行蕴论章（之四）
《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版
特相等四法篇 · 原书第 307–334 页 · 220 个翻译单元
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 307 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ၃။ ဤကား နိရောဓ အရိယသစ္စာတရားဟု ၄။ ဤကား မဂ္ဂ အရိယသစ္စာတရားဟု --- မဖောက်မပြန် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ကွဲကွဲပြားပြား သိ၏။ (သံ-၃-၃၆၃။) ရဟန်းတို့ …သမာဓိကို ပွားများကြ၊ ထူထောင်ကြ။ အာရုံ၌ ကောင်းစွာထားအပ်သော တည်ကြည်သော စိတ်ဓာတ်ရှိသူ = သမာဓိရှိသူသည် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏ မြင်၏။ (ခု-၁ဝ-၅ဝ။ ခု-၁၁-၃၈။) ဤသို့ ဘုရားရှင် ဟောကြားထားတော်မူသောကြောင့် သမာဓိသည် သစ္စာလေးပါးကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ထိုးထွင်းသိမြင်တတ်သည့် ယထာဘူတဉာဏ်အမြင် ရရှိရေးကို ဖြစ်စေတတ်သော ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန်လည်း ရှိပေသည်။
3．这是灭圣谛；4．这是道圣谛。（《相应部》3-363。）诸比丘，修习定、建立定吧。有定者——其心善加安置于所缘、具有稳定心性者——如实知见。（《小部》10-50；《小部》11-38。）世尊既有如此教说，定便也具有果现起：它能促成如实智见，即如实洞见四圣谛的智见。
ယထာဘူတဉာဏ်သည် သမာဓိကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသော အကျိုးတရားဖြစ်ခြင်းကြောင့် သမာဓိသည် ယထာ- ဘူတဉာဏ်ဟူသော အကျိုးတရားကို ဖြစ်စေတတ်၏ ဟူလိုသည်။
如实智见是由定而生的果法，所以这里的意思是：定能产生名为如实智见的果法。
ပဒဋ္ဌာန် --- ဝိသေသတော သုခပဒဋ္ဌာနော။ နိဝါတေ ဒီပစ္စီနံ ဌိတိ ဝိယ စေတသော ဌိတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။
近因——‘尤其以乐为近因。应知它如无风处灯焰的安住，是心的安住。’
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၂။)
（《阿毗达磨义注》1-162。）
ဝိသေသတောတိ ယေဘုယျေန။ သုခဝိရဟိတောပိ ဟိ အတ္ထိ သမာဓီတိ။ ပဒီပနိဒဿနေန (ဒီပစ္စီနိ- ဒဿနေန) သန္တာနဋ္ဌိတိဘာဝံ သမာဓိဿ ဒဿေတိ။ (မူလဋီ-၁-၈၈။ မဟာဋီ-၂-၁၄၂။) များသောအားဖြင့် သုခရှိသူ၌ သမာဓိဖြစ်တတ်သောကြောင့် သမာဓိအားကောင်းတတ်သောကြောင့် သုခ ဝေဒနာသည် သမာဓိဖြစ်ဖို့ရန် အနီးစပ်ဆုံး အကြောင်းတရား ဖြစ်သည်။ အများအားဖြင့် သုခရှိလျှင် သမာဓိ ဖြစ်တတ်သည်ကား မှန်၏၊ သို့သော် သုခဝေဒနာနှင့် မယှဥ်သော စတုတ္ထစျာန်သမာဓိကဲ့သို့ သမာဓိများလည်း ရှိသေးရကား ဝိသေသတောကို ယေဘုယျေန = များသောအားဖြင့်ဟု မူလဋီကာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုသွားတော် မူသည်။ သို့သော် အနုဋီကာဆရာတော်က ဝိသေသတောကို ယေဘုယျအနက်အပြင် အတိသယ = အလွန်အကဲ အနက်လည်း ရနိုင်သေးကြောင်းကို ဖွင့်ဆိုထားတော်မူ၏။
‘尤其’意为‘通常’，因为也有不具乐的定。以灯焰为喻，显示定使心相续安住的状态。（《根本复注》1-88；《大复注》2-142。）因为有乐者通常会生起定，而且定能增强，所以乐受是定生起的最近近因。通常有乐便能生定，固然如此；但也有第四禅定等不与乐受相应的定，所以根本复注师把‘尤其’解释为‘通常’。随复注师则说明：‘尤其’除了‘通常’的意义，还可有‘格外、超胜’的意义。
သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ။ (ဒီ-၃-၂၅၂။) = ချမ်းသာခြင်းရှိသူ၏ စိတ်သည် တည်ကြည်၏-ဟု ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင် ဟောကြားထားတော်မူခြင်းကြောင့် သုခဝေဒနာသည် သမာဓိဖြစ်ဖို့ရန် ထူးကဲသော အကြောင်း တရား တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ (အနုဋီ-၁-၉၅။) လေငြိမ်သက်သော အရပ်၌ ဆီမီးလျှံတို့၏ တည်ငြိမ်ခြင်းကဲ့သို့ စိတ်၏ တည်ငြိမ်ခြင်းသဘော တည်ငြိမ် ကြောင်းသဘောဟု သမာဓိကို မှတ်သားပါ။ ဤဆီမီးလျှံ၏ တည်ငြိမ်ပုံကို ဥပမာပြသဖြင့် --- စေတသော ဌိတိ အရ စိတ်၏ တည်ငြိမ်ခြင်းသဘော တည်ငြိမ်ကြောင်းသဘောဟူသည် စိတ္တက္ခဏတစ်ခု၏ တည်ခြင်းကို မဆိုလို၊ အဆက်မပြတ် တောက်လောင်နေသော ဆီမီးလျှံအစဥ်ကဲ့သို့ အဆက်မပြတ်ဖြစ်နေသော စိတ်အစဥ် သန္တာန်၏ တည်ခြင်းကို သမာဓိဟု ဆိုလိုသည် မှတ်ပါ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၂။ မူလဋီ-၁-၈၈။ မဟာဋီ-၂-၁၄၂။) မှတ်ချက် --- စတုတ္ထစျာန်သမာဓိနှင့် ဥပေက္ခာဝေဒနာနှင့် ယှဥ်သော သမာဓိတို့၌ ပဒဋ္ဌာန်ကို အထူးမဖော်ပြ
‘有乐者的心入定。’（《长部》3-252。）世尊亲自如此教说，因此乐受是定生起的一项殊胜因。（《随复注》1-95。）应知定是心的安住、令心安住的法，犹如无风处灯焰的稳定。以灯焰稳定为喻，其中‘心的安住’并非指一个心刹那的住时，而是指如持续燃烧的灯焰相续一般，连续生起的心相续得以安住。（《阿毗达磨义注》1-162；《根本复注》1-88；《大复注》2-142。）附注——对于第四禅定以及与舍受相应的定，论书没有特别说明其近因；
သဖြင့် ဝတ္ထု + အာရုံ + ဖဿ ဦးဆောင်သည့် သမ္ပယုတ်တရားတို့သည်ပင် ပဒဋ္ဌာန်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ပါ။
所以应知，所依、所缘与由触领头的相应诸法，就是它们的近因。
ဤအထက်ပါ သမာဓိနှင့် ပတ်သက်သော အရပ်ရပ်သော ရှင်းလင်းချက်များကို ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ပါ။
请重新审察上面对定所作的各项说明。
ကုသိုလ်သမာဓိ၌ ယထာဘူတဉာဏ်အမြင်ကို ဖြစ်စေနိုင်သည့် စွမ်းအင်များ ပြည့်ဝ စုံညီလျက် ရှိကြောင်း ပေါ်လွင် ထင်ရှားလျက် ရှိ၏။ ယင်းသို့ဖြစ်လျှင် အသင်သူတော်ကောင်းသည် သမာဓိ ထူထောင်မှုကို အဘယ်ကြောင့် ရွံရှာ စက်ဆုပ်လျက် ရှိနေရပါသနည်း?
善定显然具足能生起如实智见的力量。既然如此，善人，你为何还厌弃建立定呢？
原书第 308 页
သမာဓိသည် ယထာဘူတဉာဏ်အမြင်ကို ရရှိအောင် ရွက်ဆောင်ပေးနိုင်၏။ သစ္စာလေးပါးကို ထွင်းဖောက် သိမြင်စေနိုင်၏။ ဝိပဿနာဉာဏ် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်တို့ကို ဖြစ်စေနိုင်၏။ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် တိုင်အောင်သော ယထာဘူတဉာဏ်အမြင်သည် ကိလေသာ အာသဝေါတရားတို့ကို ကုန်ခန်းစေနိုင်၏။ သံသရာ ဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခမှ ကျွတ်လွတ် ထွက်မြောက်စေနိုင်၏။ ဤမျှကြီးမားသော စွမ်းအားရှိသော သမာဓိကို ဘုရားအစရှိ- သော သူတော်ကောင်းတို့သည် နှစ်သက် မြတ်နိုးတော်မူကြ၏။ ချီးမွမ်း မြှောက်စားတော်မူကြ၏။
定能促成如实智见，能使人洞见四谛，能生起观智、道智与果智。直至阿罗汉道智、果智的如实智见，能令烦恼与诸漏灭尽，使人从轮回流转的苦中解脱出离。佛陀等诸善人喜爱、珍重、赞叹、推崇具有如此巨大力量的定。
ယံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော ပရိဝဏ္ဏယိ သုစိံ ၊ သမာဓိမာနန္တရိကညမာဟု။
‘最胜佛陀赞叹那清净定，诸佛称之为无间定；
သမာဓိနာ တေန သမော န ဝိဇ္ဇတိ၊ ဣဒမ္ပိ ဓမ္မေ ရတနံ ပဏီတံ။
无有任何定能与它等同，此亦是法中的胜妙珍宝；
ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။ (သုတ္တနိပါတ-၃၁၂။)
愿以此真实而得安乐。’（《经集》312。）
ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော = သုတဗုဒ္ဓ၊ သာဝကဗုဒ္ဓ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ဗုဒ္ဓသုံးဆူ ချီးမွမ်းအပ်သော သူတို့ထက် ကဲသာလွန်မြတ် အထူးသဖြင့် ချီးမွမ်းတော်မူအပ်သော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်သည်။ သုစိံ = ကိလေသာ မြူအလှေး အညစ်အကြေးတို့မှ ကင်းဝေးစင်ပ ဖြူစင်တော်မူလှသော။ ယံ သမာဓိံ = အကြင် အရိယမဂ်နှင့် တွဲဖက်ယှဥ်ဘိ သမာဓိ တရားတော်မြတ်ကို။ ပရိဝဏ္ဏယိ = ချီးမွမ်း မြှောက်စားတော်မူခဲ့လေပြီ။ ယံ သမာဓိံ = အကြင် အရိယမဂ်နှင့် တွဲဖက်ယှဥ်ဘိ သမာဓိ တရားတော်မြတ်ကို။ အာနန္တရိကံ = မိမိကွယ်ပ အခြားမဲ့ကာလ၌ မုချဆတ်ဆတ် အရိယဖိုလ်ဟူသော အကျိုးတရားကို ပေးတတ်၏ဟူ၍။ ဗုဒ္ဓါ = သုံးဘုံကျော်ဟီး ဘုရားရှင်ကိုယ်- တော်မြတ်ကြီးတို့သည်။ အာဟု = သံသာကျူးသီ ဟောပြတော်မူကြလေကုန်ပြီ။ တေန သမာဓိနာ = ထို အရိယ မဂ်နှင့် တွဲဖက်ယှဥ်ဘိ သမာဓိ တရားတော်မြတ်နှင့်။ သမော = တူမျှသော တစ်စုံတစ်ခုသော လောကီသမာဓိ
“最胜佛”——超越被称为闻佛（sutabuddha）、声闻佛、独觉佛的三类佛陀，是其中最卓越、最受赞叹的正自觉佛。“清净”——远离烦恼尘垢，极为洁白清净。“彼定”——与圣道相应的殊胜定法。“赞叹”——已经赞叹、推崇。“彼定”——与圣道相应的殊胜定法。“无间”——它一灭去，在紧接其后的无间时分，必定给予圣果这一果法。诸佛已经如此教说。“由彼定”——由与圣道相应的殊胜定法。“等同”——某一种能与它相等的世间定——
တရားမျိုးသည်။ န ဝိဇ္ဇတိ = မရှိသည်သာလျှင်တည်း။ ဓမ္မေ = အရိယမဂ်နှင့် တွဲဖက်ယှဥ်ဘိ သမာဓိ တရား- တော်မြတ်၌။ ဣဒမ္ပိ ရတနံ = ဤမြတ်နိုးဖွယ်ရာ ရတနာအဖြစ် သိသာဖွယ်အကြောင်း နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်တော် အပေါင်းသည်လည်း။ ပဏီတံ = ထူးမြတ်တော်မူလှပါပေ၏။ ဧတေန သစ္စေန = ဝစီမင်္ဂလာ ဤသစ္စာစကားကြောင့်။
——实不存在。“于法中”——于与圣道相应的殊胜定法中。“此亦是珍宝”——这同样具足令人珍爱、足以称为珍宝的品质。“胜妙”——极为殊胜。“以此真实”——凭借这句吉祥的真实语。
ပါဏီနံ = အပေါင်းများစွာ သတ္တဝါတို့အား။ သုဝတ္ထိ = ဘေးရန်ကုန်ကင်း ချမ်းသာ အေးမြခြင်းသည်။ ဟောတု = မုချမသွေ ဖြစ်ပါစေသတည်း။ (သုတ္တနိပါတ-၃၁၂။) ဤအထက်ပါ ရတနသုတ္တန်ဝယ် ဘုရားရှင်သည် အရိယမဂ်နှင့် ယှဥ်တွဲလျက်ရှိသော မဂ္ဂသမာဓိကို အထွတ် အမြတ်ပြုလျက် ချီးမွမ်း မြှောက်စားထားတော်မူခဲ့၏။ သို့သော် အရိယမဂ်တရားတို့မည်သည် အရိယမဂ်သမာဓိတို့ မည်သည် ဝိပဿနာဉာဏ် ဝိပဿနာသမာဓိတို့က အဆင့်ဆင့် ကျေးဇူးပြုပေးပါမှ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ကြသော တရားမျိုးတို့ ဖြစ်ကြ၏။
“于众生”——于众多有情。“安乐”——远离灾难、安稳快乐。“愿得”——愿其必定成就。（《经集》312。）在上述《宝经》中，世尊把与圣道相应的道定置于最高地位，加以赞叹推崇。然而，圣道诸法、圣道诸定，只有得到观智与观定逐级资助，才能生起。
ပဌမဿ မဂ္ဂဿ ပရိကမ္မံ ပဌမဿ မဂ္ဂဿ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ (ပဋ္ဌာန-၁-၁၄၆။) ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ တဿ တဿ ဥပကာရကဘာဝဝသေန ဥပနိဿယပစ္စယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။
‘初道的准备，以亲依止缘缘于初道。’（《发趣论》1-146。）如是，一切处都应依各自助益的方式，了知其亲依止缘性。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၃-၄၄၃။)
（《阿毗达磨义注》3-443。）
ပုဗ္ဗေ ခေါ သုသိမ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ၊ ပစ္ဆာ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏံ။ (သံ-၁-၃၄၄။) ဤ ဒေသနာတော်များနှင့်အညီ ဝိပဿနာဉာဏ် ဝိပဿနာသမာဓိတို့က အဆင့်ဆင့် ဥပနိဿယ ပစ္စယ သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးပါမှ အရိယမဂ်ဉာဏ် အရိယမဂ်သမာဓိသည် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်၏။ တစ်ဖန် အထက်တွင် ရှင်းပြခဲ့သည့်အတိုင်း သစ္စသံယုတ် သမာဓိသုတ္တန် (သံ-၃-၃၆၃။)၌ ဘုရားရှင် ဟောကြားထားတော်မူသည်နှင့်အညီ သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်း သိမြင်တတ်သည့် ယထာဘူတဉာဏ်အမြင် ရရှိရေးအတွက် ဥပစာရသမာဓိ အပ္ပနာ သမာဓိဟူသော နှစ်မျိုးသော သမာဓိတို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးသော သမာဓိကိုကား ရှေးဦးစွာ ရရှိအောင် ကြိုးပမ်းရ-
‘苏尸摩，先有法住智，后有涅槃智。’（《相应部》1-344。）依照这些教说，只有观智与观定逐级以亲依止缘力资助，圣道智与圣道定才能生起。再者，如前所释，依世尊在《谛相应·定经》（《相应部》3-363）中的教说，为了获得洞见四谛的如实智见，必须先努力证得近行定与安止定二者中的一种定——
原书第 309 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း မည်သာ ဖြစ်ပေသည်။ ထိုသမာဓိကား အသင်သူတော်ကောင်း၏ စိတ်အစဥ်ကို နိဗ္ဗာန်သို့တိုင်အောင် တစ်ဆင့် ထက်တစ်ဆင့် မြင့်သထက်မြင့်အောင် မြှင့်တင်ပေးနေသော စွမ်းအားကြီးငါးရပ် ဗလငါးတန်တို့တွင် တစ်ခု အပါ အဝင်ပင် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုကြောင့် အသင်သူတော်ကောင်းသည်လည်း သမာဓိ၏ တန်ဖိုးကို နားလည် သဘော ပေါက်လျက် သမာဓိကို နှစ်သက် မြတ်နိုးတော်မူနိုင်ပါစေ။
——才行。此定正是五种大力之一，能把善人的心相续一阶又一阶地提升，直至涅槃。因此，愿善人理解定的价值，能够喜爱、珍重定。
အထက်တွင် ရေးသားတင်ပြထားခဲ့သော သမာဓိ၏ လက္ခဏ-ရသ စသည့်ရှုကွက်တို့မှာ ကုသိုလ်တရားနှင့် ယှဥ်သော သမာဓိအတွက် ဦးစားပေး၍ ဖွင့်ဆိုထားသော ရှုကွက်များဖြစ်သော်လည်း၊ အကုသိုလ်စိတ်တို့နှင့် ယှဥ်တွဲလျက်ရှိသော သမာဓိ၊ ဝိပါက်အဗျာကတ၊ ကိရိယာအဗျာကတတရားတို့နှင့် ယှဥ်တွဲလျက်ရှိသော သမာဓိတို့ ၌လည်း နည်းမှီး၍ ရှုပါလေ။
上面关于定的特相、作用等观法，主要是就与善法相应的定而详加解释；对于与不善心相应的定，以及与异熟无记法、唯作无记法相应的定，也应准此观照。
၄။ ဇီဝိတ
四、命
၁။ အတ္တနာ အဝိနိဘုတ္တာနံ ဓမ္မာနံ အနုပါလနလက္ခဏံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ ၂။ တေသံ ပဝတ္တနရသံ၊ ၃။ တေသံယေဝ ဌပနပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ၄။ ယာပယိတဗ္ဗဓမ္မပဒဋ္ဌာနံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၇။) ရူပါရူပဇီဝိတိန္ဒြိယာနံ သမာနလက္ခဏာဒိံ ဝတ္တုံ ''အတ္တနာ အဝိနိဘုတ္တဓမ္မာန''န္တိ အာဟ။
命根的四法如下：1．以守护与自己不可分离的诸法为特相。2．以令它们转起为作用。3．以使那些法住立为现起。4．以应由它维持的诸法为近因。（《阿毗达磨义注》1-167。）为了说明色命根与名命根在特相等方面的共同点，论书说‘与自己不可分离的诸法’。
(မူလဋီ-၁-၉ဝ။)
（《根本复注》1-90。）
၁။ မိမိနှင့် အသီးအခြား မခွဲခြားအပ်ကုန်သော အတူဖြစ်ဖက် = သဟဇာတ်တရားတို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ ထို အတူဖြစ်သော သဟဇာတ်တရားတို့ကို ဥပါဒ်မှ ဘင်တိုင်အောင် ဖြစ်စေခြင်း = မျှစေခြင်း = အသက်ရှည်စေခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ ထို အတူဖြစ်သော သဟဇာတ်တရားတို့ကိုပင် ဘင်မတိုင်မီ တည်အောင် ထားတတ်သော သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ မိမိသည် ဖြစ်စေအပ် = မျှစေအပ် = အသက်ရှည်စေအပ် = ရောက်စေအပ်သောတရား ပဒဋ္ဌာန်။
解释如下：1．守护与自己不可分离的俱生法，是其特相。2．令这些俱生法从生时转起至坏时——使之延续、使之活命——是其作用。3．使这些俱生法在坏时以前住立，是其现起。4．由自己使之转起、延续、活命、到达坏时的法，是其近因。
သမ္ပယုတ္တာနံ --- ဟုဆိုလိုက်လျှင် သမ္ပယုတ္တပစ္စည်းတပ်သော နာမ်တရားနှင့် သာဆိုင်၏။ ဤ၌ကား ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြေ နာမ်ဇီဝိတိန္ဒြေ နှစ်မျိုးတို့၏ သဘာဝ လက္ခဏာ စသည်တို့ တူညီမှုရှိပုံကို ဖွင့်ဆိုခြင်းငှာ --- ''အတ္တနာ အဝိနိဘုတ္တာနံ ဓမ္မာနံ = မိမိနှင့် အသီးအခြား မခွဲခြားအပ်ကုန်သော အတူဖြစ်ဖက် သဟဇာတ်တရားတို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း သဘောလက္ခဏာ ရှိ၏'' --- ဤသို့ ဖွင့်ဆိုထားတော်မူ၏။ (မူလဋီ-၁-၉ဝ။) ထိုကြောင့် ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြေကို ရုပ်ပိုင်း၌ ဖွင့်ဆိုရေးသားခဲ့ပြီး ဖြစ်သဖြင့် နာမ်ဇီဝိတိန္ဒြေကိုသာ ကွက်၍ ဆိုရသော် လက္ခဏ-ရသ စသည်ကို အောက်ပါအတိုင်း မှတ်သားနိုင်ပါသည်။
若只说‘相应诸法’，便只涉及具相应关系的名法。这里为了说明色命根与名命根二者在自性、特相等方面的共同点，所以解释为：‘守护与自己不可分离的法’，即守护与自己不可分离的俱生法，是其特相。（《根本复注》1-90。）色命根已经在色法篇中解释过；若只就名命根而言，其特相、作用等可作如下理解。
၁။ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ အနုပါလနလက္ခဏံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ ၂။ တေသံ ပဝတ္တနရသံ၊ ၃။ တေသံယေဝ ဌပနပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ၄။ ယာပယိတဗ္ဗဓမ္မပဒဋ္ဌာနံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၇။)
名命根的四法如下：1．以守护相应诸法为特相。2．以令那些法转起为作用。3．以使那些法住立为现起。4．以应由它维持的相应诸法为近因。（《阿毗达磨义注》1-167。）
原书第 310 页
၁။ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ ထို သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ဥပါဒ်မှ ဘင်တိုင်အောင် ဖြစ်စေခြင်း မျှစေခြင်း အသက်ရှည်စေခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ ထို သမ္ပယုတ်တရားတို့ကိုပင် ဘင်မတိုင်မီ တည်အောင် ထားတတ်သော သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ မိမိသည် ဖြစ်စေအပ် = မျှစေအပ် = အသက်ရှည်စေအပ် = ရောက်စေအပ်သော သမ္ပယုတ်တရား ပဒဋ္ဌာန်။
其义如下：1．守护相应诸法，是其特相。2．令相应诸法从生时转起至坏时——使之延续、使之活命——是其作用。3．使相应诸法在坏时以前住立，是其现起。4．由自己使之转起、延续、活命、到达坏时的相应诸法，是其近因。
ဇီဝန္တိ တေန တံသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာတိ ဇီဝိတံ၊ အနုပါလနလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ၊ ဇီဝိတ- မေဝ ဣန္ဒြိယံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ တံ ပဝတ္တသန္တတာဓိပတေယျံ ဟောတိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၇။) ပဝတ္တသန္တတာဓိပတေယျန္တိ ပဝတ္တသင်္ခါတာယ သန္တတိယာ အဓိပတိဘူတံ။ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဟိ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနက္ခဏေ အနုပါလေန္တဿ အနန္တရဉ္စ သာနုပါလနာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ ဟေတုဘူတဿ ဝသေန ပဝတ္တံ စိရ- ဋ္ဌိတိကံ ဟောတိ၊ တံတံကမ္မဝိသေသေန ဝိသေသယုတ္တံ ယာဝ စုတိ အဝိသေသေန ဝါ ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနံ အဝိစ္ဆိန္နံ ပဝတ္တတိ ဇီဝမာနတာဝိသေသယုတ္တဉ္စာတိ။ (မူလဋီ-၁-၉ဝ) ပဝတ္တံ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓံ။ စိရဋ္ဌိတိကံ ဟောတီတိ ဧတေန န ကေဝလံ အနုပါလေတဗ္ဗဓမ္မာနံ ခဏဋ္ဌိတိယာယေဝ၊ အထ ခေါ ပဗန္ဓာနုပစ္ဆေဒဿပိ ဇီဝိတံ ကာရဏန္တိ ဒဿေတိ။ အညထာ ဟိ အာယုက္ခယမရဏံ န ယုဇ္ဇေယျာတိ။
‘由于它，与之相应的诸法得以活命，故名为命；在守护特相上令支配义得以成办，故名为根；命即是根，故名命根。它对称为转起的相续居于支配地位。’（《阿毗达磨义注》1-167。）所谓‘对转起相续居于支配地位’，即对称为转起的相续成为主导。命根在自己存在的刹那守护诸法，并成为下一刹那受其守护的诸法生起之因；由此，转起得以长久住立。依能产生各别一生的特殊业，它无间转起直至死亡；一般而言，则无间转起直至般涅槃，并具足有生命这一特殊状态。（《根本复注》1-90。）这里的‘转起’，指已被执受的诸蕴。所谓‘长久住立’，显示命不仅是受守护诸法刹那住立之因，也是相续不断之因；否则便不应有寿尽而死。
(အနုဋီ-၁-၉၇။)
（《随复注》1-97。）
ဤဇီဝိတကြောင့် သမ္ပယုတ်တရားတို့သည် (အတူဖြစ်ဖက် သဟဇာတ်တရားတို့သည်) အသက်ရှင်ကြရ ကုန်၏၊ အသက်ရှည်ကြရကုန်၏၊ ထိုကြောင့် သမ္ပယုတ်တရားတို့၏ အသက်ရှင်ကြောင်း အသက်ရှည်ကြောင်း သဘောတရားသည် ဇီဝိတ မည်၏။ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အသက်ရှင်အောင် အသက်ရှည်အောင် စောင့်ရှောက်- ခြင်း အနုပါလနလက္ခဏာ၌ မိမိ၏ အစိုးရမှုကို သမ္ပယုတ်တရားတို့က ပြုစေတတ်သောကြောင့် ဣန္ဒြိယ မည်၏။
由于命，相应诸法——即俱生法——得以存活、延命；因此，使相应诸法存活、延命的法，名为命。又因为它在守护相应诸法、使之存活延命这一守护特相上，令相应诸法承认自己的支配，所以名为根。
အနုပါလနလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတိ
在守护特相上成办支配义
ဇီဝိတစေတသိက်သည် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အသက်ရှင်အောင် စောင့်ရှောက်ခြင်း = အနုပါလနလက္ခဏာ အရာ၌ မိမိကို မင်းမြှောက်စေသကဲ့သို့ အစိုးရသူ၏ အဖြစ်ဟူသော ရာထူးကို သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ပြုလုပ်စေ သည်၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့က ပြုပေးရသည်။ ဇီဝိတ မပါလျှင် သမ္ပယုတ်တရားတို့မှာ အနုပါလနသဘော မရှိကြ၊ ထိုအနုပါလန လုပ်ငန်းကို ဇီဝိတကသာ ပြုလုပ်နိုင်၏။ ထိုအနုပါလန လုပ်ငန်းကိစ္စကို ပြုလုပ်နိုင်စွမ်းသော မိမိကို သမ္ပယုတ်တရားတို့က အကြီးအချုပ်အဖြစ် ဝိုင်းဝန်း၍ မြှောက်တင်ရန် ဇီဝိတကပင် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ပြုလုပ် စေသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
命心所守护相应诸法，使之存活；在这种守护特相上，它仿佛令相应诸法把自己推举为王，使相应诸法给予自己支配者的地位。没有命，相应诸法便不具有守护性质；只有命能完成守护工作。意思是：命仿佛令相应诸法共同把能够完成守护工作的自己推举为首领。
〔နားလည်သဘောပေါက်နိုင်အောင် နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ရှင်းပြနေသော တဒ္ဓမ္မူပစာရစကားများဟု မှတ်ပါ။
〔应知，这是为了使人理解而从不同角度说明的“以彼法借称”之语；
အခြား ဣန္ဒြေထိုက်သော တရားတို့၌လည်း နည်းတူပင် သဘောပေါက်ပါ။〕 ဇီဝိတနှင့် ဣန္ဒြိယ နှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်၍ ဇီဝိတိန္ဒြေဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထို ဇီဝိတိန္ဒြေဟူသည် တဏှာ ဒိဋ္ဌိတို့- သည် ကပ်ရောက်အပ်သော ကံသည် အကျိုး၏ အဖြစ်ဖြင့် စွဲယူအပ်သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောအရ ကြောင်း- ကျိုး ဆက်နွယ်လျက် အဆက်မပြတ် ဖြစ်၍နေသော ပဝတ္တ အမည်ရသော ဥပါဒိန္နက ခန္ဓာအစဥ်၏ အကြီးအကဲ ဖြစ်၏။
其他堪称为根的法，也应同样理解。〕“命”与“根”二词合成“命根”。命根是已被执受诸蕴相续之首领：这些蕴被爱、见所染著，由业作为果而执取，依缘起法则因果相连，名为“转起”，连续不断地生起。
原书第 311 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ဤ ဇီဝိတိန္ဒြေကြောင့် အတူဖြစ်သော သဟဇာတ်တရားတို့သည် ဥပါဒ်မှ ဘင်တိုင်အောင် တည်နိုင်ကြ၏၊ ယင်းသို့ ဇီဝိတိန္ဒြေ ဖြစ်ခိုက်ဝယ် ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် ခဏတ္တယ အခိုက်၌ ဇီဝိတိန္ဒြေကြောင့် အတူဖြစ်သော တရားတို့၏ ဥပါဒ်မှသည် ဘင်သို့တိုင်အောင် တည်နိုင်မှုကိုပင် ဇီဝိတကြောင့် သမ္ပယုတ်တရားတို့သည် အသက်ရှင်ကြရ- ကုန်သည်ဟု ဆိုခြင်း ဖြစ်၏။ တစ်ဖန် ရှေးရှေး ဇီဝိတသည် မိမိ၏နောက်၌ ဇီဝိတနှင့် တကွသော အလားတူ သဟဇာတ်တရားတို့ ဖြစ်ဖို့ရန်လည်း ကျေးဇူးပြုပေး၏။ ယင်းသို့ ဇီဝိတက ကျေးဇူးပြုပေးခြင်းကြောင့် အဆက်မပြတ် ဖြစ်၍နေသော ဥပါဒိန္နက ခန္ဓာအစဥ်သည် ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနိုင်ခြင်း ဖြစ်၏။ ယင်းသို့ ကျေးဇူးပြုမှုကို လက်မခံ နိုင်လျှင် သက်တမ်းကုန်၍ သေရခြင်း = အာယုက္ခယမရဏဟူသည် မရှိသင့်သည်သာ ဖြစ်လေရာသည်။ ယင်းသို့ ဇီဝိတကြောင့် အဆက်မပြတ် ဖြစ်၍နေသော ဥပါဒိန္နက ခန္ဓာအစဥ်၏ ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနိုင်ခြင်းကို ဇီဝိတကြောင့်
由于命根，俱生诸法能够从生时住立至坏时。命根存在于生、住、坏三刹那期间，俱生诸法由于命根，也能从各自生时住立至坏时；这就是所谓‘由于命，相应诸法得以存活’。此外，前一命也资助自己之后与命同生的同类俱生法生起。得到命的这种资助，连续转起的已被执受诸蕴相续才能长久住立。若不承认这种资助，寿尽而死便不应存在。已被执受诸蕴相续由于命而长久住立，这就是所谓：由于命，——
အတူဖြစ်သော သဟဇာတ်တရားတို့သည် အသက်ရှည်ကြရကုန်သည်ဟု ဆိုခြင်း ဖြစ်၏။
——俱生诸法得以延命。
ထိုဇီဝိတ၏ ကျေးဇူးပြုမှုကြောင့် ဥပါဒိန္နက ခန္ဓာအစဥ်၏ ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိမှုသည် ထိုထို တစ်ဘဝကို ဖြစ်စေတတ်သော ကမ္မသတ္တိထူးနှင့် ယှဥ်ခဲ့လျှင် ဇီဝိတသည် စုတိတိုင်အောင်လည်းကောင်း၊ ကံထူးမမ သာမည ဇီဝိတိန္ဒြေဖြစ်ခဲ့လျှင် ထိုဇီဝိတသည် ပရိနိဗ္ဗာန်စံသည့်တိုင်အောင်လည်းကောင်း ကျေးဇူးပြုပေးရကား ထိုထို စုတိ ထိုထို ပရိနိဗ္ဗာန်သို့တိုင်အောင် မပြတ်မစဲဖြစ်၍ တည်နိုင်ပေသည်။ (မူလဋီ-၁-၉ဝ။ အနုဋီ-၁-၉၇ - ကြည့်။) လက္ခဏ --- သမ္ပယုတ္တာနံဟု ဆိုလျှင် သမ္ပယုတ္တပစ္စည်းတပ်သော နာမ်တရားနှင့်သာ ဆိုင်၏၊ ဤ၌ကား ရုပ်နာမ် နှစ်မျိုးလုံးနှင့် သက်ဆိုင်အောင် အတ္တနာ အဝိနိဘုတ္တာနံ ဓမ္မာနံ --- မိမိနှင့် အသီးအခြား မခွဲခြားအပ် ကုန်သော အတူဖြစ်ဖက်တရားတို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၏ဟု ဆိုသည်။ ရေသည် ကြာကို စောင့်ရှောက်၏ဟု ဆိုသော်လည်း စောင့်ရှောက်ထိုက်သော ကြာ စသောဝတ္ထု ရှိဆဲခဏ၌သာ စောင့်ရှောက်နိုင်၏၊
由于命的资助，已被执受诸蕴相续得以长久住立。若命与能产生某一生的特殊业力相应，它便资助至该生的死亡；若只是没有特殊业差别的一般命根，则资助直至般涅槃。因此，相续得以不间断地转起，直至相应的死亡或般涅槃。（参见《根本复注》1-90；《随复注》1-97。）特相——若说‘相应诸法’，只涉及具相应关系的名法；这里为兼摄色、名二者，故说：‘守护与自己不可分离的俱生法，是其特相。’虽说水守护莲花，水也只能在应受守护的莲花等对象仍存在时守护；
စောင့်ရှောက်ထိုက်သော ကြာစသော ဝတ္ထုသည် မရှိခဲ့သော် ရေသည် အဘယ်အရာကို စောင့်ရှောက်နိုင်ရာတော့ အံ့နည်း၊ မစောင့်ရှောက်နိုင်တော့သည်သာ ဖြစ်၏။ အလားတူပင် ဇီဝိတက အတူဖြစ်ဖက် သဟဇာတ်တရားတို့ကို စောင့်ရှောက်ရာ၌လည်း စောင့်ရှောက်ထိုက်သော တရားတို့ = အစောင့်ရှောက်ခံတရားတို့ ထင်ရှားရှိဆဲ ခဏ၌ သာလျှင် စောင့်ရှောက်ခြင်းစသော လုပ်ငန်းအစီအရင်တို့ကို ပြုလုပ်နိုင်၏၊ သို့သော် ချုပ်ပျက်မသွားအောင်ကား စောင့်ရှောက်၍ မထားနိုင်။
若没有莲花等应受守护的对象，水还能守护什么呢？它便无从守护。同样，命守护俱生法时，也只能在应受守护的诸法——被守护法——仍然存在的刹那，执行守护等工作；却不能守护它们使其永不坏灭。
နို့ထိန်းသည် သူတစ်ပါးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော သူတစ်ပါး၏ သားသမီးကို စောင့်ရှောက်သကဲ့သို့ အလားတူပင် ဇီဝိတသည်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာဟူသော အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံ ဟူသော အကြောင်းတရား၊ စိတ် ဥတု အာဟာရဟူသော အကြောင်းတရား၊ ဝတ္ထု အာရုံ ဖဿဟူသော အကြောင်းတရား ဤသို့စသည့် ထိုထို အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြရကုန်သော ရုပ်နာမ် ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ကို အသီးအသီး စောင့်ရှောက်ပေး၏။
如乳母守护由他人生下的孩子，命也各自守护由种种因所生的色名所缘生法：这些因包括作为自家财产的无明、爱、取、行、业，以及心、时节、食、所依、所缘、触等。
လှေကို တစ်ဘက်ကမ်းသို့ ပို့နေသော လှေသူကြီးသည် လှေကိုသာ တစ်ဘက်ကမ်းသို့ ရောက်အောင် လှော်ခတ်လျက် ပို့သော်လည်း ထိုမှာဘက်သို့ ရောက်စေ ဖြစ်စေအပ်သော လှေနှင့် မိမိသည်လည်း ဆက်စပ်လျက် ဖြစ်တည်နေသဖြင့် မိမိကိုယ်ကိုလည်း မိမိ ထိုမှာဘက်ကမ်းသို့ ရောက်အောင် ပို့ဆောင်ရာ ရောက်နေသကဲ့သို့ --- အလားတူပင် မိမိသည် ဥပါဒ်မှသည် ဘင်သို့တိုင်အောင် ဖြစ်စေအပ် မျှစေအပ် အသက်ရှည်စေအပ်သော တရားနှင့် ဆက်စပ်သဖြင့်သာလျှင် မိမိသည်လည်း ဖြစ်တည်နိုင်သောကြောင့် အတူဖြစ်သော သဟဇာတ်တရား တို့ကို စောင့်ခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကိုလည်း တစ်ဖန်ပြန်၍ စောင့်ရှောက်ပြီးသာ ဖြစ်တော့သည်ဟု မှတ်ပါ။
船师划船，把船送到彼岸；虽说他只把船送到彼岸，但自己与被送往彼岸的船相连而存在，所以也等于把自己送到了彼岸。同样，命只有与自己从生时维持至坏时、令其延续活命的诸法相连，自己才能存在；因此应知，它守护俱生法，也就同时反过来守护了自己。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၇။)
（《阿毗达磨义注》1-167。）
原书第 312 页
ရသ --- အတူဖြစ်သော သဟဇာတ်တရားတို့ကို ဥပါဒ်မှ ဘင်တိုင်အောင် ဖြစ်စေခြင်း မျှစေခြင်း အသက်ရှင် စေခြင်း အသက်ရှည်စေခြင်း ဖြစ်စေခြင်း ကိစ္စရှိသည်ဟု ဆိုသော်လည်း ဘင်ကာလမှ အထက်ဖြစ်သော နောက် ကာလ၌ သဟဇာတ်တရားတို့ကို မဖြစ်စေနိုင်ပေ။ မိမိဟူသော ဇီဝိတိန္ဒြေ၏လည်းကောင်း၊ ဖြစ်စေထိုက်သော သဟဇာတ်တရားတို့၏လည်းကောင်း ဘင်ကာလ၏ အထက်ဖြစ်သော နောက်ပိုင်းကာလ၌ မရှိကြတော့ခြင်း- ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤ၌ ဥပါဒ်မှသည် ဘင်သို့တိုင်အောင် သဟဇာတ်တရားတို့ကို ဖြစ်စေ၏ဟု ဆိုသော်လည်း မကွယ်မပျောက်သေးဘဲ ထင်ရှားရှိနေခြင်းကိုသာ ဆိုလိုသည်။ မဖြစ်ပေါ်သေးသော တရားကို ဖြစ်ပေါ်စေသော ဖြစ်စေခြင်းမျိုးကား မဟုတ်ဟု မှတ်ပါ။ မဖြစ်ပေါ်သေးသော တရားတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သော ဇနက အကြောင်း တရား ဥပတ္ထမ္ဘက အကြောင်းတရားတို့ကား သီးခြား ရှိကြ၏။ ဤ ဇီဝိတမှာ ဆိုင်ရာအကြောင်းတရားတို့ကြောင့်
作用——虽说命具有令俱生法从生时转起至坏时、使之延续、存活、延命的作用，但它不能在坏时之后的下一时段使俱生法继续转起，因为命根本身与应由它使之转起的俱生法，在坏时之后都已不存在。这里所谓从生时至坏时‘使俱生法转起’，只意谓让它们尚未隐没坏灭、继续明显存在；应知，这不是使尚未生起的法生起。能使未生法生起的能生因和扶助因另有其法。命只是把由各自相应因——
ဖြစ်ပြီးတရားတို့ကိုသာ အနုပါလကသတ္တိဖြင့် စောင့်ရှောက်တတ်သော တရားတစ်မျိုးသာ ဖြစ်၏။ ဤ ဇီဝိတသည် မိမိက အနုပါလကသတ္တိဖြင့် စောင့်ရှောက်ရမည့် တရားတို့ကို ဥပါဒ်မှသည် ဘင်သို့တိုင်အောင် တည်တံ့ရေး ခဏဌိတိ အတွက်သာမက ရုပ်နာမ် သန္တာန်အစဥ်အားဖြင့် ရှေ့ နှင့်နောက် ဆက်စပ်လျက် အထပ်ထပ် ဖြစ်စေခြင်း တည်စေခြင်း ပဗန္ဓဌိတိ အတွက်လည်း ကျေးဇူးပြုလျက်ပင် ရှိပေသည်။
——所生的法，以守护力加以守护。命不只资助应由它守护的法从生时延续至坏时，成办刹那住立；也资助色名相续前后连接、反复生起住立，成办相续住立。
ဝိပါက် နာမ်တရားများနှင့် ဝိပါက် ကမ္မဇရုပ်တို့၏ အကြောင်းတရားတို့မှာ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန်တို့ ခြံရံထားအပ်သော သင်္ခါရ ကံတို့ ဖြစ်ကြ၏။ စိတ်သည် စိတ္တဇရုပ်၏၊ ဥတုသည် ဥတုဇရုပ်၏၊ အာဟာရသည် အာဟာရဇရုပ်၏ အကြောင်းတရားများ ဖြစ်ကြ၏။ ဝတ္ထု၊ အာရုံ၊ ဖဿ၊ ယောနိသောမနသိကာရ၊ အယောနိသော- မနသိကာရစသော အကြောင်းတရားတို့သည် ကုသိုလ် အကုသိုလ် ကြိယာ အဗျာကတစသော ထိုထို တရားတို့၏ ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ အကြောင်းတရားတို့ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်းသို့ ဆိုင်ရာအကြောင်းတရားများကြောင့် ဖြစ်ပေါ် လာကြရကုန်သော ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့ကို ဥပါဒ်မှသည် ဘင်သို့ မတိုင်မီ ကာလအတွင်း၌ မျှစေခြင်း အသက်ရှင်စေခြင်း အသက်ရှည်စေခြင်းကိုပင် ဖြစ်စေခြင်းဟု ဆိုသည်။
异熟名法与异熟业生色的因，是由无明、爱、取围绕的行与业；心是心生色的因，时节是时节生色的因，食是食生色的因。所依、所缘、触、如理作意、不如理作意等，则依各自相应情形，成为善、不善、唯作、无记等诸法的因。由这些相应因生起的色名蕴，在从生时至坏时以前得到延续、存活、延命，这才称为命‘令其转起’。
အထက်ပါ နို့ထိန်း ဥပမာ၌ ကလေးသည် နို့ထိန်းက မွေးလိုက်ရသော နို့ထိန်းကြောင့် ဖြစ်လာရသော ကလေးသူငယ် မဟုတ်သော်လည်း ကလေးသူငယ် မသေအောင် နို့ထိန်းက အသက်ရှင်စေ အသက်ရှည်စေ သကဲ့သို့ ကလေးသူငယ်၏ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာအစဥ်ကို မသေမီ ဆက်လက် ဖြစ်စေ တည်စေသကဲ့သို့ အလားတူပင် ဇီဝိတက သဟဇာတ်တရားတို့ကို ဖြစ်စေရာ၌ နို့ထိန်းက ကလေးသူငယ်အား ဖြစ်စေခြင်းကဲ့သို့သော ဖြစ်စေခြင်းမျိုး ဟုမှတ်ပါ။
在前述乳母譬喻中，孩子不是乳母所生、不是由乳母而有；但乳母令孩子不死，使其存活延命，让孩子的色名诸蕴相续在死亡以前继续生起住立。同样，命令俱生法转起，应理解为乳母使孩子继续存活那一类‘令转起’，不是使未生法初次生起。
ပစ္စုပဋ္ဌာန် --- အတူဖြစ်သော သဟဇာတ်တရားတို့ကို ဘင်မတိုင်မီသာ ဖြစ်အောင် တည်အောင်ထားနိုင်၏၊ ဘင်ခဏ၌ကား မိမိ ဇီဝိတကိုယ်တိုင်က ပျက်ဆဲဖြစ်နေသောကြောင့် သဟဇာတ်တရားတို့ကို ဖြစ်အောင် တည်- အောင် မထားနိုင်။ ကုန်ခန်းဆဲဖြစ်သော မီးစာနှင့် ဆီသည် ဆီမီးလျှံကို ဆက်လက်တည်တံ့အောင် မထားနိုင် သကဲ့သို့ မှတ်ပါ။ ထိုသို့ပင် ဇီဝိတသည် အတူဖြစ်သော သဟဇာတ်တရားတို့ကို မိမိထင်ရှားရှိဆဲ အတ္ထိခဏ၌သာ စောင့်ရှောက်နိုင်၊ ဘင်ခဏမှ အထက်၌ မဖြစ်စေနိုင်၊ ဘင်ခဏ၌ တည်တံ့အောင် မထားနိုင်ပါသော်လည်း --- (က) စောင့်ရှောက်နိုင်ခြင်းဟူသော အာနုဘော် ( ခ ) ဖြစ်စေနိုင်ခြင်းဟူသော အာနုဘော် ( ဂ ) တည်တံ့အောင် ထားနိုင်ခြင်းဟူသော အာနုဘော် ဤ အာနုဘော် သုံးမျိုးမှ ကင်းသွားသည်ကား မဟုတ်၊ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ --- အကြင် အကြင် ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော မိမိ ထင်ရှားရှိဆဲခဏ၊ ဥပါဒ်မှ ဘင်မတိုင်မီခဏ စသောခဏ၌ အတူဖြစ်သော တရားတို့ကို
现起——命只能使俱生法在坏时以前转起、住立；到坏时，命本身也正在坏灭，便不能再使俱生法转起住立。应知，犹如将尽的灯芯与油不能再维持灯焰。同样，命虽只能在自己明显存在的有时守护俱生法，不能在坏时之后使之转起，也不能在坏时使之住立，却并非没有三种威力：（甲）能够守护的威力；（乙）能够令转起的威力；（丙）能够使住立的威力。为什么？因为在上述自己明显存在、从生时至坏时以前的刹那，命能够完成守护俱生法、令其从生时转起至坏时以前、使其住立等各项工作——
原书第 313 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ဥပါဒ်မှ ဘင်မတိုင်မီ ဖြစ်တည်စေခြင်း၊ တည်တံ့အောင် ထားခြင်းဟူသော ထိုထို လုပ်ငန်း ကိစ္စကို ပြီးစီးစေနိုင်ခြင်းကြောင့်ဟု မှတ်ပါ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၇။) ဤ၌ ဇီဝိတ၏ အတူဖြစ်သော သဟဇာတ်တရားတို့ကို --- ၁။ စောင့်ရှောက်နိုင်ခြင်းဟူသော သဘောကား အနုပါလန လက္ခဏာတည်း။
——之故。（《阿毗达磨义注》1-167。）这里，命对于俱生法的三方面是：1．能够守护，是守护特相；
၂။ ဖြစ်စေနိုင်ခြင်းဟူသော သဘောကား ပဝတ္တန ရသတည်း။
2．能够令其转起，是令转起作用；
၃။ တည်တံ့အောင် ထားနိုင်ခြင်းဟူသော သဘောကား ဌပန ပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။
3．能够使其住立，是住立现起。
တံသာဓနဉ္စ ဇီဝမာနဝိသေသပစ္စယဘာဝတော။ (မူလဋီ-၁-၉ဝ။) ဇီဝမာနဝိသေသပစ္စယဘာဝတောတိ သဟဇာတာနံ ဇီဝမာနတာဝိသေသဿ ပစ္စယဘာဝတော။ ဣန္ဒြိ- ယဗဒ္ဓဿ ဟိ မတရူပတော ကမ္မဇဿ စ ဥတုဇာဒိတော ဝိသေသော ဇီဝိတိန္ဒြိယကတောတိ။
‘而且能够成办，因为它是生命特殊状态之因。’（《根本复注》1-90。）所谓‘因为它是生命特殊状态之因’，就是因为它是俱生法之生命特殊状态的因。系属于根的有生命色与无生命的死尸色有别，业生色与时节生色等有别，正是命根所成办的。
(အနုဋီ-၁-၉၇။)
（《随复注》1-97。）
ဇီဝိတိန္ဒြေက ထို အတူဖြစ်သော သဟဇာတ်တရားတို့ကို --- ၁။ စောင့်ရှောက်ခြင်း အနုပါလန ကိစ္စ၊ ၂။ ဖြစ်စေခြင်း ပဝတ္တန ကိစ္စ၊ ၃။ တည်တံ့အောင် ထားနိုင်ခြင်း ဌပန ကိစ္စ --- ဤကိစ္စအရပ်ရပ်ကို ပြီးစီးစေခြင်းသည် ဇီဝမာန ဝိသေသ = မိမိနှင့်တကွသော သဟဇာတ်တရားတို့၏ အသက်ရှင်မှုဟူသော သက်ရှိ ဇီဝလောက၏ ထူးခြားမှု အကြောင်းတရား ဖြစ်သောကြောင့် ပြီးစီးစေနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သက်ရှိ ဇီဝလောကဖြစ်သော ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓရုပ်၏ သက်မဲ့ အသေကောင်ရုပ်မှလည်းကောင်း၊ ကမ္မဇရုပ်၏ ဥတုဇရုပ် စိတ္တဇရုပ် အာဟာရဇရုပ်မှလည်းကောင်း ထူးခြားမှုကို ဇီဝိတိန္ဒြေသည် ပြုအပ်၏။ (ဇီဝိတသည် ကမ္မဇ ရုပ်ကလာပ်များ၏ အဖွဲ့အစည်း အတွင်း၌သာ ပါဝင်၍ ဥတုဇရုပ်ကလာပ် စိတ္တဇရုပ်ကလာပ် အာဟာရဇရုပ်က- လာပ်တို့၏ အဖွဲ့အစည်း အတွင်း၌ မပါဝင်သောကြောင့် ကမ္မဇရုပ်နှင့် ကျန်စိတ္တဇ ဥတုဇ အာဟာရဇရုပ်တို့၏ ထူးခြားမှုကို ဇီဝိတကပင် ပြုလုပ်ပေးသည်ဟု ဆိုလိုသည်။) ထိုကြောင့် ဇီဝိတသည် မိမိနှင့်တကွသော သဟဇာတ်
命根能够完成对俱生法的各项工作：1．守护的守护工作；2．令转起的转起工作；3．使住立的住立工作。这是因为命根是“生命特殊状态”之因——也就是与自己同生的俱生法具有生命、形成有生命世界之特殊性的因。命根造成有生命世界中系属于根的色与无生命死尸色之间的差别，也造成业生色与时节生色、心生色、食生色之间的差别。〔意思是：命只存在于业生色聚的组成中，不存在于时节生、心生、食生色聚的组成中，因此业生色与其余三类色之间的差别，正由命造成。〕所以说，命是与自己同生的俱生——
တရားတို့၏ အသက်ရှင်မှုဟူသော သက်ရှိ ဇီဝလောက၏ ထူးခြားမှု အကြောင်းတရားဖြစ်သည် ဟူ၏။
——诸法具有生命、形成有生命世界之特殊性的因。
ပဒဋ္ဌာန် ------ ကြာပင်ကို စိမ်းရွှင်လန်းဆန်းအောင် အသက်ရှင်အောင် စောင့်သော ရေသည် ကြာပင် ရှိမှ သာ စောင့်ရှောက်နိုင်၍ ကြာပင် မရှိက မစောင့်ရှောက်နိုင်သကဲ့သို့ ထို့အတူ ဇီဝိတသည် မိမိ စောင့်ရှောက်ရမည့် သဟဇာတ်တရားတို့ ထင်ရှားရှိပါမှသာလျှင် ယင်းသဟဇာတ်တရားတို့ကို မိမိက စောင့်ရှောက်ခွင့်ရနိုင်၍ မိမိ စောင့်ရှောက်ရမည့် သဟဇာတ်တရားတို့သည် ထင်ရှားမရှိပါက မစောင့်ရှောက်နိုင်သောကြောင့် ဇီဝိတဖြစ်ဖို့ရန် အနီးစပ်ဆုံး အကြောင်းတရားမှာ မိမိသည် မျှစေအပ် အသက်ရှည်စေအပ် ဖြစ်စေအပ် ရောက်စေအပ်သော သဟဇာတ်တရားစုပင် ဖြစ်ပေသည်။
近因——如水只有在莲花存在时才能守护莲花，使它青翠鲜活；莲花不存在时，水便无从守护。同样，只有应由命守护的俱生法明显存在，命才能守护它们；若这些俱生法不存在，命便不能守护。因此，命生起的最近近因，就是由它维持、延命、令转起、令到达坏时的那一组俱生法。
ရှုကွက် --- ဤ ဇီဝိတသည်လည်း စိတ်အားလုံးနှင့် ယှဥ်သော စိတ်အားလုံးနှင့် ဆက်ဆံသော သဗ္ဗစိတ္တ- သာဓာရဏစေတသိက် တစ်မျိုးပင်ဖြစ်၍ မိမိ သိမ်းဆည်းရှုပွားလိုသော စိတ္တက္ခဏ အတွင်း၌ ရှိသော သမ္ပယုတ် တရားစုမှ ဇီဝိတကို ရွေးထုတ်၍ အထက်ပါ လက္ခဏ-ရသ စသည်တို့ကို ရှုပါ။ ကြွင်းကျန်သော စေတသိက်များ ၌လည်း နည်းတူပင် သဘောပေါက်ပါ။
观法——命也是与一切心相应的遍一切心心所。应从自己想摄取、观修的心刹那内相应法组中拣出命，依上述特相、作用等加以观照。其余心所也应准此理解。
原书第 314 页
ရုပ်သက်ဖြစ်သော ရုပ်ဇီဝိတ၊ နာမ်သက်ဖြစ်သော နာမ်ဇီဝိတ၊ --- ဤ ရုပ်ဇီဝိတ နာမ်ဇီဝိတ နှစ်မျိုးကိုပင် သတ္တဝါတို့၏ အသက်ဟု ခေါ်ဆိုလေသည်။ ထို ရုပ်ဇီဝိတ နာမ်ဇီဝိတ နှစ်မျိုးအပြင် သတ္တဝါတို့၏ ကိုယ်အတွင်း၌ အသက်ကောင် လိပ်ပြာကောင် ဝိညာဏ်ကောင် အတ္တကောင်ဟူ၍ မရှိတော့ပြီ။
色法之寿命是色命，名法之寿命是名命；只有色命与名命这两种，才称为有情的生命。除此二者以外，有情身内并不存在所谓生命实体、灵魂实体、识体或自我实体。
၅။ မနသိကာရ
五、作意
တတ္ထ အာရမ္မဏပဋိပါဒကော မနသ္မိံ ကာရောတိ မနသိကာရော။
其中，能引导所缘者在心中作置所缘，故名为作意。
၁။ သော သာရဏလက္ခဏော၊ ၂။ သမ္ပယုတ္တာနံ အာရမ္မဏေ သမ္ပယောဇနရသော (သံယောဇနရသော)၊ ၃။ အာရမ္မဏာဘိမုခဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနော။
作意的四法如下：1．以驱策为特相。2．以令相应诸法结合于所缘为作用。3．以面向所缘为现起。
၄။ အာရမ္မဏပဒဋ္ဌာနော။
4．以所缘为近因。
သင်္ခါရက္ခန္ဓပရိယာပန္နော၊ အာရမ္မဏပဋိပါဒကတ္တေန သမ္ပယုတ္တာနံ သာရထိ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။
它属于行蕴。由于它能引导所缘，故应知它犹如御者，驱策相应诸法奔向所缘。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၇။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၆။)
（《阿毗达磨义注》1-177；《清净道论》2-96。）
အာရုံကို စီရင်တတ် ထင်စေတတ် ထိရောက်စေတတ်သော အာရမ္မဏပဋိပါဒကမနသိကာရသည် စိတ်၌ အာရုံကို ပြုတတ် ပြုပေးတတ်သောကြောင့် (= စိတ်၌ အာရုံကို ထင်လာအောင် ပြုပေးတတ်သောကြောင့်) မနသိကာရ မည်၏။ ထို မနသိကာရ စေတသိက်၏ လက္ခဏ စသည်မှာ ဤသို့တည်း။
能整理所缘、使所缘显现、令心到达所缘的所缘引导作意，因为在心中作置所缘——即令所缘在心中显现——所以名为作意。作意心所的特相等如下。
၁။ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံသို့ ရှေးရှူမောင်းနှင်သကဲ့သို့ ပြေးစေသကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းသဘော = သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံသို့ ဖြောင့်ဖြောင့်မတ်မတ် သွားစေခြင်း မောင်းနှင်ပေးခြင်း သဘော လက္ခဏ၊ ၂။ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံနှင့် ယှဥ်စပ်စေခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ အာရုံဘက်သို့ ရှေးရှူ မျက်နှာမူတတ်သော သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ အာရုံ ပဒဋ္ဌာန်။
1．犹如驱使相应诸法面向所缘奔去，令相应诸法端直趋向所缘，是其驱策特相。2．令相应诸法与所缘结合，是其作用。3．以面向所缘的方式呈现，是其现起。4．所缘，是其近因。
ဤ မနသိကာရ စေတသိက်သည် သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၌ အကျုံးဝင်၏၊ အာရုံကို စီရင်တတ် ထင်စေတတ် အာရုံသို့ ထိရောက်စေတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အာဇာနည်မြင်းတို့ကို မောင်းနှင်တတ်သော ရထားထိန်းကဲ့သို့ သမ္ပယုတ် တရားတို့ကို အာရုံသို့ ရှေးရှူနှင်တတ် ပြေးစေတတ်သော တရားဟူ၍ (= အာရုံဘက်သို့ စိတ်ကို = သမ္ပယုတ်တရား တို့ကို ဦးလှည့် တွန်းပို့ပေးတတ်သော တရားဟူ၍) မှတ်ပါ။
作意心所属于行蕴。因为它能整理所缘、使所缘显现、令心到达所缘，应知它如驾驭良马的御者，是令相应诸法面向所缘奔去的法；也就是说，它使心——即相应诸法——转向所缘，把它们推送到所缘。
မနသိကာရ (၃) မျိုး
三种作意
၁။ အာရုံကို စီရင်တတ် ထင်စေတတ် ဖြစ်ပေါ်လာစေတတ်သော အာရမ္မဏပဋိပါဒကမနသိကာရ၊ ၂။ ဝီထိစိတ်ကို စီရင်တတ် ထင်စေတတ် ဖြစ်ပေါ်လာစေတတ်သော ဝီထိပဋိပါဒကမနသိကာရ၊ ၃။ ဇောစိတ်ကို စီရင်တတ် ထင်စေတတ် ဖြစ်ပေါ်လာစေတတ်သော ဇဝနပဋိပါဒကမနသိကာရ၊ ဤသို့လျှင် မနသိကာရ သုံးမျိုး ရှိ၏။ ထိုတွင် --- ၁။ အာရမ္မဏပဋိပါဒကမနသိကာရကား မနသိကာရ စေတသိက်တည်း။ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၌ အကျုံးဝင်၏။
作意有三种：1．能整理所缘、使所缘显现而生起的所缘引导作意；2．能使心路心生起的心路引导作意；3．能使速行心生起的速行引导作意。其中，1．所缘引导作意就是作意心所，属于行蕴。
原书第 315 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ၂။ ဝီထိပဋိပါဒကမနသိကာရကား ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်တည်း။ ယင်းပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်သည် မိမိ၏ နောက်၌ စက္ခုဝိညာဏ် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း သန္တီရဏ စသော ဝီထိစိတ်အစဥ်ကို ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်စေတတ်၏၊ ဝိညာဏ- က္ခန္ဓာ၌ အကျုံးဝင်၏။
2．心路引导作意就是五门转向心。五门转向心能令眼识、领受心、推度心等心路心相续在自己之后继续生起，属于识蕴。
၃။ ဇဝနပဋိပါဒကမနသိကာရကား မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းတည်း။ ယင်း မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းသည် မိမိ၏ နောက်၌ ဇောစိတ်အစဥ်ကို ဖြစ်ပေါ်လာစေတတ်၏၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၌ပင် အကျုံးဝင်၏။
3．速行引导作意就是意门转向心。意门转向心能令速行心相续在自己之后生起，也属于识蕴。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၇။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၆။)
（《阿毗达磨义注》1-177；《清净道论》2-96。）
ထိုတွင် ဝီထိပဋိပါဒကမနသိကာရ၊ ဇဝနပဋိပါဒကမနသိကာရဟူသော ဤ မနသိကာရ နှစ်မျိုးကိုပင် ယောနိသောမနသိကာရ၊ အယောနိသောမနသိကာရဟု ကျမ်းဂန်များ၌ အသုံးများ၏။ မုချအားဖြင့် ဇောနာမ် တရားစုတို့သည်သာလျှင် ယောနိသောမနသိကာရ၊ အယောနိသောမနသိကာရဟူသော အမည်ကို ရရှိကြ၏။
在这三种作意中，经典常把心路引导作意与速行引导作意这两种称为如理作意或不如理作意。严格说来，只有速行名法组才得到如理作意或不如理作意之名。
အာဝဇ္ဇန်းတို့မှာ ဇောအလားရှိသောကြောင့်သာလျှင် ယောနိသောမနသိကာရ၊ အယောနိသောမနသိကာရ ဟူသော အမည်ကို ရရှိကြပေသည်။ ယင်းအာဝဇ္ဇန်း နှစ်မျိုးတို့၏ မနသိကာရ အမည်ရရှိပုံနှင့် ပတ်သက်၍ အဋ္ဌကထာများက ဤသို့ ဖွင့်ဆိုထား၏ --- ပုရိမမနတော ဝိသဒိသမနံ ကရောတီတိပိ မနသိကာရော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၇။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၆။) ရှေးဘဝင်စိတ်အစဥ်မှ မတူသော ဝီထိစိတ် ဇောစိတ်အစဥ်ကို ပြုတတ်သောကြောင့် မနသိကာရ မည်သည် ဟူလို။ ဤ အထက်ပါ လက္ခဏ-ရသ စသည်တို့ကား ယင်းမနသိကာရ နှစ်မျိုး၏ လက္ခဏ-ရသ စသည်တို့ကား မဟုတ်ကုန်။ အာရမ္မဏပဋိပါဒကမနသိကာရ အမည်ရသော မနသိကာရစေတသိက်၏ လက္ခဏ-ရသ စသည် တို့သာ ဖြစ်ကြ၏။
两种转向心只是由于具有速行趋向，才得到如理作意或不如理作意之名。关于这两种转向心为何称为作意，诸义注解释说：‘它能造作异于前心之心，所以也名为作意。’（《阿毗达磨义注》1-177；《清净道论》2-96。）意思是，它能令异于此前有分心相续的心路心相续或速行心相续生起。上面所说的特相、作用等，并不是这两种作意的特相、作用等，而只是名为所缘引导作意的作意心所之特相、作用等。
အာရမ္မဏပဋိပါဒကမနသိကာရ = မနသိကာရ စေတသိက်
所缘引导作意即作意心所
ကိရိယာ ကာရော။ မနသ္မိံ ကာရော မနသိကာရော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၇။) မနမှိ ကာရော မနသိကာရော။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၆။) မနမှိ ကာရောတိ မနသိ အာရမ္မဏဿ ကရဏံ။ ယေန ဟိ မနော အာရမ္မဏေ ကရီယတိ အာရမ္မဏေ- နဿ သံယောဇနတော၊ တတော ဧဝ တေန အာရမ္မဏမ္ပိ မနသိကရီယတီတိ။ (မဟာဋီ-၂-၁၄၇။) မနသိကာရ စေတသိက်သည် စိတ်နှင့်ယှဥ်သော စေတသိက်တရားဖြစ်ရကား စိတ်ကိုသာ = သမ္ပယုတ်တရား တို့ကိုသာ အာရုံနှင့် ယှဥ်စပ်ပေးခြင်း ကိစ္စရသရှိသောကြောင့် ယင်းမနသိကာရသည် စိတ်ကိုသာ အာရုံ၌ ကျ- ရောက်အောင် ပြုလုပ်ပေးနိုင်၏၊ ထိုကြောင့်ပင် စိတ်ကို အာရုံပေါ်၌ ကျရောက်အောင် = စိတ်ကို အာရုံပေါ်သို့ ဖြောင့်ဖြောင့်တန်းတန်းရောက်အောင် ပြုလုပ်ပေးလျှင် အာရုံကိုလည်း စိတ်၌ကျရောက်အောင် ပြုလုပ်ပေးသည်ပင် မည်ပေသည်။ ထိုကြောင့် မနသိ ကာရော = မနသိကာရော = စိတ်၌ အာရုံကို ပြုပေးသောတရား = စိတ်၌ အာရုံကို ယူဆောင်ပေးသောတရား = အာရုံကို နှလုံးသွင်းသောတရား ဟူလိုသည်။
‘作’是造作；‘在心中作’，故名作意。（《阿毗达磨义注》1-177。）‘在心中作’，故名作意。（《清净道论》2-96。）所谓‘在心中作’，就是把所缘置于心中。由于某法把心与所缘结合，使心置于所缘中；正因为如此，依该法也说所缘被置于心中。（《大复注》2-147。）作意心所是与心相应的心所法，它具有令心——即相应诸法——与所缘结合的作用，所以能够令心落在所缘上。正因为它能让心端直到达所缘，便也可以说它让所缘到达心。因此，‘作意’意谓：把所缘置于心中之法、把所缘带到心中之法，也就是作意所缘之法。
နှလုံးသွင်းဟူရာ၌ စိတ်ကို ''နှလုံး''ဟု ခေါ်၏၊ ဤ စိတ်နှလုံး အတွင်းသို့ အာရုံတစ်ခုခု ပေါ်ထင်အောင် သွင်းပေးသကဲ့သို့ ပြုပေးခြင်းကို ''နှလုံး + သွင်း''ဟု ခေါ်သည်။ အမှန်အားဖြင့် ဤမနသိကာရသည် စိတ်ထဲတွင် အာရုံဝင်လာအောင် ဆွဲဆောင်သွင်းနိုင်သည်ကား မဟုတ်၊ သို့ရာတွင် မနသိကာရ၏ စွမ်းအားကြောင့် စိတ်သည် အာရုံတစ်ခုခုကို အမြဲရလျက်ရှိရကား မနသိကာရသည်ပင် အာရုံကို စိတ်နှလုံးသို့ ဆောင်ယူပေးသကဲ့သို့ တင်စား၍ တဒ္ဓမ္မူပစာရအားဖြင့် ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်၏။
所谓把所缘置于心中，其中‘心’就是心；仿佛使某个所缘在心中显现，这就称为把所缘置入心中。其实，作意并不能把所缘牵引进心内；只是由于作意的力量，心总能取得某个所缘，所以依以彼法借称，把作意说成仿佛把所缘带进心中。
原书第 316 页
လက္ခဏ --- အာဇာနည်မြင်းကသော ရထားကို မောင်းနှင်သော ရထားထိန်းသည် အာဇာနည်မြင်းများကို လိုရာစခန်းသို့ ဖြောင့်တန်းအောင် သွားစေသကဲ့သို့ ရထားထိန်းနှင့်တူသော ဤ မနသိကာရ စေတသိက်သည် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကိုအာရုံသို့ ရှေးရှူမောင်းနှင်သကဲ့သို့ ဖြစ်ရကား မနသိကာရကို သာရဏလက္ခဏ = သမ္ပယုတ် တရားတို့ကို အာရုံသို့ ရှေးရှူမောင်းနှင်ခြင်း သဘောလက္ခဏာ ရှိ၏ဟု ဆိုသည်။ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံသို့ ရောက်အောင် ဦးလှည့် တွန်းပို့ပေးခြင်းသဘော = အာရုံသို့ ဖြောင့်တန်းအောင် သွားစေခြင်း သဘောတည်း။
特相——驾着良马所牵车辆的御者，能让良马端直奔向所欲到达之处；同样，如御者一般的作意心所，仿佛驱策相应诸法面向所缘。因此说，作意具有驱策相应诸法趋向所缘的特相；也就是把相应诸法转向所缘、推送到所缘，使它们端直趋向所缘。
ရသ --- ထိုကြောင့်ပင် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံနှင့် ယှဥ်စပ်ပေးခြင်း လုပ်ငန်းကိစ္စ ရှိသည်ဟုလည်း ဆိုရပေသည်။
作用——正因为如此，也说作意具有令相应诸法与所缘结合的作用。
ပစ္စုပဋ္ဌာန် --- သတိယာ အသမ္မုဿနဝသေန ဝိသယာဘိမုခဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနတာ၊ မနသိကာရဿ ပန သံယောဇနဝသေန အာရမ္မဏာဘိမုခဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနတာတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော။ (မဟာဋီ-၂-၁၄၇၊၊) သတိကား အာရုံကို မမေ့ပျောက်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် အာရုံဘက်သို့ ရှေးရှူမျက်နှာမူခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
现起——‘念依不忘失而以面向境为现起；作意则依结合而以面向所缘为现起。这就是二者的差别。’（《大复注》2-147。）念依不忘失所缘的力量，以面向所缘为现起。
မနသိကာရမူကား သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံနှင့် ယှဥ်စေသည်၏ အစွမ်းဖြင့် = ယှဥ်တွဲပေးခြင်းဖြင့် အာရုံဘက်သို့ ရှေးရှူမျက်နှာမူခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိသည်။ ဤကား သတိ၏ ပစ္စုပဋ္ဌာန်နှင့် မနသိကာရ၏ ပစ္စုပဋ္ဌာန် အထူးတည်း။
作意则依令相应诸法与所缘结合——令它们相连——的力量，以面向所缘为现起。这就是念之现起与作意之现起的差别。
(မဟာဋီ-၂-၁၄၇။)
（《大复注》2-147。）
ဤ မနသိကာရ စေတသိက်၏ စွမ်းအင်သတ္တိကြောင့်ပင်လျှင် စိတ်စေတသိက်တို့၌ မည်သည့်အခါမျှ အာရုံ မကင်းဆိတ်ဘဲ အာရုံတစ်ခုခုကို အမြဲတမ်း ရယူလျက် ရှိကြရလေသည်။ ရထားထိန်းနှင့် မနသိကာရသည် တူ၏၊ အာဇာနည်မြင်းများနှင့် သမ္ပယုတ်တရားတို့သည် တူကုန်၏။ ရထားဦးတည်ရာအရပ်နှင့် အာရုံသည် တူ၏။
正是由于作意心所的力量，心与心所从来不会没有所缘，而总能取得某个所缘。御者譬喻作意，良马譬喻相应诸法，车辆所向之处譬喻所缘。
ပဒဋ္ဌာန် --- နှလုံးသွင်းစရာ အာရုံရှိပါမှသာလျှင် အာရုံကို နှလုံးသွင်းမှုသည် ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် အာရုံသည် မနသိကာရ ဖြစ်ပေါ်ဖို့ရန် အနီးကပ်ဆုံး အကြောင်းတရား ဖြစ်ရပေသည်။
近因——只有存在可以作意的所缘，作意所缘才可能发生，所以所缘是作意生起的最近近因。
ပြည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ မှတ်ချက်
卑谬尊者的按语
မနသိကာရ စေတသိက်ဖြင့် နှလုံးသွင်းပါမှ အာရုံ ထင်မြင်သည်၊ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းဖြင့် ရှေ့စိတ်က နောက်စိတ် အထူးကို ပြုမှ (= ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းက ရှေးဘဝင်စိတ်မှ ထူးသော ဝီထိစိတ်အစဥ်ကို ပြုလုပ်ပေးပါမှ) ပဉ္စဒွါရဝီထိ ဖြစ်သည်။ ထိုအတူ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းဖြင့် ရှေးစိတ်က နောက်စိတ်အထူးကို ပြုမှ (= မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းက ရှေး ဘဝင် စိတ်အစဥ်မှ ထူးသော ဇောစိတ်အစဥ်ကို ပြုလုပ်ပေးပါမှ) မနောဒွါရဝီထိဇော ဖြစ်သည် ဟူလိုသည်။
由作意心所作意，所缘才显现；由五门转向心令后心异于前心——即令异于此前有分心相续的心路心相续生起——五门心路才会发生。同样，由意门转向心令后心异于前心——即令异于此前有分心相续的速行心相续生起——意门心路的速行才会发生。
ဝိတက်သည် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံ၌ တင်တတ်သည်။ စေတနာသည် စေ့ဆော်တတ်သည်။ မနသိကာရ သည် အာရုံကို ဆောင်တတ်သည်။ ယင်းသို့ဖြစ်သော် ဤတရားသုံးပါးသည် မထူးပြားသကဲ့သို့ ရှိ၏၊ အဘယ်သို့ ထူးပြားသနည်း ဟူမူကား --- ဝိတက်သည် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံ၌ တင်ဘိသကဲ့သို့ ဖြစ်တတ်၏။ စေတနာသည် အာရုံ၌ ဝိတက် တင်အပ်သော တရားတို့ကို မိမိနှင့်တကွ ယှဥ်စေတတ်၏၊ စစ်မြေပြင်၌ ဗိုလ်ပါကို ယှဥ်စေတတ်သော ဗိုလ်မှူးကဲ့သို့ တည်း။ မနသိကာရသည် ဝိတက်တင်အပ်သော အာရုံ၌ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ရှေးရှူယှဥ်စေတတ်၏၊ အာဇာနည် မြင်းတို့ကို ရထား၌ ယှဥ်စေတတ်သော ရထားထိန်းကဲ့သို့တည်း။ ဤသို့ ဝိတက်၊ စေတနာ၊ မနသိကာရ တရား သုံးပါး ထူးပြား၏။
寻把相应诸法置于所缘；思发动相应诸法；作意把它们带向所缘。这样看来，这三法似乎没有区别。它们究竟有何不同？寻仿佛把相应诸法置于所缘。思令这些由寻置于所缘的诸法同自己一道投入所缘，如战场上令部众一道作战的将领。作意则令相应诸法面向并结合于寻所置入的所缘，如御者把良马套上车辆。寻、思与作意三法，应当如此区别。
原书第 317 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ဤသို့သော သဘောတရားတို့၏ သဘောလက္ခဏာ အထူးအပြားကို အဟုတ်အမှန် သိတော်မူ၍ ဟော- ကြားတော်မူသော သဗ္ဗညုဘုရား၌ သဒ္ဓါယုံကြည်၍ သင်ခြင်း၊ မေးမြန်းခြင်း၊ ဆောင်ရွက်ခြင်း စသော အစွမ်းဖြင့် သဘောတရားတို့၏ သဘောလက္ခဏာကို ထိထိခိုက်ခိုက် မိမိရရ သိစိ့မ်သောငှာ စားပြီးအိပ်၍ မွေ့မွေ့လျော်လျော် နေက ရဟန်းကိစ္စ မဟုတ်ချေဟု နှလုံးပြုလျက် ငဲ့ကွက်မရှိ စိစိကြပ်ကြပ် အားထုတ်လျက် တရားကိုသာ အမှုကြီး လုပ်ရာသည်ဟု ဆရာမြတ်တို့၏ အနုသာသနီကို ဋီကာဆရာ မှာထားတော်မူသည်။
复注师训示：应当信受如实了知并宣说种种法之自性特相的一切知佛陀，依学习、请问、受持等方式，力求切实、确切地了知诸法的自性特相；应当心念‘吃完便睡、悠游安住，不是出家人的本务’，毫无顾惜地严密精勤，只以法为要务。
(ပြည်-ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဿယ-၃-၂၈၅။)
（卑谬尊者《清净道论依词释》第三册，第285页。）
ဤတွင် ဝေဒနာက္ခန္ဓာ သညာက္ခန္ဓာတို့ အဝင်အပါ သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ အမည်ရသော စေတသိက် (၇)လုံးတို့၏ လက္ခဏ-ရသ စသည်သည် ပြီးဆုံးပြီ ဖြစ်၏။ ယခုတစ်ဖန် ပကိဏ်း စေတသိက် (၆)လုံးတို့၏ လက္ခဏ- ရသ စသည်ကို ဆက်လက် တင်ပြအပ်ပါသည်။
至此，属于受蕴与想蕴、名为遍一切心的七种心所，其特相、作用等已经讲完。现在接着说明六种杂心所的特相、作用等。
၁။ ဝိတက္က = ဝိတက်
一、寻
ဝိတက္ကေတီတိ ဝိတက္ကော၊ ဝိတက္ကနံ ဝါ ဝိတက္ကော၊ ဦဟနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။
思惟所缘，故名为寻；或思惟本身即是寻；也就是说，是筹度。
၁။ သွာယံ အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ အဘိနိရောပနလက္ခဏော၊ ၂။ အာဟနနပရိယာဟနနရသော၊ ၃။ အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ အာနယနပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ ၄။ အာရမ္မဏပဒဋ္ဌာနော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၅၇။ ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၁၃၈။) အာရုံကို ကြံတတ်သောသဘော၊ ကြံခြင်းသဘောသည် ဝိတက် မည်၏။ စိတ်ကို အာရုံသို့ ရောက်၍ ရောက်၍သွားအောင် တင်ပေးမှုကိုပင် ''ကြံခြင်း''ဟု ပြောဆိုကြသည်။ ထိုဝိတက်၏ လက္ခဏ စသည်ကား ဤသို့တည်း။
寻的四法如下：1．以把心投入所缘为特相。2．以初次撞击、周遍撞击所缘为作用。3．以把心引向所缘为现起。4．以所缘为近因。（《阿毗达磨义注》1-157；《清净道论》1-138。）能思惟所缘，或思惟本身，名为寻。所谓‘思惟’，就是把心一次又一次置于所缘。寻的特相等如下。
၁။ အာရုံ၌ စိတ်ကို ရှေးရှူတင်ပေးခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ အာရုံကို ရှေးဦးအစစွာ တီးခေါက်ခြင်း၊ ထက်ဝန်းကျင် တီးခေါက်ခြင်း၊ ရှေးရှူတီးခေါက်ခြင်း လှည့်ပတ်၍ တီးခေါက်ခြင်း တစ်နည်း = အာရုံကို ထပ်တလဲလဲ တီးခေါက်ခြင်း = ရှုခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ အာရုံပေါ်သို့ ရောက်အောင် စိတ်ကို ရှေးရှူ ဆွဲဆောင်သွားတတ်သော သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ အာရုံ (ဝတ္ထု + အာရုံ + ဖဿ …) ပဒဋ္ဌာန်။
四法分别如下：1．令心面向并投入所缘，是其特相。2．初次撞击、周遍撞击、面向撞击、回绕撞击；换言之，反复撞击所缘，也就是观照所缘，是其作用。3．把心引向所缘、令其到达所缘，是其现起。4．所缘，是其近因；另一说，所依处、所缘及以触为首的相应诸法，是其近因。
လက္ခဏ --- မှန်ပေသည်၊ ဝိတက်သည် အာရုံ၌ စိတ်ကို တက်ရောက်စေတတ်၏၊ တင်ပေးတတ်၏၊ မင်းကျွမ်းမဝင်သော တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူသည် မင်းကျွမ်းဝင်သော ဆွေမျိုးကိုသော်လည်းကောင်း၊ မိတ်ဆွေ ကိုသော်လည်းကောင်း အမှီပြု၍ နန်းတော်သို့ တက်ရောက်ခွင့်ရသကဲ့သို့ အလားတူပင် ဝိတက်ကို အမှီပြု၍ စိတ်သည် အာရုံသို့ တက်ရောက်ခွင့်ရ၏၊ ထိုကြောင့် ထိုဝိတက်ကို ''အာရုံ၌ စိတ်ကို ရှေးရှူတင်ပေးခြင်း သဘော လက္ခဏာရှိ၏''ဟု ဆိုသည်။ စိတ်ကို အာရုံသို့ ရှေးရှူတင်ပေးလျှင် စိတ်နှင့် ယှဥ်ဖက် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကိုလည်း အာရုံသို့ ရှေးရှူတင်ပေးပြီးသာ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ပါ။
特相——确实，寻能使心登上所缘，把心安置于所缘。正如一个不熟悉国王的人，依靠熟悉国王的亲属或朋友，便获准进入王宫；同样，心依靠寻，便获准登上所缘。因此说寻具有令心面向并投入所缘的特相。应知：寻把心面向并投入所缘时，也就把与心相应的诸法面向并投入所缘。
原书第 318 页
မိလိန္ဒပဥှ ပါဠိတော်
《弥兰王问》巴利原文
အရှင်နာဂသေန မထေရ်မြတ်က ဤသို့ မိန့်ဆို၏ --- ''ဝိတက်သည် အာရုံကို ရှေးဦးစွာ တီးခေါက်ခြင်း အာကောဋနလက္ခဏာ ရှိ၏။ ဒါယကာတော် မင်းကြီး …စည်ကို ရှေးဦးစွာ တီးခေါက်အပ်သကဲ့သို့ ထိုတီး ခေါက်ပြီးသည်မှ နောက်ကာလ၌ အဆက်ဆက် မြည်နေသကဲ့သို့ အဆက်ဆက် အသံပြုသကဲ့သို့ ဒါယကာတော် မင်းကြီး …ဤဥပမာအတူသာလျှင် ရှေးဦးစွာ တီးခေါက်ခြင်းကို မှတ်သကဲ့သို့ အလားတူ အာရုံကို ရှေးဦးစွာ တီးခေါက်တတ်သော ဝိတက်ကို မှတ်ပါ။ အဆက်ဆက် မြည်ခြင်းကို အဆက်ဆက် အသံပြုခြင်းကို မှတ်အပ် သကဲ့သို့ အလားတူ အာရုံကို ထပ်တလဲလဲ သုံးသပ်တတ်သော ဝိစာရကို မှတ်ပါ။'' --- ဤသို့ မိန့်ဆိုတော်မူ၏။
尊者那先如此说道：‘寻具有初次撞击所缘的撞击特相。大王，譬如鼓被初次敲击以后，声音还会连续鸣响、不断发声。同样，应把初次撞击理解为寻对所缘的初次撞击；应把连续鸣响、不断发声理解为伺对所缘的反复审察。’尊者如此说道。
(မိလိန္ဒပဥှ-၆၄။ အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၅၇။)
（《弥兰王问》64；《阿毗达磨义注》1-157。）
ဤ အာကောဋန လက္ခဏာကိုကား ဝိတက်၏ လုပ်ငန်းကိစ္စကို အမှီပြု၍ အရှင်နာဂသေန မထေရ်မြတ်က သို့မဟုတ် အဋ္ဌကထာဆရာတော်က မိန့်ဆိုသွားတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ (အနုဋီ-၁-၉၄။) သမထကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပွားများအားထုတ်ရာ၌ ''ဝင်လေ-ထွက်လေ'' ဤသို့ စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပထဝီ ကသိုဏ်းကို ရှုနေလျှင်လည်း ''ပထဝီ ပထဝီ'' ဤသို့ စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝိပဿနာပိုင်းတွင်လည်း ရုပ်တရား တို့ကို သိမ်းဆည်းရာ၌ ''ရုပ်တရား ရုပ်တရား''ဟုလည်းကောင်း၊ နာမ်တရားတို့ကို သိမ်းဆည်းရာ၌ ''နာမ်တရား နာမ်တရား''ဟုလည်းကောင်း၊ ဝိပဿနာရှုရာ၌ ''အနိစ္စ အနိစ္စ'' ဤသို့ စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း ဤသို့ စသည်ဖြင့် စီးဖြန်းနေခြင်းကိုပင် အာရုံပြုနေခြင်း အာရုံယူနေခြင်းကိုပင် ထိုအာရုံကို တီးခေါက်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏ဟု ဆိုလိုသည်။
这里所说的撞击特相，是那先尊者或义注师依寻的功能作用而说的。（《随复注》1-94。）修习止业处时，禅修者会一再念向‘入息、出息’等；观地遍时，会一再念向‘地、地’等；在观禅阶段摄取色法时，会一再念向‘色法、色法’，摄取名法时，会一再念向‘名法、名法’，观修时又会一再念向‘无常、无常’等。这样让心持续流向所缘、持续取所缘，就如撞击那个所缘。
ရှေးဦးစွာ တီးခေါက်ခြင်းကား ဝိတက်၊ ထပ်ကာထပ်ကာ တီးခေါက်ခြင်းကား ဝိစာရ ဟူ၏။
初次撞击是寻；一再撞击是伺。
ရသ --- အာရုံကို ရှေးဦးစွာ တီးခေါက်ခြင်း ရှေးရှူတီးခေါက်ခြင်း အာဟနန၊ အာရုံကို ထက်ဝန်းကျင် တီးခေါက်ခြင်း လှည့်ပတ်၍ တီးခေါက်ခြင်း ပရိယာဟနန လုပ်ငန်းကိစ္စရှိသော ဝိတက်ကြောင့် ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်ကို --- အာရုံကို ဝိတက်ဖြင့် ရှေးဦးစွာ တီးခေါက်အပ်သည်ကို ဝိတက်ဖြင့် ရှေးရှူတီးခေါက်အပ်သည်ကို ဝိတက်ဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် တီးခေါက်အပ်သည်ကို ဝိတက်ဖြင့် လှည့်ပတ်၍ တီးခေါက်အပ်သည်ကို ပြုလုပ်၏- ဟု ဆိုအပ်ပေသည်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၅၇။) ပစ္စုပဋ္ဌာန် --- အာရုံပေါ်သို့ စိတ်ရောက်ရှိသွားအောင် အာရုံဘက်သို့ စိတ်ကို ရှေးရှူဆွဲဆောင် ခေါ်ငင်သွား တတ်သော သဘောတရားဟု ယောဂီ၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူထင်လာပေသည်။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၅၇။) ပဒဋ္ဌာန် --- ပဒဋ္ဌာန်နှင့် ပတ်သက်၍ သီးသန့် ဖော်ပြချက် မရှိပေ။ ထိုကြောင့် အာရုံကိုပင် ပဒဋ္ဌာန်ဟု ဖော်ပြလိုက်ပါသည်။ တစ်နည်းဆိုရသော် (၁) ဝတ္ထု၊ (၂) အာရုံ၊ (၃) ဖဿ ဦးဆောင်သည့် သမ္ပယုတ်တရားများ
作用——寻具有初次撞击、面向撞击所缘的功能，也具有周遍撞击、回绕撞击所缘的功能；因此说禅修者以寻初次撞击、面向撞击、周遍撞击、回绕撞击所缘。（《阿毗达磨义注》1-157。）现起——寻作为把心引到所缘、牵引心趋向所缘的法，面向显现于禅修者之智。近因——关于近因，并没有另作说明，所以这里以所缘为近因。另一说，1．所依处，2．所缘，3．以触为首的相应诸法——
သည်ပင် ပဒဋ္ဌာန်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ပါ။
——就是寻的近因。
ကတ္တုသာဓန - ဘာဝသာဓန
能作者式与抽象状态式
ဝိတက္ကေတီတိ ဓမ္မတော အညဿ ကတ္တုနိဝတ္တနတ္ထံ ဓမ္မမေဝ ကတ္တာရံ နိဒ္ဒိသတိ။ တဿ ပန ဝသဝတ္တိ- ဘာဝနိဝါရဏတ္ထံ ''ဝိတက္ကနံ ဝါ''တိ ဘာဝနိဒ္ဒေသော။ (မူလဋီ-၁-၈၈။) ဝိတက္ကနန္တိ ဝိတက္ကနကိရိယာ၊ သာ စ ဝိတက္ကဿ အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ပဝတ္တိမတ္တမေဝါတိ ဘာဝနိဒ္ဒေသော ဝသဝတ္တိဘာဝနိဝါရဏာယ ဟောတိ။ ယသ္မိံ အာရမ္မဏေ စိတ္တံ အဘိနိရောပေတိ၊ တံ တဿ ဂဟဏယောဂျံ ကရောန္တော ဝိတက္ကော အာကောဋေန္တော ဝိယ ပရိဝတ္တေန္တော ဝိယ စ ဟောတီတိ တဿ အာကောဋနလက္ခဏတာ ပရိယာဟနနရသတာ စ ဝုတ္တာ။ ဣဒဉ္စ လက္ခဏံ ကိစ္စသန္နိဿိတံ ကတွာ ဝုတ္တံ။ ဓမ္မာနဥှိ သဘာဝဝိနိမုတ္တာ
‘思惟，故名为寻’：为了排除在寻这一法以外另有作者，而直接以法本身指为作者。又为了排除寻能够随意受支配，故以‘或思惟本身’作抽象状态式的说明。（《根本复注》1-88。）‘思惟’即思惟这一活动；而它不过是寻依自身诸缘而发生。因此，用抽象状态式说明，是为了排除寻可随意受支配。寻把心投入某一所缘，并使该所缘成为心可以取得的对象；它仿佛初次撞击、又仿佛周遍撞击，所以说寻以初次撞击为特相、以周遍撞击为作用。这里是依作用而说特相。究竟诸法并不存在脱离自身自性——
原书第 319 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ကာစိ ကိရိယာ နာမ နတ္ထိ၊ တထာ ဂဟေတဗ္ဗာကာရော။ ဗောဓနေယျဇနာနုရောဓေန ပန ပရမတ္ထတော ဧက- သဘာဝေါပိ သဘာဝဓမ္မော ပရိယာယဝစနေဟိ ဝိယ သမာရောပိတရူပေဟိ ဗဟူဟိ ပကာရေဟိ ပကာသီယတိ။
——的任何所谓活动；应当如此理解。只是为了随顺可教化者，究竟而言虽只是一种自性的自性法，仍以异门之语和仿佛假托其上的种种形态，从许多方面加以阐明。
ဧဝဥှိ သော သုဋ္ဌု ပကာသိတော ဟောတီတိ။ (အနုဋီ-၁-၉၄။) အာရုံကို ကြံစည်တတ်သောကြောင့် ဝိတက်မည်၏ဟု အဋ္ဌကထာက ဖွင့်ဆိုထား၏။ ဤ၌ ''ကြံစည်တတ်၏'' ဟူသော ဤစကားဖြင့် ဝိတက်ဟူသော တရားဓမ္မမှ အခြား တစ်စုံတစ်ခုသော ''ကြံစည်ခြင်း ကြိယာကို'' ပြုလုပ် တတ်သော အတ္တဟူသော ကတ္တားကို နစ်စေခြင်းအကျိုးငှာ ဝိတက်ဟူသော တရားဓမ္မကိုပင်လျှင် ''ကြံစည်ခြင်း ကြိယာကိုပင်'' ပြုလုပ်တတ်သော ကတ္တားဟူ၍ ညွှန်ပြ၏။
这样，它才能得到充分阐明。（《随复注》1-94。）义注解释说：‘因为能思惟所缘，所以名为寻。’这里用‘能思惟’一语，是为了排除在寻这一法以外另有一个执行思惟活动的我作为作者，而把寻这一法本身指为执行思惟活动的作者。
တစ်ဖန် အဋ္ဌကထာက --- ဝိတက္ကနံ ဝါ ဝိတက္ကော --- ဟု တစ်နည်း ထပ်ဖွင့်ထားတော်မူ၏။ ဘာဝသာဓန ဝိဂြိုဟ်တည်း။ ထိုဝိတက်၏ အလိုသို့ လိုက်ပါစေတတ်သည်၏ အဖြစ်ကို တားမြစ်ခြင်း အကျိုးငှာ --- ''ဝိတက္ကနံ ဝါ ဝိတက္ကော = ကြံစည်ခြင်း သဘောမျှသည်သာလျှင် ဝိတက်မည်၏'' ဟူ၍ ဘာဝသာဓနဖြင့် ညွှန်ပြတော်မူခြင်း ဖြစ်၏။ (မူလဋီ-၁-၈၈။) ကြံစည်ခြင်းဟူသည် ကြံစည်ခြင်း အမူအရာ ကြိယာတည်း။ ထို ကြံစည်ခြင်း အမူအရာ ကြိယာဟူသည် မှာလည်း --- မိမိ၏ ဆိုင်ရာအကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောမျှသာလျှင်တည်း။ ထိုကြောင့် ဘာဝ- သာဓနဝိဂြိုဟ်ကို ညွှန်ပြခြင်းသည် တစ်စုံတစ်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ၏ (= အတ္တ၏) အလိုအတိုင်း ဝိတက်၏ ဖြစ်ပေါ်လာမှုကို တားမြစ်ခြင်းငှာ ဖြစ်ပေသည်။ အကြင်အာရုံ၌ စိတ်ကို ဝိတက်က ရှေးရှူတင်ပေး၏၊ ထိုအာရုံကို ထိုစိတ်က ရယူနိုင်လောက်အောင် ဝိတက်က ပြုလုပ်ပေးလျက် အာရုံကို ရှေးဦးစွာ တီးခေါက်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊
义注又作另一种解释：‘或思惟本身即是寻。’这是抽象状态式的语法分析。为了否定寻能依某一人——即我——的意愿而转起，便以抽象状态式指出：‘思惟本身，才名为寻。’（《根本复注》1-88。）所谓思惟，就是思惟这一活动；而这一思惟活动，也不过是寻依自身相应诸缘发生而已。因此，抽象状态式的说明，是为了排除寻依某一有情、某一个人——即我——的意愿而转起。寻把心投入某一所缘，并使该所缘成为心可以取得的对象；它仿佛初次撞击所缘，又仿佛——
အာရုံကို ထပ်တလဲလဲ တီးခေါက်သကဲ့သို့လည်းကောင်း ဖြစ်တတ်၏၊ ထိုကြောင့် ထိုဝိတက်၏ အာရုံကို ရှေးဦးစွာ တီးခေါက်ခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိကြောင်းကိုလည်းကောင်း၊ အာရုံကို ထပ်တလဲလဲ တီးခေါက်ခြင်း ကိစ္စရှိကြောင်း ကိုလည်းကောင်း အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆိုသွားတော်မူခြင်း ဖြစ်၏။ ဝိတက်၏ ဤ အာကောဋနလက္ခဏ = အာရုံကို ရှေးဦးစွာ တီးခေါက်ခြင်း သဘောလက္ခဏာကိုလည်း အာဟနန ပရိယာဟနနရသ = အာရုံကို ထပ်တလဲလဲ တီးခေါက်ခြင်း ကိစ္စရသကို အမှီပြု၍ မိလိန္ဒပဥှပါဠိတော်၌ အရှင်နာဂသေန မထေရ်မြတ်က မိန့်ဆို သွားတော်မူခြင်း ဖြစ်၏။ မှန်ပေသည် ပရမတ္ထဓမ္မတို့ဝယ် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာမှ အလွတ်ဖြစ်သော တစ်စုံတစ်ခုသော အမူအရာ ကိရိယာမည်သည် မရှိစကောင်းပေ။ အလားတူပင် အာရုံကို ရယူတတ်သော အခြင်းအရာမည်သည်လည်း မရှိစကောင်းပေ။ သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိခြင်းငှာထိုက်သော သတ္တဝါတို့၏
——一再撞击所缘。因此，义注师说寻具有初次撞击所缘的特相，也具有一再撞击所缘的功能作用。《弥兰王问》中那先尊者所说的撞击特相——即初次撞击所缘的特相——也是依初次撞击与周遍撞击所缘这一功能作用而说的。确实，在究竟法中，并不存在脱离各自自性特相的另一种所谓活动；同样，也不存在另一种所谓取得所缘的方式。只是为了随顺适合通达四圣谛的有情之——
အတွင်းအလို အဇ္ဈာသယ ပင်ကိုဓာတ်ခံနှင့် မဆန့်ကျင်အောင် ပရမတ္ထအားဖြင့် တစ်ခုသော သဘောလက္ခဏာ သာလျှင်ရှိသော သဘာဝဓမ္မပင် ဖြစ်သော်လည်း ပရိယာယ်ဝေဝုစ် အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ပညတ်တင်ကာ ပုံစံတူ စကားလုံးတို့ဖြင့် ရှင်းလင်းတင်ပြသကဲ့သို့ ဤ ဝိတက်ကိုလည်း ပုံစံတူ စကားလုံး အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ရှင်းလင်းတင်ပြ ထား၏။ ဤသို့ ရှင်းလင်းတင်ပြခဲ့သော် ထိုရှင်းလင်းတင်ပြချက်သည် ကောင်းသော ရှင်းလင်းတင်ပြချက် ဖြစ်နိုင် ပေသည်။ (အနုဋီ-၁-၉၄။)
——性向与根性，究竟而言虽只是具有一种自性特相的自性法，仍以种种异门同义语和仿佛假托的表达方式加以说明；寻也同样以种种仿佛的表达方式加以阐明。如此阐明，它才可能得到充分说明。（《随复注》1-94。）
ဝိတက် မယှဥ်သော စိတ်များက အာရုံယူနိုင်ပုံ
无寻相应诸心如何取所缘
ဒွေးပဉ္စဝိညာဏ်သည် အာရုံပေါ်သို့ ရောက်အောင် တင်ပေးမည့် ဝိတက်နှင့် မယှဥ်သော်လည်း စက္ခုဝတ္ထု စသည်၌ ရူပါရုံစသော ပဉ္စာရုံတို့၏ ထိခိုက်မှုက ထင်ရှားလှသောကြောင့် မိမိစွမ်းအင်ဖြင့်ပင် အာရုံသို့ တက်ရောက် နိုင်၏။ အလွန်ထင်ရှားနေသော အာရုံ၌ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို (= ပဉ္စဝိညာဏ်နှင့် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို) ဝိတက် က တင်ပေးနေဖွယ်ရာ မလိုဟု ဆိုလိုသည်။
双五识虽不与把心投入所缘的寻相应，但色所缘等五所缘撞击眼依处等五所依的情形极为明显，所以能够凭自身力量登上所缘。意思是：面对极明显的所缘，无须寻再把相应诸法——即与五识相应的诸法——投入所缘。
原书第 320 页
ဒုတိယစျာန် စသည်၌လည်း ဝိတက်ကား မရှိပေ။ ဝိတက်မရှိသော်လည်း ဘာဝနာစွမ်းအားကြောင့် ဒုတိယစျာန် စသော စိတ်များသည်လည်း အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်ကဲ့သို့သော ဆိုင်ရာ သမထနိမိတ်အာရုံပေါ်သို့ တက်ရောက်နိုင်ကြ၏။ ဤအရာတွင် ဘာဝနာစွမ်းအားနှင့် ပတ်သက်၍ ဆရာမြတ်တို့သည် အချင်းချင်း တစ်ပါး- သည် တစ်ပါးနှင့် အယူအဆ မတူမျှကြချေ။
第二禅等也没有寻。虽无寻，第二禅等诸心仍能凭修习之力，登上入出息似相等各自的止禅所缘。关于这里所说的修习之力，诸位老师的见解并不相同。
၁။ အောက်အောက်သောစျာန်ဟူသော အပ္ပနာဘာဝနာစွမ်းအားကို ဘာဝနာစွမ်းအားအရ ကောက်ယူသော ဝါဒလည်း ရှိ၏။
一、有一种主张，把较低禅那的安止修习之力认作这里的修习之力。
၂။ ဥပစာရဘာဝနာစွမ်းအားကို ဘာဝနာစွမ်းအားအရ ကောက်ယူသော ဝါဒလည်း ရှိ၏။
二、另一种主张，把近行修习之力认作这里的修习之力。
ဤကျမ်းကား အောက်အောက်စျာန်ဟူသော အပ္ပနာဘာဝနာစွမ်းအားနှင့် ဒုတိယစျာန် စသည် မဥပါဒ်မီ ရှေးအနီးအပါး၌ဖြစ်သော ကာမာဝစရ ဘာဝနာစိတ်ဟူသော ဥပစာရ ဘာဝနာစွမ်းအားဟူသော ဤဘာဝနာ စွမ်းအား နှစ်မျိုးလုံးကြောင့်ပင် ဒုတိယစျာန် စသည်တို့သည် ဝိတက်၏ အကူအညီမပါဘဲ ဆိုင်ရာ သမထနိမိတ် အာရုံသို့ တက်ရောက်နိုင်ကြသည်ဟု သဘောကျလျက် ရှိ၏။
本书认为，第二禅等无需寻的帮助，仍能登上各自的止禅似相所缘，是由于两种修习之力：一、较低禅那的安止修习之力；二、在第二禅等生起之前紧邻而生、属于欲界修习心的近行修习之力。
ရှေး သမာဓိ ထူထောင်သည့်အပိုင်းတွင် = အာနာပါနဿတိ သမာဓိပိုင်းတွင် ရေးသား တင်ပြခဲ့ပြီးသည့် အတိုင်း စျာန်ရအောင် အားသစ်စသာရှိသေးသော သမထကမ္မိက ယောဂါဝစရသူတော်စင်သည် အောက်အောက် သောစျာန်ကို ရရှိပြီး၍ အထက်အထက်စျာန်သို့ ကူးလိုခဲ့သော် အောက်အောက်သောစျာန်ကို ဝသီဘော်ငါးတန် နိုင်နင်းအောင် လေ့ကျင့်နိုင်ပါမှ အထက်အထက်သောစျာန်သို့ တက်ရောက်နိုင်ရကား အောက်အောက်သော စျာန်ကို ဝသီဘော်ငါးတန် နိုင်နင်းအောင် လေ့ကျင့်ထားမှု ဘာဝနာစွမ်းအားသည်လည်း အထက်အထက်သော စျာန်သို့ တက်ရောက်နိုင်ခြင်း၏ အကြောင်းတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။
如前面建立定时——即入出息念定篇——已经说明，刚开始证得禅那的止业处禅修者，证得较低禅那以后若想进至较高禅那，必须先把较低禅那练习到熟练掌握五自在，才能进至较高禅那。因此，把较低禅那练习到熟练掌握五自在的修习之力，也是能够进至较高禅那的一项原因。
တစ်ဖန် အောက်အောက်သောစျာန်ကို ဝသီဘော်ငါးတန် နိုင်နင်းအောင် လေ့ကျင့်ပြီးသော်လည်း ဤမျှတွင် ရပ်နားမနေဘဲ အထက်အထက်သောစျာန်ကို ရရှိအောင် နောက်တစ်ဖန် ဆက်လက်၍ အာနာပါနပဋိဘာဂ နိမိတ်စသော စျာန်ရနိုင်သည့် သမထနိမိတ်အာရုံကိုပင် အာရုံပြု၍ တစ်နည်းဆိုရသော် အောက်အောက်သော စျာန်၏ အာရုံဖြစ်သော သမထနိမိတ်အာရုံကိုပင် အာရုံပြု၍ ပဉ္စကနည်းအားဖြင့် ဝိတက်ပြုတ်အောင်၊ စတုက္က နည်းအားဖြင့် ဝိတက် ဝိစာရပြုတ်အောင် ပြုတ်နိုင်အောင် ရည်ရွယ်၍ ယင်း သမထဘာဝနာ လုပ်ငန်းရပ်ကို ဆက်လက်၍ ကြိုးပမ်းရပြန်၏။ ဆက်လက်၍ ပွားများရပြန်၏။ ထိုသို့ ပွားများအားထုတ်ရာ၌ ဒုတိယစျာန် စသော အထက်အထက်စျာန်သည် မဥပါဒ်မီ မဖြစ်မီ ရှေးအနီးအပါး၌ ဖြစ်သော ကာမာဝစရ ဥပစာရဘာဝနာက အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်စသော စျာန်ရနိုင်သည့် သမထနိမိတ်အာရုံကို မိမိရရ လှလှပပ ဂဃနဏ အသားကျ- အောင် ယူပြီးမှသာလျှင် ဒုတိယစျာန်စသည့် အထက်အထက်သောစျာန်တို့သည် ဥပါဒ်နိုင်ကြ၏ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်
再者，即使已经把较低禅那练习到熟练掌握五自在，也不能停在这里。为了证得较高禅那，还要继续缘取能够证得禅那的止禅似相所缘，如入出息似相；换言之，仍以较低禅那所缘的止禅似相为所缘，按五分法以舍除寻为目标，按四分法以舍除寻与伺为目标，继续努力修习止禅。如此修习时，只有在第二禅等较高禅那尚未生起之前，紧邻它们而生的欲界近行修习已经牢固、熟练地取得入出息似相等能令禅那生起的止禅似相所缘以后，第二禅等较高禅那才能——
ကြ၏။ သို့အတွက် ဒုတိယစျာန် စသည်တို့၏ အနီးအပါး၌ တည်ရှိသော ဥပစာရဘာဝနာစွမ်းအားသည်လည်း ဝိတက်မပါသည့် ဒုတိယစျာန် စသည်တို့၏လည်း အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ် စသော သမထနိမိတ်အာရုံသို့ တက်ရောက်နိုင်ရန် အကြောင်းတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် ဝိတက်မပါသော ဒုတိယစျာန် စသည်တို့သည် အောက်အောက်သော အပ္ပနာဘာဝနာစွမ်းအားနှင့် မိမိ မိမိတို့၏ အနီးအပါး၌ တည်ရှိသော ဥပစာရဘာဝနာ စွမ်းအားတို့ကြောင့် ဝိတက်မပါဘဲ ဘာဝနာအာရုံပေါ်သို့ တက်ရောက်နိုင်ကြသည်ဟု မှတ်ပါ။
——生起。因此，紧邻第二禅等的近行修习之力，也是无寻的第二禅等能够登上入出息似相等止禅似相所缘的一项原因。所以应知：无寻的第二禅等，依较低禅那的安止修习之力和各自紧邻的近行修习之力，即使没有寻，也能登上修习所缘。
အောက်တွင် ဆက်လက်၍ တင်ပြထားသော မဟာဋီကာဆရာတော်၏ အဆုံးအဖြတ်တွင် ပရိစယေနာတိ သန္တာနေ ပဝတ္တဝိတက္က ဘာဝနာ သင်္ခါတေန ပရိစယေန --- ဟူသော စကားရပ်များမှာ အထက်ပါ အယူအဆများ အတွက် ထောက်ထားစရာ သာဓကရပ်များပင် ဖြစ်ကြသည်။
下文《大复注》的裁定中说：‘所谓由熟习，即由心相续中转起、称为寻修习的熟习。’这段话正可作为上述见解的依据。
原书第 321 页
မဟာဋီကာဆရာတော်၏ ဖြတ်ထုံး
《大复注》的裁定
ယဒိ ဧဝံ ကထံ အဝိတက္ကံ စိတ္တံ အာရမ္မဏံ အာရောဟတီတိ? ဝိတက္ကဗလေနေဝ။ ယထာ ဟိ သော ပုရိသော ပရိစယေန တေန ဝိနာပိ နိရာသင်္ကော ရာဇဂေဟံ ပဝိသတိ၊ ဧဝံ ပရိစယေန ဝိတက္ကေန ဝိနာပိ အဝိတက္ကံ စိတ္တံ အာရမ္မဏံ အာရောဟတိ။ ပရိစယေနာတိ စ သန္တာနေ ပဝတ္တဝိတက္ကဘာဝနာသင်္ခါတေန ပရိစယေန။ ဝိတက္ကဿ ဟိ သန္တာနေ အဘိဏှံ ပဝတ္တဿ ဝသေန စိတ္တဿ အာရမ္မဏာဘိရုဟဏံ စိရပရိစိတံ။
‘若是这样，无寻之心如何登上所缘？正是凭寻之力。譬如那个人由于已经熟习，即使没有熟悉国王的人陪同，也能毫无畏惧地进入王宫；同样，由于已经熟习，无寻之心即使没有寻，也能登上所缘。这里所谓“由于熟习”，是指由心相续中转起、称为寻修习的熟习。寻在心相续中频频转起，心因而早已长久熟习登上所缘。
တေန တံ ကဒါစိ ဝိတက္ကေန ဝိနာပိ တတ္ထ ပဝတ္တတေဝ။ ယထာ တံ ဉာဏသဟိတံ ဟုတွာ သမ္မသနဝသေန စိရပရိစိတံ ကဒါစိ ဉာဏဝိရဟိတမ္ပိ သမ္မသနဝသေန ပဝတ္တတိ၊ ယထာ ဝါ ကိလေသသဟိတံ ဟုတွာ ပဝတ္တံ သဗ္ဗသော ကိလေသရဟိတမ္ပိ ပရိစယေန ကိလေသဝါသနာဝသေန ပဝတ္တတိ။ ဧဝံ သမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
所以，心有时即使没有寻，也仍在那个所缘上转起。譬如，心与智相应而长期熟习以审察方式运作以后，有时即使离智，也仍以审察方式运作；又如某些行为过去与烦恼俱行，后来虽已完全离烦恼，仍会因熟习而依烦恼余习的方式转起。此义也应如此理解。’
(မဟာဋီ-၁-၁၆၆။)
（《大复注》1-166。）
အကယ်၍ စိတ်သည် ဝိတက်ကို အမှီပြု၍ အာရုံသို့ တက်ရောက်ရသော် ဝိတက် မယှဥ်သော အဝိတက္က စိတ်သည် အဘယ်သို့လျှင် အာရုံသို့ တက်ရောက်နိုင်ပါသနည်းဟု မေးဖွယ်ရာ ရှိ၏ --- ဝိတက်၏ အစွမ်းကြောင့် သာလျှင် အဝိတက္ကစိတ်သည် အာရုံသို့ တက်ရောက်နိုင်သည်ဟု ဖြေဆိုလေရာ၏။
有人可能会问：如果心必须依靠寻才能登上所缘，不与寻相应的无寻心又怎样登上所缘？回答是：无寻心正是凭寻之力登上所缘。
အထက်တွင် ရေးသားတင်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း မင်းကျွမ်းဝင်သူကို အမှီပြု၍ နန်းတော်သို့ တက်ရောက်ခွင့် ရသော ယောကျာ်းသည် နန်းတော်သို့ အရောက်အပေါက်များ၍ အလေ့အကျင့် ရလာသောအခါ ထို မင်းကျွမ်း- ဝင်သူ မပါဘဲလည်း ယုံမှားခြင်း ရွံ့ရှားခြင်း ရွံ့ကြောက်ခြင်း ကင်းသည် ဖြစ်၍ မင်းနန်းတော်သို့ ဝင်ရောက်ရဲသကဲ့သို့ အလားတူပင် ပရိစယ = အလေ့အကျင့်ရသဖြင့် ဝိတက်နှင့် ကင်း၍လည်း ဝိတက် မပါသော အဝိတက္ကစိတ်သည် အာရုံသို့ တက်ရောက်နိုင်၏။ ဤ၌ ----- ပရိစယေန = အလေ့အကျင့်ရသဖြင့် ဟူသည် စိတ်အစဥ်သန္တာန်၌ မပြတ်ဖြစ်နေသော ဝိတက္ကဘာဝနာဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော အလေ့အကျင့်ရမှုဖြင့်ဟု ဆိုလိုသည်။
如前所述，一个人起初依靠熟悉国王的人而获准进入王宫；后来出入王宫次数多了，形成习惯，即使没有那位熟悉国王的人陪同，也能毫无疑惧、毫不畏缩地走进王宫。同样，由于已经熟习，无寻心即使离开寻、不含寻，也能登上所缘。这里 paricaya——熟习，意思是：由心相续中不断转起、称为寻修习的熟习。
ဝိတက္ကဘာဝနာဟူသည် --- ၁။ ဝိတက်နှင့် ယှဥ်သော အပ္ပနာဘာဝနာ --- ၂။ ဝိတက်နှင့် ယှဥ်သော ဥပစာရဘာဝနာ --- ဤဘာဝနာ နှစ်မျိုးပင်တည်း။ ပထမစျာန်သည် ဝိတက်နှင့် ယှဥ်သော အပ္ပနာဘာဝနာ ဖြစ်၏။ ပထမစျာန်ကို ရရှိပြီးနောက် ဒုတိယစျာန် စသည့် အထက်အထက် စျာန်များကို မရမီ၊ အထက်အထက် စျာန်များသို့ မတိုင်မီ အတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော ဒုတိယစျာန် စသည့် အထက်အထက် စျာန်တို့၏ အနီး၌ ကပ်လျက်ရှိသော ဘာဝနာ သည် ဥပစာရဘာဝနာ ဖြစ်၏။
所谓寻修习，有两种：一、与寻相应的安止修习；二、与寻相应的近行修习。初禅是与寻相应的安止修习。证得初禅以后，在尚未证得第二禅等较高禅那之前，紧邻第二禅等较高禅那而进行的修习，就是近行修习。
မှန်ပေသည် --- စိတ်အစဥ်သန္တာန်၌ မပြတ်ဖြစ်နေသော ဝိတက်၏ အစွမ်းကြောင့် စိတ်၏ အာရုံသို့ ရှေး ရှူ တက်ရောက်ခြင်းသည် ကြာမြင့်စွာ အလေ့အကျင့် ရပြီးသား ဖြစ်နေ၏။ ထိုကြောင့် ထိုစိတ်သည် တစ်ရံတစ်ခါ ဝိတက်နှင့် ကင်း၍လည်း ထိုအာရုံ၌ ဖြစ်သည်သာတည်း။ ရုပ်-နာမ်-ကြောင်း-ကျိုး = သင်္ခါရတရားတို့ကို လက္ခဏာ- ယာဥ် သုံးချက် တင်၍ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်သော စိတ်ကား ဉာဏ်နှင့် အတူတကွ ဖြစ်သော ဉာဏသမ္ပယုတ် မဟာကုသိုလ် (မဟာကြိယာ) စိတ်တည်း။ ထိုဉာဏသမ္ပယုတ်စိတ်သည် သင်္ခါရတရားတို့ကို ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံး သပ်ဖန် များသဖြင့် ကြာသော် အလေ့အကျင့် ရလာ၏၊ ရှုပွားသုံးသပ်မှု အသားကျလာ၏။ လေ့ကျင့်မှု အောင်မြင် လာသောအခါ တစ်ခါတစ်ရံ ရှုပွားသုံးသပ်နေသော ဝိပဿနာစိတ်သည် ဉာဏ်မှ ကင်းသော ဉာဏဝိပ္ပယုတ်စိတ် ဖြစ်လာတတ်၏။ ဉာဏ် ကင်းသော ထိုစိတ်သည်လည်း ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် ဆက်လက်
确实，由于寻在心相续中不断转起，心早已长久熟习登上所缘。所以，那种心有时即使离开寻，也仍在那个所缘上转起。把三相运用于色、名、因、果等行法而修习观禅、加以审察的心，是智相应大善心，阿罗汉则是智相应大唯作心。智相应心反复以观禅观修、审察诸行法，久而久之便形成熟习，观修审察也变得娴熟。修习成功时，观禅心有时会成为离智的智不相应心；这种离智之心，也依观修审察之力继续——
原书第 322 页
ဖြစ်နေသည်သာ ဖြစ်၏။ ဤဥပမာကဲ့သို့ ဝိတက် မပါသော စိတ်သည်လည်း စိတ်အစဥ်သန္တာန်၌ မပြတ်ဖြစ်နေ သော ဝိတက်ဘာဝနာဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော အလေ့အကျင့်ဖြင့် ဝိတက်နှင့် ကင်း၍လည်း အာရုံသို့ တက်ရောက် နိုင်သည်သာ ဖြစ်သည်။
——转起。正如这个譬喻，无寻心也能凭心相续中不断转起、称为寻修习的熟习，即使离开寻，仍然登上所缘。
နောက်ဥပမာ တစ်မျိုးကား --- ကိလေသာနှင့် အတူတကွ ဖြစ်၍နေသော ထိုစိတ်သည် (အရဟတ္တမဂ်သို့ ရောက်ရှိသဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ်၌ တည်နေသော ရဟန္တာအရှင်မြတ်၏ သန္တာန်ဝယ်) အချင်းခပ်သိမ်း ကိလေသာမှ ကင်းငြိမ်းသွားသော်ငြားလည်း ရှေးသံသရာတစ်လျှောက်၌ လေ့ကျင့်ခဲ့ဖူးသော = လေ့ကျက်ခဲ့ဖူးသော ကိလေသာ အထုံဝါသနာ ဓာတ်ငွေ့၏ အစွမ်းဖြင့် ဆက်လက် ဖြစ်ပေါ်၍နေတတ်သေး၏။ ဤဥပမာအတူ ဝိတက်၏ အစွမ်း ဖြင့် အာရုံပေါ်သို့ တက်ရောက်နိုင်မှု လေ့ကျင့်သား ရပြီးသော ထိုစိတ်သည် ဝိတက်နှင့် ကင်း၍သော်လည်း ထို အာရုံ၌ ဖြစ်နိုင်သည်သာဟု မှတ်ပါ။ (မဟာဋီ-၁-၁၆၆။)
另一个譬喻是：某种心行过去曾与烦恼俱行；后来在已证阿罗汉道、住于阿罗汉果的阿罗汉相续中，虽已彻底离尽一切烦恼，仍可能因过去轮回中久习所留下的烦恼余习之力，以相似方式继续转起。应知：同样，已经依寻之力练熟登上所缘的心，即使离开寻，也仍能在那个所缘上转起。（《大复注》1-166。）
အပ္ပနာဟူသည်
何谓安止
တတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တလက္ခဏာဒိ ဝိဘာဂေန အပ္ပနာ သမ္ပယောဂတော ရူပါဝစရဘာဝပ္ပတ္တေန ဝိတက္ကေန စေဝ ဝိစာရေန စ သဟ ဝတ္တတိ၊ ရုက္ခော ဝိယ ပုပ္ဖေန စ ဖလေန စာတိ ဣဒံ စျာနံ ''သဝိတက္ကံ သဝိစာရ''န္တိ ဝုစ္စတိ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၂၁ဝ။) ဝိတက္ကဿ ကိစ္စဝိသေသေန ထိရဘာဝပ္ပတ္တေ ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိမှိ ပစ္စနီကဒူရီဘာဝကတေန ထိရဘာဝေန တံသဒိသေသု ဝိတက္ကရဟိတေသု ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိသမာဓီသု စ အပ္ပနာတိ အဋ္ဌကထာဝေါဟာရောတိ ဝိတက္ကဿ အပ္ပနာယောဂေါ ဝုတ္တော၊ အညထာ ဝိတက္ကောဝ အပ္ပနာတိ တဿ တံသမ္ပယောဂေါ န သိယာတိ။
‘在这里，依上文所说的特相等分类，安止与已经达到色界状态的寻和伺相应，同它们一同转起，犹如树与花、果俱行，因此此禵称为“有寻有伺”。’（《阿毗达磨义注》1-210。）当初禅定中的寻依特殊功能而达到稳固，又由于远离对立的盖等而稳固时；以及第二禅等与初禅定相似、同样远离对立法而稳固，却没有寻时，义注都使用‘安止’这一名称。因此说寻与安止相应；否则，如果寻本身就是安止，它便不能再与自身相应。
(မူလဋီ-၁-၁ဝ၁။)
（《根本复注》1-101。）
တံသဒိသေသူတိ မဟဂ္ဂတဘာဝါဒိနာ ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိသဒိသေသု။ (အနုဋီ-၁-၁ဝ၈။) ဘုရားရှင်သည် ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၌ (အဘိ-၁-၁၈။) ဝိတက္ကော အပ္ပနာ ဗျပ္ပနာ --- ဤသို့ စသည်ဖြင့် ဝိတက်ကိုပင် အပ္ပနာဟု ဟောကြားထားတော်မူ၏။
‘所谓“与之相似”，是指依广大状态等方面与初禅定相似。’（《随复注》1-108。）世尊在《法集论》巴利原文中说‘寻、安止、遍安止……’等，把寻本身称为安止。（《阿毗达磨藏》1-18。）
အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၂၁ဝ။)၌ကား --- ဝိတက်ကို အပ္ပနာစျာန်နှင့် ယှဥ်ကြောင်း ဖွင့်ဆို ထား၏။ ဤအကြောင်းအရာနှင့် ပတ်သက်၍ မူလဋီကာဆရာတော်က အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းတင်ပြထား၏။
然而，《殊胜义注》（《阿毗达磨义注》1-210）又解释说，寻与安止禅相应。关于这一点，根本复注师作如下说明。
အပ္ပနာနှင့် ယှဥ်သော တရားဟူသည် ဝိတက် ဝိစာရပင်တည်း။ ဝိတက်ကို ပါဠိတော်၌ -- ''အပ္ပနာ ဗျပ္ပနာ'' -- စသည်ဖြင့် အပ္ပနာဟု နာမည်တပ်၍ ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူ၏၊ ထိုကြောင့် ဝိတက်တည်းဟူသော အပ္ပနာသည် အဘယ်နည်းအားဖြင့် --- ''အပ္ပနာသမ္ပယောဂ = အပ္ပနာနှင့် ယှဥ်သော တရား ဖြစ်နိုင်ပါသနည်း''ဟု မေးဖွယ် ရှိ၏။ --- အဖြေကား --- ပါဠိတော်၌ ဝိတက်ကိုသာ အပ္ပနာဟု ဟောကြားထားတော်မူသော်လည်း အဋ္ဌကထာ အသုံးအနှုန်းအားဖြင့် ဝိတက်၏ ကိစ္စ အထူးကြောင့် ခိုင်မြဲသည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်သော ပထမစျာန် သမာဓိ၌လည်းကောင်း၊ ဆန့်ကျင်ဘက် နီဝရဏ စသည်တို့မှ ဝေးကွာခြင်းကြောင့် ပထမစျာန်သမာဓိနှင့် အလား တူသော ဒုတိယစျာန်သမာဓိ စသည်တို့၌လည်းကောင်း ''အပ္ပနာ''ဟု ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲထားသည်။ အဋ္ဌကထာ ဝေါဟာရ = အဋ္ဌကထာ အသုံးအနှုန်းတည်း။ ထိုကြောင့် ပထမစျာန်သမာဓိနှင့် ယှဥ်သော ဝိတက်ကို အပ္ပနာ
与安止相应的法，就是寻与伺。世尊在巴利原文中以‘安止、遍安止’等名称称说寻。因此可能会问：寻本身就是安止，又怎么能成为‘与安止相应的法’？回答是：巴利原文虽只把寻说成安止，义注用语却把以下诸定称为安止：一、初禅定，由寻的特殊功能而达到稳固；二、第二禅等定，由于远离盖等对立法而稳固，与初禅定相似却没有寻。这是义注的用语。因此，与初禅定相应的寻可以称为——
သမ္ပယောဂ = အပ္ပနာနှင့် ယှဥ်သော တရားဟု ဆိုနိုင်ပါသည်။ အလားတူပင် ဒုတိယစျာန် စသည်တို့ကိုလည်း အဋ္ဌကထာ ဝေါဟာရအားဖြင့် ''အပ္ပနာ''ဟုပင် ဆိုသည်။ အဋ္ဌကထာ ဝေါဟာရမှ တစ်ပါးသော ပါဠိတော်
——与安止相应的法。同样，第二禅等依义注用语也称为安止。如果舍弃义注用语，单依巴利原文的——
原书第 323 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ဝေါဟာရအားဖြင့် အနက် အဓိပ္ပါယ်ကို ယူအပ်ခဲ့သော် ဝိတက်သည်သာလျှင် အပ္ပနာ ဖြစ်သောကြောင့် ထိုဝိတက် ၏ ထိုအပ္ပနာ = ဝိတက်နှင့် ယှဥ်ခြင်းသည် မဖြစ်နိုင်တော့လေရာ။ (မူလဋီ-၁-၁ဝ၁။) အဋ္ဌကထာ ဝေါဟာရအားဖြင့် စျာန်သမာဓိမှန်သမျှကို အပ္ပနာဟူ၍ = အပ္ပနာစျာန်ဟူ၍ပင် ခေါ်ဆိုသည် မှတ်ပါ။
——用语取义，那么只有寻本身是安止，寻便不可能再与作为自身的安止相应。（《根本复注》1-101。）应知：依义注用语，一切禅定都称为安止，也称为安止禅。
၂။ ဝိစာရ
二、伺
အာရမ္မဏေ တေန စိတ္တံ ဝိစရတီတိ ဝိစာရော၊ ဝိစရဏံ ဝါ ဝိစာရော၊ အနုသဉ္စရဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။
由于此法，心在所缘上游行，故名为伺；或游行本身即是伺；也就是说，是随行。
သွာယံ --- ၁။ အာရမ္မဏာနုမဇ္ဇနလက္ခဏော၊ ၂။ တတ္ထ သဟဇာတာနုယောဇနရသော၊ ၃။ စိတ္တဿ အနုပ္ပဗန္ဓနပစ္စုပဋ္ဌာနော (အနုပ္ပဗန္ဓပစ္စုပဋ္ဌာနော)၊ ၄။ အာရမ္မဏပဒဋ္ဌာနော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၅၈။) စိတ်သည် ထိုသဘောတရားကြောင့် အာရုံ၌ လှည့်လည် ကျက်စားတတ်၏၊ ထိုကြောင့် အာရုံ၌ စိတ်၏ လှည့်လည်ဖြစ်ကြောင်း သဘောတရား = အာရုံ၌ စိတ်ကို လှည့်လည်စေတတ်သော သဘောတရားသည် ဝိစာရ မည်၏။ အာရုံ၌ အဖန်ဖန် ကောင်းစွာ လှည့်လည်ခြင်းဟု ဆိုလို၏။
伺的四法如下：一、以反复揉摩所缘为特相。二、以令俱生诸法在所缘上反复相应为作用。三、以令心持续不断地系于所缘为现起。四、以所缘为近因。（《阿毗达磨义注》1-158。）由于伺，心在所缘上来回游行；所以，能使心在所缘上来回游行的法，名为伺。意思是令心在所缘上善加随行。
၁။ အာရုံကို အဖန်ဖန် ဆုပ်နယ်ခြင်း = သုံးသပ် ဆင်ခြင်ခြင်း = ပွတ်တိုက်ခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ ထိုအာရုံ၌ အတူဖြစ်သော သဟဇာတ်တရားတို့ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ယှဥ်ကပ်စေခြင်း(ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ ယူအပ်ပြီးသော အာရုံ၌ စိတ်ကို အစဥ်မပြတ်အောင် ဖွဲ့စပ်တတ်သော သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ အာရုံ (တစ်နည်း --- ဝတ္ထု + အာရုံ + ဖဿ …) ပဒဋ္ဌာန်။
四法分别如下：一、反复揉摩所缘，也就是审察、思量、摩擦所缘，是其特相。二、使俱生诸法在那个所缘上一次又一次相应，是其作用。三、把心持续不断地系结在已经取得的所缘上，是其现起。四、所缘，是其近因；另一说，所依处、所缘及以触为首的相应诸法，是其近因。
ဝိတက်နှင့် ဝိစာရ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၅၈။)
寻与伺（《阿毗达磨义注》1-158）
ထိုဝိတက် ဝိစာရတို့၏ ဝိတက်ယှဥ်ရာ (၅၅)ပါးသော အချို့စိတ်၌ မကွေမကွာ ယှဥ်ကြသော်လည်း အာရုံ ယူမှု၌ ကြမ်းတမ်းသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရှေ့သွား ဖြစ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ခေါင်းလောင်း၏ ရှေးရှူ ထိုးခတ်ခြင်းကြောင့် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်လာသော အသံကဲ့သို့ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံသို့ ရှေးရှူ တင်ပေးတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် စိတ်၏ အာရုံ၌ ရှေးဦးစွာ ကျရောက်ခြင်း သဘောသည် ဝိတက်တည်း။
寻与伺虽然在五十五种与寻相应的心中彼此不离地共同相应，但寻取所缘的方式较粗，又是先导；它把相应诸法面向并投入所缘，犹如钟磬受击后最初发出的声音。因此，心最初落到所缘上的状态，就是寻。
အာရုံယူမှု၌ သိမ်မွေ့သည့်သဘော ဖြစ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ အာရုံကို အဖန်ဖန် ဆုပ်နယ်ခြင်း သုံး- သပ် ဆင်ခြင်ခြင်း ပွတ်တိုက်ခြင်းသဘော ရှိသည့်အတွက်ကြောင့်လည်းကောင်း ခေါင်းလောင်း၏ အဆက်မပြတ် မြည်သံ = ကြေးညည်းသံကဲ့သို့ အာရုံ၌ စိတ်ကို အစဥ်မပြတ် ဖွဲ့စပ်ခြင်းသဘောသည် ဝိစာရတည်း။
伺取所缘的方式较细，又能反复揉摩、审察、思量、摩擦所缘，犹如钟磬连续不断的余响。因此，把心持续不断地系于所缘的状态，就是伺。
တစ်ဖန် ဤ ဝိတက် ဝိစာရ နှစ်ပါးတို့တွင် အာရုံ၌ ရှေးဦးပထမ ဖြစ်ရာအခါ၌ စိတ်၏ တုန်လှုပ်ကြောင်း ဖြစ်သော ဝိတက်သည် အာရုံယူမှု၌ အထူးသဖြင့် တုန်လှုပ်ခြင်းသဘော ရှိ၏။ ဤ ဝိတက်သည် ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်လိုသော ငှက်ကြီး၏ အတောင်ခတ်ခြင်းနှင့်လည်း တူ၏၊ ပန်းရနံ့သို့ အစဥ်လိုက်သောစိတ် ရှိသော ပျား ပိတုန်း၏ ပဒုမ္မာကြာတောသို့ ရှေးရှူ ပျံသွားခြင်းနှင့်လည်း တူ၏။
再者，在寻与伺二者中，寻最初在所缘上生起时会使心动摇，所以它取所缘时特别具有动摇的性质。寻犹如想飞上天空的大鸟振动双翼，也犹如追随花香的蜜蜂飞向莲花林。
原书第 324 页
ဝိစာရကား ငြိမ်သက်သော ဖြစ်ခြင်း ရှိ၏၊ စိတ်၏ အလွန် မတုန်လှုပ်မှု သဘောတည်း။ ကောင်းကင်၌ ပျံတက်ပြီးသော ငှက်ကြီး၏ အတောင်ကို ဆန့်၍ လေဟုန်စီးကာ ငြိမ်သက်စွာ ပျံနေခြင်းနှင့်လည်း တူ၏၊ ပဒုမ္မာ ကြာတောသို့ ရှေးရှူ ရောက်ပြီးသော ပျားပိတုန်း၏ ပဒုမ္မာကြာတော၏ အထက်၌ (ဘေးရန် ရှိ-မရှိ စသည်ကို စူးစမ်းရန် သိဖို့ရန်) ရစ်ဝဲခြင်းနှင့်လည်း တူ၏။
伺则性质宁静，是心不甚动摇的状态。它犹如大鸟飞上天空后舒展双翼、乘风安稳滑翔，也犹如蜜蜂飞到莲花林后，在莲花林上方盘旋，探察是否有危险等。
ဝါဒတစ်မျိုး --- ရှေး မဟာအဋ္ဌကထာ၌ကား --- ''အာရုံ၌ စိတ်ကို ရှေးရှူ တင်ပေးတတ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိတက်သည် --- ကောင်းကင်၌ ပျံသွားသော ငှက်ကြီး၏ အတောင် နှစ်ဘက်တို့ဖြင့် လေဟုန်ကို ယူ၍ အတောင်တို့ကို ကောင်းစွာ တည်နေစေ၍ ပျံသွားခြင်းနှင့် တူ၏၊ မှန်သည် ထိုဝိတက်သည် တစ်ခုတည်းသော အာရုံ ရှိလတ်သော် အပ္ပနာသို့ ရောက်၏။
另一说——古《大义注》解释道：‘作为把心投入所缘之法而生起的寻，犹如大鸟在空中飞翔，借取风力，安稳展开双翼而飞。确实，当寻只取一个所缘时，它便达到安止。——
အာရုံကို အဖန်ဖန် ဆုပ်နယ်တတ်သော သုံးသပ်ဆင်ခြင်တတ် ပွတ်တိုက်တတ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်သော ဝိစာရသည် ငှက်ကြီး၏ လေအဟုန်ကို ယူခြင်းငှာ အတောင်တို့ကို လှုပ်ရှားစေလျက် = အတောင် ခတ်လျက် ပျံသန်းခြင်းနှင့် တူ၏။ မှန်သည် ထိုဝိစာရသည် အာရုံကို အဖန်ဖန် ဆုပ်နယ်တတ် သုံးသပ်တတ် ဆင်ခြင်တတ် ပွတ်တိုက်တတ်၏။'' --- ဤသို့လျှင် ဖွင့်ဆိုထား၏။ ထို ရှေးမဟာအဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ဆိုအပ်သော စကားသည် အာရုံ၌ စိတ်ကို အစဥ်မပြတ် ဖွဲ့စပ်ခြင်းအားဖြင့် ဖြစ်ရာအခါ ဖြစ်သော ဥပစာရဘာဝနာ အပ္ပနာဘာဝနာ အခိုက်၌ = ဥပစာရ သမာဓိအခိုက် အပ္ပနာစျာန်သမာဓိအခိုက်၌ အလွန် သင့်မြတ်လှပေသည်။ (ဥပစာရဘာဝနာ အပ္ပနာဘာဝနာ ဖြစ်ရာအခါဝယ် ဝိတက်သည် အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်ကဲ့သို့သော သမထအာရုံနိမိတ် တစ်ခုတည်းပေါ်၌ တည် လျက် အဆက်မပြတ် ဖြစ်နေသောကြောင့် ဝိတက်၏ သမထနိမိတ်အာရုံကို ယူပုံသည်လည်း အလွန် ငြိမ်သက်
——作为反复揉摩、审察、思量、摩擦所缘之法而生起的伺，则犹如大鸟为了借取风力而振动、拍击双翼飞翔。确实，伺会反复揉摩、审察、思量、摩擦所缘。’古《大义注》的这一解释，在心持续系于一个所缘的近行修习与安止修习之时——也就是近行定与安止禅定之时——十分贴切。因为在近行修习与安止修习时，寻持续不断地只安住在入出息似相等一个止禅似相所缘上，所以寻取止禅似相所缘的方式也非常宁静——
ရကား ရှေးမဟာအဋ္ဌကထာ စကားသည်လည်း သင့်မြတ်၏ ဟူလိုသည်။) ဆက်၍ ဆိုရသော် ဤသို့ ဖြစ်၏ --- ထိုဝိတက် ဝိစာရ နှစ်ပါးတို့၏ ထိုပြဆိုခဲ့သော ထူးခြားမှုသည် ပထမ စျာန် ဒုတိယစျာန်တို့၌ ထင်ရှား၏။ (ဝိတက်၏ ထူးခြားမှုဖြစ်သော စိတ်ကို အာရုံသို့ ရှေးရှူ တင်ပေးခြင်း အခြင်း အရာသည် ကြမ်းတမ်းသောသဘော ရှိရကား ပဉ္စကနည်း --- ပထမစျာန်အခိုက်၌ ထင်ရှား၏။ ပဉ္စကနည်း --- ဒုတိယစျာန် အခိုက်၌ ထိုဝိတက် မရှိတော့သည့်အတွက် ဝိစာရ၏ ထူးခြားမှုဖြစ်သော အာရုံကို ဆုပ်နယ်ခြင်း သုံးသပ်ခြင်း ပွတ်တိုက်ခြင်း အခြင်းအရာသည် ထင်ရှား၏။) (မဟာဋီ-၁-၁၆၇။) ပထမစျာန်ထက် ဒုတိယစျာန်က ပို၍ ငြိမ်သက်၏။ ဝိတက်သည် ပထမစျာန်၌သာ ယှဥ်၍ ပို၍ ငြိမ်သက် သော ဒုတိယစျာန်၌ မရှိရကား ဝိတက် မရှိခြင်းကြောင့်ပင် ပထမစျာန်ထက် ဒုတိယစျာန်က ပို၍ ငြိမ်သက်ခြင်း ဖြစ်၏၊ သို့အတွက် ဝိတက် ဝိစာရတို့၏ အကြမ်း အနုအားဖြင့် ထူးခြားကြောင်း ထင်ရှားသည် ဟူလိုသည်။
——古《大义注》的说法正因此而贴切。进一步说，寻与伺上述差别在初禅与第二禅中最为明显：寻把心投入所缘的方式较粗，所以在五分法的初禅中明显；到了五分法的第二禅，寻已经没有了，伺反复揉摩、审察、摩擦所缘的细致方式便显得清楚。（《大复注》1-167。）第二禅比初禅更寂静；寻只与初禅相应，不存在于更寂静的第二禅中。正因第二禅没有寻，它才比初禅更寂静。这就显示出寻与伺粗细有别。
နောက်ထပ် ဥပမာများ --- အညစ်အကြေး တင်နေသော ကြေးခွက်ကို လက်တစ်ဘက်ဖြင့် မြဲစွာ ကိုင်၍ အခြား လက်တစ်ဘက်ဖြင့် ဆပ်ပြာမှုန့် ဘရွတ်တံ စသည့် ပွတ်တိုက်ခြင်းငှာ လျောက်ပတ်သော အရာဝတ္ထုဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ပွတ်တိုက်သူ၏ မြဲစွာ ဆုပ်ကိုင်ထားသော လက်နှင့် ဝိတက်သည် တူ၏၊ ဆုပ်နယ် သုံးသပ် ပွတ် တိုက်နေသော လက်နှင့် ဝိစာရသည် တူ၏။
更多譬喻——有人一只手牢牢握住沾有污垢的铜碗，另一只手用皂粉、刷子等适合摩擦的物品周遍擦洗。牢牢握住铜碗的手犹如寻，揉摩、审察、摩擦的手犹如伺。
ထို့ပြင် တုတ်တစ်ခုဖြင့် ပုတ်ခတ်ခြင်းဖြင့် အိုးထိန်းစက်ဘီးကို လည်စေ၍ အိုးခွက်ကို ပြုလုပ်သော အိုး- ထိန်းသည်၏ ဖိနှိပ်သော လက်နှင့် ဝိတက်သည် တူ၏၊ ဤမှ ဤမှလည်း = ထိုထို ဤဤ လှည့်လည်ကြောင်း ဖြစ်သော လက်နှင့် ဝိစာရသည် တူ၏။
又如陶工用棍棒击打陶轮，使陶轮转动而制成陶器：按压陶泥的手犹如寻，向这里那里回旋移动的手犹如伺。
原书第 325 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ကြေးလင်ပန်း သစ်သားပျဥ်ချပ် စသည်တို့၌ အလယ်တည့်တည့်၌ စူးတစ်ချောင်းဖြင့် စိုက်ထား၍ ထိုစူး၌ ကြိုးတပ်ပြီးလျှင် ဘေးပတ်လည် အရပ်၌ အလိုရှိသလောက် အဝန်းအဝိုင်း အရေးအသားကို ပြုလုပ်သောသူ၏ အလယ်၌ ကောင်းစွာ ဖိနှိပ်၍ စိုက်၍ တည်သော စိုက်၍ ထားသော စူးသည် စိတ်ကို အာရုံသို့ ရှေးရှူ တင်ပေး တတ်သော ဝိတက်နှင့် တူ၏။ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်၌ ထက်ဝန်းကျင် လှည့်ပတ်ကြောင်း စူးသည် အာရုံကို အဖန်ဖန် ဆုပ်နယ်တတ် သုံးသပ်တတ် ဆင်ခြင်တတ် ပွတ်တိုက်တတ်သော ဝိစာရနှင့် တူ၏။
又如在铜盘、木板等物的正中央固定一根针，在针上系绳，再按所需大小于四周画圆：牢牢压住并固定在中心的针，犹如把心投入所缘的寻；绕着周边旋转画圆的画针，则犹如反复揉摩、审察、思量、摩擦所缘的伺。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၅၈။ မဟာဋီ-၁-၁၆၇။)
（《阿毗达磨义注》1-158；《大复注》1-167。）
၃။ အဓိမောက္ခ
三、胜解
အဓိမုစ္စနံ အဓိမောက္ခော။ သော --- ၁။ သန္နိဋ္ဌာနလက္ခဏော၊ ၂။ အသံသပ္ပနရသော၊ ၃။ နိစ္ဆယပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ ၄။ သန္နိဋ္ဌေယျဓမ္မပဒဋ္ဌာနော၊ (သန္နိဋ္ဌာတဗ္ဗဓမ္မပဒဋ္ဌာနော။) အာရမ္မဏေ နိစ္စလဘာဝေန ဣန္ဒခီလော ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၇။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၆။) အာရုံ၌ သက်ဝင်ခြင်း အာရုံကို ဆုံးဖြတ်ခြင်း သဘောသည် အဓိမောက္ခတည်း၊ ထို အဓိမောက္ခ၏ လက္ခဏာ စသည်တို့မှာ ဤသို့တည်း --- ၁။ အာရုံကို သန္နိဋ္ဌာန်ကျ ဆုံးဖြတ်ချက် ချခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ ထို ဤ ရွေ့ရှား အာရုံကို မဆုံးဖြတ်နိုင်သော ဝိစိကိစ္ဆာတရား၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်ခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ အာရုံကို ဆုံးဖြတ်တတ်သော သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ ဆုံးဖြတ်အပ်သော အာရုံဓမ္မ ပဒဋ္ဌာန်။
投入所缘并作出决定，故名为胜解。胜解的四法如下：一、以确定所缘为特相。二、以不游移为作用。三、以作出决定为现起。四、以应决定之法为近因。它对所缘不动摇，应当视为犹如坚固的城门柱。（《阿毗达磨义注》1-177；《清净道论》2-96。）所谓胜解，就是投入所缘、对所缘作出决定。它的特相等是：一、对所缘作出确定决定，是其特相。二、与对所缘犹疑不定、到处游移的疑相反，是其作用。三、作为对所缘作出决定的法而显现，是其现起。四、应被决定的所缘法，是其近因。
လက္ခဏ --- ဤ၌ --- အဓိမုစ္စန = အာရုံ၌ သက်ဝင်ခြင်း ဟူသည် အာရုံကို သန္နိဋ္ဌာန်ကျ ဆုံးဖြတ်ချက် ချခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် အာရုံ၌ သက်ဝင်မှုဟု သိပါ။ သို့သော် ယုံကြည်သင့် ယုံကြည်ထိုက်သော ပသာဒနီယဝတ္ထုတို့၌ သက်ဝင် ယုံကြည် ဆုံးဖြတ်တတ်သော ပသာဒ သဒ္ဓါ၏ အစွမ်းဖြင့် အာရုံ၌ သက်ဝင်မှုမျိုးကား မဟုတ်ပေ၊ မှားမှားမှန်မှန် တစ်မျိုးမျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် အာရုံ၌ ဆုံးဖြတ်ချက် ချခြင်းသည် အဓိမုစ္စန = အာရုံ၌ သက်ဝင်ခြင်း မည်၏။ အာရုံကို မှားမှားမှန်မှန် ဆုံးဖြတ်ချက် မချနိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်ဝယ် ပါဏာတိပါတ စသည့် ဒုစရိုက်တို့၌လည်းကောင်း၊ ဒါန သီလ စသည့် သုစရိုက်တို့၌လည်းကောင်း စိတ်အစဥ်၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း မရှိနိုင်သောကြောင့်တည်း။ (မှားသည်ဖြစ်စေ မှန်သည်ဖြစ်စေ မတွန့်မဆုတ်ဘဲ အာရုံ၌ သက်ဝင် ဆုံးဖြတ်နိုင်သော ဤအဓိမောက္ခ၏ ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှုကြောင့် ပါဏာတိပါတ စသော ဒုစရိုက်၊ ပါဏာတိပါတ ဝိရတိ စသော
特相——这里所谓‘投入所缘’，应理解为依对所缘作出确定决定的力量而投入所缘；这并不是依净信、信心之力，对应当信受的可净信事生起信受与决定。无论所作决定是错是对，以某一种方式对所缘作出决定，才称为投入所缘。一个人若连错误或正确的决定都不能作出，其心相续便不可能在杀生等恶行或布施、持戒等善行上转起。〔无论决定错误还是正确，胜解都能毫不退缩地投入所缘并作出决定；正因它的这一决定，杀生等恶行或戒杀等——
သုစရိုက်မှုများ ထမြောက် အောင်မြင်ရလေသည်။) သဒ္ဓါကား ကြည်ညိုသင့် ကြည်ညိုထိုက် ယုံကြည်သင့် ယုံကြည် ထိုက်သော ဘုရားစစ် ဘုရားမှန် တရားစစ် တရားမှန် သံဃာစစ် သံဃာမှန် စသော ပသာဒနီယဝတ္ထုတို့၌ ယုံကြည် သက်ဝင် ဆုံးဖြတ်မှု ပသာဒါဓိမောက္ခတည်း။ ဤကား ဤအဓိမောက္ခနှင့် သဒ္ဓါတို့၏ ထူးခြားမှုတည်း။
——善行才能成立、完成。〕信则是在真实佛、真实法、真实僧等应当净信、应当信受的可净信事上，以信受、投入并作出决定的方式而有的净信胜解。这就是胜解与信的区别。
(မဟာဋီ-၂-၁၄၆။)
（《大复注》2-146。）
ဤအဆိုများအရ သာသနာပ အယူအဆ ရှိသူတို့သည်လည်း မိမိတို့ ဆိုင်ရာ ဘုရား တရား သံဃာတို့၌ ယုံကြည် သက်ဝင်မှု ဆုံးဖြတ်နိုင်မှုတို့မှာ သဒ္ဓါ မဟုတ်၊ ဤအဓိမောက္ခ စေတသိက်သာဟု မှတ်ပါ၊ မိစ္ဆာဓိမောက္ခ တည်း။ ဒိဋ္ဌိနှင့် ယှဥ်သော အဓိမောက္ခစေတသိက်ဟု ဆိုလိုသည်။
依上述说明，应知：持教外见者对各自所谓佛、法、僧的信受、投入与决定，并不是信心，只是胜解心所；那是邪胜解，也就是与邪见相应的胜解心所。
原书第 326 页
မေးခွန်းတစ်ရပ် --- ပဉ္စဒွါရဝီထိများသည် ပရမတ်ကိုသာ အာရုံပြုနိုင်ကြ၏၊ ယင်း ပဉ္စဒွါရဝီထိများတွင် ပါဝင်သော ဝုဋ္ဌောသည်ကား မိမိ၏ ရှေ့တွင် ကပ်လျက် ရှိသော သန္တီရဏစိတ်က စူးစမ်းအပ်ပြီးသော ပရမတ္ထ အနက်သဘော၌ မှားသောအားဖြင့် ဖြစ်စေ မှန်သောအားဖြင့် ဖြစ်စေ ဆုံးဖြတ်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်၍ မိမိ၏ နောက်၌ ဆက်လက် ဖြစ်ဆဲ ဖြစ်ကြကုန်သော ဇောတို့၏ မိမိ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်က မှန်၍ ယောနိသော မနသိကာရ ဖြစ်လျှင် ထိုယောနိသောမနသိကာရ အားလျော်စွာ ကုသိုလ်ဇောဖြစ်ခြင်းငှာ၊ မိမိ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်က မှားနေ၍ အယောနိသောမနသိကာရ ဖြစ်နေလျှင် ထိုအယောနိသောမနသိကာရ အားလျော်စွာ အကုသိုလ်ဇော ဖြစ်ခြင်းငှာ အနန္တရ စသော သတ္တိထူးတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးတတ်၏။ ယင်းသို့ဖြစ်သော် ဝိစိကိစ္ဆာနှင့် ယှဥ်သော ဝိစိကိစ္ဆာ သမ္ပယုတ်ဇောတို့၌ ဝုဋ္ဌောက မည်သို့မည်ပုံ ကျေးဇူးပြုသနည်းဟု မေးဖွယ်ရာ ရှိ၏။ --- အဖြေကား
一个问题——五门心路只能缘取究竟法。五门心路中的确定心，对紧邻在前的推度心已经探究的究竟义，无论判定得错误还是正确，都会以作出判定的方式，依无间等特殊缘力资助随后相续生起的速行：若判定正确而成为如理作意，随后依此生起善速行；若判定错误而成为不如理作意，随后依此生起不善速行。既然如此，对于与疑相应的疑相应速行，确定心又怎样资助它们？回答——
ဤသို့တည်း --- တေသမ္ပိ ဧကံသေနေဝ သံသပ္ပနာကာရဿ ပစ္စယတာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ (မဟာဋီ-၂-၁၄၆။) ထို ဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ်ဇောတို့အားလည်း ဧကန်အားဖြင့်သာလျှင် သို့လော သို့လော တွေးတော ယုံမှား ထို ဤ ရွေ့ရှားသော = သံသပ္ပန အခြင်းအရာ၏ အကြောင်းတရား အဖြစ်ဖြင့် ဝုဋ္ဌောကို မှတ်သားပါ။
——如下：‘应知，确定心也必定成为它们犹疑、摇摆、游移之行相的缘。’（《大复注》2-146。）也就是说，对于疑相应速行，确定心同样成为那种反复思量‘究竟是这样，还是那样’而犹疑游移的行相之缘。
(မဟာဋီ-၂-၁၄၆။)
（《大复注》2-146。）
ဆိုလိုရင်းသဘော --- ဝုဋ္ဌောသည် ဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ်ဇောအားလည်း ကျေးဇူးပြုပေးသည်သာ ဖြစ်သည်။
意旨——确定心对疑相应速行也确实有所资助。
သဗ္ဗညုသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဘုရားစစ် ဘုရားမှန်၌ ဘုရားစစ် ဘုရားမှန် ဟုတ်ပါ၏လောဟု သံသယ ဖြစ်လျှင် = သံသပ္ပန ဖြစ်လျှင် ထိုဘုရားစစ် ဘုရားမှန် ဟုတ်ပါ၏လော ဟူသော သံသယ = ဝိစိကိစ္ဆာအား ဝုဋ္ဌောကလည်း ဘုရားစစ် ဘုရားမှန် ဟုတ်ပါ၏လောဟု ဆုံးဖြတ်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေး၏။ ဝုဋ္ဌော၏ ဘုရားစစ် ဘုရား- မှန် ဟုတ်ပါ၏လော ဟူသော ဆုံးဖြတ်သော အခြင်းအရာကိုပင် ဝုဋ္ဌောက သံသပ္ပနာကာရဟု ခေါ်သော ဝိစိကိစ္ဆာ သမ္ပယုတ်ဇောအား ကျေးဇူးပြုပေးသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ တရားရတနာ စသည်တို့၌ သံသယ ဖြစ်မှုတို့၌လည်း နည်းတူ သဘောပေါက်ပါလေ။
例如，对一切知正等觉者生起‘他究竟是不是真实的佛陀’这一疑惑、游移时，确定心也以判定‘究竟是不是真实佛陀’的方式，资助这份疑——即疑心所。意思是：确定心所作‘究竟是不是真实佛陀’的判定行相本身，资助随后称为游移行相的疑相应速行。对法宝等生起疑惑时，也应同样理解。
အသံသပ္ပနရသော --- အာရုံ တစ်ခုတည်း၌ မရပ်တည်နိုင် မဆုံးဖြတ်နိုင်ဘဲ ထက်ဝန်းကျင် အာရုံ၌ ရွေ့ရှား သွားလာခြင်းဟူသော သံသပ္ပနကိုပင် သံသယ = ယုံမှားခြင်းဟု ခေါ်၏။ အဓိမောက္ခသည် ထိုသံသပ္ပနကို ဆန့် ကျင်ဘက် ပြုလျက် မှားသည် ဖြစ်စေ မှန်သည် ဖြစ်စေ အာရုံကို သန္နိဋ္ဌာန်ကျ ဆုံးဖြတ်ချက် ချခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။
不游移作用——不能安住、不能决定于一个所缘，而在种种所缘之间四处移动，称为游移；游移本身也就是疑惑。胜解与这种游移相反，无论决定错误还是正确，都执行对所缘作出确定决定的作用。
အငြိမ် မနေနိုင်သည့် ကလေးသူငယ်ကဲ့သို့ ထိုအာရုံ ဤအာရုံ၌ ရွေ့ရှားလျက် ပြုရအံ့လော မပြုရအံ့လောဟု ဆုံးဖြတ်ချက် မချနိုင်သော သံသယ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် စိတ်အမူအရာသည် အသံသပ္ပနတည်း။ အဓိမောက္ခသည် ထို အသံသပ္ပန ကိစ္စ ရှိသည် ဟူလိုသည်။ (မူလဋီ-၁-၉၃။ မဟာဋီ-၂-၁၄၆။) ပဒဋ္ဌာန် --- ယေသု စိတ္တုပ္ပါဒေသု အယံ သန္နိဋ္ဌာနလက္ခဏော အဓိမောက္ခော၊ တေသံ အာရမ္မဏဓမ္မော ဧဝ သန္နိဋ္ဌေယျဓမ္မော။ (မဟာဋီ-၂-၁၄၆။) အကြင် စိတ္တုပ္ပါဒ်တို့၌ ဤအာရုံကို သန္နိဋ္ဌာန်ကျအောင် ဆုံးဖြတ်ချက် ချခြင်း သဘောလက္ခဏာ ရှိသော အဓိမောက္ခ စေတသိက်သည် ဖြစ်ပေါ်၏။ ထိုစိတ္တုပ္ပါဒ်တို့၏ အာရုံဖြစ်သော တရားဓမ္မသည်သာလျှင် ဆုံးဖြတ် အပ်သော သန္နိဋ္ဌေယျဓမ္မ မည်၏။ ယင်း သန္နိဋ္ဌေယျဓမ္မသည်ပင် အဓိမောက္ခ၏ အနီးစပ်ဆုံး အကြောင်းတရား ဖြစ်သည်။ (မဟာဋီ-၂-၁၄၆။) ဤစကားရပ်ကို ထောက်ရှုပါက ဝုဋ္ဌောစိတ်၌လည်း အဓိမောက္ခစေတသိက်သည် ယှဥ်ရကား ဝုဋ္ဌောစိတ်က
犹如无法安静的孩童在这个、那个所缘之间移动，不能决定‘应不应该做’，疑就是这样的游移；与它相反的心态，称为不游移。意思是胜解具有这种不游移的作用。（《根本复注》1-93；《大复注》2-146。）近因——‘在生起具有确定特相之胜解的那些心生起中，它们的所缘法本身就是应决定之法。’（《大复注》2-146。）凡在哪些心生起中，具有确定所缘之特相的胜解心所生起，那些心生起的所缘法本身，就称为应决定之法；这一应决定之法，就是胜解最接近的原因。（《大复注》2-146。）由这段话可知，确定心中也有胜解心所相应；确定心——
原书第 327 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ဆုံးဖြတ်အပ်သည့် သန္နိဋ္ဌေယျ အာရုံဓမ္မကို ရယူ၍၊ ဝုဋ္ဌောနှင့် ယှဥ်ဖက်သမ္ပယုတ် ဖြစ်သော အဓိမောက္ခစေတသိက် ကသာလျှင် အာရုံကို ဣဋ္ဌ အနိဋ္ဌ စသည်ဖြင့် သန္နိဋ္ဌာန်ကျ ဆုံးဖြတ်ချက် ချသည်ဟု မှတ်ပါ။ တစ်နည်း --- အာရုံကို ဆုံးဖြတ်ချက်ချသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ပါ။
——取得作为其判断对象的应决定所缘法，真正依可意、不可意等方式对所缘作出确定决定的，是与确定心相应的胜解心所。另一说，应知确定心依作出判定的行相而转起。
ဤ အဓိမောက္ခစေတသိက်ကို အာရုံ၌ လှုပ်ရှားခြင်း မရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် မြို့ဝ၌ ခိုင်မြဲစွာ စိုက်ထူ ထားအပ်သော မြို့တံခါးတိုင်ကြီးနှင့် ပမာတူ၏ ဟူ၍ မှတ်ပါ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၇၇။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၆။)
胜解心所对所缘毫不动摇，所以应把它视为犹如牢牢竖立在城门口的巨大门柱。（《阿毗达磨义注》1-177；《清净道论》2-96。）
၄။ ဝီရိယ
四、精进
၁။ ဥဿဟနလက္ခဏံ (ဥဿာဟလက္ခဏံ) ဝီရိယံ၊ ၂။ သဟဇာတာနံ ဥပတ္ထမ္ဘနရသံ၊ ၃။ အသံသီဒနဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ ၄။ (က) ''သံဝိဂ္ဂေါ ယောနိသော ပဒဟတီ''တိ ဝစနတော သံဝေဂပဒဋ္ဌာနံ။
精进的四法如下：一、以努力（或奋发）为特相。二、以支持俱生诸法为作用。三、以不退缩的状态为现起。四、（甲）因为经中说‘受到悚惧者如理精勤’，故以悚惧为近因——
( ခ ) ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနံ ဝါ၊
——（乙）或以发起精进之事为近因。
သမ္မာ အာရဒ္ဓံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တီနံ မူလံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၄။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၉၃။)
应知，正确发起的精进，是一切成就之根。（《阿毗达磨义注》1-164；《清净道论》2-93。）
၁။ ထိုထို ကိစ္စကို ကောင်းစွာ ကြိုးစား အားထုတ်ခြင်းသဘော = လွန်စွာ လုံ့လပြုခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ တစ်နည်း-ရသည့်ဆင်းရဲ အံကြိတ်ခဲ၍ အမြဲသည်းခံခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ သဟဇာတ်တရားတို့ကို အားပေးထောက်ပံ့ ခိုင်ခံ့စေခြင်းသဘော (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ မဆုတ်နစ်တတ်သော သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ (က) ''သံဝေဂဉာဏ် ရှိသူသည် နည်းမှန်လမ်းမှန် ကြိုးစား အားထုတ်၏။'' (အံ-၁-၄၃ဝ။) ဤသို့ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူခြင်းကြောင့် သံဝေဂဉာဏ် ပဒဋ္ဌာန်၊ ( ခ ) တစ်နည်း-ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထု ပဒဋ္ဌာန်။
缅文随文解释如下：一、以为种种事务善加努力、极力奋发为特相；另一说，以咬紧牙关、恒常忍受所遭之苦为特相。二、以鼓舞、支持并巩固诸俱生法为作用。三、以不退缩为现起。四、（甲）世尊说：‘具有悚惧智者，以正确方法努力精勤。’（《增支部》1-430。）所以，以悚惧智为近因；（乙）另一说，以发起精进之事为近因。
၁။ ဝီရဿဘာဝေါ ဝီရိယံ = ရဲရင့်သူ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ သဘောသည် ဝီရိယ မည်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၃၊၊) ၂။ ဝီရာနံ ဝါ ကမ္မံ ဝီရိယံ = တစ်နည်း ရဲရင့်သူတို့၏ လုပ်ငန်းရပ်သည် ဝီရိယ မည်၏။ ဤ ကမ္မ = လုပ်ငန်းရပ် ဟူရာ၌ ထိုလုပ်ငန်းရပ်ကို ဝီရိယဖြင့် ပြုလုပ်ရသောကြောင့် အကျိုးလုပ်ငန်းရပ်၏ ကမ္မအမည်ကို အကြောင်း ဝီရိယ၌ တင်စားထားသော ဖလူပစာရစကားဟု မှတ်ပါ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၃။) ၃။ ဝိဓိနာ ဝါ နယေန ဥပါယေန ဤရယိတဗ္ဗံ ပဝတ္တယိတဗ္ဗန္တိ ဝီရိယံ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၃။) တစ်နည်း --- တစ်စုံတစ်ခုသော ပြုဖွယ် လုပ်ငန်းကိစ္စရပ်ကို ပြုလုပ်ဖို့ရန် ကြိုတင်၍ စီမံအပ်သော ပုဗ္ဗပ- ယောဂကို ဝိဓိ = အစီအရင်ဟု ခေါ်သည်။ ထိုအစီအရင်ကိုပင် နယ = နည်းလမ်း၊ ဥပါယ = သင့်သော အကြောင်း = ဥပါယ်ဟု ဖွင့်သည်။ ထိုပုဗ္ဗပယောဂဟူသော အစီအရင် နည်းလမ်း ဥပါယ်ဖြင့် ဖြစ်စေထိုက်သော သဘောတရား သည် ဝီရိယ မည်၏။ အားထုတ်မှု၊ ထိုထို ကိစ္စကို ပြီးမြောက်အောင် လွန်စွာ အားထုတ်မှု၊ အဆင့်ဆင့် အားထုတ်-
精进一词有三种释义。一、‘勇者的状态，名为精进。’（《阿毗达磨义注》1-163。）二、另一说，‘勇者的工作，名为精进。’这里所谓‘工作’，是因为该工作依精进完成，故把结果之工作的名称借用于作为原因的精进，这是依果借称。（《阿毗达磨义注》1-163。）三、另一说，‘应依规则、方法或方便使之发动、使之转起，故名精进。’（《阿毗达磨义注》1-163。）为完成某项应作之事而预先作的准备，称为规则；这一准备也称为方法，或称为适当缘由、方便。应当凭这称为预备加行的规则、方法、方便使之生起的法，就名为精进。它是努力，是为完成种种事务而极力努力，也是逐步不断地努——
မှုတည်း။ (ဆိုလိုရင်းကား ကိစ္စတစ်ခုကို ပြုလုပ်ဖို့ရန် ပျင်းရိသောကြောင့် ဝီရိယ မဖြစ်သူ၏ သန္တာန်၌ ထိုအလုပ်ကို မလုပ်ခြင်းကြောင့် ရရှိမည့် အပြစ်၊ ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် ရရှိမည့် အကျိုးတရားကို စဥ်းစား ဆင်ခြင်လိုက်သောအခါ ထိုအလုပ်ကို လုပ်ဖို့ရန် ဝီရိယ ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ထိုဝီရိယမျိုးကို ရည်ရွယ်၍ ''ဝိဓိနာ ဤရယိတဗ္ဗံ = သင့်လျော်သော ပုဗ္ဗပယောဂ ဥပါယ အစီအရင်ဖြင့် ဖြစ်စေအပ်သော တရား''ဟု ဆိုသည်။) ထို ဝီရိယသည်ပင် ပျင်းရိသူ ဖြစ်ဖို့ရန်
——力。〔意思是：懒于做某件事、尚未生起精进的人，若思惟不做这件事会得到的过失，以及做了会得到的利益，便会为了去做而生起精进。针对这种精进，才说‘应依规则使之发动’，也就是应依适当的预备加行、方便与安排而令其生起的法。〕这一精进又因为能够制伏使人懈怠的——
原书第 328 页
အကြောင်းတရားဖြစ်သော ကောသဇ္ဇတရားကို လွှမ်းမိုးနိုင်သည့်အတွက် အကြီးအကဲ၏ အဖြစ်ဟူသော အနက် သဘောကြောင့် ဣန္ဒြိယ = ဣန္ဒြေလည်း မည်၏။ တစ်နည်း သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ချီးမြှောက်ခြင်း အဆင့်ဆင့် အားပေးထောက်ပံ့ခြင်း သဘောလက္ခဏာ၌ မိမိ၏ အစိုးရသူ၏ အဖြစ်ကို သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ပြုလုပ်စေတတ် သောကြောင့် ဣန္ဒြေလည်း မည်၏၊ ဝီရိယနှင့် ဣန္ဒြေ နှစ်ခုပေါင်းစပ်၍ ဝီရိယိန္ဒြေဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုဝီရိယ၏ လက္ခဏာကို အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းတင်ပြထား၏။
——懈怠法，依具有主导支配力之义，也称为根。另一说，它在提振、逐步鼓舞并支持诸相应法这一特相上，能使诸相应法服从自己的支配，所以也称为根。精进与根二词合成，称为精进根。下文如此阐明精进的特相。
တံ ပနေတံ ဥပတ္ထမ္ဘနလက္ခဏဉ္စ ဝီရိယံ၊ ပဂ္ဂဟဏလက္ခဏဉ္စ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၃။) ထိုဝီရိယသည် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ထောက်ပံ့ခြင်း သဘောလက္ခဏာလည်း ရှိ၏၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ချီးမြှောက်ခြင်း သဘောလက္ခဏာလည်း ရှိ၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၃။) ပြိုလုမတတ် ယိုင်နေသော အိမ်အိုကြီး တစ်လုံးသည် အာဂန္တုက ဖြစ်သော ထောက်ပံ့တတ်သော ထောက်- တိုင်တို့ဖြင့် ထောက်ကန်ထားမှုဖြင့် တည်နေရသကဲ့သို့ ဤဥပမာအတူပင်လျှင် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝီရိယ တည်းဟူသော ထောက်တိုင်သည် ထောက်ပံ့အပ်သည် ဖြစ်၍ အလုံးစုံသော ကုသိုလ်တရားတို့မှ မယုတ်မလျော့ ခြင်း ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် ရှေးဦးစွာ ဝီရိယ၏ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ထောက်ပံ့ခြင်း = ဥပတ္ထမ္ဘနလက္ခဏာ ရှိပုံကို သိရှိပါလေ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၃။) ထိုကြောင့် အရှင်နာဂသေနမထေရ်မြတ်ကြီးက ဤသို့ မိန့်ဆိုထားတော်မူ၏။
‘这一精进既有支持的特相，也有提振的特相。’（《阿毗达磨义注》1-163。）精进既以支持诸相应法为特相，也以提振诸相应法为特相。犹如一座将要倾倒的老屋，依外加支柱撑持而得以站立；同样，瑜伽行者受到名为精进之支柱的支持，便不会从一切善法中退失。应当首先这样理解精进支持诸相应法的支持特相。（《阿毗达磨义注》1-163。）所以，尊者那先长老如此说道：
ဒါယကာတော် မဟာရာဇာ …ယောကျာ်းသည် အိမ်ပြိုလုလတ်သော် ထိုအိမ်ကို အခြားသော ထောက် တိုင်ဖြင့် ထောက်ထားရသကဲ့သို့ ထောက်ထားအပ်သည် ဖြစ်လတ်သော် ဤသို့ ထောက်ခြင်းဟူသော အကြောင်း ကြောင့် ထိုအိမ်သည် မလဲမပြိုရာသကဲ့သို့ ဒါယကာတော် မဟာရာဇာ …ဤဥပမာအတူပင်လျှင် ဝီရိယသည် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ထောက်ပံ့ထားခြင်း သဘောလက္ခဏာ ရှိ၏။ ဝီရိယသည် ထောက်ပံ့အပ်ကုန်သော ခပ်သိမ်း ကုန်သော ကုသိုလ်တရားတို့သည် မဆုတ်ယုတ်ကုန် မလျှောကျကြကုန်။ (ခု-၁၁-၃၅။ အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၄။) ဥပမာ တစ်နည်း --- အနည်းငယ်သော စစ်တပ်နှင့် (= အားနည်းသော စစ်တပ်နှင့်) အင်အား ကြီးမားသော (= စစ်သားအရေအတွက် လက်နက်အင်အား စသည်ဖြင့် အဘက်ဘက်မှ အင်အား ကြီးမားသော) စစ်တပ်တို့ သည် စစ်တိုက်ပွဲ ဖြစ်လတ်သော် အင်အားနည်းသော စစ်တပ်သည် ဆုတ်နစ်ရ၏၊ ထိုသို့ ဆုတ်နစ်ရခြင်းကြောင့် ဘုရင်မင်းကြီးအား တပ်ဆုတ်ရကြောင်းကို သံတော်ဦး တင်ရာ၏၊ ဘုရင်မင်းကြီးသည် စစ်သည်ဗိုလ်ပါ အလုံးအရင်း
‘大王，譬如房屋将要倒塌时，有人用另一根支柱撑住它；房屋被撑住以后，便因为这一支撑而不倒塌。大王，同样，精进具有支持诸相应法的特相；受到精进支持的一切善法都不会退失、滑落。’（《小部》11-35；《阿毗达磨义注》1-164。）另一譬喻是：少量、弱小的军队与人数、武器等各方面都强大的军队交战时，弱军退却，于是上报国王；国王便派出一支人数众多、力量强大的援军——
အားကြီးသော စစ်ကူကို စေလွှတ်ရာ၏။ ထို အားရှိသော အင်အားကြီးမားသော စစ်ကူသည် ချီးမြှောက်အပ် ထောက်ပံ့အပ်သော မိမိစစ်တပ်သည် တစ်ပါးသော ရန်သူစစ်တပ်ကို ရှုံးစေရာသကဲ့သို့ အနိုင်တိုက်ရာသကဲ့သို့ ဤဥပမာအတူပင်လျှင် ဝီရိယသည် မိမိနှင့် အတူဖြစ်ဖက် သမ္ပယုတ်တရားတို့အား တွန့်ဆုတ်ခြင်းငှာ ဆုတ်နစ်- ခြင်းငှာ အခွင့်မပေး၊ မြှောက်ပင့်ပေးထား၏၊ ချီးမြှောက်ထား၏၊ ထိုကြောင့် ဝီရိယသည် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ချီးမြှောက်ခြင်း ပဂ္ဂဟလက္ခဏာ = ပဂ္ဂဟဏလက္ခဏာလည်း ရှိပေသည်။ (အဋ္ဌကထာဆရာတော်သည် ဤဥပ- တ္ထမ္ဘနလက္ခဏာနှင့် ပဂ္ဂဟလက္ခဏာ နှစ်မျိုးကို မိလိန္ဒပဥှာပါဠိတော်-၃၅-၃၆ ကို ကိုးကား၍ ဖွင့်ဆိုထားတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဥပတ္ထမ္ဘနလက္ခဏာကိုပင် ဥပတ္ထမ္ဘနရသဟုလည်း သုံးစွဲထားပေသည်။) (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၁၆၃-၁၆၄၊၊) ဥဿာဟလက္ခဏာ = ဥဿဟနလက္ခဏာ --- ဥဿာဟော တံတံကိစ္စသမာရမ္ဘော၊ ပရက္ကမော ဝါ။
——这支强有力的援军支持、鼓舞己方军队，使其击败敌军、赢得战斗。同样，精进不让与自己俱生相应的诸法畏缩或退却，而把它们提振、鼓舞起来；所以精进也具有提振诸相应法的提振特相。〔义注师引用《弥兰王问》巴利第35—36页，解释了支持特相与提振特相；其中的支持特相，也被称为支持作用。〕（《阿毗达磨义注》1-163—164。）努力特相——所谓努力，就是对种种事务的善加发起，或勇猛进取。
(မဟာဋီ-၂-၁၄၁။)
（《大复注》2-141。）
原书第 329 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း တတ္ထ အာရမ္ဘဓာတူတိ ပဌမဝီရိယံ ဝုစ္စတိ။ နိက္ကမဓာတူတိ ကောသဇ္ဇတော နိက္ခန္တတ္တာ တတော ဗလဝတရံ။
其中，发起界是初始的精进；出离界因为已经从懈怠中出来，所以比它更为强盛。
ပရက္ကမဓာတူတိ ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနတော တတောပိ ဗလဝတရံ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၁-၁၂၈။) ဥဿာဟ ဟူသည် --- ၁။ ထိုထို ကိစ္စကို ကောင်းစွာ အားထုတ်ခြင်း အာရမ္ဘဝီရိယဓာတ် = ပထမ ဝီရိယဓာတ်၊ ၂။ ပျင်းရိသူဖြစ်ကြောင်း ကောသဇ္ဇတရားမှ ထွက်မြောက်ကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့် ထို အာရမ္ဘဝီရိယဓာတ် ထက် ပို၍ အားကောင်းသော နိက္ကမဝီရိယဓာတ်၊ ၃။ အလွန်ထက်မြက်သည်ထက် ထက်မြက်ခြင်း စသည့်အဖြစ်ဟု ဆိုအပ်သော အဆင့်ဆင့် ကြိုးစားအားထုတ် ပါမှ ရောက်နိုင်ရနိုင်သည့် (စျာန်-မဂ်-ဖိုလ်-နိဗ္ဗာန်ကဲ့သို့သော) အရာဌာနသို့ ဆင့်ကာဆင့်ကာ တက်ရောက် နိုင်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ထို နိက္ကမဝီရိယဓာတ်ထက်လည်း လွန်ကဲသန်မြန်သော ပရက္ကမဝီရိယဓာတ်၊ ဤ သုံးမျိုးသော ဝီရိယဓာတ်တည်း။ မဟာဋီကာ၌ အာရမ္ဘဝီရိယဓာတ်နှင့် ပရက္ကမဝီရိယဓာတ်ကိုသာ ဖွင့်ဆိုခြင်းသည် အာဒိဒီပက၊ အန္တဒီပကနည်းဟု မှတ်ပါ။ တစ်နည်း မိဂပဒဝလဉ္ဇနနည်းဟု မှတ်ပါ။
勇进界因为不断向更高阶段迈进，所以比出离界更为强盛。（《清净道论》1-128。）所谓努力，包含三种精进界：一、善加努力于种种事务的发起精进界，即最初的精进界。二、因为从使人懈怠的懈怠法中出来，故比发起精进界更强的出离精进界。三、必须越来越锐利、逐层奋进，才能依次到达禅那、道、果、涅槃等更高处所，故比出离精进界更为勇猛迅速的勇进精进界。《大复注》只解释发起精进界与勇进精进界，是以显示开端与显示终点之法来涵摄中间项；另一说，这称为鹿迹法。
သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ၏ ရှင်းလင်းချက်
《摄阿毗达磨义论缅文复注》的说明
ဝီရဿ = ရဲရင့်သောသူ၏၊ ဘာဝေါ = ဖြစ်ရာဖြစ်ကြောင်း သဘောတရားသည်၊ ဝီရိယံ = ဝီရိယ မည်၏၊ ဧတံ = ဤဝီရိယသည်၊ ဥဿာဟလက္ခဏံ = ရသည့်ဆင်းရဲ၊ အံကြိတ်ခဲ၍၊ အမြဲသည်းခံခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏၊-- လုံ့လ ဝီရိယ ရှိသူသည် ထိုထိုကိစ္စ၌ ရဲရင့်၏၊ သို့အတွက် ရဲရင့်သူ၏ ဖြစ်ကြောင်းကား ဝီရိယပင်တည်း။ ဝီရိယ ရှိသူသည် တစ်စုံတစ်ခု အမှုကိစ္စကို ပြုရသည့်အတွက် ရရှိမည့် ဒုက္ခကို မကြောက်မရွံ့ သည်းခံနိုင်ရည် ရှိ၏။- 〔ဥ = ဒုက္ခလာဘေ = ဆင်းရဲကို ရလတ်သော် + သဟနံ = သည်းခံနိုင်ခြင်းသည်။ ဥဿာဟော = ဥဿာဟ မည် ၏။〕 (သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ-၁ဝဝ။) ဥပတ္ထမ္ဘနရသ --- သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ပျင်းရိသူဖြစ်ကြောင်း ကောသဇ္ဇအဖို့၌ ကျရောက်ခွင့်ကို မပေး- မူ၍ ဆောင်ထားခြင်း၊ သင့်လျော်သော ခွန်အားကို ပေးခြင်း၊ ချီးမြှောက်ခြင်းသည် ဝီရိယ၏ ဥပတ္ထမ္ဘနကိစ္စတည်း = သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အားပေးထောက်ပံ့ ခိုင်ခံ့စေခြင်း လုပ်ငန်းကိစ္စတည်း။ (မဟာဋီ-၂-၁၄၁။)
‘勇者的状态名为精进；这一精进以努力为特相，即咬紧牙关、恒常忍受所遭之苦。’有精进者在种种事务上勇猛，所以使人成为勇者的法正是精进。有精进者为了办理某项事务，能不畏其苦而忍受。〔u 是‘遭遇痛苦’，sahana 是‘能够忍受’，合称 ussāha（努力）。〕（《摄阿毗达磨义论缅文复注》100。）支持作用——精进不让诸相应法落入使人懈怠的懈怠一边，而把它们托住，给予适当力量，加以鼓舞；这就是精进的支持职能，也就是鼓舞、支持并巩固诸相应法的工作。（《大复注》2-141。）
လဲပြိုကာနီး အိမ်အိုကြီးကို ကျားခေါ်သော ထောက်တိုင်ဖြင့် မလဲမပြိုရအောင် ထောက်ကန်ထားသကဲ့သို့ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ထိုထို လုပ်ငန်းကိစ္စရပ်၌ ရော့ရော့ရဲရဲ (လျော့လျော့ရဲရဲ) မရှိရအောင် ထောက်ပံ့ထားမှု ကိစ္စတည်း။ ထိုသို့ ထောက်ပံ့ထားမှုကြောင့် ဝီရိယနှင့်ယှဥ်သော သမ္ပယုတ်တရားတို့သည် ဒါနမှု သီလမှု ဘာဝနာမှု စသော ထိုထို လုပ်ငန်းရပ်တို့၌ ထထကြွကြွ တက်တက်ကြွကြွ ရှိကြခြင်း ဖြစ်သည်။
犹如用名为‘虎柱’的支柱撑住将要倒塌的老屋，使它不致倾倒；同样，精进支持诸相应法，使它们在种种事务中不松散、不松懈。因为受到这样的支持，与精进相应的诸法便会积极活跃于布施、持戒、修习等种种工作。
အသံသီဒနဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာန် --- ထိုထို ဒါနမှု သီလမှု ဘာဝနာမှု စသော လုပ်ငန်းရပ်တို့၌ စိတ်ဓာတ် မထက်သန်သူ ပျင်းရိသူ ဖြစ်ရန် အကြောင်းတရားများမှာ ထိနမိဒ္ဓ လွန်ကဲပြဓာန်းသော အကုသိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ်တည်း။
不退缩状态现起——在布施、持戒、修习等种种事务上，使人精神不振、成为懈怠者的原因，是昏沉睡眠占优势的不善心生起。
ယင်းပျင်းရိသူ ဖြစ်ကြောင်း ထိနမိဒ္ဓ လွန်ကဲပြဓာန်းသော အကုသိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ် = စိတ် စေတသိက်တရားစုကို ကောသဇ္ဇဟု ခေါ်၏။ ထိုထို လုပ်ငန်းကိစ္စရပ်တို့၌ စိတ်ဓာတ် ဆုတ်နစ်မှု တွန့်ဆုတ်မှု = သံသီဒနဟုလည်း ခေါ် ၏။ ထိုကောသဇ္ဇ = သံသီဒနတရားကို ဝီရိယသည် လွှမ်းမိုးဖိစီး နှိပ်စက်တတ်၏။ သို့အတွက် ဝီရိယသည် သံသီဒန၏ ပဋိပက္ခဓမ္မ = ဆန့်ကျင်ဘက်သဘောတရား အသံသီဒန မည်၏။ ဝီရိယသည် ထို ကောသဇ္ဇ = သံ- သီဒနတရားဟူသော ပျင်းကြောထူမှုများကို လွှမ်းမိုးဖိစီး နှိပ်စက်လျက် ထိုထို ဒါနမှု သီလမှု ဘာဝနာမှု စသည်တို့၌
这种使人懈怠、由昏沉睡眠占优势的不善心生起，也就是心与心所的聚合，称为懈怠；在种种事务上精神低沉、畏缩，也称为退缩。精进能压制、折伏这种懈怠与退缩，所以它是退缩的对治法，称为不退缩。精进压制、折伏懈怠、退缩这类惰性，在布施、持戒、修习等事务临头时绝不——
原书第 330 页
အရေးကြုံက နောက်မဆုတ်တတ်သော သဘောတရားဟု ဝီရိယကို ရှုနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူ ထင်လာပေသည်။ (သံသီဒန၏ မရှိခြင်း သဘောမျှသည် ဝီရိယ မဟုတ် ဟူလို။) (မဟာဋီ-၂-၁၄၁။)
——后退；如此观照精进时，它便以这种法的状态在瑜伽行者的智中现起。〔意思是：仅仅没有退缩，并不就是精进。〕（《大复注》2-141。）
သံဝေဂပဒဋ္ဌာနံ - သံဝေဂဉာဏ်
以悚惧智为近因
၁။ ဇာတိဘေး = ပဋိသန္ဓေ တည်နေရမှု ဘေးဆိုးကြီး ၂။ ဇရာဘေး = အိုရမှု ဘေးဆိုးကြီး ၃။ ဗျာဓိဘေး = နာရမှု ဘေးဆိုးကြီး ၄။ မရဏဘေး = သေကျေ ပျက်စီးရမှု ဘေးဆိုးကြီး ၅။ အပါယ် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခ ဘေးဆိုးကြီး ၆။ အတိတ် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဒုက္ခ ၇။ အနာဂတ် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဒုက္ခ ၈။ အာဟာရ ပရိယေသန ဒုက္ခ = ပစ္စုပ္ပန်၌ အစာအာဟာရ (စည်းစိမ်ဥစ္စာ) ရှာမှီးရခြင်း ဒုက္ခ --- ထို (၈)ဌာနတို့ကို အာရုံပြု၍ စဥ်းစားဆင်ခြင်သောအခါ ထိတ်လန့် ကြောက်ရွံ့ကြောင်း ဖြစ်သော သြတ္တပ္ပ နှင့်တကွ = သြတ္တပ္ပနှင့် ယှဥ်လျက် ဉာဏ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာရ၏၊ သဟောတ္တပ္ပဉာဏ်ဟု ခေါ်၏။ ယင်း သဟောတ္တပ္ပ ဉာဏ်ကိုပင် ''သံဝေဂ''ဟု ခေါ်၏။ ထိုသံဝေဂဉာဏ် ရှိသူသည် ဒါနမှု သီလမှု ဘာဝနာမှု စသည့် ကုသိုလ်ကောင်းမှု များ၌ ထက်ထက်သန်သန် အားတက်သရော ရှိတတ်ရကား ထိုသံဝေဂဉာဏ်သည် ဝီရိယဖြစ်ဖို့ရန် အနီးစပ်ဆုံး
一、生怖畏，即结生这一大险难；二、老怖畏，即衰老这一大险难；三、病怖畏，即患病这一大险难；四、死怖畏，即死亡、坏灭这一大险难；五、恶趣轮回苦这一大险难；六、过去以轮回为根本之苦；七、未来以轮回为根本之苦；八、以寻觅食物为根本之苦，即现在为寻觅食物、资财而承受的苦。思惟这八处时，智应当与因惊惧、畏怖而生的愧相应；这称为与愧相应之智（sahottappa-ñāṇa），也就是悚惧智。具有悚惧智的人，会在布施、持戒、修习等善业上锐利而积极，所以这一悚惧智就成为精进最接近的——
အကြောင်းတရား ဖြစ်ရလေသည်။
——原因。
သံဝေဂပဒဋ္ဌာနန္တိ အဋ္ဌသံဝေဂပုဗ္ဗိကာယ ကုသလကိရိယာယ။ (မဟာဋီ-၂-၁၄၁။) သံဝေဂဉာဏ်အရ (၈)မျိုးသော သံဝေဂဉာဏ်လျှင် ပြဓာန်းခြင်း ရှိသော ပုထုဇန်သေက္ခများအဖို့ မဟာ- ကုသိုလ် စိတ်စေတသိက်တရားစု၊ အသေက္ခ = ရဟန္တာအရှင်မြတ်များအဖို့ မဟာကြိယာ စိတ်စေတသိက်တရားစု တို့ကို အရကောက်ယူပါ။ (မဟာဋီ-၂-၁၄၁။) ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနံ ဝါ --- သုတ်ပါထေယျပါဠိတော်၌ လာရှိသော င်္သဂီတိသုတ်ကို မှီး၍ (မူလဋီ- ၁-၈၉။ မဟာဋီ-၂-၁၄၁။)၌ ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထု (၈)ပါးကို ဖွင့်ဆိုထား၏။ အတိုချုပ်မှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။
‘以悚惧为近因’，是指以八种悚惧为先导的善行。（《大复注》2-141。）这里的悚惧智，就凡夫和有学而言，摄取以八种悚惧智为主导的大善心与心所之聚；就无学阿罗汉而言，则摄取大唯作心与心所之聚。（《大复注》2-141。）或以发起精进事为近因——《根本复注》1-89与《大复注》2-141依据《长部·波梨品·合诵经》，解释八种发起精进事。简要如下。
(၁) ခရီးသွားခါနီးနေခြင်း၊ (၂) ခရီးသွားပြီးစဖြစ်ခြင်း၊ (၃) တစ်စုံတစ်ခုအမှုကိစ္စကို ပြုခါနီးနေခြင်း၊ (၄) ပြုပြီးစဖြစ်ခြင်း၊ (၅) မကျန်းမမာစပြုနေခြင်း၊ (၆) ကျန်းမာပြီးစဖြစ်ခြင်း၊ (၇) ဆွမ်းလုံလောက်စွာ မရခြင်း၊ (၈) အလွန်ပေါများစွာ ရခြင်း၊ ဤ (၈)ပါး၌ ရှေ့နောက် အစီအစဥ်မှာ အဋ္ဌကထာ၌ ညွှန်ပြသော အစီအစဥ်အတိုင်း ဋီကာဆရာတော် များက ဖွင့်ဆိုသွားတော်မူကြခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ပါဠိတော်၌ကား ရှေ့နောက် အစီအစဥ် တစ်မျိုး လာရှိပေသည်။
一、即将旅行；二、旅行归来不久；三、即将办理某项事务；四、刚办完事务；五、刚开始生病；六、病愈不久；七、托钵没有得到足够食物；八、得到极为丰盛的食物。在这八项中，诸复注师依义注所示的次序加以解释；巴利圣典所列的前后次序则有所不同。
အစီအစဥ် မတူသော်လည်း သဘောအဓိပ္ပါယ်ကား တူညီလျက်ပင် ရှိသည်။
次序虽不同，意义却完全相同。
ဝီရိယာရ မ္ဘဝတ္ထု --- ဧတာနိ အနုရူပပစ္စဝေက္ခဏာသဟိတာနိ အဋ္ဌ ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထူနိ၊ တံမူလကာနိ ဝါ ပစ္စဝေက္ခဏာနိ။ (မူလဋီ-၁-၈၉။ မဟာဋီ-၂-၁၄၁။)
发起精进事——‘这八种，是与适当省察相伴的发起精进事；或是以这些事为根本的省察。’（《根本复注》1-89；《大复注》2-141。）
原书第 331 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ဝီရိယဖြစ်ခြင်းအား လျော်သော ယောနိသောမနသိကာရ-ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏ် = နည်းမှန် လမ်းမှန် နှလုံး- သွင်းတတ်သော ဆင်ခြင်ဉာဏ်နှင့် အတူတကွဖြစ်သော ဤ (၈)ပါးတို့သည် ဝီရိယဖြစ်ကြောင်း ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထုတို့ မည်၏။ တစ်နည်း ထို (၈)ပါးလျှင် အကြောင်းရင်းခံ ရှိကုန်သော ယောနိသောမနသိကာရ-ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏ် = နည်းမှန် လမ်းမှန် နှလုံးသွင်းတတ်သော ဆင်ခြင်ဉာဏ်တို့သည် = ဆင်ခြင်ဉာဏ် ပြဓာန်းသော စိတ်စေတသိက် တို့သည် ဝီရိယာရ မ္ဘဝတ္ထုတို့ မည်၏။
这八种事与适合令精进生起的如理作意省察智——即以正确方法作意、能够省察的智——一同生起时，称为发起精进之事。另一说，以这八种事为根本的如理作意省察智，也就是以省察智为主导的心与心所，称为发起精进之事。
ဤတွင် နည်းမှန် လမ်းမှန် နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်ပုံ မဆင်ခြင်ပုံ = နည်းမှား လမ်းမှား နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်ပုံတို့ကို ပိုမို၍ သဘောပေါက်စေရန် အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် အဋ္ဌကနိပါတ်၌ လာရှိသော ကုသီတာရ မ္ဘဝတ္ထု သုတ္တန်ကို ဆက်- လက် တင်ပြအပ်ပါသည်။
为了更清楚地理解这里如何以正确方法作意省察，以及如何不作这种省察、反而以错误方法作意省察，下面继续列出《增支部·八集》中的《懈怠事经》。
ကုသီတာရ မ္ဘဝတ္ထု သုတ္တန်
《懈怠事经》
ရဟန်းတို့ …ပျင်းရိခြင်း၏ အကြောင်းတို့သည် ဤ (၈)မျိုးတို့တည်း။ အဘယ် (၈)မျိုးတို့နည်းဟူမူ --- ၁။ ရဟန်းတို့ …ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် တစ်စုံတစ်ခုသော ပြုဖွယ်အမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ရတော့မည် ဖြစ်၏၊ ထိုရဟန်းအား --- ''ငါသည် တစ်စုံတစ်ခုသော ပြုဖွယ်အမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ရတော့မည်၊ အမှုကိစ္စကို ပြုလုပ် ရသော ငါ၏ကိုယ်သည် ပင်ပန်းလိ့မ်မည်၊ ယခု ငါသည် အိပ်ဦးမည်''ဟု စိတ်ဖြစ်၏၊ ထိုရဟန်းသည် အိပ်၏၊ မရောက်ရသေးသော (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဝီရိယကို အား- မထုတ်။ ရဟန်းတို့ …ဤသည်ကား ပထမ ပျင်းရိခြင်း၏ အကြောင်းတည်း။
‘诸比丘，有这八种懈怠之事。哪八种？第一，诸比丘，在此教法中，比丘将要办理某项事务。他想：“我将要办事，办事会使身体疲劳，现在我先睡觉。”他便去睡，不为到达尚未到达的殊胜法——禅那、观、道、果——而发起精进，不为获得尚未获得的殊胜法而发起精进，也不为亲证尚未亲证的殊胜法而发起精进。诸比丘，这就是第一种懈怠之事。’
၂။ ရဟန်းတို့ …နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် တစ်စုံတစ်ခုသော ပြုဖွယ်အမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ပြီး ဖြစ်၏၊ ထိုရဟန်းအား --- ''ငါသည် အမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ပြီးပြီ၊ အမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ရသော ငါ၏ကိုယ်သည် ပင်ပန်း၏၊ ယခု ငါသည် အိပ်ဦးမည်''ဟု စိတ်ဖြစ်၏။ ထိုရဟန်းသည် အိပ်၏၊ မရောက်ရသေးသော (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေး သည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဝီရိယကို အားမထုတ်။ ရဟန်းတို့ …ဤသည်ကား ဒုတိယ ပျင်းရိခြင်း၏ အကြောင်းတည်း။
‘第二，诸比丘，比丘已经办完某项事务。他想：“我已经办完事情，身体因为办事而疲劳，现在我先睡觉。”他便去睡，不为到达尚未到达的殊胜法、获得尚未获得的殊胜法、亲证尚未亲证的殊胜法而发起精进。诸比丘，这就是第二种懈怠之事。’
၃။ ရဟန်းတို့ …နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ခရီးသွားရတော့မည် ဖြစ်၏၊ ထိုရဟန်းအား --- ''ငါသည် ခရီးသွားရတော့မည်၊ ခရီးသွားသော ငါ၏ကိုယ်သည် ပင်ပန်းလိမ့်မည်၊ ယခု ငါသည် အိပ်ဦးမည်''ဟု စိတ်ဖြစ်၏။
‘第三，诸比丘，比丘将要旅行。他想：“我将要上路，旅行会使身体疲劳，现在我先睡觉。”——
ထိုရဟန်းသည် အိပ်၏၊ မရောက်ရသေးသည့် (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက် ပြုရန် ဝီရိယကို အားမထုတ်။ ရဟန်းတို့ …ဤသည်ကား တတိယ ပျင်းရိခြင်း၏ အကြောင်းတည်း။
——他便去睡，不为到达尚未到达的殊胜法、获得尚未获得的殊胜法、亲证尚未亲证的殊胜法而发起精进。诸比丘，这就是第三种懈怠之事。’
၄။ ရဟန်းတို့ …နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ခရီးသွားပြီး ဖြစ်၏၊ ထိုရဟန်းအား --- ''ငါသည် ခရီးသွား ပြီးပြီ၊ ခရီးသွားပြီးသော ငါ၏ကိုယ်သည် ပင်ပန်း၏၊ ယခု ငါသည် အိပ်ဦးမည်''ဟု စိတ်ဖြစ်၏။ ထိုရဟန်းသည် အိပ်၏၊ မရောက်ရသေးသော (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသော တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဝီရိယကို အားမထုတ်။ ရဟန်းတို့ …ဤသည်ကား စတုတ္ထ ပျင်းရိခြင်း၏ အကြောင်းတည်း။
‘第四，诸比丘，比丘旅行归来。他想：“我已经旅行归来，身体因为旅行而疲劳，现在我先睡觉。”他便去睡，不为到达尚未到达的殊胜法、获得尚未获得的殊胜法、亲证尚未亲证的殊胜法而发起精进。诸比丘，这就是第四种懈怠之事。’
原书第 332 页
၅။ ရဟန်းတို့ …နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ရွာသို့လည်းကောင်း နိဂုံးသို့လည်းကောင်း ဆွမ်းခံ သွားသည်ရှိသော် ကြမ်းသည်လည်းဖြစ်သော နုသည်လည်းဖြစ်သော ဆွမ်းဘောဇဥ်ကို အလိုရှိတိုင်း ပြည့်စုံအောင် မရ၊ ထိုရဟန်းအား --- ''ငါသည် ရွာသို့လည်းကောင်း နိဂုံးသို့လည်းကောင်း ဆွမ်းခံသွားသည်ရှိသော် ကြမ်းသည် လည်းဖြစ်သော နုသည်လည်းဖြစ်သော ဆွမ်းဘောဇဥ်ကို အလိုရှိတိုင်း ပြည့်စုံအောင် မရခဲ့၊ ဆွမ်းခံသွားသော ထိုငါ၏ ကိုယ်သည် ပင်ပန်း၏၊ စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရှိရန် သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာ အမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ရန် မလျောက်ပတ်သေး၊ ယခု ငါသည် အိပ်ဦးမည်''ဟု စိတ်ဖြစ်၏၊ ထိုရဟန်းသည် အိပ်၏၊ မရောက်ရသေးသည့် (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဝီရိယကို
‘第五，诸比丘，比丘去村落或市镇托钵，没有如愿得到足量粗细饮食。他想：“我去村落或市镇托钵，却没有如愿得到足量粗细饮食；身体因为托钵而疲劳，尚不适合为了获得禅那、观、道、果等殊胜法而修习止观。现在我先睡觉。”他便去睡，不为到达尚未到达的殊胜法、获得尚未获得的殊胜法、亲证尚未亲证的殊胜法而——
အားမထုတ်။ ရဟန်းတို့ …ဤသည်ကား ပဉ္စမ ပျင်းရိခြင်း၏ အကြောင်းတည်း။
——发起精进。诸比丘，这就是第五种懈怠之事。’
၆။ ရဟန်းတို့ …နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ရွာသို့လည်းကောင်း နိဂုံးသို့လည်းကောင်း ဆွမ်းခံ သွားသည်ရှိသော် ကြမ်းသည်လည်းဖြစ်သော နုသည်လည်းဖြစ်သော ဆွမ်းဘောဇဥ်ကို အလိုရှိတိုင်း ပြည့်စုံအောင် ရခဲ့၏၊ ထိုရဟန်းအား --- ''ငါသည် ရွာသို့လည်းကောင်း နိဂုံးသို့လည်းကောင်း ဆွမ်းခံသွားသည်ရှိသော် ကြမ်းသည် လည်းဖြစ်သော နုသည်လည်းဖြစ်သော ဆွမ်းကို အလိုရှိတိုင်း ပြည့်စုံအောင် ရခဲ့၏၊ ထိုငါ၏ ကိုယ်သည် လေးလံ၏၊ စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရှိရန် သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာအမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ရန် မလျောက်ပတ်သေး၊ စိုစွတ်သော ပဲကဲ့သို့ လေးလံနေ၏၊ ယခု ငါသည် အိပ်ဦးမည်''ဟု စိတ်ဖြစ်၏။ ထိုရဟန်းသည် အိပ်၏၊ မရောက်ရသေးသည့် (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဝီရိယကို
‘第六，诸比丘，比丘去村落或市镇托钵，如愿得到足量粗细饮食。他想：“我去村落或市镇托钵，如愿得到了足量饮食；如今身体沉重，犹如浸湿的豆子，尚不适合为了获得禅那、观、道、果等殊胜法而修习止观。现在我先睡觉。”他便去睡，不为到达尚未到达的殊胜法、获得尚未获得的殊胜法、亲证尚未亲证的殊胜法而——
အားမထုတ်။ ရဟန်းတို့ …ဤသည်ကား ဆဋ္ဌ ပျင်းရိခြင်း၏ အကြောင်းတည်း။
——发起精进。诸比丘，这就是第六种懈怠之事。’
၇။ ရဟန်းတို့ …နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းအား အနည်းငယ်မျှသော အနာရောဂါသည် ဖြစ်၏၊ ထိုရဟန်း အား --- ''ငါ့အား အနည်းငယ်မျှသော အနာရောဂါသည် ဖြစ်နေ၏၊ အိပ်ခြင်းငှာ လျောက်ပတ်၏၊ ယခု ငါသည် အိပ်ဦးမည်'' --- ဟု စိတ်ဖြစ်၏။ ထိုရဟန်းသည် အိပ်၏၊ မရောက်ရသေးသည့် (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဝီရိယကို အားမထုတ်။ ရဟန်းတို့ …ဤသည်ကား သတ္တမ ပျင်း- ရိခြင်း၏ အကြောင်းတည်း။
‘第七，诸比丘，比丘患有轻微疾病。他想：“我有一点病，适合睡觉，现在我先睡觉。”他便去睡，不为到达尚未到达的殊胜法、获得尚未获得的殊胜法、亲证尚未亲证的殊胜法而发起精进。诸比丘，这就是第七种懈怠之事。’
၈။ ရဟန်းတို့ …နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် အနာရောဂါမှ ထမြောက်လာစ ဖြစ်၏၊ အနာရောဂါမှ ထမြောက်၍ မကြာသေး၊ ထိုရဟန်းအား --- ''ငါသည် အနာရောဂါမှ ထမြောက်လာစ ဖြစ်၏၊ အနာရောဂါမှ ထမြောက်၍ မကြာသေး၊ အနာရောဂါမှ ထမြောက်လာစဖြစ်သော ငါ၏ကိုယ်သည် အားမရှိ၊ စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရှိရန် သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာအမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ရန် မလျောက်ပတ်သေး၊ ယခု ငါသည် အိပ်ဦးမည်''ဟု စိတ်ဖြစ်၏၊ ထိုရဟန်းသည် အိပ်၏၊ မရောက်ရသေးသည့် (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရ သေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဝီရိယကို အားမထုတ်။ ရဟန်းတို့ …ဤသည်ကား အဋ္ဌမ ပျင်းရိခြင်း၏ အကြောင်းတည်း။
‘第八，诸比丘，比丘刚从疾病中康复，病愈不久。他想：“我刚从疾病中康复，病愈不久；身体尚无气力，尚不适合为了获得禅那、观、道、果等殊胜法而修习止观。现在我先睡觉。”他便去睡，不为到达尚未到达的殊胜法、获得尚未获得的殊胜法、亲证尚未亲证的殊胜法而发起精进。诸比丘，这就是第八种懈怠之事。’
ရဟန်းတို့ …ပျင်းရိခြင်း၏ အကြောင်းတို့သည် ဤ (၈)မျိုးတို့တည်း။
‘诸比丘，这就是八种懈怠之事。’
原书第 333 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ အခန်း ရဟန်းတို့ …ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်း လုံ့လဝီရိယ၏ အကြောင်းတို့သည် ဤ (၈)မျိုးတို့တည်း။ အဘယ် (၈)မျိုးတို့နည်း ဟူမူ --- ၁။ ရဟန်းတို့ …ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် (သင်္ကန်းချုပ်ခြင်း ဆိုးခြင်း သပိတ်ဖုတ်ခြင်း စသော) အမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ရမည် ဖြစ်၏။ ထိုရဟန်းအား --- ''ငါသည် အမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ရတော့မည်၊ အမှုကိစ္စကို ပြု လုပ်ရသော ငါသည် မြတ်စွာဘုရားတို့၏ အဆုံးအမကို နှလုံးသွင်းရန် မစွမ်းနိုင်၊ ယခု ငါသည် မရောက်ရသေး သော (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် စောစောကပင် ဝီရိယကို အားထုတ်ဦးမည်''ဟု စိတ်ဖြစ်၏။ ထိုရဟန်းသည် မရောက်ရသေးသော (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် တရားထူး
‘诸比丘，又有这八种发起精进之事。哪八种？第一，诸比丘，在此教法中，比丘将要办理缝制、染衣、烧钵等事务。他想：“我将要办事，办事期间不能专心于诸佛的教诫；现在我应当预先发起精进，为了到达尚未到达的殊胜法、获得尚未获得的殊胜法、亲证尚未亲证的殊胜法。”于是，他为到达尚未到达的殊胜法、获得尚未获得的殊胜法、亲证尚未亲证的殊胜法而——
တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဝီရိယကို အားထုတ်၏။ ရဟန်းတို့ …ဤသည်ကား ပထမ ကြိုးစားအားထုတ်- ခြင်း လုံ့လဝီရိယ၏ အကြောင်းတည်း။
——发起精进。诸比丘，这就是第一种发起精进之事。’
၂။ ရဟန်းတို့ …နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် အမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ပြီး ဖြစ်၏၊ ထိုရဟန်းအား --- ''ငါသည် အမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ပြီးပြီ၊ အမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်သော ငါသည် မြတ်စွာဘုရားတို့၏ အဆုံးအမကို နှလုံးသွင်းရန် မစွမ်းနိုင်၊ ယခု ငါသည် မရောက်ရသေးသော (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက် ပြုရန် ဝီရိယကို အားထုတ်တော့မည်''ဟု စိတ်ဖြစ်၏၊ ထိုရဟန်းသည် မရောက်ရသေးသော (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရ သေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဝီရိယကို အားထုတ်၏။ ရဟန်းတို့ …ဤသည်ကား ဒုတိယ ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်း လုံ့လဝီရိယ၏ အကြောင်းတည်း။
‘第二，诸比丘，比丘已经办完某项事务。他想：“我已经办完事情，办事期间不能专心于诸佛的教诫；现在我应当发起精进，为了到达尚未到达的殊胜法、获得尚未获得的殊胜法、亲证尚未亲证的殊胜法。”于是，他为到达、获得、亲证这些尚未到达、获得、亲证的殊胜法而发起精进。诸比丘，这就是第二种发起精进之事。’
၃။ ရဟန်းတို့ …နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ခရီးသွားရမည် ဖြစ်၏၊ ထိုရဟန်းအား --- ''ငါသည် ခရီးသွားရတော့မည်၊ ခရီးသွားသော ငါသည် မြတ်စွာဘုရားတို့၏ အဆုံးအမကို နှလုံးသွင်းရန် မလွယ်ကူ၊ ယခု ငါသည် မရောက်ရသေးသော (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် စောစော ကပင် ဝီရိယကို အားထုတ်ဦးမည်''ဟု စိတ်ဖြစ်၏။ ထိုရဟန်းသည် မရောက်ရသေးသော (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရ သေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဝီရိယကို အားထုတ်၏။ ရဟန်းတို့ …ဤသည်ကား တတိယ ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်း လုံ့လဝီရိယ၏ အကြောင်းတည်း။
‘第三，诸比丘，比丘将要旅行。他想：“我将要上路，旅行时不容易专心于诸佛的教诫；现在我应当预先发起精进，为了到达尚未到达的殊胜法、获得尚未获得的殊胜法、亲证尚未亲证的殊胜法。”于是，他为到达、获得、亲证这些尚未到达、获得、亲证的殊胜法而发起精进。诸比丘，这就是第三种发起精进之事。’
၄။ ရဟန်းတို့ …နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ခရီးသွားပြီး ဖြစ်၏၊ ထိုရဟန်းအား --- ''ငါသည် ခရီး သွားပြီးပြီ၊ ခရီးသွားသော ငါသည် မြတ်စွာဘုရားတို့၏ အဆုံးအမကို နှလုံးသွင်းရန် မစွမ်းနိုင်၊ ယခု ငါသည် မရောက်ရသေးသော (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဝီရိယကို အားထုတ်တော့မည်''ဟု စိတ်ဖြစ်၏။ ထိုရဟန်းသည် မရောက်ရသေးသော (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဝီရိယကို အားထုတ်၏။ ရဟန်းတို့ …ဤသည်ကား စတုတ္ထ ကြိုးစားအားထုတ် ခြင်း လုံ့လဝီရိယ၏ အကြောင်းတည်း။
‘第四，诸比丘，比丘旅行归来。他想：“我已经旅行归来，旅行期间不能专心于诸佛的教诫；现在我应当发起精进，为了到达尚未到达的殊胜法、获得尚未获得的殊胜法、亲证尚未亲证的殊胜法。”于是，他为到达、获得、亲证这些尚未到达、获得、亲证的殊胜法而发起精进。诸比丘，这就是第四种发起精进之事。’
原书第 334 页
၅။ ရဟန်းတို့ …နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ရွာသို့လည်းကောင်း နိဂုံးသို့လည်းကောင်း ဆွမ်းခံသွား သည်ရှိသော် ကြမ်းသည်လည်းဖြစ်သော နုသည်လည်းဖြစ်သော ဆွမ်းဘောဇဥ်ကို အလိုရှိတိုင်း ပြည့်စုံအောင် မရ၊ ထိုရဟန်းအား --- ''ငါသည် ရွာသို့လည်းကောင်း နိဂုံးသို့လည်းကောင်း ဆွမ်းခံသွားသည်ရှိသော် ကြမ်းသည် လည်းဖြစ်သော နုသည်လည်း ဖြစ်သော ဆွမ်းဘောဇဥ်ကို အလိုရှိတိုင်း ပြည့်စုံအောင် မရ၊ ထိုငါ၏ ကိုယ်သည် ပေါ့၏၊ (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်ကို ရရှိရန်) သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာအမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ရန် လျောက်ပတ်၏၊ ယခု ငါသည် မရောက်ရသေးသော (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဝီရိယကို အားထုတ်တော့မည်''ဟု စိတ်ဖြစ်၏။ ထိုရဟန်းသည် မရောက်ရသေးသော (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး
‘第五，诸比丘，比丘去村落或市镇托钵，没有如愿得到足量粗细饮食。他想：“我去村落或市镇托钵，没有如愿得到足量饮食；如今身体轻快，适合为了获得禅那、观、道、果而修习止观。现在我应当发起精进，为了到达尚未到达的殊胜法、获得尚未获得的殊胜法、亲证尚未亲证的殊胜法。”于是，他为到达、获得、亲证这些尚未到达、获得、亲证的殊胜法而——
တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဝီရိယကို အားထုတ်၏။ ရဟန်းတို့ …ဤသည်ကား ပဉ္စမ ကြိုးစားအားထုတ်- ခြင်း လုံ့လဝီရိယ၏ အကြောင်းတည်း။
——发起精进。诸比丘，这就是第五种发起精进之事。’
၆။ ရဟန်းတို့ …နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ရွာသို့လည်းကောင်း နိဂုံးသို့လည်းကောင်း ဆွမ်းခံသွား သည်ရှိသော် ကြမ်းသည်လည်းဖြစ်သော နုသည်လည်းဖြစ်သော ဆွမ်းဘောဇဥ်ကို အလိုရှိတိုင်း ပြည့်စုံအောင် ရခဲ့၏၊ ထိုရဟန်းအား --- ''ငါသည် ရွာသို့လည်းကောင်း နိဂုံးသို့လည်းကောင်း ဆွမ်းခံသွားသည်ရှိသော် ကြမ်းသည် လည်းဖြစ်သော နုသည်လည်းဖြစ်သော ဆွမ်းဘောဇဥ်ကို အလိုရှိတိုင်း ပြည့်စုံအောင် ရခဲ့၏၊ ထိုငါ၏ ကိုယ်သည် အားရှိ၏၊ (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်ကို ရရှိရန်) သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာအမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ရန် လျောက်ပတ်၏၊ ယခုငါသည် မရောက်ရသေးသော (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဝီရိယကို အားထုတ်တော့မည်''ဟု စိတ်ဖြစ်၏၊ ထိုရဟန်းသည် မရောက်ရသေးသော (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး
‘第六，诸比丘，比丘去村落或市镇托钵，如愿得到足量粗细饮食。他想：“我去村落或市镇托钵，如愿得到了足量饮食；如今身体有力，适合为了获得禅那、观、道、果而修习止观。现在我应当发起精进，为了到达尚未到达的殊胜法、获得尚未获得的殊胜法、亲证尚未亲证的殊胜法。”于是，他为到达、获得、亲证这些尚未到达、获得、亲证的殊胜法而——
တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဝီရိယကို အားထုတ်၏။ ရဟန်းတို့ …ဤသည်ကား ဆဋ္ဌ ကြိုးစားအား ထုတ်ခြင်း လုံ့လဝီရိယ၏ အကြောင်းတည်း။
——发起精进。诸比丘，这就是第六种发起精进之事。’
၇။ ရဟန်းတို့ …နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းအား အနည်းငယ်မျှသော အနာရောဂါသည် ဖြစ်၏၊ ထိုရဟန်း အား --- ''ငါ့အား အနည်းငယ်မျှသော အနာရောဂါသည် ဖြစ်၏၊ ငါ၏ အနာရောဂါသည် တိုးပွားရာသော အကြောင်း ရှိ၏၊ ယခု ငါသည် မရောက်ရသေးသော (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေးသော တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် စောစောကပင် ကြိုတင်၍ ဝီရိယကို အားထုတ်တော့မည်''ဟု စိတ်ဖြစ်၏။ ထိုရဟန်းသည် မရောက်ရသေးသော (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဝီရိယကို အား ထုတ်၏။ ရဟန်းတို့ …ဤသည်ကား သတ္တမ ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်း လုံ့လဝီရိယ၏ အကြောင်းတည်း။
‘第七，诸比丘，比丘患有轻微疾病。他想：“我有一点病，疾病可能加重；现在我应当预先发起精进，为了到达尚未到达的殊胜法、获得尚未获得的殊胜法、亲证尚未亲证的殊胜法。”于是，他为到达、获得、亲证这些尚未到达、获得、亲证的殊胜法而发起精进。诸比丘，这就是第七种发起精进之事。’
၈။ ရဟန်းတို့ …နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် အနာရောဂါမှ ထမြောက်စ ဖြစ်၏၊ အနာရောဂါမှ ထ မြောက်၍ မကြာသေး၊ ထိုရဟန်းအား --- ''ငါသည် အနာရောဂါမှ ထမြောက်စ ဖြစ်၏၊ အနာရောဂါမှ ထမြောက်၍ မကြာသေး၊ ငါ့အား အနာရောဂါသည် ဖြစ်ပြန်ရာသော အကြောင်း ရှိ၏၊ ယခု ငါသည် မရောက်ရသေးသော (စျာန် ဝိပဿနာ မဂ် ဖိုလ်) တရားထူး တရားမြတ်သို့ ရောက်ရန်၊ မရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို ရ ရန်၊ မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် တရားထူး တရားမြတ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် စောစောကပင် ကြိုတင်၍ ဝီရိယကို
‘第八，诸比丘，比丘刚从疾病中康复，病愈不久。他想：“我刚从疾病中康复，病愈不久；疾病可能复发。现在我应当预先发起精进，为了到达尚未到达的殊胜法、获得尚未获得的殊胜法、亲证尚未亲证的殊胜法。”于是，他为到达尚未到达的殊胜法、获得尚未获得的殊胜法、亲证尚未亲证的殊胜法而——