နူးညံ့သော သညာသာ ရှိသော နေဝသညာနာသညာဘဝလည်းကောင်း။
6．“နေဝသညာနာသညာဘဝေါ”＝非想非非想有：没有粗重的想，只有极微细的想。
၇။ ဧကဝေါကာရဘဝေါ = ရူပက္ခန္ဓာတစ်ပါးသာ ရှိသော ဧကဝေါကာရဘဝလည်းကောင်း (အသညသတ်ဘုံ)။
7．“ဧကဝေါကာရဘဝေါ”＝一蕴有，只有色蕴，即无想有情界。
၈။ စတုဝေါကာရဘဝေါ = နာမ်ခန္ဓာလေးပါးသာ ရှိသော စတုဝေါကာရဘဝလည်းကောင်း (အရူပ ၄-ဘုံ)။
8．“စတုဝေါကာရဘဝေါ”＝四蕴有，只有四名蕴，即四无色界。
၉။ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ = ခန္ဓာ ငါးပါးရှိသော ပဉ္စဝေါကာရဘဝလည်းကောင်း။ 〔ကာမ (၁၁)ဘုံ၊ အသည- သတ်မှတစ်ပါး ရူပ (၁၅)ဘုံ၊ ပေါင်း (၂၆)ဘုံ။〕 အယံ = ဤ (၉)မျိုးသော ဘဝကို။ ဥပပတ္တိဘဝေါ = ဥပပတ္တိဘဝ ဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။ အယံ = ဤ ကမ္မဘဝ၊ ဥပပတ္တိဘဝကို။ ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ = ဥပါဒါန်ဟူသောအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဘဝဟူ၍။
9．“ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ”＝五蕴有，即十一欲界和除无想有情天以外的十五色界，共二十六界。“အယံ”＝这九种有；“ဥပပတ္တိဘဝေါ”＝称为生有；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。“အယံ”＝这两种业有与生有；“ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ”＝由取为缘而生的有——
ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“ဝုစ္စတိ”＝——如是说。
တတ္ထ = ထိုပါဠိတော်၌။ ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ = (ကမ္မဘဝ) ဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဇာတိ ဟူသည်။ ကတမာ = အဘယ်နည်း။
“တတ္ထ”＝在该巴利文中；“ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ”＝由有（这里指业有）为缘而生的生；“ကတမာ”＝何者？
တေသံ တေသံ သတ္တာနံ = ထိုထိုသို့သော သတ္တဝါတို့၏။ တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ = ထိုထိုသို့သော သတ္တဝါ အပေါင်း၌။ ယာ ဇာတိ = အကြင် ဖြစ်ခြင်းသည်။ ယာ သဉ္ဇာတိ = အကြင်ကောင်းသော ဖြစ်ခြင်းသည်။
“တေသံ တေသံ သတ္တာနံ”＝彼彼有情的；“တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ”＝在彼彼有情类中；“ယာ ဇာတိ”＝凡有生；“ယာ သဉ္ဇာတိ”＝凡有产生，即生起。
ယာ သြက္ကန္တိ = အကြင် အမိဝမ်းတိုက်သို့ သက်ဝင်ခြင်းသည်။ ယာ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ = အကြင် သတ္တဝါဟူသော အသစ်ဖြစ်ခြင်းသည်။ ယော ခန္ဓာနံ ပါတုဘာဝေါ = အကြင် ခန္ဓာတို့၏ ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ခြင်းသည်။ ယော အာယတနာနံ ပဋိလာဘော = အကြင် အာယတနတို့ကို ရခြင်းသည်။ အတ္ထိ = ရှိ၏။ အယံ = ဤသည်ကို။
“ယာ သြက္ကန္တိ”＝凡有趣入，即进入母胎；“ယာ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ”＝凡有出现，即作为有情而新生；“ယော ခန္ဓာနံ ပါတုဘာဝေါ”＝凡有诸蕴的显现；“ယော အာယတနာနံ ပဋိလာဘော”＝凡有诸处的获得；“အတ္ထိ”＝这些都有；“အယံ”＝这一现象。
ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ = ဘဝဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဇာတိဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ”＝称为有缘生；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
တတ္ထ = ထိုပါဠိတော်၌။ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ = ဇာတိဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဇရာ မရဏဟူသည်။ ကတမံ = အဘယ်နည်း။ ဇရာ = အိုခြင်း ဇရာတရားသည်။ အတ္ထိ = ရှိ၏။ မရဏံ = သေခြင်း မရဏတရားသည်။ အတ္ထိ = ရှိ၏။ တတ္ထ = ထို ဇရာမရဏ နှစ်မျိုးတို့တွင်။ ဇရာ = အိုခြင်း ဇရာဟူသည်။
“တတ္ထ”＝在该巴利文中；“ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ”＝由生为缘而有老死；“ကတမံ”＝何者？“ဇရာ”＝老的现象；“အတ္ထိ”＝有；“မရဏံ”＝死的现象；“အတ္ထိ”＝有。“တတ္ထ”＝在老与死这两者中；“ဇရာ”＝老——
ကတမာ = အဘယ်နည်း။
“ကတမာ”＝——何者？
原书第 9 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) တေသံ တေသံ သတ္တာနံ = ထိုထိုသို့သော သတ္တဝါတို့၏။ တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ = ထိုထိုသို့သော သတ္တဝါ အပေါင်း၌။ ယာ ဇရာ = အကြင် အိုခြင်းသည်လည်းကောင်း။ ယာ ဇီရဏတာ = အကြင် ဆွေးမြည့်သော အဖြစ်သည်လည်းကောင်း။ ယံ ခဏ္ဍိစ္စံ = အကြင် သွားကျိုးသော အဖြစ်သည်လည်းကောင်း။ ယံ ပါလိစ္စံ = အကြင် ဆံဖြူသော အဖြစ်သည်လည်းကောင်း။ ယာ ဝလိတ္တစတာ = အကြင် အရေတွန့်သော အဖြစ်သည် လည်းကောင်း။ အာယုနော = အသက်၏။ ယာ သံဟာနိ = အကြင် ဆုတ်ယုတ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း။ ဣန္ဒြိယာနံ = ဣန္ဒြေတို့၏။ ယော ပရိပါကော = အကြင် ရင့်ကျက်ခြင်းသည်လည်းကောင်း။ အတ္ထိ = ရှိ၏။ အယံ = ဤ သဘောတရားကို။ ဇရာ = ဇရာဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“တေသံ တေသံ သတ္တာနံ”＝彼彼有情的；“တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ”＝在彼彼有情类中；“ယာ ဇရာ”＝凡有老；“ယာ ဇီရဏတာ”＝凡有衰老；“ယံ ခဏ္ဍိစ္စံ”＝凡有齿落；“ယံ ပါလိစ္စံ”＝凡有发白；“ယာ ဝလိတ္တစတာ”＝凡有皮皱；“အာယုနော”＝寿命的；“ယာ သံဟာနိ”＝凡有减损；“ဣန္ဒြိယာနံ”＝诸根的；“ယော ပရိပါကော”＝凡有衰熟；“အတ္ထိ”＝这些都有。“အယံ”＝这一现象；“ဇရာ”＝称为老；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
တတ္ထ = ထို ဇရာမရဏတို့တွင်။ မရဏံ = မရဏဟူသည်။ ကတမံ = အဘယ်နည်း။ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ = ထိုထို သတ္တဝါတို့၏။ တမှာ တမှာ သတ္တနိကာယာ = ထိုထိုသော သတ္တဝါတို့၏ အပေါင်းမှ။ ယာ စုတိ = အကြင် စုတေခြင်းသည် (အကြင် ရွေ့လျောခြင်းသည်)။ ယာ စဝနတာ = အကြင် စုတေသော အဖြစ်သည်။
“တတ္ထ”＝在老与死这两者中；“မရဏံ”＝死；“ကတမံ”＝何者？“တေသံ တေသံ သတ္တာနံ”＝彼彼有情的；“တမှာ တမှာ သတ္တနိကာယာ”＝从彼彼有情类中；“ယာ စုတိ”＝凡有死没（即迁离）；“ယာ စဝနတာ”＝凡有死没的状态。
ယော ဘေဒေါ = အကြင် ပျက်စီးခြင်းသည်။ ယံ အန္တရဓာနံ = အကြင်ကွယ်လွန်ခြင်းသည်။ ယာ မစ္စု = အကြင် သေခြင်းသည်။ ယံ မရဏံ = အကြင် သေခြင်းသည်။ ယာ ကာလကိရိယာ = အကြင် သေခြင်းကို ပြုခြင်းသည်။
“ယော ဘေဒေါ”＝凡有坏灭；“ယံ အန္တရဓာနံ”＝凡有消失；“ယာ မစ္စု”＝凡有死；“ယံ မရဏံ”＝凡有死亡；“ယာ ကာလကိရိယာ”＝凡有命终。
ယော ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ = အကြင် ခန္ဓာတို့၏ ပျက်စီးခြင်းသည်။ ယော ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ = အကြင် ကိုယ်ကောင်ကို ပစ်ချခြင်းသည်။ ယော ဇီဝိတိန္ဒြိယဿုပစ္ဆေဒေါ = အကြင် ဇီဝိတိန္ဒြေ၏ ပြတ်စဲခြင်းသည်။ အတ္ထိ = ရှိ၏။ ဣဒံ = ဤသဘောတရားကို။ မရဏံ = မရဏဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“ယော ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ”＝凡有诸蕴的坏灭；“ယော ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ”＝凡有身躯的弃置；“ယော ဇီဝိတိန္ဒြိယဿုပစ္ဆေဒေါ”＝凡有命根的断绝；“အတ္ထိ”＝这些都有。“ဣဒံ”＝这一现象；“မရဏံ”＝称为死；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
အယဉ္စ ဇရာ = ဤဇရာသည်လည်း။ အတ္ထိ = ရှိ၏။ ဣဒဉ္စ မရဏံ = ဤမရဏသည်လည်း။ အတ္ထိ = ရှိ၏။
“အယဉ္စ ဇရာ”＝有这老；“အတ္ထိ”＝有；“ဣဒဉ္စ မရဏံ”＝也有这死；“အတ္ထိ”＝有。
ဣဒံ = ဤဇရာမရဏ သဘောတရားနှစ်မျိုးကို။ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ = ဇာတိကြောင့် ဖြစ်သော ဇရာ မရဏဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“ဣဒံ”＝这老与死两种现象；“ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ”＝称为生缘老死；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
တတ္ထ = ထိုပါဠိတော်၌။ သောကော = စိုးရိမ်ခြင်း သောကဟူသည်။ ကတမော = အဘယ်နည်း။ ။
“တတ္ထ”＝在该巴利文中；“သောကော”＝愁；“ကတမော”＝何者？
ဉာတိဗျသနေန ဝါ = ဆွေမျိုးတို့၏ ပျက်စီးခြင်းဖြင့်မူလည်း။ ဖုဋ္ဌဿ = တွေ့ကြုံသော သူအားလည်းကောင်း။
“ဉာတိဗျသနေန ဝါ”＝由于亲族衰败；“ဖုဋ္ဌဿ”＝对遭遇此事的人。
ဘောဂဗျသနေန ဝါ = စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့၏ ပျက်စီးခြင်းဖြင့်မူလည်း။ ဖုဋ္ဌဿ = တွေ့ကြုံသော သူအားလည်းကောင်း။
“ဘောဂဗျသနေန ဝါ”＝由于财富衰败；“ဖုဋ္ဌဿ”＝对遭遇此事的人。
ရောဂဗျသနေန ဝါ = အနာရောဂါဟူသော ပျက်စီးခြင်းဖြင့်မူလည်း။ ဖုဋ္ဌဿ = တွေ့ကြုံသော သူအားလည်း- ကောင်း။ သီလဗျသနေန ဝါ = သီလပျက်စီးခြင်းဖြင့်မူလည်း။ ဖုဋ္ဌဿ = တွေ့ကြုံသော သူအားလည်းကောင်း။
“ရောဂဗျသနေန ဝါ”＝由于疾病所致的衰败；“ဖုဋ္ဌဿ”＝对遭遇此事的人；“သီလဗျသနေန ဝါ”＝由于戒行衰败；“ဖုဋ္ဌဿ”＝对遭遇此事的人。
ဒိဋ္ဌိဗျသနေန ဝါ = အယူဝါဒပျက်စီးခြင်းဖြင့်မူလည်း။ ဖုဋ္ဌဿ = တွေ့ကြုံသော သူအားလည်းကောင်း။ အည- တရညတရေန = အမှတ်မထား တစ်ပါးပါးသော။ ဗျသနေန = ပျက်စီးခြင်း ဗျသနတရားနှင့်။ သမန္နာဂတဿ = ပြည့်စုံသော သူအား။ အညတရညတရေန = အမှတ်မထား တစ်ပါးပါးသော။ ဒုက္ခဓမ္မေန = ဒုက္ခတရားဖြင့်။
“ဒိဋ္ဌိဗျသနေန ဝါ”＝由于见解衰败；“ဖုဋ္ဌဿ”＝对遭遇此事的人；“အညတရညတရေန”＝任何一种；“ဗျသနေန”＝衰败；“သမန္နာဂတဿ”＝对于具足此者；“အညတရညတရေန”＝任何一种；“ဒုက္ခဓမ္မေန”＝由于苦法——
ဖုဋ္ဌဿ = တွေ့ကြုံသော သူအား။ ယော သောကော = အကြင် စိုးရိမ်ခြင်းသည်။ ယာ သောစနာ = အကြင် စိုးရိမ်သော အခြင်းအရာသည်။ ယံ သောစိတတ္တံ = အကြင် စိုးရိမ်သောအဖြစ်သည်။ ယော အန္တောသောကော = အကြင် အတွင်း၌ စိုးရိမ်ခြင်းသည်။ ယော အန္တောပရိသောကော = အကြင် အတွင်း၌ ထက်ဝန်းကျင် စိုးရိမ်- ခြင်းသည်။ ယာ စေတသော ပရိဇ္ဈာယနာ = အကြင် စိတ်၏ ထက်ဝန်းကျင် ပူလောင်သော အခြင်းအရာ သည်။ ယံ ဒေါမနဿံ = အကြင် စိတ်နှလုံး မသာယာခြင်းသည်။ ယံ သောကသလဒံ = အကြင် စူးဝင်နေသော သောကတည်းဟူသော ငြောင့်တံသင်းသည်။ အတ္ထိ = ရှိ၏။ အယံ = ဤသဘောတရားကို။ သောကော = သောကဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“ဖုဋ္ဌဿ”＝——所触时；“ယော သောကော”＝凡有愁；“ယာ သောစနာ”＝凡有忧愁的情状；“ယံ သောစိတတ္တံ”＝凡有忧愁的状态；“ယော အန္တောသောကော”＝凡有内愁；“ယော အန္တောပရိသောကော”＝凡有内在的深愁；“ယာ စေတသော ပရိဇ္ဈာယနာ”＝凡有心的烧灼；“ယံ ဒေါမနဿံ”＝凡有忧；“ယံ သောကသလဒံ”＝凡有刺入的愁箭；“အတ္ထိ”＝这些都有。“အယံ”＝这一现象；“သောကော”＝称为愁；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
တတ္ထ = ထိုပါဠိတော်၌။ ပရိဒေဝေါ = ပရိဒေဝဟူသည်။ ကတမော = အဘယ်နည်း။ ။ ဉာတိဗျသနေန ဝါ = ဆွေမျိုးတို့၏ ပျက်စီးခြင်းဖြင့်မူလည်း။ ဖုဋ္ဌဿ = တွေ့ကြုံသော သူအားလည်းကောင်း။ ပ ။ အညတရ-
“တတ္ထ”＝在该巴利文中；“ပရိဒေဝေါ”＝悲；“ကတမော”＝何者？“ဉာတိဗျသနေန ဝါ”＝由于亲族衰败；“ဖုဋ္ဌဿ”＝对遭遇此事的人；“ပ”＝中间依次省略财富、疾病、戒与见等衰败；“အညတရ-”＝任何一种——
原书第 10 页
ညတရေန = အမှတ်မထား တစ်ပါးပါးသော။ ဒုက္ခဓမ္မေန = ဒုက္ခတရားဖြင့်။ ဖုဋ္ဌဿ = တွေ့ကြုံသော သူအား။
“ညတရေန”＝——（承上词的词尾）；“ဒုက္ခဓမ္မေန”＝苦法；“ဖုဋ္ဌဿ”＝为其所触的人。
ယော အာဒေဝေါ = အကြင် ငိုကြွေးခြင်းသည်။ ယော ပရိဒေဝေါ = အကြင် အဖန်တလဲလဲ ငိုကြွေးခြင်းသည်။
“ယော အာဒေဝေါ”＝凡有哭号；“ယော ပရိဒေဝေါ”＝凡有反复悲叹。
ယာ အာဒေဝနာ = အကြင် ငိုကြွေးသော အခြင်းအရာသည်။ ယာ ပရိဒေဝနာ = အကြင် အဖန်တလဲလဲ ငိုကြွေးသော အခြင်းအရာသည်။ ယံ အာဒေဝိတတ္တံ = အကြင် ငိုကြွေးသည်၏ အဖြစ်သည်။ ယံ ပရိဒေဝိတတ္တံ = အကြင် အဖန်တလဲလဲ ငိုကြွေးသည်၏ အဖြစ်သည်။ ယာ ဝါစာ = အကြင် (ငါ၏သား ငါ၏သမီး စသည်ဖြင့်) ပြောဆို ငိုကြွေးခြင်းသည်။ ယော ပလာပေါ = အကြင် အဖန်တလဲလဲ ပြောဆိုငိုကြွေးခြင်းသည်။ ယော ဝိပ္ပလာပေါ = အကြင် အထူးထူးအပြားပြား အဖန်တလဲလဲ ပြောဆိုငိုကြွေးခြင်းသည်။ ယော လာလပ္ပေါ = အကြင် အဖန်- တလဲလဲ ပြောဆိုငိုကြွေးခြင်းသည်။ ယာ လာလပ္ပနာ = အကြင် အဖန်တလဲလဲ ပြောဆို ငိုကြွေးသော အခြင်း- အရာသည်။ ယံ လာလပ္ပိတတ္တံ = အကြင် အဖန်တလဲလဲ ပြောဆိုငိုကြွေးသည်၏ အဖြစ်သည်။ အတ္ထိ = ရှိ၏။
“ယာ အာဒေဝနာ”＝凡有哭号的情状；“ယာ ပရိဒေဝနာ”＝凡有反复悲叹的情状；“ယံ အာဒေဝိတတ္တံ”＝凡有哭号的状态；“ယံ ပရိဒေဝိတတ္တံ”＝凡有反复悲叹的状态；“ယာ ဝါစာ”＝凡有‘我的儿子、我的女儿’等哭诉话语；“ယော ပလာပေါ”＝凡有反复哭诉；“ယော ဝိပ္ပလာပေါ”＝凡有种种反复哭诉；“ယော လာလပ္ပေါ”＝凡有不断哀诉；“ယာ လာလပ္ပနာ”＝凡有不断哀诉的情状；“ယံ လာလပ္ပိတတ္တံ”＝凡有不断哀诉的状态；“အတ္ထိ”＝这些都有。
အယံ = ဤ သဘောတရားကို။ ပရိဒေဝေါ = ပရိဒေဝဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“အယံ”＝这一现象；“ပရိဒေဝေါ”＝称为悲；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
တတ္ထ = ထိုပါဠိတော်၌။ ဒုက္ခံ = ဒုက္ခဟူသည်။ ကတမံ = အဘယ်နည်း။ ။ ကာယိကံ = ကိုယ်၌ဖြစ်သော။
“တတ္ထ”＝在该巴利文中；“ဒုက္ခံ”＝苦；“ကတမံ”＝何者？“ကာယိကံ”＝身体上的。
အသာတံ = သာယာဖွယ်မှကင်းသော။ ယံ ကာယိကံ ဒုက္ခံ = အကြင် ကာယိကဒုက္ခသည်။ ကာယသမ္ဖဿဇံ = ကာယသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော။ အသာတံ = သာယာဖွယ်မှကင်းသော။ ယံ ဒုက္ခံ ဝေဒယိတံ = အကြင် ဒုက္ခဖြစ်သော ခံစားအပ်သည်၏ အဖြစ်သည်။ ကာယသမ္ဖဿဇာ = ကာယသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော။ အသာတာ = သာယာဖွယ်မှကင်းသော။ ယာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ = အကြင် ဒုက္ခဝေဒနာသည်။ အတ္ထိ = ရှိ၏။ ဣဒံ = ဤ ကာယိကဒုက္ခဝေဒနာကို။ ဒုက္ခံ = ဒုက္ခဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“အသာတံ”＝不愉快的；“ယံ ကာယိကံ ဒုက္ခံ”＝凡有身苦；“ကာယသမ္ဖဿဇံ”＝由身触而生；“အသာတံ”＝不愉快的；“ယံ ဒုက္ခံ ဝေဒယိတံ”＝凡有所感受的不愉快之苦；“ကာယသမ္ဖဿဇာ”＝由身触而生；“အသာတာ”＝不愉快的；“ယာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ”＝凡有苦受；“အတ္ထိ”＝这些都有。“ဣဒံ”＝这身体的苦受；“ဒုက္ခံ”＝称为苦；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
တတ္ထ = ထိုပါဠိတော်၌။ ဒေါမနဿံ = ဒေါမနဿဟူသည်။ ကတမံ = အဘယ်နည်း။ ။ စေတသိကံ = စိတ်၌ဖြစ်သော။ အသာတံ = သာယာဖွယ်မှကင်းသော။ ယံ စေတသိကံ ဒုက္ခံ = အကြင် စေတသိကဒုက္ခသည်။
“တတ္ထ”＝在该巴利文中；“ဒေါမနဿံ”＝忧；“ကတမံ”＝何者？“စေတသိကံ”＝心的；“အသာတံ”＝不愉快的；“ယံ စေတသိကံ ဒုက္ခံ”＝凡有心苦。
စေတောသမ္ဖဿဇံ = စေတောသမ္ဖဿ (= မနောသမ္ဖဿ) ကြောင့် ဖြစ်သော။ အသာတံ = သာယာဖွယ်မှ ကင်းသော။ ယံ ဒုက္ခံ ဝေဒယိတံ = အကြင် ဒုက္ခဖြစ်သော ခံစားအပ်သည်၏ အဖြစ်သည်။ စေတောသမ္ဖဿဇာ = စေတောသမ္ဖဿ (= မနောသမ္ဖဿ) ကြောင့် ဖြစ်သော။ အသာတာ = သာယာဖွယ်မှ ကင်းသော။ ယာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ = အကြင် ဒုက္ခဝေဒနာသည်။ အတ္ထိ = ရှိ၏။ ဣဒံ = ဤစေတသိကဒုက္ခဝေဒနာ (= ဒေါမနဿ- ဝေဒနာ)ကို။ ဒေါမနဿံ = ဒေါမနဿဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“စေတောသမ္ဖဿဇံ”＝由心触（即意触）而生；“အသာတံ”＝不愉快的；“ယံ ဒုက္ခံ ဝေဒယိတံ”＝凡有所感受的不愉快之苦；“စေတောသမ္ဖဿဇာ”＝由心触（即意触）而生；“အသာတာ”＝不愉快的；“ယာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ”＝凡有苦受；“အတ္ထိ”＝这些都有。“ဣဒံ”＝这心的苦受（即忧受）；“ဒေါမနဿံ”＝称为忧；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
တတ္ထ = ထိုပါဠိတော်၌။ ဥပါယာသော = ပြင်းစွာပူပန်ရခြင်း ဥပါယာသဟူသည်။ ကတမော = အဘယ်နည်း။
“တတ္ထ”＝在该巴利文中；“ဥပါယာသော”＝强烈忧困之恼；“ကတမော”＝何者？
ဉာတိဗျသနေန ဝါ = ဆွေမျိုးတို့၏ ပျက်စီးခြင်းဖြင့်မူလည်း။ ဖုဋ္ဌဿ = တွေ့ကြုံသော သူအားလည်းကောင်း။ ပ။
“ဉာတိဗျသနေန ဝါ”＝由于亲族衰败；“ဖုဋ္ဌဿ”＝对遭遇此事的人；“ပ”＝中间依次省略其余衰败。
အညတရညတရေန = အမှတ်မထား တစ်ပါးပါးသော။ ဒုက္ခဓမ္မေန = ဒုက္ခဓမ္မဖြင့်။ ဖုဋ္ဌဿ = တွေ့ကြုံသော သူအား။ ယော အာယာသော = အကြင် စိတ်၏ပင်ပန်းခြင်းသည်။ ယော ဥပါယာသော = အကြင် ကြီးစွာသော စိတ်၏ပင်ပန်းခြင်းသည်။ ယံ အာယာသိတတ္တံ = အကြင် စိတ်၏ပင်ပန်းသော အဖြစ်သည်။ ယံ ဥပါယာသိတတ္တံ = အကြင် ကြီးစွာသော စိတ်၏ပင်ပန်းသည်၏ အဖြစ်သည်။ အတ္ထိ = ရှိ၏။ အယံ = ဤသဘောတရားကို။
“အညတရညတရေန”＝任何一种；“ဒုက္ခဓမ္မေန”＝苦法；“ဖုဋ္ဌဿ”＝为其所触的人；“ယော အာယာသော”＝凡有心的困顿；“ယော ဥပါယာသော”＝凡有极度的心困；“ယံ အာယာသိတတ္တံ”＝凡有心困的状态；“ယံ ဥပါယာသိတတ္တံ”＝凡有极度心困的状态；“အတ္ထိ”＝这些都有。“အယံ”＝这一现象。
ဥပါယာသော = ဥပါယာသဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“ဥပါယာသော”＝称为恼；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီတိ ပဒဿ = ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ-ဟူသော ပုဒ်၏။ အတ္ထော = ဆိုလိုရင်း အနက်သဘောကို။ ဧဝံ = ဤသို့။
“ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီတိ ပဒဿ”＝‘如此，这整个苦蕴生起’这一句的；“အတ္ထော”＝义旨；“ဧဝံ”＝如此——
ဝေဒိတဗ္ဗော = သိအပ်၏။
“ဝေဒိတဗ္ဗော”＝——应当理解。
ဣတိ = ဤသို့လျှင်။ ကေဝလဿ = သုခမဖက် သက်သက်သော။ ဧတဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ = ဤဒုက္ခတုံး ဒုက္ခအစုအပုံ၏။ သမုဒယော = ဖြစ်ခြင်းသည်။ ဟောတိ = ဖြစ်၏။ ဣတိ = ဤသို့လျှင်။ ကေဝလဿ =
“ဣတိ”＝如此；“ကေဝလဿ”＝纯然无乐的；“ဧတဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ”＝这整个苦蕴的；“သမုဒယော”＝生起；“ဟောတိ”＝发生。“ဣတိ”＝如此；“ကေဝလဿ”＝
原书第 11 页
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပိုင်း - အပိုင်း (က) သုခမဖက် သက်သက်သော။ ဧတဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ = ဤဒုက္ခတုံး ဒုက္ခအစုအပုံ၏။ သင်္ဂတိ = ပေါင်းဆုံခြင်းသည်။
——纯然无乐的；“ဧတဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ”＝这整个苦蕴的；“သင်္ဂတိ”＝会合。
သမာဂမော = အညီအညွတ် ဆိုက်ရောက်လာခြင်းသည်။ သမောဓာနံ = ပေါင်းဆုံမိခြင်းသည်။ ပါတုဘာဝေါ = ထင်ရှားဖြစ်ခြင်းသည်။ ဟောတိ = ဖြစ်၏။ တေန = ထိုကြောင့်။ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီတိ = ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ ဟူ၍။ ဝုစ္စတိ = ဆိုအပ်၏။
“သမာဂမော”＝共同到来；“သမောဓာနံ”＝汇合；“ပါတုဘာဝေါ”＝显现；“ဟောတိ”＝发生。“တေန”＝因此；“ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီတိ”＝称为‘如此，这整个苦蕴生起’；“ဝုစ္စတိ”＝如是说。
သုတ္တန္တဘာဇနီယံ = သုတ္တန္တဘာဇနီယနည်းသည်။ နိဋ္ဌိတံ = ပြီးပြီ။ (အဘိ-၂-၁၄၂-၁၄၅။) ဤကား အလွတ်ရအောင် ကျက်ထားသင့်သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဝိဘင်းပါဠိတော်ကြီး ဖြစ်ပါသည်။
“သုတ္တန္တဘာဇနီယံ”＝经分别法；“နိဋ္ဌိတံ”＝终。（《阿毗达磨藏》第二册，第142—145页。）这就是应当背诵至熟的《分别论·缘起分别》巴利原文。
ဤပါဠိတော်ကြီး၏ ဆိုလိုရင်းသဘောတရားနှင့် ရှုကွက်သည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပထမနည်းအကျယ်တွင် ပို၍ ထင်ရှားပေလတ္တံ့။
这段巴利文的义旨与观照方法，将在‘缘起第一种方法详说’中更为明了。
原书第 12 页
ဒုက္ခသစ္စာ အမည်ရသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ (၅)ပါးတို့ကို သိမ်းဆည်းပုံ ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူပုံကို ပြဆိုပြီးရာ ယခုအခါ၌ သမုဒယသစ္စာတွင် အကျုံးဝင်သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရား၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နတရားတို့ကို ဆက်လက်၍ ရေးသားတင်ပြပေအံ့။ ---
前文已经说明如何辨识称为苦谛的五取蕴、如何以智分别摄取它们。现在继续说明摄属于集谛的缘起法与缘生法。
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရား
缘起法
တတ္ထ အဝိဇ္ဇာဒယော တာဝ ဓမ္မာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တဥှေတံ ဘဂဝတာ ---''ကတမော စ ဘိက္ခဝေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ၊ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ဘိက္ခဝေ သင်္ခါရာ။ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ။ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ၊ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ၊ သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော၊ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ၊ ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ၊ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ၊ ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ၊ ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ၊ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောက- ပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ ၊ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ။
巴利“在其中，首先应知无明等诸因法为缘起。世尊曾这样说：‘诸比丘，什么是缘起？诸比丘，以无明为缘，行生起；以行为缘，识生起；以识为缘，名色生起；以名色为缘，六处生起；以六处为缘，触生起；以触为缘，受生起；以受为缘，爱生起；以爱为缘，取生起；以取为缘，有生起；以有为缘，生生起；以生为缘，老死、愁、悲、苦、忧、恼生起。如此，这整个苦蕴便集起。’”
အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ''တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၄၈။ သံ-၁-၂၄၃။) = ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရား၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နတရား ဟူသော ထိုနှစ်မျိုးသော တရားတို့တွင် အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရားတို့ကို ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားဟူ၍ သိရှိပါလေ။ မှန်ပေသည် --- ဘုရားရှင်သည် ဤပဋိစ္စ- သမုပ္ပါဒသုတ္တန် ကို အောက်ပါအတိုင်း ဟောကြားထားတော်မူ၏။ --- ရဟန်းတို့ …ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားဟူသည် အဘယ်နည်း? ရဟန်းတို့ …အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်၏။ သင်္ခါရဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ်ဖြစ်၏။ ဝိညာဏ်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် နာမ်ရုပ်ဖြစ်၏။ နာမ်ရုပ် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သဠာယတနဖြစ်၏။ သဠာယတနဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဖဿဖြစ်၏။ ဖဿဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ ဖြစ်၏။ ဝေဒနာဖြစ်ခြင်းကြောင့် တဏှာဖြစ်၏။ တဏှာဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဥပါဒါန်ဖြစ်၏။ ဥပါဒါန်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဘဝဖြစ်၏။ ဘဝဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဇာတိဖြစ်၏။ ဇာတိဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဇရာ မရဏဖြစ်၏။ သောက ပရိဒေဝ
巴利引文续（缅文转写）：“အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ''တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၁၄၈။ သံ-၁-၂၄၃။)”译并释如下：‘诸比丘，这称为缘起。’（《清净之道》二，148；《相应部》一，243。）在缘起法与缘生法这两类法中，应知无明等因法为缘起法。诚然，世尊在《缘起经》中这样开示：‘诸比丘，什么是缘起法？诸比丘，由于无明生起，行便生起；由于行生起，识便生起；由于识生起，名色便生起；由于名色生起，六处便生起；由于六处生起，触便生起；由于触生起，受便生起；由于受生起，爱便生起；由于爱生起，取便生起；由于取生起，有便生起；由于有生起，生便生起；由于生生起，老死以及愁、悲——
ဒုက္ခ ဒေါမနဿ ဥပါယာသတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ချမ်းသာမဖက် သက်သက်သော ဤဒုက္ခတုံး ဒုက္ခအစုအပုံ၏ ဖြစ်ကြောင်းတရားသည် တစ်နည်း ဖြစ်ခြင်းသဘောသည် ဖြစ်ပေါ်လာပေ၏။ ရဟန်းတို့ … ဤအဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းတရားတို့ကို ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ (သံ-၁-၂၄၃။)
——苦、忧、恼便生起。如此，这个纯然不杂有乐的整个苦蕴，其集起——换言之，其生起——便发生了。诸比丘，这些以无明为首的因法，称为缘起。’（《相应部》一，243。）