二十八种色法：色蕴论章（之五）
《趣向涅槃之道》中文全译本 · 非缩略版
特相等四法篇 · 原书第 124–141 页 · 181 个翻译单元
缅文为主本的机器规范化候选文本，尚未逐页人工校勘；中文全卷标记为「待义审」，缅文语义、上座部实修义理与中文表达三层人工审核尚未通过。引用前请回核原书。
原书第 124 页
ဥပသဒ္ဒါ၏ အာဒိအနက်ဟူသော ပထမ ရှေးဦးအစဖြစ်ခြင်း အနက်ဟောမှုကို မယူဘဲ ဥပရိအနက်ဟူသော အထက်အထက်၌ တိုးတက်၍ ဖြစ်မှုကိုသာ ယူခဲ့ပါမူ အာစယ = ရုပ်အစစ်တို့၏ ရှေးဦးအစ ပထမဦးစွာ ဖြစ်မှု = ပဌမုပ္ပတ္တိကို ဘုရားရှင် မဟောကြားရာ ရောက်လေရာသည်။ (မူလဋီ-၁-၁၅၂။)
若不取 upa 前缀的最初义——即最初、开端生起之义——而只取在上义，即在前前色之上逐渐增盛生起，那么就会成为世尊没有宣说初积——真实色最初、最先的生起，即最初发生——之过。（《根本复注》1-152。）
အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာအဖွင့်များ
《殊胜义注》及其复注的解释
အာစယောတိ နိဗ္ဗတ္တိ။ သော ရူပဿ ဥပစယောတိ ယော အာယတနာနံ အာစယော ပုနပ္ပုနံ နိဗ္ဗတ္တမာနာနံ၊ သောဝ ရူပဿ ဥပစယော နာမ ဟောတိ၊ ဝဍ္ဎီတိ အတ္ထော။ ယော ရူပဿ ဥပစယော၊ သာ ရူပဿ သန္တတီတိ ယာ ဧဝံ ဥပစိတာနံ ရူပါနံ ဝဍ္ဎိ၊ တတော ဥတ္တရိတရံ ပဝတ္တိကာလေ သာ ရူပဿ သန္တတိ နာမ ဟောတိ၊ ပဝတ္တီတိ အတ္ထော။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၃။) ပါဠိယံ ပန ဥပ-သဒ္ဒေါ ပဌမတ္ထော ဥပရိအတ္ထော စ ဟောတီတိ ''အာဒိစယော ဥပစယော၊ ဥပရိစယော ဥပစယော''တိ အယမတ္ထော ဝိညာယတီတိ။ အညထာ ဟိ အာစယသင်္ခါတဿ ပဌမုပ္ပါဒဿ အဝုတ္တတာ အာပဇ္ဇေယျ။ (မူလဋီ-၁-၁၅၂။) ယော အာယတနာနံ အာဒိစယတ္တာ အာစယော ပုနပ္ပုနံ နိဗ္ဗတ္တမာနာနံ၊ သောဝ ရူပဿ ဥပရိစယတ္တာ ဥပစယောတိ အဓိပ္ပေတံ အတ္ထံ ပါဠိယံ ယောဇေတွာ ဒဿေတုံ ''ပါဠိယံ ပနာ''တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဥပသဒ္ဒေါ ပဌမတ္ထော ''ဒါနံ ဘိက္ခဝေ ပဏ္ဍိတုပညတ္တ''န္တိအာဒီသု ဝိယ။ ဥပရိအတ္ထော စ ''သမ္မဋ္ဌေ ဥပသိတ္တေ စ၊ တေ
‘初积即生起。所谓“彼为色之积聚”，是说诸处一再生起时，其初积本身称为色之积聚，义为增长。所谓“彼色之积聚即色之相续”，是说如此积聚起来的诸色继续增长，此后再三转起时，称为色之相续，义为持续转起。’《根本复注》说：‘ပါဠိယံ ပန ဥပ-သဒ္ဒေါ ပဌမတ္ထော ဥပရိအတ္ထော စ ဟောတီတိ ''အာဒိစယော ဥပစယော၊ ဥပရိစယော ဥပစယော''တိ အယမတ္ထော ဝိညာယတီတိ။ အညထာ ဟိ အာစယသင်္ခါတဿ ပဌမုပ္ပါဒဿ အဝုတ္တတာ အာပဇ္ဇေယျ။ (မူလဋီ-၁-၁၅၂။)’译：‘经文中的 upa 一词有最初义和在上义，所以可知有“最初之积为积聚、在上之积为积聚”这一意义；否则便会导致称为初积的最初生起未被宣说之过。’《随复注》进一步说：‘ယော အာယတနာနံ အာဒိစယတ္တာ အာစယော ပုနပ္ပုနံ နိဗ္ဗတ္တမာနာနံ၊ သောဝ ရူပဿ ဥပရိစယတ္တာ ဥပစယောတိ အဓိပ္ပေတံ အတ္ထံ ပါဠိယံ ယောဇေတွာ ဒဿေတုံ ''ပါဠိယံ ပနာ''တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဥပသဒ္ဒေါ ပဌမတ္ထော ''ဒါနံ ဘိက္ခဝေ ပဏ္ဍိတုပညတ္တ''န္တိအာဒီသု ဝိယ။ ဥပရိအတ္ထော စ ''သမ္မဋ္ဌေ ဥပသိတ္တေ စ၊ တေ’——
နိသီဒိံ သု မဏ္ဍပေ''တိအာဒီသု ဝိယ။ (အနုဋီ-၁-၁၆၆။) ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိတော်၌ --- ယော အာယတနာနံ အာစယော၊ သော ရူပဿ ဥပစယော --- ဟု အာစယနှင့် ဥပစယကို အရတူ ဟောတော်မူ၏။
——‘နိသီဒိံ သု မဏ္ဍပေ''တိအာဒီသု ဝိယ။ (အနုဋီ-၁-၁၆၆။)’译：‘诸处一再生起时，由于是最初之积而称为初积；同一个生起，由于是诸色在先前色之上积聚，又称为色之积聚。为了把这一意旨结合经文显示出来，才说“然而在经文中”等。upa 一词表示最初义，如“诸比丘，布施是智者最初制定的”等句；它又表示在上义，如“他们坐在已经扫净、又在上面洒过水的堂中”等句。’（《随复注》1-166。）《法集论》说‘ယော အာယတနာနံ အာစယော၊ သော ရူပဿ ဥပစယော’——‘诸处之初积，即是色之积聚’，把初积和积聚宣说为同一所指。
တစ်ဖန် ယော ရူပဿ ဥပစယော၊ သာ ရူပဿ သန္တတိ --- ဟု ဥပစယနှင့် သန္တတိကို အရတူပင် ဟောကြားထားတော်မူ၏။ အဋ္ဌကထာဆရာတော်ကား ဤသို့ ခွဲထား သတ်မှတ်တော်မူ၏။
又说‘ယော ရူပဿ ဥပစယော၊ သာ ရူပဿ သန္တတိ’——‘色之积聚，即是色之相续’，也把积聚和相续宣说为同一所指。不过，义注师又作如下分别。
ပါဠိတော်၌ အာစယသဒ္ဒါကို ဥဒ္ဒေသဝယ် မဟောအပ်ပါသော်လည်း ဥပစယော၌ ဥပသဒ္ဒါသည် - (၁)ပထမ အနက်၊ (၂) ဥပရိအနက် ဤအနက် (၂)မျိုးကို ဟောသောကြောင့် --- ၁။ အာဒိစယ --- ဖြစ်သော ဥပစယ၊ ၂။ ဥပရိစယ --- ဖြစ်သော ဥပစယ၊ ဤသို့ အနက် (၂)မျိုးကို သိနိုင်၏။
经文的举示虽然没有另说‘初积’，但‘积聚’一词中的 upa 前缀既表最初义，也表在上义，因此可以知道两层意义：第一，作为最初之积的积聚；第二，作为在上之积的积聚。
၁။ အာဒိစယဖြစ်သော ဥပစယ --- ဒါနံ ဘိက္ခဝေ ပဏ္ဍိတုပညတ္တံ = (ပဏ္ဍိတ-ဥပညတ္တံ) = ရဟန်းတို့ …ဒါနကို ပညာရှိသူတော်ကောင်းတို့က ရှေးဦးအစ ပညတ်ထားအပ်၏။ (အံ-၁-၁၄၉။) ဤ ပါဠိတော်၌ ဥပညတ္တံ-ဝယ် ဥပသဒ္ဒါသည် အစဟူသော အနက်ကို ဟောသကဲ့သို့ ဤ ဥပစယ၌ ဥပသဒ္ဒါသည်လည်း အစဟူသော အနက်ကို ဟော၏။ ဘဝတစ်ခုဝယ် ပဋိသန္ဓေခဏ၌ ဂဗ္ဘသေယျက သတ္တဝါတို့၏ ကာယ ဘာဝ ဝတ္ထုဒသကတို့ အစဆုံး ဥပါဒ်ခြင်းကိုလည်းကောင်း ၊ သံသေဒဇ သြပပါတိက သတ္တဝါတို့၏ စက္ခု သောတ စသော ဒသက (၇)ပါးတို့၏ အစဆုံး ဥပါဒ်ခြင်းကိုလည်းကောင်း --- အာဒိတော စယော အာစယော၊ ပဌမုပ္ပတ္တိ = အာဒိစယော ဥပစယော --- (မူလဋီ-၁-၁၅၂။) ဟူသည်နှင့်အညီ အာစယလည်း မည်၏၊ ဥပစယလည်း မည်၏။ ဘဝတစ်ခု၌ ရထိုက်သမျှ
第一，作为最初之积的积聚——经说：‘ဒါနံ ဘိက္ခဝေ ပဏ္ဍိတုပညတ္တံ = (ပဏ္ဍိတ-ဥပညတ္တံ)’——‘诸比丘，布施是智者、善人从最初便制定的。’（《增支部》1-149。）正如这段巴利文中 upaññatta 的 upa 前缀表示开端，此处 upacaya 的 upa 也表示开端。于一期生命中，胎生有情在结生刹那最初生起身十法聚、性十法聚、心所依处十法聚；湿生、化生有情则最初生起眼十法聚、耳十法聚等七种十法聚。依‘အာဒိတော စယော အာစယော၊ ပဌမုပ္ပတ္တိ = အာဒိစယော ဥပစယော’——‘从最初而积是初积，即最初生起；最初之积是积聚’——（《根本复注》1-152），这些最初生起既称为初积，也称为色积聚。这就是一期生命中应得的一切真实色最初、最先的生起——
原书第 125 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း ရုပ်အစစ်တို့၏ ပထမအဦးဆုံး အစဆုံး ဥပါဒ်ခြင်းသဘောတည်း။ ဤ ပထမဖြစ်ခြင်း အနက်ရှိသော ဥပစယနှင့် မြစ်ကမ်းပါး၌ လက်ယက်တွင်းတူးရာ ပထမဦးစွာ ရေထွက်ခြင်းသည် တူ၏။
——状态。这一具有最初生起之义的色积聚，如在河岸挖手掘井时水最初涌出。
၂။ ဥပရိစယော ဥပစယော --- သမ္မဋ္ဌေ ဥပသိတ္တေ စ၊ တေ နိသီဒိံ သု မဏ္ဍပေ = တံမြက်လှည်းထားအပ်သည် လည်း ဖြစ်သော၊ အထက်၌ ရေသွန်းဖျန်းထားအပ်သည်လည်း ဖြစ်သော မဏ္ဍပ်၌ ထိုသူတို့သည် ထိုင်နေကုန်ပြီ ဤပါဠိတော်ဝယ် ဥပသိတ္တေ-၌ ဥပသဒ္ဒါသည် ဥပရိအတ္ထ = အထက်ဟူသော အနက်ကိုလည်း ဟောသကဲ့သို့ (= တံမြက်လှည်းပြီးသား မြေပေါ်၌ ထပ်မံ၍ ရေသွန်းဖျန်းမှုကို ဥပသိတ္တေ၌ ဥပသဒ္ဒါက ညွှန်ပြသကဲ့သို့) ဤ ဥပစယ၌ ဥပသဒ္ဒါသည် ဥပရိအတ္ထ = အထက်ဟူသော အနက်ကိုလည်း ဟော၏၊ ထိုကြောင့် တစ်ဘဝအတွက် ရထိုက်သမျှ ရုပ်တို့၏ အထက်အထက်၌ ဖြစ်ခြင်း = အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ဖြစ်ခြင်း = တိုးတက်၍ ဖြစ်ခြင်းကိုလည်း ဥပစယဟုပင် ခေါ်၏။ မြစ်ကမ်းပါးဝယ် လက်ယက်တွင်းတူးရာ၌ ပထမဦးဆုံး ရေထွက်လာခြင်းသည် အာဒိအနက် = ပထမအနက်ရှိသော ဥပစယနှင့် တူ၍ တစ်တွင်းလုံး ရေပြည့်သည်တိုင်အောင် အထက်အထက်၌ တိုးတက်၍ ထွက်လာခြင်းသည် ဥပရိအနက်ရှိသော ဥပသဒ္ဒါနှင့်ယှဥ်သော ဥပစယနှင့် တူ၏။ ဤဥပမာအရ --- တစ်ဘဝ
第二，作为在上之积的积聚——经说：‘သမ္မဋ္ဌေ ဥပသိတ္တေ စ၊ တေ နိသီဒိံ သု မဏ္ဍပေ’——‘他们坐在已经扫净、又在上面洒过水的堂中。’这里 upasitta 的 upa 前缀表示在上义：在已经扫净的地面上再次洒水。同样，upacaya 的 upa 前缀也表示在上义；因此，一期生命中应得诸色在前前色之上生起、反复层层生起、逐渐增盛，也称为色积聚。河岸手掘井最初出水，如具有最初义的色积聚；井水层层增多，直到充满全井，如具有在上义的色积聚。依这个譬喻，一期生命中——
အတွက် ရထိုက်သမျှရုပ်များ မစုံခင် အထက်အထက်၌ တိုးတက်၍ ဖြစ်ခြင်း = တစ်ဘဝအတွက် ရထိုက်သမျှရုပ်များ ပြည့်စုံသည်တိုင်အောင် အထက်အထက်၌ တိုးတက်၍ ဖြစ်ခြင်းကိုလည်း ဥပစယဟုပင် ခေါ်၏ဟု မှတ်ပါ။
——应得诸色尚未齐备时，在前前色之上逐渐增盛而生，直至一期生命中应得的一切色法全部具足，也都称为色积聚。
ဂဗ္ဘသေယျက = အမိဝမ်း၌ ကိန်းအောင်းလျက် ပဋိသန္ဓေ တည်နေကြရသော သတ္တဝါတို့၌ (၁၁)သတ္တာဟ (ဋီ- ကာကျော်အလို သတ္တမသတ္တာဟ) လောက်ကြာမှ စက္ခု သောတ ဃာန ဇိဝှါဒသကတို့ ဖြစ်ကြ၏၊ ထိုအခါကျမှ တစ်ဘဝအတွက် ရထိုက်သမျှ ရုပ်များ စုံသည်။ ထိုကြောင့် စက္ခု သောတ ဃာန ဇိဝှါ ဒသကတို့ ဖြစ်သည့်တိုင် အောင် အတွင်း၌ အားလုံးသော ရုပ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းဥပါဒ်ကို ဥပစယဟုချည်း မှတ်ပါ။
胎生有情住母胎而结生以后，要约十一周——依《复注抄》之说为第七周——才生起眼、耳、鼻、舌十法聚；到那时，一期生命中应得的色法才算齐备。所以，从结生直到眼、耳、鼻、舌十法聚生起为止，一切色法的生起都应归为色积聚。
သံသေဒဇ၊ သြပပါတိက သတ္တဝါတို့၌ ရှေးဦးအစ ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် အတူဥပါဒ်ကြသော ကမ္မဇရုပ်တို့၏ အစဦးစွာ ပထမ ဖြစ်ခြင်းဥပါဒ်ကို အာဒိအနက် = ပထမအနက် ရှိသော အာစယ = ဥပစယဟုလည်းကောင်း၊ ကမ္မဇရုပ်၊ စိတ္တဇရုပ်၊ ဥတုဇရုပ်၊ အာဟာရဇရုပ်ဟူသော စတုသမုဋ္ဌာနိက ရုပ်တရားအားလုံးတို့၏ ပြည့်စုံ သည်တိုင်အောင် အထက်အထက်၌ တိုးတက်၍ ဖြစ်ခြင်းဥပါဒ်ကို ဥပရိအနက် ရှိသော ဥပစယဟုလည်းကောင်း မှတ်ပါ။
对于湿生、化生有情，与最初结生心同时生起的业生色之第一次、最初生起，是具有最初义的初积，也就是色积聚；从此直到业生、心生、时节生、食生四因所生的一切色法全都具足为止，在前前色之上增盛而有的生起，则是具有在上义的色积聚。应当如此理解。
၃။ သန္တတိ --- ''သမ္ဗန္ဓော ဟုတွာ တနီယတေ သန္တတိ = သမ္ဗန္ဓာ တတိ သန္တတိ'' --- ဤသို့လျှင် တစ်ဘဝ၌ ရထိုက်သမျှ ရုပ်ကလာပ်များ ပြည့်စုံသည်တိုင်အောင် ရုပ်တရားတို့၏ အကြင် တိုးပွားလာခြင်းသည် ရှိ၏၊ ထိုတိုးပွား ခြင်းထက် သာ၍လွန်စွာ တစ်ဘဝ၌ ရထိုက်သမျှရုပ်များ ပြည့်စုံပြီးနောက် ဆက်၍ ဖြစ်ရာအခါ၌ ရုပ်တရားတို့၏ တိုးပွားခြင်းကို သန္တတိဟု ခေါ်၏။ မြစ်ကမ်းပါး၌ လက်ယက်တွင်းတူးရာ တွင်းပြည့်အောင် ရေထွက်ပြီးနောက် တွင်းကိုလျှံ၍ ရေများစီးထွက်သွားခြင်းသည် သန္တတိနှင့် တူ၏ဟု အဋ္ဌကထာတို့၌ ဥပမာပြ၏။
第三，色相续——‘သမ္ဗန္ဓော ဟုတွာ တနီယတေ သန္တတိ = သမ္ဗန္ဓာ တတိ သန္တတိ’——‘成为连接而延展，故为相续；由连接而延展，故为相续。’一期生命中，诸色增长直到应得的一切色聚全部具足；超过这个阶段，在应得诸色已经具足之后，诸色还继续增长、生起，这就称为色相续。诸义注以河岸手掘井为喻：井水充满之后漫出井外、不断流走，犹如色相续。
ထိုကြောင့် အမိဝမ်းဝယ် ကိန်းအောင်းလျက် ပဋိသန္ဓေ တည်နေကြရကုန်သော ဂဗ္ဘသေယျက သတ္တဝါတို့ သန္တာန်၌ စက္ခုဒသကကလာပ် စသည်ရုပ်ကလာပ်တို့ ပထမအကြိမ်ဖြစ်ပြီးနောက် တစ်နည်းဆိုရသော် ဣန္ဒြေ ပြည့်စုံသည်တိုင်အောင် စတုသမုဋ္ဌာနိက ရုပ်တရားတို့ ဖြစ်ပြီးနောက် အထက်အထက်၌ ဆက်ကာ ဆက်ကာ ရုပ်ကလာပ်များစွာတို့၏ မသေမချင်း ဥပါဒ်မှုကို သန္တတိဟုချည်း ခေါ်၏။ အညှိကိုစွဲ၍ ဖြစ်ကြရသော သံသေဒဇ သတ္တဝါ၊ ကိုယ်ထင်ရှားဖြစ်ကြရသော သြပပါတိက သတ္တဝါတို့၌လည်း စတုသမုဋ္ဌာနိက ရုပ်တရားတို့ စုံစုံလင်လင် ဖြစ်ပြီးသည်မှ အထက် အထက်၌ နောက်ထပ်၍ ဥပါဒ်သမျှကို သန္တတိဟုပင် ခေါ်သည်။
所以，胎生有情在母胎结生以后，眼十法聚等色聚初次生起——换言之，诸根具足、四因所生色齐备——之后，许多色聚继续层层生起，直至死亡；这一切生起都称为色相续。对于依湿气而生的湿生有情和自行显现的化生有情，也同样从四因所生的一切色法齐备以后，把后续层层发生的一切生起称为色相续。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၃။ မူလဋီ-၁-၁၅၂ - ကြည့်။)
缅文出处原串：‘(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၃။ မူလဋီ-၁-၁၅၂ - ကြည့်။)’（参见《殊胜义注》1-363；《根本复注》1-152。）
原书第 126 页
ဤအဖွင့်များအရ အာစယ၊ ဥပစယ၊ သန္တတိတို့သည် အာယတနတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ဥပါဒ်အားဖြင့် တူကြ၏၊ ဥပါဒ်ခြင်း၏ တည်ရာ အာယတနချင်းကား မတူကြဟု မှတ်ပါ။
依这些解释，应知初积、积聚、相续就诸处的生起而言相同，但作为生起所依处的诸处则各不相同。
၁။ အစဆုံးဖြစ်သော အာယတန၊ ၂။ ရုပ်မစုံခင် = ရုပ်စုံသည့်တိုင်အောင် ဖြစ်သော အာယတန၊ ၃။ ရုပ်စုံပြီးနောက် ဆက်၍ ကျယ်ပြန့်သော အာယတန၊ ဤသို့ ကွဲပြားကြသည် ဟူလို။
它们的差别是：一、最初生起的处；二、色尚未齐备、直到色法齐备期间生起的处；三、色法齐备以后继续延展的处。
(သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ-၄၁ဝ-၄၁၁။ အဋ္ဌသာလိနီဘာသာဋီကာ-၄-၂၂-၂၃ - ကြည့်ပါ။)
缅文出处原串：‘(သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ-၄၁ဝ-၄၁၁။ အဋ္ဌသာလိနီဘာသာဋီကာ-၄-၂၂-၂၃ - ကြည့်ပါ။)’（参见《摄阿毗达摩义论缅译复注》410—411页；《殊胜义注缅译复注》第四册22—23页。）
ပြည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ မှတ်ချက်
卑谬大长老的评注
သမ္ဗန္ဓော ဟုတွာ တနီယတေ သန္တတိ။ ။ သမ္ဗန္ဓော ဟုတွာ = အဆင့်ဆင့် စေ့စပ်ဖွဲ့ယှက်သည် ဖြစ်၍။
‘သမ္ဗန္ဓော ဟုတွာ တနီယတေ သန္တတိ’——成为连接而延展，故为相续。‘成为连接’是指前后层层衔接、交织。
တနီယတေ = ကျယ်ခြင်း ပြန့်ခြင်း။ သန္တတိ = အဆင့်ဆင့် စေ့စပ်ဖွဲ့ယှက်သည် ဖြစ်၍ ကျယ်ခြင်း ပြန့်ခြင်း။
‘延展’是伸展、扩展之义；‘相续’则是因前后层层衔接、交织而伸展、扩展。
သံပုဗ္ဗ = သံရှေးရှိသော တနု-ဓာတ် တိ-ပစ္စည်း ဘာဝသာဓ်တည်း။
其词形由前置 saṃ 的词根 tanu 加 ti 后缀构成，是表示状态的派生词。
၁။ တစ်ဘဝတည်းတွင် ရှေးက မဖြစ်ဖူးသေးသော ရုပ်တို့၏ ဖြစ်စသည် ဥပစယ မည်၏၊ တစ်ကြိမ် ဖြစ်ဖူး၍ တစ်ဖန် ထိုနောက် ရုပ်တို့၏ ဖြစ်စဥ်သည် သန္တတိမည်ရကား ဂဗ္ဘသေယျကသတ္တဝါတို့၏ ကာယဒသက၊ ဝတ္ထု ဒသက၊ ဘာဝဒသက ကမ္မဇကလာပ် သုံးစည်းတို့၏ ရှေးဦး ဖြစ်စသည် ဥပစယ၊ တစ်ဖန်ထပ်၍ ဖြစ်စဥ်သည် သန္တတိ။
一、在一期生命中，以前从未生起过的诸色之生起称为积聚；一经生起以后，这些色后续再生的过程称为相续。因此，对于胎生有情，身十法聚、心所依处十法聚、性十法聚这三种业生色聚的最初生起是积聚，其后再次生起的过程是相续。
၂။ ပဋိသန္ဓေ၏ ဌီကာလ၌ ဥတုဇရုပ်တို့၏ ဖြစ်စသည် ဥပစယ၊ ယင်းရုပ်တို့၏ ထပ်၍ ဖြစ်စဥ်သည် သန္တတိ။
二、在结生的住时，时节生色的最初生起是积聚；这些色再次生起的过程是相续。
၃။ ပဋိသန္ဓေနောင် ပထမဘဝင်၏ ဥပ္ပါဒက္ခဏ = ဥပါဒ်ခဏ၌ စိတ္တဇရုပ်တို့၏ ဖြစ်စသည် ဥပစယ၊ ယင်းရုပ်တို့၏ ဒုတိယဘဝင် စသည်၌ ဖြစ်စဥ်သည် သန္တတိ။
三、结生以后第一有分心的生起刹那，心生色的最初生起是积聚；这些色从第二有分等开始生起的过程是相续。
၄။ ဗဟိဒ္ဓသြဇာ နှံ့သကာလ၌ အာဟာရဇရုပ်တို့၏ ဖြစ်စသည် ဥပစယ၊ ယင်းရုပ်တို့၏ နောက်ပြီး တစ်ဖန် ဆက်ကာဆက်ကာ ဖြစ်စဥ်သည် သန္တတိ။
四、外来食素遍布之时，食生色的最初生起是积聚；这些色以后接连不断地再次生起，是相续。
၅။ မိမိကာလရောက်၍ စက္ခုဒသက၊ သောတဒသက၊ ဃာနဒသက၊ ဇိဝှါဒသကတို့၏ ရှေးဦးဖြစ်စသည် ဥပစယ၊ နောက်ပြီး တစ်ဖန် ဆက်ကာဆက်ကာ ဖြစ်စဥ်သည် သန္တတိမည်၏ ဟူလိုသည်။ ဤဆိုခဲ့ပြီးသော ဥပစယ၊ သန္တတိကို ဂဗ္ဘသေယျက သတ္တဝါအား ရည်၍ ဆိုသတည်း။
五、到达各自应生起的时机，眼十法聚、耳十法聚、鼻十法聚、舌十法聚的最初生起是积聚；其后接连不断地再次生起，是相续。以上关于积聚、相续的说明，是就胎生有情而说。
၆။ သံသေဒဇ သြပပါတိကသတ္တဝါတို့၌ကား ပဋိသန္ဓေခဏဝယ် ရုပ်တို့၏ ဥပါဒ်သည် ဥပစယ မည်၏။ ထိုမှ နောက်၌ စုတိတိုင်အောင် နိပ္ဖန္နရုပ်တို့၏ ဖြစ်စဥ်သည် အဆင့်ဆင့် စေ့စပ်သဖြင့် ကျယ်ခြင်း၊ ပြန့်ခြင်းဟူသော ဖြစ်စဥ် ဖြစ်သောကြောင့် သန္တတိ မည်၏ မှတ်လေ။ (ပြည်-ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဿယ-၃-၂၂၆-၂၂၇။) ပြည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဤ ခွဲထားသတ်မှတ်ချက်များမှာ အာဒိစယော ဥပစယော၊ ဥပရိစယော သန္တတိ --- (မူလဋီ-၁-၁၅၂။) လက်ရှိမူ စကားရပ်ကို ကိုးကား၍ သတ်မှတ်ထားသော မှတ်ချက်များ ဖြစ်ကြ၏။
六、对于湿生、化生有情，诸色在结生刹那的生起称为积聚；此后直到死亡，真实色前后层层衔接而伸展、扩展地生起，故称相续。应当这样理解。（卑谬大长老《清净道论依词释》第三册226—227页。）卑谬大长老的这些分类规定，是依据《根本复注》现行版本中的‘အာဒိစယော ဥပစယော၊ ဥပရိစယော သန္တတိ’——‘最初之积为积聚，在上之积为相续’——（《根本复注》1-152）而作的评注。
သို့သော် တောင်မြို့မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်ဘုရားကား ယင်း မူလဋီကာ စကားရပ်၌ --- အာဒိစယော ဥပစယော၊ ဥပရိစယော သန္တတိဟု မရှိသင့်ဘဲ --- အာဒိစယော ဥပစယော၊ ဥပရိစယော ဥပစယောဟုသာ ရှိသင့်ကြောင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ဆုံးဖြတ်ထား၏။
然而，东城大寺大长老判定：《根本复注》这段话不应作‘最初之积为积聚，在上之积为相续’，而只应作‘最初之积为积聚，在上之积亦为积聚’。其理由如下。
原书第 127 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း စာအုပ်များ၌ --- ''ဥပရိစယော သန္တတိ''ဟု တွေ့ရ၏၊ ဥပရိစယသည် သန္တတိ မဟုတ်သေး၊ ဥပစယ၏ နောက်၌ အဆက်ဆက်ဖြစ်ခြင်းကိုသာ သန္တတိဟု ခေါ်၏၊ ထိုကြောင့် --- ''အာဒိစယော ဥပစယော၊ ဥပရိစယော ဥပစယောတိ''ဟုသာ ရှိသင့်၏။ ထိုသို့ ရှိသင့်ကြောင်းကို --- အညထာ ဟိ အာစယသင်္ခါတဿ ပဌမုပ္ပါဒဿ အဝုတ္တတာ အာပဇ္ဇေယျ = ဥပသဒ္ဒါ၏ အာဒိအနက် = ပထမရှေးဦး အစဖြစ်ခြင်းအနက် ဟောမှုကို မယူဘဲ ဥပရိအနက်ဟူသော အထက်အထက်၌ တိုးတက်၍ ဖြစ်မှုကိုသာ ယူခဲ့ပါမူ အာစယ = ရုပ်အစစ်တို့၏ ရှေးဦးအစ ပထမဦးစွာဖြစ်မှု = ပဌမုပ္ပတ္တိကို ဘုရားရှင်သည် မဟောကြားရာ ရောက်လေရာသည် --- ဟူသော နောက် လဒ္ဓဒေါသဝါကျ = ရရှိနိုင်သော အပြစ်ကို ဖော်ပြသော ဝါကျကိုထောက်လျှင် သာ၍ သိသာသည်။
各版本中可见‘ဥပရိစယော သန္တတိ’——‘在上之积为相续’；但在上之积尚不是相续，只有在积聚以后接连不断地生起，才称为相续。因此只应作‘အာဒိစယော ဥပစယော၊ ဥပရိစယော ဥပစယောတိ’——‘最初之积为积聚，在上之积亦为积聚’。后文用以指出可得过失的句子，更清楚地证明应当如此：‘အညထာ ဟိ အာစယသင်္ခါတဿ ပဌမုပ္ပါဒဿ အဝုတ္တတာ အာပဇ္ဇေယျ’——若不取 upa 一词的最初义，即最初、开端生起之义，而只取在上义，即在前前色之上增长生起，那么就会导致世尊没有宣说称为初积的真实色最初生起、首次发生之过。
(အဋ္ဌသာလိနီဘာသာဋီကာ-၄-၃၄၃-၃၄၄။)
缅文出处原串：‘(အဋ္ဌသာလိနီဘာသာဋီကာ-၄-၃၄၃-၃၄၄။)’（《殊胜义注缅译复注》第四册343—344页。）
ဤ တောင်မြို့ဆရာတော်၏ မှတ်ချက်များမှာလည်း --- အာဒိတော စယော အာစယော၊ ပဌမုပ္ပတ္တိ။ ဥပရိစယော ဥပစယော။ ပဗန္ဓော သန္တတိ။
东城大长老的这项评注，也完全契合以下解释：‘အာဒိတော စယော အာစယော၊ ပဌမုပ္ပတ္တိ။ ဥပရိစယော ဥပစယော။ ပဗန္ဓော သန္တတိ。’
(မူလဋီ-၁-၁၅၂။)
缅文出处原串：‘(မူလဋီ-၁-၁၅၂။)’（《根本复注》1-152。）
= အစ၌ဖြစ်ခြင်း ပထမဦးစွာဖြစ်ခြင်းသည် အာစယ မည်၏။ အထက်၌ဖြစ်ခြင်း နောက်ထပ်ဖြစ်ခြင်းသည် ဥပစယ မည်၏။ အဆက်မပြတ် ဖွဲ့စပ်လျက် ဖြစ်ခြင်းသည် သန္တတိ မည်၏။ (မူလဋီ-၁-၁၅၂။) ဤဖွင့်ဆိုချက်များနှင့် နှီးနှောမိလျက်ပင် ရှိပါသည်။ မြစ်ကမ်းပါးဝယ် တူးအပ်သော လက်ယက်တွင်း၌ ရေထွက်လာပုံ ဥပမာနှင့်လည်း နှီးနှောမိလျက်ပင် ရှိသည်။ ဤအာစယ ဥပစယ သန္တတိတို့မှာ ရုပ်အာယတနတို့၏ ဖြစ်မှု ဥပါဒ်ချည်းသာ ဖြစ်ကြသဖြင့် --- မိမိသိမ်းဆည်း ရှုပွားလိုသော ရုပ်အစစ် တစ်မျိုးမျိုး၏ --- ၁။ ဘဝတစ်ခု၌ ခေါင်ဆုံးဖြစ်မှု ဥပါဒ်ကိုလည်းကောင်း၊ ၂။ ထိုရုပ်၏ နောက်ထပ် အဆက်ဆက်ဖြစ်မှု ဥပါဒ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဉာဏ်ဖြင့်မြင်အောင် သိမ်းဆည်း၍ အထက်တွင် တင်ပြထားသည့်အတိုင်း လက္ခဏ-ရသ စသည်ကို ရှုပါက လုံလောက်သည်သာ ဖြစ်ပါသည်။
——‘在最初而积、第一次生起，称为初积；在先前色之上而积、后来再生，称为积聚；连续不断、前后相接地生起，称为相续。’（《根本复注》1-152。）这也与河岸手掘井出水的譬喻相契合。由于初积、积聚、相续全都是诸色处的生起，所以，对自己所欲辨识、观修的任何一种真实色，一、以智清楚摄取它在一期生命中最初的生起；二、清楚照见该色后来连续不断的生起；再如上所述观照其特相、作用等，即已足够。
တသ္မာ ယာ ရူပါနံ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ သာ အာစယော။ ယာ တေသံ ဥပရိ အညေသမ္ပိ နိဗ္ဗတ္တမာနာနံ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သာ ဝဍ္ဎိအာကာရေန ဥပဋ္ဌာနတော ဥပစယော။ ယာ တေသမ္ပိ ဥပရိ ပုနပ္ပုနံ အညေသံ နိဗ္ဗတ္တမာနာနံ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သာ အနုပဗန္ဓာကာရေန ဥပဋ္ဌာနတော သန္တတီတိ စ ပဝုစ္စတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၇၉-၈ဝ။) ပြည်ဆရာတော်ဘုရားကြီးကား အထက်ပါ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာနှင့်အညီ --- ၁။ ဘဝတစ်ခု၌ ရုပ်အာယတနတို့၏ အသစ်စက်စက် ရှေးဦးအစဖြစ်ခြင်းသည် အာစယ မည်၏။ ပထမအကြိမ် ဖြစ်ခြင်းတည်း။
《清净道论》说：‘တသ္မာ ယာ ရူပါနံ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ သာ အာစယော။ ယာ တေသံ ဥပရိ အညေသမ္ပိ နိဗ္ဗတ္တမာနာနံ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သာ ဝဍ္ဎိအာကာရေန ဥပဋ္ဌာနတော ဥပစယော။ ယာ တေသမ္ပိ ဥပရိ ပုနပ္ပုနံ အညေသံ နိဗ္ဗတ္တမာနာနံ နိဗ္ဗတ္တိ၊ သာ အနုပဗန္ဓာကာရေန ဥပဋ္ဌာနတော သန္တတီတိ စ ပဝုစ္စတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၇၉-၈ဝ။)’译：‘所以，诸色最初的发生是初积；其他诸色在它们之上生起，其生起以增长之相显现，故为积聚；更多其他诸色又在它们之上反复生起，其生起以前后无间相接之相显现，故也称为相续。应当如此理解。’卑谬大长老依这段《清净道论》义注主张：一、一期生命中诸色处崭新、最初的生起称为初积，也就是第一次生起。
၂။ ထိုရုပ်အာယတနတို့၏ ဒုတိယအကြိမ် ထပ်ဖြစ်ခြင်းသည် ဥပစယ မည်၏။
二、这些色处第二次再生，称为积聚。
၃။ ထိုရုပ်အာယတနတို့၏ တတိယအကြိမ်မှစ၍ စုတိတိုင်အောင် အထပ်ထပ် ဆက်စပ်ဖွဲ့ယှက်လျက် ဖြစ် ခြင်းသည် သန္တတိ မည်၏။
三、这些色处从第三次开始直至死亡，反复而连续地前后衔接生起，称为相续。
ဤသို့ ခွဲခြား သတ်မှတ်တော်မူလို၏။ (ပြည်-ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဿယ-၃-၂၂၉ - ကြည့်။) (အထက်ပါ အဋ္ဌကထာ၏ ဘာသာပြန်ကို အထက်၌ ရေးသားတင်ပြခဲ့ပြီ။)
他意在作这样的分类规定。（参见卑谬大长老《清净道论依词释》第三册第229页；前引义注的译文已载于上文。）
原书第 128 页
ပစ္စုပဋ္ဌာန် --- ဥပစယ၏ ပစ္စုပဋ္ဌာန် နှစ်မျိုးရှိရာဝယ် --- ၁။ နိယျာတနပစ္စုပဋ္ဌာနော = ဤသည်တို့ကား ရုပ်တရားတို့တည်းဟု ထိုရုပ်တို့က ဆောင်နှင်းပြသကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းသဘောတရား = အပ်နှင်းတတ်သော သဘောတရားဟု ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူ ထင်လာမှုကား အာဒိစယ - အနက်ဟော = ရှေးဦးအစ ဖြစ်ခြင်းအနက်ဟော ဥပစယ၏ ပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။
现起——积聚有两种现起：一、‘以交付为现起’，即仿佛诸色把‘这些就是色法’交付、呈示出来；对禅修者之智，这种能交付、呈示的状态以前方对象之相显现。这是表示初积义、即最初生起义的积聚之现起。
၂။ ပရိပုဏ္ဏဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနော = ရုပ်အစစ်တို့၏ ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ဖြစ်လာမှု သဘောတရားဟု ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူထင်လာမှုကား ဥပရိစယ = အထက်အထက်၌ တိုးပွား၍ဖြစ်ခြင်း အနက်ဟော ဥပစယ၏ ပစ္စုပဋ္ဌာန်တည်း။
二、‘以圆满状态为现起’，即真实色达到具足圆满的状态，对禅修者之智以前方对象之相显现。这是表示在上之积义、即在前前色之上增长生起义的积聚之现起。
ရှုကွက် --- ဥပစယ၏ လက္ခဏ-ရသ-စသည်ကို သိမ်းဆည်းလိုပါက ရှေးဦးစွာ ပဋိသန္ဓေအခါ၌ဖြစ်စေ၊ ထိုထို သတ္တာဟ၌ဖြစ်စေ ခေါင်ဆုံးစ၍ ဥပါဒ်သော မိမိရှုလိုသည့် ရုပ်ကလာပ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာလျက် ရုပ်ပရမတ်တရားတို့ကို သိမ်းဆည်းလျက် ယင်းရုပ်ပရမတ်အစစ်တို့၏ ဖြစ်မှု ဥပါဒ်ကို အာရုံယူ၍ သိမ်းဆည်း ရှုပွားပါ။ သန္တတိ၏ လက္ခဏ-ရသ စသည်ကို သိမ်းဆည်းရှုပွားလိုပါက ယ္ခုတရားထိုင်နေဆဲ အချိန်၌ ရုပ်ကလာပ် တစ်ခု၏အတွင်း၌ တည်ရှိကြသော ရုပ်တရားတို့၏ သို့မဟုတ် ရုပ်ကလာပ် အများစု၏ အတွင်း၌ တည်ရှိကြသော ရုပ်တရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ဥပါဒ်ကို အာရုံယူ၍လည်း ရှုနိုင်၏။ ဘဝတစ်ခုဝယ် တစ်ကြိမ်ဖြစ်ပြီးနောက် သို့မဟုတ် နှစ်ကြိမ်ဖြစ်ပြီးနောက် အထက် အထက်၌ တိုးတက်၍ တိုးပွား၍ ဖြစ်နေသော ရုပ်ကလာပ်တစ်ခု၏ သို့မဟုတ် ရုပ်ကလာပ် အများစု၏ အတွင်း၌ တည်ရှိကြသော ရုပ်တရားတို့၏ ဖြစ်မှု ဥပါဒ်ကို အာရုံယူ၍လည်း ရှုနိုင်ပါ၏။
观法——若要摄取积聚的特相、作用等，先在结生时或相应各周，逐一以智分析自己所欲观修、最初开始生起的色聚，摄取其中的胜义色法；再取这些真实胜义色的生起为所缘，摄取、观修。若要摄取、观修相续的特相、作用等，也可在当下禅坐时，取一个色聚中或许多色聚中诸色法的生起为所缘而观；亦可取一期生命中第一次或第二次生起以后，在前前色之上增长、增盛而生的一个或许多色聚中诸色法的生起为所缘而观。
ဉာဏ်မငုံမိပါက ရုပ်ကလာပ် တစ်ခုခုကို ဦးတည်၍ ယင်းရုပ်ကလာပ် အတွင်း၌ တည်ရှိသော ရုပ်တရားတို့၏ (၁) ရှေးဦးအစဖြစ်မှုကို အာရုံယူ၍ ဥပစယကိုလည်းကောင်း၊ (၂) တစ်ကြိမ်ဖြစ်ပြီးနောက် သို့မဟုတ် နှစ်ကြိမ်ဖြစ် ပြီးနောက် ယင်းရုပ်တရားတို့၏ ရှေးနှင့်နောက် ဆက်စပ်ဖွဲ့ယှက်လျက် အထပ်ထပ်ဖြစ်ခြင်း ဥပါဒ်ကို အာရုံယူ၍ သန္တတိကိုလည်းကောင်း လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန် နည်းအားဖြင့် သိမ်းဆည်းပါ။
若智尚不能笼罩，可以一个色聚为对象：一、取其中诸色法最初生起为所缘，以辨明积聚；二、取这些色法第一次或第二次生起以后，前后衔接而反复生起为所缘，以辨明相续；都依特相、作用、现起、近因之法摄取。
၂၇။ ရူပဿ ဇရတာ
二十七、色老性
၁။ ရူပပရိပါကလက္ခဏာ ရူပဿ ဇရတာ၊ ၂။ ဥပနယနရသာ၊ ၃။ သဘာဝါနပဂမေပိ နဝဘာဝါပဂမပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ဝီဟိပုရာဏဘာဝေါ ဝိယ၊ ၄။ ပရိပစ္စမာနရူပပဒဋ္ဌာနာ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၅။) ၁။ ရုပ်အစစ်တို့၏ ရင့်ကျက်ခြင်း ဟောင်းခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ ပျက်ခြင်း ဘင်သို့ = မရဏသို့ ကပ်၍ဆောင်ခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ ဆိုင်ရာသဘာဝလက္ခဏာ မကင်းသေးသော်လည်း အသစ်၏ အဖြစ်မှ (အသစ်၏ အဖြစ်ဟု ဆိုအပ်သော ဖြစ်ခြင်း အခိုက်အတန့်မှ) ကင်းခြင်း သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ (ကောက်စပါးတို့၏ ဟောင်းကုန်သည်၏ အဖြစ်ကဲ့သို့ မှတ်ပါ။) ၄။ ရင့်ကျက်ဆဲရုပ်များ ပဒဋ္ဌာန်။
一、色老性以真实色成熟、老化为特相；二、以引向坏灭为作用；三、虽未离自性，却以离开新鲜状态为现起，如陈米一般；四、以正在成熟的色为近因。（《殊胜义注》1-365。）
ကိစ္စရသ --- ဇရာသို့ရောက်သော ရုပ်အား ဘင်သည် မချွတ်ဖြစ်လတ္တံ့သော = အဝဿံဘာဝီ ဖြစ်၍ ဥပနယနရသာ = ဘင်၏အနီးသို့ = ပျက်ခြင်း သေခြင်း မရဏ၏အနီးသို့ ကပ်၍ဆောင်ခြင်း ကိစ္စရှိ၏ ဟူပေသည်။
作用——对于已经进入老相的色，坏灭必然发生、不可避免，所以说色老性有‘引向’的作用，即把色带到坏灭附近、带到毁坏、死亡附近。
原书第 129 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် --- သဘာဝါနပဂမေပီတိ ကက္ခဠတာဒိသဘာဝဿ အဝိဂမေပိ။ ဌိတိက္ခဏေ ဟိ ဇရာ၊ န စ တဒါ ဓမ္မော သဘာဝံ ဝိဇဟတိ နာမ။ နဝဘာဝေါ ဥပ္ပါဒါဝတ္ထာ၊ တဿ အပဂမဘာဝေန ဂယှတီတိ အာဟ ''နဝဘာဝါပဂမပစ္စုပဋ္ဌာနာ''တိ။ (မဟာဋီ-၂-၁ဝ၃။) ရုပ်တရားတို့၏ ကက္ခဠတ္တ = ခက်မာခြင်း စသော ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာသည် ဇရာ ဟူသော ဌီကာလ ဌီခဏ၌ တည်ရှိတုန်းပင် တည်ရှိနေဆဲပင် ဖြစ်သည်။ ထိုဌီကာလ၌ ပရမတ်တရားတို့သည် မိမိတို့ဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာများကို မစွန့်လွှတ်သေးပေ။ ထိုဌီကာလ၌ ပရမတ်တို့၏ ဖြစ်မှု ဥပါဒ် သဘောကား ကင်းပြီးဖြစ်၏၊ ယင်းဥပါဒ် အခိုက်အတန့်ကိုပင် --- နဝဘာဝ = အသစ် အဖြစ် --- ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။
现起——《大复注》说：‘သဘာဝါနပဂမေပီတိ ကက္ခဠတာဒိသဘာဝဿ အဝိဂမေပိ။ ဌိတိက္ခဏေ ဟိ ဇရာ၊ န စ တဒါ ဓမ္မော သဘာဝံ ဝိဇဟတိ နာမ။ နဝဘာဝေါ ဥပ္ပါဒါဝတ္ထာ၊ တဿ အပဂမဘာဝေန ဂယှတီတိ အာဟ “နဝဘာဝါပဂမပစ္စုပဋ္ဌာနာ”တိ။ (မဟာဋီ-၂-၁ဝ၃။)’译：‘所谓“虽未离自性”，是说尚未离开坚硬等自性；老发生于住刹那，而法在此时并不舍弃自身自性。新鲜状态是生起阶段；因为以离开该状态而被取，所以说“以离开新鲜状态为现起”。’诸色法的坚硬等各别自相，在称为老的住时、住刹那仍然存在；在此住时，胜义法尚未舍弃各自的自相。但是，其生起状态已经过去，而该生起刹那就称为‘新鲜状态’。
ဌီကာလ = ဌီခဏ၌ကား ယင်းဖြစ်ခြင်း = ဥပါဒ်ဟူသော အသစ်အဖြစ်မှ ကင်းခြင်းသဘောတရားဟု ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်၏ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူထင်နေပေသည်။ ကောက်စပါးသည် ဟောင်းသွားသည့်အခါ စပါး၏သဘော မပြောင်း သေးသော်လည်း အသစ်သဘောမှ အဟောင်းသဘောသို့ ပြောင်းသကဲ့သို့၊ ဇရာ၏ဖြစ်ရာ သက်ရှိသက်မဲ့ ရုပ်တရား တို့၌ မူလဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာ မပြောင်းသေးသော်လည်း ဥပါဒ်ဟူသော အသစ်သဘောမှ ဇရာ ဟူသော ဌီကာလ = ရင့်ကျက်ခြင်းသဘောသို့ ပြောင်းသွား၏၊ ထိုကြောင့် ဆိုင်ရာသဘာဝလက္ခဏာ မကင်းသေး သော်လည်း အသစ်၏ အဖြစ်မှ (= အသစ်၏အဖြစ်ဟု ဆိုအပ်သော ဖြစ်ခြင်း ဥပါဒ် အခိုက်အတန့်မှ) ကင်းခြင်း သဘောတရားဟု ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူထင်လာ၏ဟု ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ 〔ပရမတ်အစစ် ဖြစ်ကြ ကုန်သော နိပ္ဖန္နရုပ်တို့သည် စိတ္တက္ခဏအားဖြင့် (၁၇)ချက်၊ ခဏငယ်အားဖြင့် (၅၁)ချက် သက်တမ်း ရှည်ကြ၏။
在住时、住刹那，色法以离开生起这一新鲜状态的性质，对禅修者之智以前方对象之相显现。如稻米陈旧时，稻米的性质尚未改变，却已从新米变成陈米；同样，有生命与无生命的色法进入老相时，原有各别自相尚未改变，却已由称为生起的新鲜状态，转入称为老的成熟住时。因此才说：虽未离开各别自相，却以离开新鲜状态——即离开称为新鲜状态的生起刹那——而对禅修者之智显现。〔真实胜义色的寿命是十七个心识刹那，即五十一个小刹那。
ထိုတွင် ဖြစ်မှု ဥပါဒ်နှင့် ပျက်မှု ဘင်ကို နှုတ်၍ ကြွင်းကျန်သော ခဏငယ် (၄၉)ချက် အချိန်ကာလကား ယင်းရုပ် တရားတို့၏ ဌီကာလ ဖြစ်၏။ ယင်းဌီကာလကိုပင် ဇရာဟု ခေါ်ဆို၏။ ယင်းဇရာကို ရည်ညွှန်းထားသော ရှင်းလင်း ချက်များတည်း။〕
——其中扣除生起与坏灭两个小刹那，余下四十九个小刹那便是诸色法的住时；这个住时就称为老。以上解释正是针对这种老而说。〕
သုတ္တန်နည်း - ဇာတိ - ဇရာ - မရဏ
经教法：生、老、死
အချို့သော သုတ္တန္တဘာဇနီယနည်းများ အလိုအားဖြင့် အမိဝမ်းဝယ် ကိန်းအောင်း တည်နေရခြင်းသည် ဇာတိ = ပဋိသန္ဓေ တည်နေရခြင်း မည်၏။ ဖြစ်ဆဲဘဝမှ ရွေ့လျောရ သေရခြင်းသည် မရဏ မည်၏၊ မသေမီ အတွင်း၌ တည်နေရခြင်းသည် ဇရာ မည်၏။ ထိုဇာတိ ဇရာ မရဏတို့ကား ပရမတ္ထသစ္စာ အသုံးအနှုန်း မဟုတ်- ကုန်။ သမ္မုတိသစ္စာနယ်သုံး ပညတ်သုံးမျှသာဖြစ်၍ သမ္မုတိ ဇာတိ ဇရာ မရဏတို့တည်း။
依某些经藏分别法，住在母胎中称为生，即结生安住；从现有生命中迁谢、死亡称为死；未死以前在世间存续称为老。这里的生、老、死并非胜义谛用语，只是世俗谛范围内的概念安立，所以是世俗的生、老、死。
ထိုတွင် ဇရာသည် သွားကျိုး ဆံဖြူ နားအူ မျက်မွဲ အရေတွန့်တွဲအောင် မထင်ရှားသေးခင် ရင့်ရော်နေခြင်း သည် ပဋိစ္ဆန္နဇရာ မည်၏။ ''ဖုံးကွယ်နေသော အိုခြင်းသဘောတရား''ဟူလို။ သွားကျိုး ဆံဖြူ စသည်ထင်ရှားအောင် ရင့်ရော်ယိုယွင်း အိုမင်းခြင်းသည် ပါကဋဇရာ မည်၏။ ထင်ရှားသော အိုခြင်းသဘောတရား ဟူလိုသည်။ ဤ၌ လည်း သွားကျိုး ဆံဖြူ နားအူ မျက်မွဲ အရေတွန့်တွဲခြင်းတို့ကား ဇရာမဟုတ်၊ ဤကိစ္စတို့သည် ဇရာကြောင့် ဖြစ် ရကား ဇရာသည် ပြုအပ်သော ကိစ္စဖြစ်၏။ သို့အတွက် သွားကျိုး ဆံဖြူ နားအူ မျက်မွဲ အရေတွန့်တွဲခြင်းတို့ကို ဇရာဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်းမှာ အကျိုးဖြင့် အကြောင်းဇရာကို ညွှန်ပြသော ဖလူပစာရစကားဟု မှတ်ပါ။ အကြောင်းမူ --- န ဟိ ဇရာ စက္ခုဝိညေယျာ = ဇရာတရားအစစ်ကို စက္ခုဝိညာဏ်ဖြင့် မမြင်အပ် မမြင်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကား ဇရာကြောင့် ရောက်ထိုက် ရထိုက်သော အကျိုးတရားများပင် ဖြစ်ကြသည်။
其中，在牙齿折损、头发变白、耳聋、眼昏、皮肤皱垂等相尚未显现以前的成熟老化，称为‘隐蔽老’，意即被遮蔽的衰老状态。成熟、衰败、老化到牙齿折损、头发变白等相明显时，称为‘显著老’，意即明显的衰老状态。不过，牙齿折损、头发变白、耳聋、眼昏、皮肤皱垂本身并不是老；这些是由老所造成，是老的作用。因此，把牙齿折损等称为‘老’，是依果名转称其因的果借称：以结果指出作为原因的老。因为‘န ဟိ ဇရာ စက္ခုဝိညေယျာ’——真正的老不是眼识所知，不能由眼识看见；这些只是由老而得的结果。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၄။)
缅文出处原串：‘(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၄။)’（《殊胜义注》1-364。）
原书第 130 页
အသက်ကြီးသူတို့၌ အိုမှု ထင်ရှားပုံ
老年人身上老相显著的原因
ဤအရာ၌ - ''အသက်အရွယ် ငယ်သူ ကြီးသူ ဟူသမျှ၌ပင် ခဏဇရာ သန္တတိဇရာ = ဤဇရာ နှစ်ပါး ထင်ရှား ဖြစ်ရှိကြပါလျက် အသက်အရွယ် ငယ်သူတို့မှာမူ ဆံဖြူခြင်း သွားကြွေခြင်း အသားအရေတွန့်လိပ်ခြင်း စသော ဇရာသဘော မပေါ်လွင် မထင်ရှားမူ၍ အဘယ်ကြောင့် အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သောသူတို့မှာမှ ထို ဆံဖြူခြင်း သွားကြွေခြင်း အသားအရေတွန့်လိပ်ခြင်း စသော ဇရာသဘော ပေါ်ပေါ်လွင်လွင် ထင်ရှားရသနည်း'' ဟု မေးမြန်းဖွယ် ရှိ၏။
这里或有人问：无论年幼还是年长者，刹那老与相续老这两种老都明显存在；可是，为什么白发、掉牙、皮肤皱缩等老相在年轻人身上不明显，偏在年长者身上才清楚显现？
အဖြေကား - ဇရာဒဏ်ချက် အနှိပ်စက်နာသောကြောင့် အသက်ကြီးရင့်သူတို့မှာသာ ထိုဆံဖြူခြင်း၊ သွားကြွေ ခြင်း၊ အသားအရေတွန့်လိပ်ခြင်း စသော ဇရာသဘောတို့ ပေါ်ပေါ်လွင်လွင် ထင်ရှားကြကုန်၏ - ဟု ဖြေဆိုရာ၏။
答：由于长久受到老的打击和压迫，白发、掉牙、皮肤皱缩等老相才只在年长者身上清楚显现。
ချဲ့ဦးအံ့ --- ကလလရေကြည် ပဋိသန္ဓေတည်နေချိန်မှ အစပြု၍ သတ္တဝါတို့မှာ အစဥ်သဖြင့် ရှေးရှေးရုပ် များ၏ ဌီခဏတည်းဟူသော ဇရာသို့ ရောက်သောအချိန်၌ အသစ်အသစ် ဥပါဒ် ဖြစ်ပေါ်လာကြရသည့် နောက် နောက် ရုပ်များသည် ရှေးရှေး ရင့်ရော်ပြီးသော ရုပ်များ၏ သဘောအားလျော်စွာ ရင့်ရော်ကြကာ အထူးသဖြင့် ရင့်ရော်ကြကာ ထိုထက် အထူးသဖြင့် ရင့်ရော်ကြကာ ဥပါဒ်ထင်ရှား ဖြစ်ပွား၍ လာကြရလေသည်။ ထိုကြောင့် တစ်ရက်ထက် တစ်ရက်၊ တစ်လထက် တစ်လ၊ တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ်၊ တစ်ရွယ်ထက် တစ်ရွယ် အစဥ်သဖြင့် အလွန့်အလွန် ရင့်ရော်သော ရုပ်များ၏ ရင့်ရော်ချိန်ဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ဌီခဏ၌ နောက်ထပ်အသစ် ဥပါဒ် ဖြစ်ပွားကြရသော ရုပ်တရားများသည် ဆံဖြူခြင်း သွားကြွေခြင်း အသားအရေတွန့်လိပ်ခြင်း အစရှိသော ဇရာ သဘော ပေါပေါပေါ်လွင်လျက် ထင်ရှား ဥပါဒ်ကြရလေသည်။ ထိုကြောင့် အသက်ကြီးရင့်သူတို့မှာသာ ထိုဆံဖြူ
进一步说明——从结生羯罗蓝透明体阶段起，有情不断生起诸色；每当前前诸色进入以住刹那为老的时段，后后新色便重新生起。后后色顺着前前已经成熟的色而成熟，又更成熟，继而更加成熟地生起。于是日复一日、月复一月、年复一年、一个年龄阶段又一个年龄阶段，在极度成熟的前色进入成熟住刹那时，后续新生诸色便带着白发、掉牙、皮肤皱缩等老相，明显地生起。因此，只有年长者的白发——
ခြင်း သွားကြွေခြင်း အသားအရေတွန့်ခြင်း စသော ဇရာသဘောတို့ ပေါပေါပေါ်လွင် ထင်ရှားကြကုန်သည်။
——掉牙、皮肤皱缩等老相才格外明显。
ထိုဆံဖြူခြင်း သွားကြွေခြင်း အသားအရေတွန့်လိပ်ခြင်းများသည် မျက်စိဖြင့်ကြည့်၍ မြင်အပ်သော စက္ခု- ဝိညေယျတရားများဖြစ်ကြ၍ ဇရာတရားအစစ် မဟုတ်ကြကုန်၊ ဇရာတရား၏ ဒဏ်ချက်များသာ ဖြစ်ကြလေသည်။
白发、掉牙、皮肤皱缩等是可由眼睛看见的眼识所知之法，并不是真正的老；它们只是老所留下的打击痕迹。
ဇရာတရားအစစ်ကား စိတ်ဖြင့်သာ ကြံဆ၍ သိအပ်သော မနောဝိညေယျတရား ဖြစ်လေသည်။ (စက္ခုဒွါရိက- ဝီထိစိတ်ဖြင့် မသိနိုင်၊ မနောဒွါရိကဝီထိစိတ်များဖြင့်သာ သိနိုင်သည်ဟူလို။) ထင်ရှားစေဦးအံ့ --- ရေကြမ်းတိုက်စား၍သွားသော ရေသွားလမ်း၊ မီးအကြီးအကျယ် လောင်ကျွမ်း၍ သွားသော မီးသွားလမ်းတို့၌ ရေဒဏ် မီးဒဏ်ကြောင့် မြက်သစ်ပင်များ ကျိုးပြတ်ပျက်စီး၍ ကျန်ရစ်ခြင်း၊ မီးသွေး ပြာများသာ ကြွင်းကျန်ရစ်ခြင်း စသည်တို့ကို မြင်ရ၍ တိုက်စီးသွားသောရေ၊ လောင်ကျွမ်းသွားသောမီးတို့ကိုကား စိတ်ဖြင့်ကြံဆကာသာ သိရလေသည်။ (ရေကြမ်းတိုက်စားလျက် ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းသွားပြီးနောက် ရေမစီးသော အခါမှ ရေသွားလမ်းကို သွားကြည့်ခြင်း၊ မီးအကြီးအကျယ် လောင်ကျွမ်းသွားပြီးနောက် မီးငြိမ်းပြီးသောအခါမှ မီးမရှိတော့သောအခါမှ မီးသွားလမ်းတို့ကို သွားရောက်ကြည့်ခြင်းတို့ကို ရည်ညွှန်းထားသည်ဟု မှတ်ပါ။)
真正的老只能由心推知，是意识所知之法。〔意即眼门心路不能了知，只有意门心路能够了知。〕再举一例：洪水冲刷经过以后留下的水道，或大火焚烧以后留下的火路，我们可以看见草木因水火摧折毁坏，只剩木炭、灰烬等；至于已经冲走的水、已经烧过的火，只能由心推知。〔这里指洪水冲过、停止流动以后才去察看水道，或大火烧过、已经熄灭、不再有火时才去察看火路。〕
ထိုအတူ ဇရာတည်းဟူသော ရေကြမ်း ဇရာတည်းဟူသော မီးကြီး တိုက်စား လောင်ကျွမ်း၍သွားသော လမ်းခရီးဟု ဆိုအပ်သော အလွန့်အလွန် ရင့်ရော်သော ရင့်ရော်သောရုပ်တရားတို့၌ ဖြစ်ပေါ်ကြသည့် မျက်စိဖြင့် မြင်ကောင်းသော ဆံဖြူခြင်း သွားကြွေခြင်း အသားအရေတွန့်လိပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖြူသောဆံများ ကျိုးပဲ့သော သွားများ တွန့်လိပ်သော အသားအရေများ စသည့်သဘောများကို ဇရာရေကြမ်း ဇရာမီးကြီးတို့ နှိပ်စက်တိုက်စား လောင်ကျွမ်းသွားသော ဒဏ်ချက်များဟူ၍သာ မှတ်ယူအပ်ကုန်၏။ ထိုဒဏ်ချက်များကို မြင်ရသဖြင့် ဇရာရေကြမ်း ဇရာမီးကြီးတို့ကို စိတ်ဖြင့် မှန်းဆ၍ သိအပ်ကုန်၏။
同样，在称为老水、老火冲刷、焚烧所经之路的极度成熟诸色中，可以看见白发、断牙、皱缩皮肤等色相；这些只是老水、老火压迫、冲刷、焚烧所留下的痕迹。看见这些痕迹以后，才由心推知老水、老火。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၄။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၉၂။ မဟာဗုဒ္ဓဝင်-၅-၇၃၃-၇၃၄ - ကြည့်။)
缅文出处原串：‘(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၄။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၉၂။ မဟာဗုဒ္ဓဝင်-၅-၇၃၃-၇၃၄ - ကြည့်။)’（参见《殊胜义注》1-364、2-92；《大佛史》第五册733—734页。）
原书第 131 页
ထပ်မံရှင်းလင်းချက်များ
进一步说明
န စ ခဏ္ဍိစ္စာဒီနေဝ ဇရာတိ ကလလကာလတော ပဘုတိ ပုရိမရူပါနံ ဇရာပတ္တက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ပစ္ဆိမရူပါနိ ပရိပက္ကရူပါနုရူပါနိ ပရိဏတပရိဏတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အနုက္ကမေန သုပရိဏတရူပပရိပါကကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ခဏ္ဍိစ္စာဒိသဘာဝါနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ တာနိ ဥဒကာဒိမဂ္ဂေသု တိဏရုက္ခသံဘဂ္ဂတာဒယော ဝိယ ပရိပါကဂတမဂ္ဂသင်္ခါတေသု ပရိပက္ကရူပေသု ဥပ္ပန္နာနိ ဇရာယ ဂတမဂ္ဂေါ ဣစ္စေဝ ဝုတ္တာနိ၊ န ဇရာတိ။
《根本复注》说：‘န စ ခဏ္ဍိစ္စာဒီနေဝ ဇရာတိ ကလလကာလတော ပဘုတိ ပုရိမရူပါနံ ဇရာပတ္တက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ပစ္ဆိမရူပါနိ ပရိပက္ကရူပါနုရူပါနိ ပရိဏတပရိဏတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အနုက္ကမေန သုပရိဏတရူပပရိပါကကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ခဏ္ဍိစ္စာဒိသဘာဝါနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ တာနိ ဥဒကာဒိမဂ္ဂေသု တိဏရုက္ခသံဘဂ္ဂတာဒယော ဝိယ ပရိပါကဂတမဂ္ဂသင်္ခါတေသု ပရိပက္ကရူပေသု ဥပ္ပန္နာနိ ဇရာယ ဂတမဂ္ဂေါ ဣစ္စေဝ ဝုတ္တာနိ၊ န ဇရာတိ။’译：‘不能说牙齿折损等本身就是老。从羯罗蓝阶段开始，每当前色到达老时，后色便依照已经成熟的前色，以一次比一次成熟的方式生起；如此渐次下去，在色已极度成熟时，所生后色才出现牙齿折损等状态。这些状态发生于称为成熟所经之路的成熟诸色中，如水等流过之路上草木折毁等痕迹，所以只说它们是老所经之路，并不是老本身。’
(မူလဋီ-၁-၁၅၃။)
缅文出处原串：‘(မူလဋီ-၁-၁၅၃။)’（《根本复注》1-153。）
ရုပ်တရားတို့ကား စိတ္တက္ခဏ (၁၇)ချက်၊ ခဏငယ် (၅၁)ချက် သက်တမ်းရှည်ကြ၏။ ပဋိသန္ဓေ၏ ဥပါဒ် ကာလမှစ၍ ကမ္မဇရုပ်တို့သည် စိတ္တက္ခဏတိုင်း၏ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင် ခဏငယ်တိုင်း၌ ဘဝတစ်လျှောက်လုံးဝယ် ကံအရှိန် မကုန်သမျှ ဖြစ်နေကြ၏။ ဥတုဇရုပ်တို့သည်လည်း ပဋိသန္ဓေ၏ ဌီကာလမှစ၍ = ပဋိသန္ဓေနှင့် ဥပါဒ်ချင်း ပြိုင်၍ ဖြစ်ကြသော ကမ္မဇရုပ်တို့၏ ဌီကာလမှစ၍ ရုပ်၏ ဌီကာလသို့ ရောက်တိုင်း ရောက်တိုင်း ထိုထို ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိလာသော ထိုထို ရုပ်ကလာပ်တိုင်း၌ ပါဝင်သော တေဇောဓာတ် ဥတုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြ၏။ စိတ္တဇရုပ် တို့သည်လည်း ပဋိသန္ဓေနောင် ပထမဘဝင်၏ ဥပါဒ်ကာလမှစ၍ မနောဓာတ် မနောဝိညာဏဓာတ် အမည်ရသော စိတ်တို့၏ ဥပါဒ်ကာလတိုင်း ဥပါဒ်ကာလတိုင်း၌ ဖြစ်ကြ၏။ အာဟာရဇရုပ်တို့သည်လည်း သြဇာပျံ့နှံ့ရာ အချိန် ကာလမှ စ၍ ထိုထို ရုပ်ကလာပ်တွင် ပါဝင်သော သြဇာ၏ ရုပ်၏ ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိတိုင်း ရောက်ရှိတိုင်း
诸色法的寿命为十七个心识刹那、五十一个小刹那。从结生的生起阶段开始，只要业力尚未耗尽，业生色便在一期生命中每一心识刹那的生、住、灭三个小刹那生起。时节生色从结生的住时开始——即与结生同时生起的业生色进入住时以后——每当一个色聚进入色法住时，该色聚中的火界时节便产生时节生色。心生色从结生以后第一有分心的生起阶段开始，在称为意界、意识界的诸心每一生起阶段产生。食生色从食素遍布之时开始，每当各色聚中的食素进入色法住时——
သြဇဋ္ဌမကရုပ်များ ဖြစ်ပွားလာကြ၏။ ယင်းသို့ဖြစ်သော ရုပ်တရားတိုင်းသည် စိတ္တက္ခဏကြီး (၁၇)ချက်၊ ခဏငယ် (၅၁)ချက် သက်တမ်းရှည်သည်သာ ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ယခုကဲ့သို့ တရားထိုင်နေဆဲ ရုပ်တရားတို့ကို သိမ်းဆည်း နေဆဲ ပစ္စုပ္ပန် အခိုက်အခါမျိုး၌ တစ်ခုသော စိတ္တက္ခဏ၏ ဥပါဒ်-ဌီ-ဘင်ဟူသော ခဏငယ် သုံးခုတို့တွင် တစ်ခုခုမှ စောင့်ကြည့်လျှင် --- ၁။ အသစ် စ၍ ဥပါဒ်သော ရုပ်တရားများကိုလည်း တွေ့နိုင်၏၊ ၂။ စိတ္တက္ခဏ (၁၇)ချက်၊ ခဏငယ် (၅၁)ချက် သက်တမ်းစေ့၍ ချုပ်ဆုံးသွားသော ဘင်ကာလသို့ ရောက်ရှိ သော ရုပ်တရားများကိုလည်း တွေ့နိုင်၏။
——便产生以食素为第八的色法。每一如是生起的色法，寿命都是十七个心识刹那、五十一个小刹那。因此，在当下禅坐、正在摄取诸色法的现在时刻，只要观察某一心识刹那的生、住、灭三个小刹那中的任何一个，就能见到：一、刚刚开始生起的新色；二、寿命达到十七个心识刹那、五十一个小刹那而进入坏灭阶段的色法。
၃။ ရှေးရှေးသော စိတ္တက္ခဏများက၊ ရှေးရှေးသော စိတ္တက္ခဏ၏ ခဏငယ် အခိုက်အတန့်က ဖြစ်ခဲ့ကြသဖြင့် စိတ္တက္ခဏ (၁၇)ချက်၊ ခဏငယ် (၅၁)ချက် သက်တမ်းမစေ့သေးသဖြင့် ဆက်လက်ဖြစ်ဆဲ တည်ဆဲ ဌီကာ- လ၌ တည်ရှိခိုက် ရုပ်တရားများကိုလည်း တွေ့နိုင်၏။ (ဤ သဘောတရားကို ဉာဏ်ဖြင့်မြင်အောင် အာရုံ ယူထားပါ။) ပဋိသန္ဓေ ကလလရေကြည် တည်စခိုက်မှစ၍ ရုပ်တရားတို့ ဖြစ်လာကြရာဝယ် ရှေးရှေး၌ ဖြစ်ကုန်သော ရုပ်တရားတို့၏ ဇရာဟူသော ဌီကာလသို့ ရောက်ဆဲခဏ၌ အသစ်အသစ်သော ရုပ်တရားတို့သည် ဥပါဒ်ထင်ရှား ဖြစ်ပွားလာကြကုန်၏၊ ယင်းသို့ နောက်ထပ်ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော အသစ်အသစ်သော ရုပ်တရားတို့သည် မိမိတို့ ရှေးက ဖြစ်နှင့်ပြီးသော ရင့်ကျက်ခြင်း ဇရာအခိုက် ဌီအခိုက်သို့ ရောက်နေကြသော ရုပ်တရားတို့သို့ အစဥ်လိုက်၍ ဖြစ်ကြရ၏။ ယင်းသို့ ရင့်ကျက်သော ရုပ်တရားများသို့ အစဥ်လိုက်၍ ဖြစ်ကြရသော နောက်နောက်သော
三、又能见到在前前心识刹那或其小刹那已经生起，寿命尚未达到十七个心识刹那、五十一个小刹那，仍在继续存在的住时诸色。〔请以智能见这项事实，并取它为所缘。〕从结生羯罗蓝透明体初成开始，诸色不断生起；每当前前诸色到达以住时为老的阶段，后后新色便明显生起。这些后来生起的新色依随在它们以前已经成熟、正在老时住时的诸色而生。如此依随成熟诸色而生的后后——
အသစ်အသစ် ရုပ်တို့သည် ရင့်ကျက်သည်ထက် သာ၍ ရင့်ကျက်ကုန်သော ရုပ်တရားတို့ ဖြစ်လာကြရကုန်၏။
——新色，会一次比一次更加成熟。
ထိုနည်း အားဖြင့် အစဥ်အတိုင်း ဖြစ်လာကြရာ အလွန်ရင့်ကျက်သော ရုပ်တို့၏ ရင့်ကျက်ရာ ဟာနိဒသက = အားအင် ဆုတ်ယုတ်သည့် အသက် (၅ဝ)ကျော်အရွယ် စသည့် အချိန်ပိုင်းကာလ၌ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော ရုပ်တရားတို့သည် သွားကျိုး ဆံဖြူ စသော သဘောအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြရကုန်၏။
如此依次发展，到了极度成熟诸色的成熟期——如称为衰退十年期、体力开始衰退的五十岁以后——当时生起的诸色便呈现牙齿折损、头发变白等状态。
原书第 132 页
လောက ဥပမာ
世间譬喻
လောက ဥပမာကား --- ရေများ ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းမှု ရေလွှမ်းမိုးသွားမှု ဒဏ်ကို ခံရသော တောတောင် မြက်သစ်ပင် စသည်တို့သည် ထိုရေ၏ ချိုးဖျက်မှု ဒဏ်ကို ခံကြရကုန်၏။ မြက်သစ်ပင် စသည်တို့သည် ရေကြောင့် ကျိုးပျက်ကြရ၏။ တောမီးလောင်ခဲ့သော် တောတွင်း၌ရှိသော မြက်သစ်ပင်အပေါင်းကို တောမီးက ချိုးဖဲ့ ဖျက်ဆီး လေသည်။ မီးကြောင့် တောသစ်ပင်အပေါင်းတို့သည် ကျိုးပဲ့ ပျက်စီးကြရကုန်၏၊ လောင်ကျွမ်းသွားကြရကုန်၏။
世间的譬喻是：森林、山地、草木等遭洪水冲过、淹没，便承受水流摧折；草木等因水而断裂毁坏。森林发生大火时，林中的草木也被野火摧折、毁坏；一切林木因火而断折、损坏、烧毁。
ရေဖြတ်ကျော်စီးဆင်းသွားသော လမ်းသည်လည်း ထင်ရှားကျန်ရစ်၏၊ မီးတိုက်စား လောင်မြိုက်သွားသော မီးဖြတ် ကျော်သွားသော လမ်းသည်လည်း ထင်ရှားကျန်ရစ်၏။ ထိုသို့ပင် ရေသွားလမ်း မီးသွားလမ်းသည် ထင်ရှားကျန်ရစ် ပါသော်လည်း ထိုရေသွားလမ်းသည် ရေမဟုတ်၊ ထိုမီးသွားလမ်းသည် မီးမဟုတ်။ (ရေကျသွားပြီးရာအချိန်၊ မီးလောင်ပြီးရာအချိန်၊ မီးငြိမ်းပြီးရာအချိန်ကို အာရုံယူကြည့်ပါ။) ရေသွားလမ်းသည် ရေမဟုတ်သကဲ့သို့၊ မီးသွားလမ်းသည် မီးမဟုတ်သကဲ့သို့ ဤဥပမာအတူ --- ရင့်ကျက် သော ဇရာ၏ သွားအပ်သောလမ်းဟု ဆိုအပ်ကုန်သော ရင့်ကျက်သော ရုပ်တို့၌ ဖြစ်ပေါ်လာကြရကုန်သော ရုပ်တို့ကိုလည်း ဇရာ၏ ဖြတ်ကျော်သွားရာ လမ်းဟူ၍သာလျှင် ခေါ်ဆိုအပ်ကုန်သည်။ ဇရာကား မဟုတ်။ ယင်း ရင့်ကျက်သော ရုပ်တို့၏ ဌီကာလကိုသာ ဇရာဟု ခေါ်သည်။ ယင်း ဌီကာလဟူသော ဇရာကား မနောဝိညာဏ် ဖြင့်သာ = ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့်သာ သိနိုင်သော မနောဝိညေယျတရားသာ ဖြစ်သည်။
水流经过的通道清楚地遗留下来，烈火侵袭、焚烧经过的火路也清楚地遗留下来。即使水道、火路明显留存，水道本身并不是水，火路本身也不是火。〔请取水退以后、火烧以后已经熄灭而不再有火的时刻为对象。〕如水道不是水、火路不是火，同样，在称为成熟之老所经之路的成熟诸色中，后来生起的诸色也只能称为老所经过的道路，并不是老本身。只有这些成熟色的住时才称为老；这个以住时为老的法，只能由意识——即观禅正见智——了知，是意识所知之法。
(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၄။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၉၂။ မူလဋီ-၁-၁၅၃။)
缅文出处原串：‘(အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၄။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၉၂။ မူလဋီ-၁-၁၅၃။)’（《殊胜义注》1-364、2-92；《根本复注》1-153。）
ဤ သွားကျိုးခြင်း ဆံဖြူခြင်း အရေတွန့်လိပ်ခြင်းတို့ကား ကာလကြာသောအခါ၌ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော ဇရာ၏ လုပ်ငန်းကိစ္စတို့တည်း။ အသက်တမ်း ဆုတ်ယုတ်လာခြင်း၊ စက္ခုစသော ဣန္ဒြေတို့၏ ရင့်ကျက်လာခြင်း တို့ကား ဇရာကြောင့် ရောက်ထိုက်သော အကျိုးတရား = ပကတိတရားတို့ပင်တည်း။ ကာလကြာညောင်းမှ ထင်ရှားလာသော ပကတိ သဘောတရားများပင်တည်း။ အိုခြင်း = ဇရာသို့ ရောက်ရှိလာသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သက်တမ်း သည် တဖြည်းဖြည်း ဆုတ်ယုတ်လာ၏။ ငယ်ရွယ်စဥ်အခါ၌ အလွန်ကြည်လင်ကုန်သော အလွန်သိမ်မွေ့သော မိမိဆိုင်ရာအာရုံကို လွယ်လွယ်ကူကူ ယူခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်ကုန်သော စက္ခုစသော ဣန္ဒြေတို့သည် အိုခြင်းဇရာသို့ ဆိုက်ရောက်လာသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ ရင့်ရော်လာကုန်၏၊ ရှုပ်ပွေနေတတ်ကုန်၏၊ မရှင်းမလင်း ဖြစ်လာကုန်၏၊ အလွန်ထင်ရှားသည့် မိမိ၏ ဆိုင်ရာအာရုံကိုသော်မှ အာရုံယူခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင် ဖြစ်နေကြကုန်၏။ ထိုကြောင့်
牙齿折损、头发变白、皮肤皱缩，是经历长久时间以后才显现的老之作用；寿命逐渐减损、眼根等诸根日益老熟，则是由老而得的结果，是经过长久时间才显著的自然状态。到达衰老的人，寿命逐渐减损；年轻时非常清明、精细，能轻易取得各自所缘的眼根等诸根，在老者相续中逐渐衰败、混浊、不清，甚至无法取得十分明显的相应所缘。因此——
အသက်တမ်းဆုတ်ယုတ်လာခြင်း ဣန္ဒြေရင့်ကျက်ခြင်းတို့ကား ဇရာကြောင့် ရရှိလာသော အကျိုးတရားတို့ပင်တည်း။
——寿命减损与诸根老熟，正是由老而得的结果。
ယင်း သက်တမ်းဆုတ်ယုတ်ခြင်း ဣန္ဒြေရင့်ကျက်ခြင်းတို့ကိုလည်း ဇရာဟုပင် ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခြင်းမှာ ဖလူပစာရ စကားဟု မှတ်ပါ။ အကျိုး၏ အမည်ကို အကြောင်း၌ တင်စား၍ အကြောင်းဇရာကို ညွှန်ပြသော ဖလူပစာရ စကားချည်းတည်း။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၄။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၉၃။) တစ်ဖန် ထိုဇရာသည် ပါကဋဇရာ = ထင်ရှားသောဇရာ၊ ပဋိစ္ဆန္နဇရာ = ဖုံးကွယ်အပ်သော မထင်ရှားသော ဇရာဟု နှစ်မျိုးရှိ၏။ ထိုနှစ်မျိုးတို့တွင် သွားကျိုးခြင်း စသည်တို့ကား မြင်ရခြင်းကြောင့် ရုပ်တရားတို့၌ ဇရာသည် ပါကဋဇရာ = ထင်ရှားသောဇရာ မည်၏။ တစ်ဖန် နာမ်တရားတို့၌ ဇရာကား သွားကျိုးခြင်း ဆံဖြူခြင်း စသည်တို့ ကဲ့သို့သော ရှုမြင်အပ် ရှုမြင်နိုင်သော ထူးခြားသော အမူအရာဖောက်ပြန်ခြင်းကို မတွေ့မမြင်ရခြင်းကြောင့် နာမ်တရားတို့ဇရာ = ဌီကာလသည် ပဋိစ္ဆန္နဇရာ = ဖုံးကွယ်အပ်သော မထင်ရှားသောဇရာ မည်၏။ ထိုတွင် ဆံဖြူခြင်း သွားကျိုးခြင်း စသော ထိုထို အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်နေကြကုန်သော ရုပ်တရား အပေါင်းအစုတို့၏
世尊也把寿命减损、诸根老熟称作老，应知这是果借称：把结果的名称转用于原因，以结果指出作为原因的老。（《殊胜义注》1-364、2-93。）老又分两种：显著老与隐蔽老。牙齿折损等可以被看见，所以色法的老称为显著老；名法的住时之老，则看不见牙齿折损、头发变白等可观察的特殊变化形态，所以名法之老称为隐蔽、不显著的老。其中，形成白发、断牙等各种形态的诸色法组合之——
ရူပါရုံအရောင်အဆင်းကို စက္ခုဝိညာဏ်ဖြင့်ကား မြင်နိုင်၏။ ထိုအရောင်အဆင်းကား သိလွယ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။
——颜色，可以由眼识看见，因为这种颜色易于识知。
ထိုအရောင်အဆင်းကို စက္ခုဝိညာဏ်ဖြင့် မြင်တွေ့ပြီးမှ မနောဒွါရဖြင့် ကြံစည်စိတ်ကူး၍ ''ဤသွားတို့ကို ဇရာ
眼识看见这种颜色以后，再由意门思惟：‘这些牙齿已经受到老的——
原书第 133 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း တရားက ပုတ်ခတ်အပ်ကုန်ပြီ ''ဟု ဇရာကို သိရှိ၏။ တောတွင်း ရေရှိရာ အရပ်၌ ဖွဲ့ချည်ထားအပ်သော နွားချို စသည်တို့ကို တွေ့မြင်ရသော် အောက်အရပ်၌ ရေရှိကြောင်းကို သိရခြင်းကဲ့သို့ မှတ်ပါ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၉၃။) တစ်ဖန် အဝီစိဇရာ သဝီစိဇရာဟုလည်း နှစ်မျိုးရှိပေသည်။ ရှေးဇရာနှင့် နောက်ဇရာတို့၏ အကြားကို သိဖို့ရန် မလွယ်ကူသောကြောင့် ''အကြားမရှိ''ဟုပင် ထင်ရသော = တစ်ဆက်တည်းဖြစ်နေသည်ဟု ထင်ရသော ဇရာကို အဝီစိဇရာဟု ခေါ်၏။ ဥပမာ ပတ္တမြား-ရွှေ-ငွေ-သန္တာ-လ-နေ စသည်တို့၌ တည်ရှိသော ဇရာမျိုးတည်း။
——打击。’由此了知老。犹如看见绑在林中水源处的牛角等标记，便知道下面有水。（《殊胜义注》2-93。）老又分无间老与有间老。前后两老之间的间隔不易了知，看起来仿佛没有间隔、始终连成一片，这种老称为无间老；例如红宝石、黄金、白银、珊瑚、月亮、太阳等所具有的老。
ပတ္တမြား စသည်သည် သင်္ခါရထုံးစံအတိုင်း ဖြစ်-တည်-ပျက် သင်္ခတလက္ခဏာရှိသော တရားဖြစ်၍ ရင့်ကျက်မှုဇရာ ရှိနေသော်လည်း ထိုရင့်ရော်ခြင်း ဇရာနှစ်ခု၏ အကြားကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မသိမမြင်ရသဖြင့် ရင့်ရော်သည်ဟု လွယ်ကူစွာ မသိရ မသိနိုင်သကဲ့သို့တည်း။
红宝石等依诸行的常法具有生、住、灭三种有为相，所以虽有成熟之老，普通肉眼却看不见两次老化之间的间隔，因而不易知道它们正在老化。
ဤ လက္ခဏ-ရသ စသည်ကို သိမ်းဆည်းရှုပွားနိုင်သော ဤအဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာသော အသင်သူတော်- ကောင်းသည် ယင်းပတ္တမြား၌ တည်ရှိကြသော ဓာတ်ကြီးလေးပါးတို့ကို မြင်အောင် စိုက်ရှုပါ။ ထိုသို့ ရှုလိုက်နိုင်သော် ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကို လွယ်ကူစွာပင် တွေ့ရှိလာနိုင်ပါသည်။ ရုပ်ကလာပ်များကို လွယ်လွယ်ကူကူ မတွေ့ခဲ့သော် အာကာသဓာတ်ကို မြင်အောင် စိုက်ရှုလိုက်ပါက ရုပ်ကလာပ်များကို တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။ ယင်းရုပ်ကလာပ် အသီးအသီး၌ ဓာတ်ခွဲကြည့်ပါက သြဇာလျှင် (၈)ခုမြောက်ရှိသော သြဇဋ္ဌမကရုပ်များကိုသာ တွေ့ရှိမည် ဖြစ်၏။
已经修到能够摄取、观修特相、作用等这一阶段的善人，应专注观察红宝石中的四大种。若能如此观照，便很容易看见色聚微粒；若仍不易看见色聚，就专注观察空间界，如此便能看见。逐一分析这些色聚，只会见到以食素为第八的八不离色。
ယင်း ရုပ်တရားတို့မှာ ကလာပ်တစ်ခု၌ တည်ရှိသော တေဇောဓာတ် = ဥတုကြောင့် ဆင့်ကဲဖြစ်ပွားလာကြသော ဥတုဇရုပ် တို့သာတည်း။ ယင်းရုပ်တရားတို့မှာလည်း စိတ္တက္ခဏ (၁၇)ချက်ပင် သက်တမ်းရှည်ကြ၏။ ခဏငယ် (၅၁)ချက် သက်တမ်းရှည်ကြ၏။ ဌီကာလမှာ ခဏငယ် (၄၉)ချက်ပင် ဖြစ်၏။ ကလာပ်တစ်ခု၏ ဌီကာလနှင့် ယင်းကလာပ်၏ အတွင်း၌ရှိသော တေဇောဓာတ်ကြောင့်ပင် ဆင့်ကဲဖြစ်ပွားလာရသော ဒုတိယရုပ်ကလာပ်၏ ဌီကာလတို့မှာ သာမန် ပကတိမျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်။ ဝိပဿနာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာမျက်စိဖြင့်သာ သိနိုင် မြင် နိုင်၏။ ထိုကြောင့် ပတ္တမြား စသည်သည် သင်္ခတတရားတို့ ဖြစ်ကြ၍ သင်္ခါရထုံးစံအတိုင်း ဖြစ်-တည်-ပျက် သင်္ခတလက္ခဏာရှိသဖြင့် ရင့်ကျက်မှု ဇရာ ထင်ရှားရှိနေပါသော်လည်း ထိုရင့်ရော်ခြင်း ဇရာနှစ်ခု၏ အကြားကို သာမန် ပကတိမျက်စိဖြင့် မသိ မမြင်နိုင်ရကား ရင့်ရော်သည်ဟု လွယ်ကူစွာ မသိနိုင်သော ဇရာမျိုး တည်ရှိသော
这些色法都只是由一个色聚中的火界时节相续产生的时节生色，寿命同样是十七个心识刹那、五十一个小刹那，住时则是四十九个小刹那。一个色聚的住时，与由其中火界相续产生的第二个色聚的住时，都不能由普通肉眼看见，只能由观禅正见智眼了知、看见。因此，红宝石等虽是有为法，依诸行的常法具有生、住、灭三种有为相，也确实具有成熟之老，但是普通肉眼看不见两次老化之间的间隔，所以它们属于具有——
တရားမျိုးတည်း။
——不易被了知之老的事物。
လူတို့၏ မန္ဒဒသက = ပညာနုံ့သော (၁ဝ)နှစ်တွင်းအရွယ်နှင့် ခိဋ္ဋဒသက = မြူးထူးပျော်ပါး ကစားတတ်သည့် အသက် (၂ဝ)တွင်း အရွယ်သည်လည်းကောင်း၊ ပန်း သစ်သီး ရွက်နုတို့၏ အဆင်းအရောင်သည်လည်းကောင်း ရှေ့နောက် အရွယ်ချင်း၊ အရောင်အဆင်းချင်း မတူကြသောကြောင့် ရင့်ရော်လာပုံ ထင်ရှားရကား သဝီစိ = သိလွယ်သော အကြားရှိသော ဇရာမည်၏။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၄-၃၆၅။ အဘိ-ဋ္ဌ-၂-၉၃။)
人的愚昧十年期——十岁以内智慧尚弱的阶段——与嬉戏十年期——二十岁以内好动玩乐的阶段——彼此前后年龄相貌不同；花、果、嫩叶的前后颜色也不同，老化过程容易显现，所以其老称为有间老，即间隔容易了知的老。（《殊胜义注》1-364—365、2-93。）
၂၈။ ရူပဿ အနိစ္စတာ
二十八、色无常性
၁။ ပရိဘေဒလက္ခဏာ ရူပဿ အနိစ္စတာ၊ ၂။ သံသီဒနရသာ၊ ၃။ ခယဝယပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ၄။ ပရိဘိဇ္ဇမာနရူပပဒဋ္ဌာနာ။ (အဘိ-ဋ္ဌ-၁-၃၆၅။ ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈ဝ။) ၁။ ရုပ်အစစ်တို့၏ ထက်ဝန်းကျင်အားဖြင့် ပြိုပျက်ခြင်းသဘော လက္ခဏ၊ ၂။ (ဌီကာလသို့ရောက်သော ရုပ်ကို ဖျက်ဆီးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်)
一、色无常性以真实色全面破坏为特相；二、以令诸色沉没为作用；三、以真实色灭尽、坏灭为现起；四、以正在全面破坏的色为近因。（《殊胜义注》1-365；《清净道论》2-80。）
原书第 134 页
ရုပ်အစစ်တို့ကို နစ်မြုပ်စေခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊ ၃။ ရုပ်အစစ်တို့၏ ကုန်ခြင်း ပျက်ခြင်း သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ၄။ ထက်ဝန်းကျင်အားဖြင့် ပြိုပျက်ဆဲသော ရုပ်များ ပဒဋ္ဌာန်။
其作用是令真实色沉没〔即以毁坏已经进入住时之色为其作用〕；其现起是诸真实色灭尽、坏灭；其近因是正在全面破坏的诸色。
ကိစ္စရသ --- သာ ပန ယသ္မာ ဌိတိပ္ပတ္တံ ရူပံ ဝိနာသဘာဝေန သံသီဒန္တီ ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ''သံသီဒန- ရသာ''တိ။ (မဟာဋီ-၂-၁ဝ၃-၁ဝ၄။) ရုပ်တရားတို့၏ ခဏဘင်ဟူသော ပျက်ခြင်းသဘောသည် မြဲသောသဘောတရား မဟုတ်သောကြောင့် အနိစ္စ မည်၏။ ထိုအနိစ္စဖြစ်သော ရုပ်၏ အနိစ္စဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ မမြဲခြင်း လက္ခဏာသည် အနိစ္စတာ = ရူပဿ အနိစ္စတာ မည်၏။ ထိုရူပဿ အနိစ္စတာသည် ဌီကာလသို့ ရောက်ရှိနေသော ရုပ်တရားကို ဖျက်ဆီးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် စင်စစ် မနစ်မြုပ်စေသော်လည်း နစ်မြုပ်စေသကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရုပ်တို့ကို နစ်မြုပ်စေခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏ဟု ဆိုသည်။ ပျက်သွားသော ရုပ်တရားများကား လုံးဝ ကွယ်ပျောက်သွားကြ၏၊ ထိုသို့ လုံးဝ ကွယ်ပျောက်သွား မှုသည် နစ်မြုပ်သွားသကဲ့သို့ ဖြစ်သည် ဟူလိုသည်။
作用——《大复注》说：‘သာ ပန ယသ္မာ ဌိတိပ္ပတ္တံ ရူပံ ဝိနာသဘာဝေန သံသီဒန္တီ ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ “သံသီဒနရသာ”တိ။ (မဟာဋီ-၂-၁ဝ၃-၁ဝ၄။)’译：‘由于它以毁坏的性质，使已经达到住时的色仿佛沉没，所以说以令其沉没为作用。’色法在坏灭刹那的毁坏状态因为不恒常，故称无常；作为无常之色无常的性质，称为无常性，即色无常性。色无常性以毁坏已经到达住时之色的方式，虽然并非实有一个令其沉没的动作，却仿佛令其沉没，所以说它具有令诸色沉没的作用。已经毁坏的色法彻底消失，这种彻底消失就如同沉没。
ပစ္စုပဋ္ဌာန် --- ရုပ်တရားတို့၏ ဘင်ကာလ ဖြစ်သောကြောင့် ကုန်တတ်ပျက်တတ်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်က ယူသောကြောင့် ရုပ်အစစ်တို့၏ ကုန်တတ်ပျက်တတ်သော သဘောတရားဟု ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှူထင်လာသည်ဟူပေ။
现起——因为这是色法的坏灭阶段，禅修者之智以灭尽、坏灭之相取它，所以真实色灭尽、坏灭的状态，对禅修者之智以前方对象之相显现。
ရှုပုံ နည်းစနစ်
观修方法
ရုပ် (၂၈)ပါးတို့၏ လက္ခဏ-ရသ စသည်တို့ကား ဤတွင် ပြီးဆုံးပြီ ဖြစ်ပေသည်။
二十八色的特相、作用等至此已经讲完。
၁။ သန္တတိဃန = ရုပ်အစဥ်အတန်း အတုံးအခဲ၊ ၂။ သမူဟဃန = ရုပ်အပေါင်းအစု အတုံးအခဲ၊ ၃။ ကိစ္စဃန = ရုပ်လုပ်ငန်းကိစ္စ အတုံးအခဲ၊ ဤသုံးမျိုးသော ရုပ်ဃနဟူသော ရုပ်တုံး ရုပ်ခဲ အသီးအသီးကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးနိုင်ရေးအတွက် ဤ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန် ရှုကွက်များကို ပိုက်စိပ်တိုက်၍ ရှုပါ။ စက္ခုဒွါရ မျက်စိ၌ ရုပ်ကလာပ် (၆) မျိုး ရုပ် (၅၄)မျိုးရှိရာ ထိုရုပ်တရားအားလုံးကို တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ လက္ခဏ-ရသ- ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်တို့ကို ရှုပါ။
为了以智破除每一种色密集：一、相续密集，二、组合密集，三、作用密集，应当细密地观照这些特相、作用、现起、近因。在眼门有六种色聚、五十四种色法，要逐一以智分析所有这些色法，观照每一法的特相、作用、现起、近因。
စက္ခုဒသကကလာပ်တွင် ရုပ်သဘောတရား (၁ဝ)မျိုးရှိရာ ပထဝီမှစ၍ စက္ခုပသာဒသို့တိုင်အောင် (၁ဝ) မျိုးသော ရုပ်တရားတို့ကို တစ်လုံးစီ အစဥ်အတိုင်း ရှုပါ။ အစဥ်အတိုင်းဟူသည် --- ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော၊ ဝဏ္ဏ၊ ဂန္ဓ၊ ရသ၊ သြဇာ၊ ဇီဝိတ၊ စက္ခုပသာဒ ဟူသော ဇယားတွင် ဖော်ပြထားသည့် အစဥ်ကို ဆိုလို ပေသည်။
眼十法聚有十种色法，应按地、水、火、风、颜色、香、味、食素、命根、眼净色的次第，逐一观照。所谓‘依次’，就是依照表中所列的这一次序。
စက္ခုဒသကကလာပ်၌ရှိသော (၁ဝ)မျိုးသော ရုပ်တရားတို့ကို အစဥ်အတိုင်း တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ၌ လက္ခဏ- ရသ စသည်ဖြင့် သိမ်းဆည်းပြီးသောအခါ အလားတူပင် စက္ခုဒွါရ မျက်စိ၌ ကာယဒသကကလာပ်၌ တည်ရှိသော (၁ဝ)မျိုးသော ရုပ်တရားတို့ကိုလည်း လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန် နည်းအားဖြင့် ပထဝီမှသည် ကာယ- ပသာဒသို့တိုင်အောင် အသီးအသီး ဆက်လက်၍ သိမ်းဆည်းပါ။ ဤနည်းအားဖြင့် စက္ခုဒွါရ၌ (၅၄)မျိုးသော ရုပ်တရားတို့ကို ကုန်စင်အောင် ရှုပါ။ အကယ်၍ စက္ခုဒွါရ၌ ဇီဝိတနဝကကလာပ် ရုပ်တရားတို့ကိုပါ ထည့်သွင်း၍
依次逐一摄取眼十法聚中十种色法的特相、作用等以后，同样继续依特相、作用、现起、近因之法，逐一摄取眼门中身十法聚的十种色法，从地界直到身净色。以此方法，把眼门中的五十四种色法全部观完。若在眼门中连同命根九法聚的色法一起——
原书第 135 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း ရှုပါက ပို၍ ကောင်းမွန်သည်သာ ဖြစ်သည်။ စက္ခုဒသကကလာပ်၌ ရှိသော ပထဝီဓာတ်ကို ရှုပြီးဖြစ်၍ ထိုစက္ခုဒွါရ မျက်စိ၌ပင် ကာယဒသကကလာပ် စသည်၌ရှိသော ပထဝီဓာတ်ကိုလည်း မရှုဘဲ မနေပါနှင့်၊ (၅၄)မျိုးသော၊ ဇီဝိတနဝကကလာပ် ရုပ်တရားတို့နှင့်ပေါင်းသော် (၆၃)မျိုးသော ရုပ်တရားတို့ကို ရုပ်တရားတိုင်း ရုပ်တရားတိုင်း၌ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန် နည်းအားဖြင့် သိမ်းဆည်းပါ။ ရုပ်ကလာပ် အသီးအသီး၌ ရုပ်ဃန = အတုံးအခဲ အသီးအသီးကို ပြိုကွဲသွားအောင် ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးလျက် သိမ်းဆည်းရှုပွားနေသော လုပ်ငန်းခွင်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်၏၊ မွန်မြတ်သော ကျင့်စဥ်ကောင်းကြီး တစ်ခု ဖြစ်၏။ လေးဘက်ပုတ်ထားသော သစ်တုံးကြီး တစ်တုံးကို လေးဘက်လေးတန်မှ လှည့်ပတ်၍ ကြည့်ရှုသုံးသပ်နေသကဲ့သို့ ပရမတ်တရား တစ်လုံးကို လေးဘက်လေးတန်မှ လှည့်၍ ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှုသုံးသပ်နေသော ပရမတ္ထဉာဏစက္ခုကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းစေသော၊ ပရမတ္ထသစ္စာနယ်၌
——观照，则更为完善。已经观过眼十法聚中的地界，也不要漏观同一眼门中身十法聚等所含的地界；应在五十四种色法——若加上命根九法聚则为六十三种——的每一种色法中，依特相、作用、现起、近因之法摄取。这个修行现场，是以智分析每一个色聚、破除每一种色密集，并加以摄取、观修的重大工作；也是一项殊胜的善行。犹如从四面环绕观察一根四面削平的大木，禅修者也从四面以智观察每一个胜义法；这能净化胜义智眼，使行于胜义谛境的禅修者之智越来越清净、越来越明亮、越来越清楚，是一项具有充分力量、能从轮回苦中导向出离的殊胜——
ကျက်စားနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်ကို စင်ကြယ်သည်ထက် စင်ကြယ်၊ သန့်ရှင်းသည်ထက် သန့်ရှင်း၊ လင်းသထက် လင်း၊ ရှင်းသထက် ရှင်းစေသော သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခမှ ထုတ်ဆောင်ကယ်တင်နိုင်သည့် စွမ်းအင် အပြည့်အဝရှိသော နိယျာနိက အကျင့်ကောင်းကြီး တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။
——胜行。
စက္ခုဒွါရ၌ ရှုသကဲ့သို့ သောတဒွါရ စသည်တို့၌လည်း ပုံစံတူပင် ရှုပါ။ (၄၂ )ကောဋ္ဌာသတို့၌လည်းကောင်း၊ စိတ္တဇကလာပ် (၈)စည်း၊ ဥတုဇကလာပ်(၄)စည်း၊ အာဟာရဇကလာပ် (၂)စည်းတို့၌လည်းကောင်း ပုံစံတူပင် ရုပ်တရားတိုင်း ရုပ်တရားတိုင်း၌ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန် နည်းအားဖြင့် ဆက်လက် သိမ်းဆည်းပါ။
如在眼门观照一样，也以同一方式在耳门等处观照；在四十二身分、八种心生色聚、四种时节生色聚、两种食生色聚中，也同样继续依特相、作用、现起、近因之法摄取每一种色法。
ထိုနောင် လက္ခဏရုပ် (၄)မျိုးကို ဆက်လက်၍ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန် အားဖြင့် သိမ်းဆည်း ရှုပွားပါ။
然后继续依特相、作用、现起、近因摄取、观修四种特相色。
ဥပစယနှင့် သန္တတိကို အထက်တွင် ရှင်းပြခဲ့သည့်အတိုင်း ခွဲခြားသတ်မှတ်၍ ရှုပါ။ ဇရတာကို ရုပ်ကလာပ်တစ်ခု အတွင်း၌ တည်ရှိသော ရုပ်တရားတို့၏ တည်မှု ဌီကာလကို အာရုံယူ၍ ရှုပါ။ အနိစ္စတာကို ယင်းရုပ်တရားတို့၏ ပျက်မှု ဘင်ကို အာရုံယူ၍ ရှုပါ။
积聚与相续，应依上文的解释分别判定而观；色老性，取一个色聚中诸色法的住时为所缘而观；色无常性，则取这些色法的坏灭为所缘而观。
အဇ္ဈတ္တ၌ အထက်ပါအတိုင်း ရုပ်အစစ် ရုပ်အတုတို့ကို ကုန်စင်အောင် သိမ်းဆည်း ရှုပွားပြီးသောအခါ ဗဟိဒ္ဓ၌လည်း နည်းတူပင် ရှုပါ။ ရံခါ အဇ္ဈတ္တ ရံခါ ဗဟိဒ္ဓ တစ်လှည့်စီ လှည့်၍ ရှုပါ။ အတိတ် အနာဂတ် ရုပ်တရားတို့၌လည်း နည်းတူရှုနိုင်ပါက ပို၍ ကောင်းသည်သာ ဖြစ်သည်၊ တိုင်းထက်အလွန် တံခွန်နှင့်ဘုရား ဖြစ်ချေသည်။
在内依上述方法，把一切真实色与非真实色都摄取、观修完毕以后，在外也同样观照；有时观内，有时观外，内外交替而观。若能以同样方法观照过去、未来诸色法，则更为圆满，堪称锦上添花。
နှစ်စုအားဖြင့် ရုပ်တို့ကို ခွဲတမ်းချပုံ
二法分类
၁။ ဤသို့လျှင် မဟာဘုတ်ဓာတ်ကြီး (၄)ပါး၊ ဥပါဒါရုပ် (၂၄)ပါးအားဖြင့် ရုပ် (၂၈)ပါးသည် ပါဠိတော်၌တိုက် ရိုက်လာ၏။ ထိုရုပ် (၂၈)ပါးလုံးသည် လောဘ စသော ဟိတ်တရားလည်း မဟုတ်၊ ယှဥ်ဖက်ဟိတ် မရှိ၊ ဟိတ်နှင့် မယှဥ်သည့် ဟေတုဝိပ္ပယုတ္တတရား ဖြစ်ကြ၏။ ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရဟူသော အကြောင်းတရားနှင့်တကွ ဖြစ်- သောတရား အကြောင်းရှိသောတရားတည်း။ လောကီ၌ အကျုံးဝင်သည့် လောကီတရား ဖြစ်၏။ အာသဝေါတရား တို့သည် အာရုံယူအပ်သော သာသဝတရား ဖြစ်၏။ ဤသို့ စသောအားဖြင့် တစ်မျိုးသာ ရှိ၏။
一、巴利圣典直接列出的二十八色，是四大种与二十四所造色。这二十八色都不是贪等因法，没有相应之因，属于与因不相应之法；它们与业、心、时节、食这四种因缘同起，是有因缘之法；属于世间法；又能成为诸漏的所缘，属于有漏法。依这些方面，二十八色都只有一类。
၂။ ထို (၂၈)မျိုးသော ရုပ်တရားသည် --- (က) အဇ္ဈတ္တိက၊ ဗာဟိရ၊ ( ခ ) သြဠာရိက၊ သုခုမ၊ ( ဂ ) ဒူရ၊ သန္တိက၊ (ဃ) နိပ္ဖန္န၊ အနိပ္ဖန္န၊ ( င ) ပသာဒရူပ၊ န ပသာဒရူပ၊
二、若分类这二十八色，则可分为：（甲）内色、外色；（乙）粗色、细色；（丙）远色、近色；（丁）真实色、非真实色；（戊）净色、非净色；
原书第 136 页
( စ ) ဣန္ဒြိယ၊ အနိန္ဒြိယ၊ (ဆ) ဥပါဒိဏ္ဏ၊ အနုပါဒိဏ္ဏ --- ဤသို့ စသောအားဖြင့် ခွဲတမ်းချလိုက်သော် နှစ်မျိုး နှစ်မျိုးစီ ရှိ၏။
——（己）根色、非根色；（庚）已被执受色、未被执受色。如此等等，每一组各有二类。
(က) စက္ခုစသော ပသာဒရုပ် ငါးပါးသည် အတ္တဘာဝ = အတ္တဘောကို အစွဲပြု၍ ဖြစ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အဇ္ဈတ္တိကရုပ် မည်၏။ အဇ္ဈတ္တိကရုပ် (၅)မျိုးမှ ကြွင်းသော (၂၃)ပါးသော ရုပ်သည် ထိုအဇ္ဈတ္တိကမှအပ
（甲）眼净色等五净色依止自体而生，因此称为内色。除这五种内色以外，其余二十三色在内色之外——
ဖြစ်သောကြောင့် ဗာဟိရရုပ် မည်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈၁။)
——因此称为外色。（《清净道论》2-81。）
အာဟိတော အဟံ မာနော ဧတ္ထာတိ အတ္တာ၊ အတ္တဘာဝေါ။ တံ အတ္တာနံ အဓိကိစ္စ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တာ အဇ္ဈတ္တာ၊ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓဓမ္မာ၊ တေသု ဘဝံ အဇ္ဈတ္တိကံ၊ စက္ခာဒိ။ (မဟာဋီ-၂-၁ဝ၆။) ငါ - ဟူသော ထောင်လွှားတတ်သော မာနကိုထားရာ အတ္တဘောသည် = ခန္ဓာကိုယ် အတ္တဘောသည် အတ္တ မည်၏။ ယင်းအတ္တကို အစွဲပြု၍ ရည်၍ဖြစ်သော စက္ခုစသော ဣန္ဒြေနှင့်စပ်သော တရားအပေါင်းသည် အဇ္ဈတ္တ မည်၏။ ယင်း (နိယကဇ္ဈတ္တဟူသော) အဇ္ဈတ္တတို့၌ဖြစ်သော စက္ခုစသော ပသာဒရုပ် ငါးပါးသည် အဇ္ဈတ္တိက မည်၏။ (မဟာဋီ-၂-၁ဝ၆။) အဋ္ဌကထာနည်း၌ကား အဇ္ဈတ္တနှင့် အဇ္ဈတ္တိက တူ၏။ ဏိက-ပစ္စည်း အနက်မရှိ။
‘由于“我是”的慢被安置于此，故称为我，即自体；依止、针对该我而转起的与诸根相系属之法，称为内；存在于这些内法之中的眼等，称为内色。’身体自体是“我是”的贡高慢所安置之处，所以称为我；依止、针对这个我而生的眼根等一切根系属法称为内；在这个自身内——即己内——存在的眼等五净色称为内色。（《大复注》2-106。）依义注之法，‘内’与‘内色’同义，-ṇika 后缀在这里不另表义。
( ခ ) ပသာဒရုပ် (၅)ပါး၊ အာရုံရုပ် (၇)ပါး၊ ပေါင်းသော် (၁၂)မျိုးသော ရုပ်တရားသည် ဝိသယီ ဝိသယ = အကြည်ရုပ် = အခံဓာတ်ရုပ်နှင့် အာရုံရုပ် = အတိုက်ဓာတ်ဖြစ်၍ ထိခိုက်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်သည် အာရုံယူအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် သြဠာရိက = ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသောရုပ် မည်၏။
（乙）五净色与七所缘色合为十二色；它们是境有境，即净色接受界与所缘撞击界。禅修者能依二者撞击而取它们为所缘，所以称为粗色。
(ဃဋ္ဋနဝသေန ဂဟေ တဗ္ဗတော-ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈၁။) ကြွင်းသော (၁၆)မျိုးသော ရုပ်သည် ဒွါရနှင့် အာရုံ
——〔‘由于依撞击而可被取。’（《清净道论》2-81。）〕其余十六色不依门与所缘——
(= ဝိသယီနှင့် ဝိသယ) ထိခိုက်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် အာရုံမယူအပ်သောကြောင့် သုခုမရုပ် မည်၏။ (အသင်သူတော်ကောင်းသည် ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း ရှုကွက်များကို ပြန်လည်၍ အာရုံ ယူထားပါ။ ရူပါရုံအရောင်၏ ရှေးရှူရိုက်ခတ်မှုကို ခံယူရသော အကြည်ဓာတ်ကို စက္ခုအကြည်ဟု ဤသို့
——即境有境——相撞而被禅修者取为所缘，因此称为细色。〔善人，请回想色业处篇的观法：例如，把承受颜色所缘迎面撞击的透明界，辨识为眼净色——
စသည်ဖြင့် သိမ်းဆည်းမှုမျိုးကို ဆိုလိုသည်။) (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈၁။)
——这里所说的正是这类摄取。〕（《清净道论》2-81。）
( ဂ ) ထိုသုခုမရုပ်သည်ပင်လျှင် သိမ်မွေ့သည်ဖြစ်၍ ထိုးထွင်း၍ သိနိုင်ခဲသော သဘောရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်
（丙）这些细色由于细微、难以洞彻了知——
ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ရှုနေသောဉာဏ်နှင့် ဝေးရကား ဒူရေရုပ် မည်၏။ ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသော သြ-
——离禅修者的观智较远，故称为远色。粗色则粗显，容易洞彻了知——
ဠာရိကရုပ်ကား ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသည်ဖြစ်၍ ထိုးထွင်း၍ သိလွယ်သော သဘောရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်
——因此靠近禅修者的观智——
ရှုနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၏ အနီး၌ ဖြစ်ရကား သန္တိကေရုပ် မည်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈၁။)
——故称为近色。（《清净道论》2-81。）
(ဃ) ရုပ်အစစ် (၁၈)မျိုးသည် --- ၁။ ရုပ်ကလာပ်တို့ကို ပိုင်းခြားတတ်သော ပရိစ္ဆေဒရုပ် မဟုတ်ခြင်း၊ ၂။ ရုပ်အစစ်တို့၏ အမူအရာထူး = ဝိကာရ မဟုတ်ခြင်း၊ ၃။ ရုပ်အစစ်တို့၏ ဖြစ်တည်ပျက် - လက္ခဏ မဟုတ်ခြင်းကြောင့် မိမိ၏ ကက္ခဠတ္တ = ခက်မာခြင်းစသော ကိုယ်ပိုင် သဘာဝသတ္တိစွမ်းအင်ကို အာရုံပြုသောအားဖြင့်သာလျှင် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်က ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား၍ ယူအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရ တည်းဟူသော ဆိုင်ရာ ဆိုင်ရာ အကြောင်းတရားတို့က ပြီးစေအပ်သော နိပ္ဖန္နရုပ် မည်၏။ နိပ္ဖန္နရုပ် (၁၈)မျိုးမှ ကြွင်းသော ရုပ် အတု (၁ဝ)မျိုးသည် မိမိသဘောအားဖြင့် ပိုင်းခြား၍ မယူအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အသီးအခြား ကံစသော အကြောင်းကြောင့် မပြီးသော အနိပ္ဖန္နရုပ် မည်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈၁။)
（丁）十八真实色不是划分诸色聚的界限色，不是真实色的特殊形态或变化，也不是真实色生、住、灭的特相；禅修者只能取其坚硬等自身性质，以智分别它们。因此，十八色称为由业、心、时节、食等相应因缘所成的真实色。除十八真实色以外的十种非真实色，不能依自身性质分别而取，也不由业等因缘另行产生，所以称为非真实色。（《清净道论》2-81。）
原书第 137 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း အာကာသဓာတ်ဟူသည် ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အကြားအပေါက်မျှသာ ဖြစ်၏။ ဝိညတ်ရုပ်တို့သည် စိတ္တဇ ရုပ်တို့၏၊ လဟုတာ မုဒုတာ ကမ္မညတာရုပ်တို့သည် စိတ္တဇ ဥတုဇ အာဟာရဇရုပ်တို့၏ အမူအရာထူး ဝိကာရမျှသာ ဖြစ်၏။ ဥပစယ သန္တတိ ဇရတာ အနိစ္စတာတို့သည် ရုပ်အစစ်တို့၏ ဖြစ်မှု တည်မှု ပျက်မှု သဘောမျှသာဖြစ်၏။
虚空界只是色聚之间的间隙；两种表色只是心生色的特殊形态，色轻快性、色柔软性、色适应性只是心生、时节生、食生色的变化形态；色积聚、色相续、色老性、色无常性也只是诸真实色生起、住立、坏灭的状态。
ထိုကြောင့် ဤ (၁ဝ)မျိုးသော ရုပ်တို့သည် ရုပ်အစစ်တို့မပါဘဲ မိမိတို့ချည်းသက်သက် အသီးအခြား ဖြစ်နိုင်ကြ သော ရုပ်တရားတို့ မဟုတ်ကြပေ။ ရုပ်တရားတို့ကို ဖြစ်စေတတ်သော ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရဟူသော အကြောင်း တရားကြောင့် ရုပ်အစစ်တို့မပါဘဲ မိမိတို့ချည်းသက်သက် ပြီးစီးလာသော ရုပ်တရားတို့လည်း မဟုတ်ကြပေ။
因此，这十种色不能离开真实色而独自存在；也不是离开真实色后，另由产生色法的业、心、时节、食四因单独造成的色。
ထိုကြောင့် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်အစစ်များကို အာရုံမယူဘဲ ယင်းရုပ်အတုတို့၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာ သက်သက်ကိုသာ အာရုံယူ၍ သိမ်းဆည်းခဲ့သော် သိမ်းဆည်း၍ ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား၍ မယူနိုင်။ ရုပ်အစစ်တို့နှင့်သာ ပူးကပ်၍ သိမ်းဆည်းရှုပွားပါမှ ရရှိနိုင်သည် ဟူလိုသည်။
所以，禅修者若不取真实色为所缘，只取这些非真实色自身的特相来摄取，就无法摄取、以智分别它们；必须连同真实色一起摄取、观修，才可能得到。
( င ) စက္ခာဒိပဉ္စဝိဓံ ရူပါဒီနံ ဂဟဏပစ္စယဘာဝေန အာဒါသတလံ ဝိယ ဝိပ္ပသန္နတ္တာ ပသာဒရူပံ၊ ဣတရံ
（戊）巴利《清净道论》引文（缅文转写）：‘စက္ခာဒိပဉ္စဝိဓံ ရူပါဒီနံ ဂဟဏပစ္စယဘာဝေန အာဒါသတလံ ဝိယ ဝိပ္ပသန္နတ္တာ ပသာဒရူပံ၊ ဣတရံ’——
တတော ဝိပရီတတ္တာ နပသာဒရူပံ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈၁။)
——‘တတော ဝိပရီတတ္တာ နပသာဒရူပံ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈၁။)’译：‘眼等五种色，因为能作为取得颜色等所缘的缘，又如镜面般特别明净，故为净色；其余诸色与此相反，故为非净色。’（《清净道论》2-81。）
သောတာဒီနမ္ပိ စက္ခုနော ဝိယ ပသန္နသဘာဝတ္တာ ဧဝ ယထာသကံ ဝိသယဂ္ဂဟဏပစ္စယတာတိ ဒ-
《大复注》说：‘သောတာဒီနမ္ပိ စက္ခုနော ဝိယ ပသန္နသဘာဝတ္တာ ဧဝ ယထာသကံ ဝိသယဂ္ဂဟဏပစ္စယတာတိ ဒ-’——
ဿေန္တော အာဟ ''စက္ခာဒိ။ ပ ။ ပသာဒရူပ''န္တိ။ (မဟာဋီ-၂-၁ဝ၇။)
——‘ဿေန္တော အာဟ “စက္ခာဒိ။ ပ ။ ပသာဒရူပ”န္တိ။ (မဟာဋီ-၂-၁ဝ၇။)’译：‘为了显示耳等也如眼一般，正由于具有明净自性，才成为取得各自所缘之缘，所以说“眼等……净色”。’（《大复注》2-107。）
စက္ခု သောတ ဃာန ဇိဝှါ ကာယ ဟူသော ရုပ် (၅)မျိုးသည် မိမိတို့ဆိုင်ရာ အသီးအသီးသော ရူပါရုံ သဒ္ဒါရုံ ဂန္ဓာရုံ ရသာရုံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံတို့ကို အာရုံယူခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သောကြောင့်၊ ကြေးမုံအပြင်ကဲ့သို့ အထူး- သဖြင့် ကြည်လင်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ပသာဒရုပ် မည်၏။ ပသာဒရုပ်မှ တစ်ပါးသော (၂၃)မျိုးသော ရုပ်သည် ပသာဒရုပ်တို့ကဲ့သို့ အာရုံကိုယူခြင်း၏ အကြောင်းတရားလည်း မဟုတ်သောကြောင့်၊ ပသာဒရုပ်တို့ကဲ့သို့ ကြည်လင် သော ရုပ်တရားတို့လည်း မဟုတ်ကြသောကြောင့် = မကြည်သော ရုပ်တို့သာ ဖြစ်ကြသောကြောင့် ပသာဒ မဟုတ်သောရုပ် မည်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈၁။)
眼、耳、鼻、舌、身这五种色，是取得颜色、声音、香、味、触等各自所缘的缘，又如镜面般特别明净，因此称为净色。其余二十三色既不像净色那样是取得所缘之缘，也不像净色那样明净，只是不透明之色，所以称为非净色。（《清净道论》2-81。）
အထူးသတိပြု၍ မှတ်သားပါ
特别注意
ဤအထက်ပါ စကားရပ်၌ --- အာဒါသတလံ ဝိယ ဝိပ္ပသန္နတ္တာ = ပသာဒရုပ်တို့သည် ကြေးမုံအပြင်ကဲ့သို့ ကြည်လင်ကြောင်း ဖွင့်ဆိုချက်ကို အထူးဂရုပြု၍ မှတ်သားပါ။ ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကို သိမ်းဆည်း ရှုပွားရာ၌ အလွန် အရေးကြီးသော မှတ်တိုင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်၏။ ပသာဒရုပ် = အကြည်ရုပ် (၅)မျိုးတို့တွင် --- ၁။ စက္ခုပသာဒ = စက္ခုအကြည်သည် မျက်စိ၌သာ ရှိ၏။
请特别留意前文‘အာဒါသတလံ ဝိယ ဝိပ္ပသန္နတ္တာ’——净色如镜面般明净——这一解释。它是摄取、观修色业处极重要的标志。五净色如下：一、眼净色只存在于眼中。
၂။ သောတပသာဒ = သောတအကြည်သည် နား၌သာ ရှိ၏။
二、耳净色只存在于耳中。
၃။ ဃာနပသာဒ = ဃာနအကြည်သည် နှာခေါင်း၌သာ ရှိ၏။
三、鼻净色只存在于鼻中。
၄။ ဇိဝှါပသာဒ = ဇိဝှါအကြည်သည် လျှာ၌သာ ရှိ၏။
四、舌净色只存在于舌中。
၅။ ကာယပသာဒ = ကာယအကြည်သည်ကား မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ နှလုံး (၆)ဒွါရလုံး၌ = တစ်ကိုယ်လုံး၌ ပျံ့နှံ့လျက် ရှိ၏။
五、身净色则遍布眼、耳、鼻、舌、身、心所依处这六门，也就是遍布全身。
ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ခန္ဓာကိုယ်၌ ဓာတ်ကြီး (၄)ပါးတို့ကို အာရုံယူ၍ ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းလမ်းမှ သမာဓိကို ထူထောင်လိုက်သောအခါ ကြေးမုံအပြင်ကဲ့သို့ ကြည်လင်နေသော အတုံးအခဲ အပြင်ကြီးကို ဥပစာရသမာဓိ နယ်မြေသို့ ဆိုက်ရောက်စအချိန်မှ စ၍ သို့မဟုတ် ဆိုက်ရောက်ခါနီးအချိန်မှ စ၍ တွေ့တတ်၏။ ဃနဟူသည့်
禅修者在身体内取四大种为所缘，经由界业处之道建立定力时，从即将进入或刚进入近行定范围开始，常会看见如镜面般明净的一大片实体。那是因为密集——
原书第 138 页
ရုပ်တုံးရုပ်ခဲများ မပြိုမီ ပရမတ္ထအစစ်သို့ ဉာဏ်အမြင် မဆိုက်သေးမီ အကြည်ရုပ် (၅)မျိုးတို့ကို အတုံးလိုက် အခဲလိုက် အပြင်လိုက် ကြေးမုံအပြင်ကဲ့သို့ တွေ့မြင်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ကာယအကြည်မှာ တစ်ကိုယ်- လုံး၌ အနှံ့အပြားတည်ရှိသဖြင့် ဃနမပြိုမီ အကြည်ဓာတ်များကို ပြင်လိုက်ကြီး တွေ့မြင်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
——尚未破除，智慧还未到达真实胜义；于是五净色被成团、成块、成片地看见，仿佛镜面。尤其身净色遍布全身，所以在密集尚未破除以前，诸透明界会被看成一整片。
ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့် ယင်းကဲ့သို့ တွေ့မြင်ခြင်းမှာ အထက်ပါ အဋ္ဌကထာစကားရပ် ဋီကာစကားရပ်တို့နှင့်လည်း ဂင်္ဂါရေနှင့် ယမုနာရေ ရောသကဲ့သို့ တစ်သားတည်း ညီညွတ်လျက် ရှိ၏။ အောက်ပါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင် ဟောကြားထားတော်မူအပ်သော ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်မြတ်ကြီးနှင့်လည်း ရေပူနှင့် ရေအေး ရောသကဲ့သို့ တစ်သားတည်းပင် ညီညွတ်လျက် ရှိပေ၏။
禅修者以正见智这样看见，与上述义注、复注之说完全相合，如恒河水与阎牟那河水相融；也与下列正自觉者亲自宣说的《法集论》圣典完全相合，如热水与冷水相融。
၁။ ယံ စက္ခု စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ပသာဒေါ … ၂။ ယံ သောတံ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ပသာဒေါ … ၃။ ယံ ဃာနံ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ပသာဒေါ … ၄။ ယာ ဇိဝှါ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ပသာဒေါ … ၅။ ယော ကာယော စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ပသာဒေါ … (အဘိ-၁-၁၅၇-၁၆၁။) စက္ခု-သောတ-ဃာန-ဇိဝှါ-ကာယတို့သည် မိမိ မိမိ၏ကလာပ်တူ မဟာဘုတ်တို့ကိုမှီ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ပသာဒရုပ် = အကြည်ရုပ်များ ဖြစ်ကြကြောင်းကို ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင်ပင် အဓိပ္ပါယ်ရှိရှိဖြင့် ထိထိမိမိ ဟော ကြားထားတော်မူခဲ့၏။ သိတော်မူ မြင်တော်မူ၍ ဟောကြားထားတော်မူသော ဘုရားရှင်၏ ရွှေနှုတ်တော်မှ တိုက် ရိုက် ထွက်ပေါ်လာသော မုခပါဌ်တော်များပင် ဖြစ်ကြသည်။ ယင်း အကြည်ပြင်၌ အာကာသဓာတ်ကို မြင်အောင် စိုက်ရှုပါက ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကို စတင်တွေ့ရှိမည် ဖြစ်ပေသည်။
‘一、依四大种而有的眼之净；二、依四大种而有的耳之净；三、依四大种而有的鼻之净；四、依四大种而有的舌之净；五、依四大种而有的身之净……’世尊亲自明确而切要地宣说：眼、耳、鼻、舌、身都是依止各自同一色聚中的大种而生起的净色。这是世尊如实知见以后，从金口直接说出的圣言。若在这一片透明体中专注观察虚空界，就会开始看见色聚微粒。
( စ ) ပသာဒရုပ် ငါးပါးနှင့် ဣတ္ထိန္ဒြေ ပုရိသိန္ဒြေ ဇီဝိတိန္ဒြေ ဤရုပ် (၈)မျိုးသည် အစိုးရသည်၏ အဖြစ်တည်း ဟူသော သဘောကြောင့် ဣန္ဒြိယရုပ် မည်၏။ (ဣန္ဒြိယပစ္စည်းပိုင်း၌ ပြန်ကြည့်ပါ။) ကြွင်းသောရုပ် (၂ဝ)သည် အစိုးရသည်၏ အဖြစ်တည်းဟူသော သဘောမရှိသောကြောင့် အနိန္ဒြိယရုပ် မည်၏။
（己）五净色、女根、男根、命根这八色具有支配的性质，所以称为根色。〔参见根缘部分。〕其余二十色没有支配的性质，所以称为非根色。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈၁။)
缅文出处原串：‘(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈၁။)’（《清净道论》2-81。）
(ဆ) ''ဤရုပ်သည် ငါ၏အကျိုးတည်း''ဟု ကံသည် မိမိ၏ အကျိုး၏အဖြစ်ဖြင့် စွဲယူအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ကမ္မဇရုပ်သည် ဥပါဒိဏ္ဏ = ဥပါဒိန္နရုပ် မည်၏။ စိတ္တဇရုပ် ဥတုဇရုပ် အာဟာရဇရုပ်သည် ကံသည် မိမိ ၏ အကျိုး၏အဖြစ်ဖြင့် မစွဲယူအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အနုပါဒိဏ္ဏ = အနုပါဒိန္နရုပ် မည်၏။
（庚）业把业生色执受为自己的果，仿佛说‘这是我的果’，所以业生色称为已被执受色。心生色、时节生色、食生色不被业执受为自己的果，所以称为未被执受色。
(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈၁။)
缅文出处原串：‘(ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈၁။)’（《清净道论》2-81。）
သုံးစုအားဖြင့် ရုပ်တို့ကို ခွဲတမ်းချပုံ
三法分类
၁။ ရူပါရုံသည် မြင်အပ်သည်၏ အဖြစ်နှင့်တကွ ဖြစ်သော၊ ထိပါးအပ်သည်နှင့်တကွ ဖြစ်သော သနိဒဿန သပ္ပဋိဃရုပ် မည်၏။
一、颜色所缘既可被看见，又具有撞击，称为有见有对色。
၂။ ရူပါရုံမှ ကြွင်းသော သြဠာရိကရုပ် (၁၁)မျိုးသည် မြင်အပ်သည်၏အဖြစ် မရှိ၊ ထိပါးအပ်သည်၏အဖြစ်နှင့် တကွ ဖြစ်သော အနိဒဿန သပ္ပဋိဃရုပ် မည်၏။
二、除颜色所缘以外的十一种粗色，不能被看见，却具有撞击，称为无见有对色。
၃။ သုခုမရုပ် (၁၆)ပါးသည် မြင်အပ်သည်၏အဖြစ် မရှိ၊ ထိပါးအပ်သည်၏အဖြစ် မရှိသော အနိဒဿန အပ္ပဋိဃရုပ် မည်၏။ (ဤ၌ စက္ခုဝိညာဏ်ဖြင့် မြင်မှု မမြင်မှုကိုသာ ဆိုလိုသည်။ မနောဝိညာဏ်ဖြင့် မြင်မှု မမြင်မှုကို မဆိုလို။) (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈၁။)
三、十六种细色既不能被看见，也不具有撞击，称为无见无对色。〔这里的能见与不能见，只就眼识而言，不是就意识而言。〕（《清净道论》2-81。）
原书第 139 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း ၁။ ဣန္ဒြိယရုပ် (၈)မျိုးနှင့် ဟဒယဝတ္ထုရုပ် (၁)မျိုး --- အားလုံးပေါင်းသော် ဤရုပ် (၉)မျိုးသည် ကံကြောင့်သာ ဧကန်ဖြစ်သောကြောင့် ဧကန် ကမ္မဇရုပ် မည်၏။ ပထဝီ အာပေါ တေဇော ဝါယော ဝဏ္ဏ ဂန္ဓ ရသ သြဇာ အာကာသ --- ဤရုပ် (၉)မျိုးသည် အနေကန်အားဖြင့်သာ ကံကြောင့် ဖြစ်သောကြောင့် အနေကန် ကမ္မဇရုပ် မည်၏။
一、八种根色与一种心所依处色，合为九色，因为必定只由业产生，称为定业生色。地、水、火、风、颜色、香、味、食素、虚空这九色，只是在某些情况下由业产生，所以称为不定业生色。
၂။ စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သောရုပ်၊ ဥတုကြောင့်ဖြစ်သောရုပ် အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သောရုပ်သည် ကံမှ တစ်ပါးသော အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော အကမ္မဇရုပ် မည်၏။
二、心生色、时节生色、食生色由业以外的因产生，所以称为非业生色。
၃။ ဥပစယ၊ သန္တတိ၊ ဇရတာ၊ အနိစ္စတာ ဟူသော လက္ခဏရုပ် လေးပါးသည် ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းတရား လေးပါးတို့တွင် မည်သည့် တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းကြောင့်မှ မဖြစ်သော နေဝကမ္မဇံ နာကမ္မဇံရုပ် မည်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈၁။) ၁။ စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ပထဝီ အာပေါ တေဇော ဝါယော ဝဏ္ဏ ဂန္ဓ ရသ သြဇာ ဟူသော အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈)မျိုး၊ အသံ = သဒ္ဒါရုံ၊ အာကာသဓာတ်၊ ကာယဝိညတ်၊ ဝစီဝိညတ်၊ လဟုတာ မုဒုတာ ကမ္မညတာ - ဤ (၁၅)မျိုးသောရုပ်သည် စိတ္တဇရုပ် မည်၏။
三、色积聚、色相续、色老性、色无常性这四种特相色，不由业、心、时节、食四因中的任何一种产生，称为非业生亦非非业生色。（《清净道论》2-81。）一、由心产生的地、水、火、风、颜色、香、味、食素八不离色，以及声音、虚空界、身表、语表、色轻快性、色柔软性、色适应性，合为十五种心生色。
၂။ ကမ္မဇရုပ်၊ ဥတုဇရုပ်၊ အာဟာရဇရုပ်သည် စိတ်ကြောင့်မဖြစ်သော အစိတ္တဇရုပ် မည်၏။
二、业生色、时节生色、食生色不是由心产生，称为非心生色。
၃။ လက္ခဏရုပ် လေးမျိုးသည် နေဝစိတ္တဇံ နာစိတ္တဇံရုပ် မည်၏။
三、四种特相色称为非心生亦非非心生色。
၁။ အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ပထဝီ အာပေါ တေဇော ဝါယော ဝဏ္ဏ ဂန္ဓ ရသ သြဇာဟူသော အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈)မျိုး၊ အာကာသဓာတ်၊ လဟုတာ၊ မုဒုတာ၊ ကမ္မညတာ --- ဤ (၁၂) မျိုးသောရုပ်သည် အာဟာရကြောင့် ဖြစ်သော အာဟာရဇရုပ် မည်၏။
一、由食产生的地、水、火、风、颜色、香、味、食素八不离色，以及虚空界、色轻快性、色柔软性、色适应性，合为十二种食生色。
၂။ ကမ္မဇရုပ် စိတ္တဇရုပ် ဥတုဇရုပ်သည် အာဟာရကြောင့် မဖြစ်သော အနာဟာရဇရုပ် မည်၏။
二、业生色、心生色、时节生色不是由食产生，称为非食生色。
၃။ လက္ခဏရုပ် (၄)မျိုးသည် နေဝအာဟာရဇံ နအနာဟာရဇံရုပ် မည်၏။
三、四种特相色称为非食生亦非非食生色。
၁။ ဥတုကြောင့် ဖြစ်သော ပထဝီ အာပေါ တေဇော ဝါယော ဝဏ္ဏ ဂန္ဓ ရသ သြဇာဟူသော အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈)မျိုး၊ အသံ = သဒ္ဒါရုံ၊ အာကာသဓာတ်၊ လဟုတာ မုဒုတာ ကမ္မညတာ --- ဤ (၁၃)မျိုးသော ရုပ်သည် ဥတုကြောင့်ဖြစ်သော ဥတုဇရုပ် မည်၏။
一、由时节产生的地、水、火、风、颜色、香、味、食素八不离色，以及声音、虚空界、色轻快性、色柔软性、色适应性，合为十三种时节生色。
၂။ ကမ္မဇရုပ် စိတ္တဇရုပ် အာဟာရဇရုပ်သည် ဥတုကြောင့် မဖြစ်သော အနုတုဇရုပ် မည်၏။
二、业生色、心生色、食生色不是由时节产生，称为非时节生色。
၃။ လက္ခဏရုပ် (၄)မျိုးသည် နေဝဥတုဇံ နအနုတုဇံရုပ် မည်၏။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈၁။)
三、四种特相色称为非时节生亦非非时节生色。（《清净道论》2-81。）
လေးစုအားဖြင့် ရုပ်တို့ကို ခွဲတမ်းချပုံ
四法分类
၁။ ရူပါယတန = ရူပါရုံသည် စက္ခုဝိညာဏ်၏ အာရုံဖြစ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌ မည်၏။
一、色处，即颜色所缘，是眼识的所缘，所以称为所见。
၂။ သဒ္ဒါယတန = သဒ္ဒါရုံသည် သောတဝိညာဏ်၏ အာရုံဖြစ်သောကြောင့် သုတ မည်၏။
二、声处，即声音所缘，是耳识的所缘，所以称为所闻。
၃။ ဂန္ဓာယတန-ရသာယတန-ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတန = ဂန္ဓာရုံ ရသာရုံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံသည် မိမိတို့ ထံမှောက်သို့ ဆိုက် ရောက်လာသော အာရုံကိုယူတတ်သော ဃာနိန္ဒြေ ဇိဝှိန္ဒြေ ကာယိန္ဒြေတို့၏ အာရုံဖြစ်သောကြောင့် မုတ မည်၏။
三、香处、味处、触处，即香、味、触所缘，是能取得来到自己面前之所缘的鼻根、舌根、身根之所缘，所以称为所觉。
(က) ဃာနဝိညာဏ်သည် ဃာနိန္ဒြေသို့ ဆိုက်ရောက်လာသော ဂန္ဓာရုံကို၊ ( ခ ) ဇိဝှါဝိညာဏ်သည် ဇိဝှိန္ဒြေသို့ ဆိုက်ရောက်လာသော ရသာရုံကို၊
（甲）鼻识取得来到鼻根的香所缘；（乙）舌识取得来到舌根的味所缘；
原书第 140 页
( ဂ ) ကာယဝိညာဏ်သည် ကာယိန္ဒြေသို့ဆိုက်ရောက်လာသော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို၊ အာရုံယူတတ်၏။ ထိုကြောင့် ယင်းအာရုံ သုံးမျိုးသည် မုတ မည်၏။
——（丙）身识取得来到身根的触所缘。因此，这三种所缘称为所觉。
၄။ ကြွင်းသော (၂၁)မျိုးသောရုပ်သည် မနောဝိညာဏ်၏သာလျှင် အာရုံဖြစ်သောကြောင့် ဝိညာတ မည်၏။
四、其余二十一色只能作为意识的所缘，所以称为所识。
၁။ နိပ္ဖန္နရုပ် (၁၈)ပါးသည် ရူပရူပရုပ် မည်၏။
一、十八真实色称为真色。
၂။ အာကာသဓာတ်သည် ပရိစ္ဆေဒရုပ် မည်၏။
二、虚空界称为界限色。
၃။ ကာယဝိညတ် ဝစီဝိညတ် လဟုတာ မုဒုတာ ကမ္မညတာ --- ဤရုပ် (၅)မျိုးသည် ဝိကာရရုပ် မည်၏။
三、身表、语表、色轻快性、色柔软性、色适应性这五色称为变化色。
၄။ ဇာတိ ဇရာ ဘင်္ဂ = ဥပစယ သန္တတိ ဇရတာ အနိစ္စတာ --- ဤ (၄)မျိုးသည် လက္ခဏရုပ် မည်၏။
四、生、老、灭，即色积聚、色相续、色老性、色无常性这四色，称为特相色。
၁။ ဟဒယရုပ်သည် ဝတ္ထုရုပ် မည်၏၊ ဒွါရရုပ် မမည်။
一、心所依处色是所依色，不是门色。
၂။ ကာယဝိညတ် ဝစီဝိညတ် နှစ်မျိုးသည် ဒွါရရုပ် မည်၏၊ ဝတ္ထုရုပ် မမည်။
二、身表与语表是门色，不是所依色。
၃။ ပသာဒရုပ် (၅)မျိုးသည် ဝတ္ထုရုပ်လည်း မည်၏၊ ဒွါရရုပ်လည်း မည်၏။
三、五净色既是所依色，也是门色。
၄။ ကြွင်းသော (၂ဝ)မျိုးသောရုပ်သည် ဝတ္ထုရုပ်လည်း မမည်၊ ဒွါရရုပ်လည်း မမည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈၁။)
四、其余二十色既不是所依色，也不是门色。（《清净道论》2-81。）
ငါးစုအားဖြင့် ရုပ်တို့ကို ခွဲတမ်းချပုံ
五法分类
၁။ ဟဒယဝတ္ထုနှင့် ဣန္ဒြိယရုပ် (၈)မျိုးသည် ကံကြောင့်သာလျှင်ဖြစ်သော = ကံဟူသော အကြောင်းတစ်မျိုး တည်းကြောင့်သာဖြစ်သော ဧကဇရုပ် မည်၏။
一、心所依处与八种根色只由业产生，即只由业这一种因产生，所以称为一因生色。
ဝိညတ်ရုပ် နှစ်မျိုးသည် စိတ်ကြောင့်သာဖြစ်သော = စိတ်ဟူသော အကြောင်းတစ်မျိုးတည်းကြောင့်သာ ဖြစ်သော ဧကဇရုပ် မည်၏။
两种表色只由心产生，即只由心这一种因产生，所以也称为一因生色。
၂။ သဒ္ဒါယတန = သဒ္ဒါရုံသည် စိတ်ကြောင့်လည်း ဖြစ်၏၊ ဥတုကြောင့်လည်း ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ထိုသဒ္ဒါရုံသည် အကြောင်း နှစ်မျိုးကြောင့်ဖြစ်သော ဒွိဇရုပ် မည်၏။
二、声处，即声音所缘，可以由心产生，也可以由时节产生，所以称为二因生色。
၃။ လဟုတာ၊ မုဒုတာ၊ ကမ္မညတာ --- ဤရုပ် (၃)မျိုးသည် စိတ်ကြောင့်လည်း ဖြစ်၏၊ ဥတုကြောင့်လည်း ဖြစ်၏၊ အာဟာရကြောင့်လည်း ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ထိုရုပ် (၃)မျိုးသည် အကြောင်း (၃)မျိုးကြောင့်ဖြစ်သော တိဇရုပ် မည်၏။
三、色轻快性、色柔软性、色适应性可以由心、时节、食三因产生，所以称为三因生色。
၄။ ပထဝီ အာပေါ တေဇော ဝါယော ဝဏ္ဏ ဂန္ဓ ရသ သြဇာ ဟူသော အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈)မျိုးနှင့် အာကာသ- ဓာတ်သည် --- ကံကြောင့် ဖြစ်သည်လည်း ရှိ၏၊ စိတ်ကြောင့် ဖြစ်သည်လည်း ရှိ၏၊ ဥတုကြောင့် ဖြစ်သည် လည်း ရှိ၏၊ အာဟာရကြောင့် ဖြစ်သည်လည်း ရှိ၏။ ထိုကြောင့် ဤရုပ် (၉)မျိုးသည် အကြောင်း (၄)မျိုး- ကြောင့်ဖြစ်သော စတုဇရုပ် မည်၏။
四、地、水、火、风、颜色、香、味、食素八不离色与虚空界，可以由业产生，也可以由心、时节或食产生，所以这九色称为四因生色。
၅။ လက္ခဏရုပ် (၄)မျိုးသည် မည်သည့်အကြောင်းကြောင့်မျှ မဖြစ်သောကြောင့် နကုတောစိဇာတရုပ် = နကုတောစိသမုဋ္ဌာန်ရုပ် မည်၏။
五、四种特相色不由任何因产生，所以称为非从任何因生色，即无因生起色。
ရုပ်အစစ်တို့၏ ဖြစ်မှု ဥပါဒ်သည် ဥပစယ သန္တတိဟု နှစ်မျိုးခွဲထားသော ဇာတိတည်း။ ဥပါဒ်၏ ဥပါဒ်သည် = ဇာတိ၏ ဇာတိသည် မရှိကောင်းပေ၊ မရှိသည်သာ ဖြစ်၏။ ဥပါဒ်ပြီးသော ရုပ်၏ ရင့်ခြင်းမျှသည်သာ ဇရာဖြစ်၏၊ ပျက်ခြင်းမျှသည်သာ မရဏဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် လက္ခဏရုပ် (၄)မျိုးသည် တစ်စုံတစ်ခုသော မည်သည့် အကြောင်း ကြောင့်မျှ မဖြစ်သည့် နကုတောစိဇာတရုပ် မည်၏။
真实色的生起是生，分为色积聚与色相续二种；生起本身不应再有一个生起，生本身没有另一个生。已经生起之色的成熟只是老，坏灭只是死。因此，四种特相色称为不由任何一种因产生的非从任何因生色。
原书第 141 页
လက္ခဏာဒိစတုက္ကပိုင်း -- ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ အာကာသဓာတု အာပေါဓာတု ရူပဿ လဟုတာ၊ ရူပဿ မုဒုတာ၊ ရူပဿ ကမ္မညတာ၊ ရူပဿ ဥပစယော၊ ရူပဿ သန္တတိ၊ ကဗဠီကာရော အာဟာရော၊ ဣမေ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ။ (အဘိ-၁-၂၃၉။) ဤသို့စသော ပါဠိတော်တို့၌ ဥပစယ သန္တတိဟူသော ဇာတိရုပ်ကို တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်မှုကို ခွင့်ပြုထားတော်မူ၏။ ထို တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်မှုကိုလည်း ရုပ်ကို ဖြစ်စေတတ်ကုန် သော ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရ ဟူသော ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အကြောင်းတရားတို့၏ မိမိ မိမိကိစ္စကို ပြီးစေသော အာနုဘော်၏ ထင်ရှားရှိသောခဏ၌ ယင်းရုပ်တရားတို့၏ ဇာတိသဘောတရား၏ မြင်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ခွင့်ပြုတော်မူအပ်၏ဟု သိရှိပါလေ။ (ဝိသုဒ္ဓိ-၂-၈၂။) ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် --- ၁။ ကံကြောင့် ကမ္မဇရုပ် ဖြစ်ပုံ၊ ၂။ စိတ်ကြောင့် စိတ္တဇရုပ် ဖြစ်ပုံ၊
‘色处、声处、香处、味处、触处、虚空界、水界、色轻快性、色柔软性、色适应性、色积聚、色相续、段食；这些法由心产生。’在这类巴利圣典中，允许说色积聚、色相续这两种生色由某种因缘产生。应知，这是因为在业、心、时节、食等各自色法之因，发挥完成自身作用的效力尚显现时，能够看见那些色法的生相，所以才允许这样说。（《清净道论》2-82。）禅修者观照：一、业如何产生业生色；二、心如何产生心生色——
၃။ ဥတုကြောင့် ဥတုဇရုပ် ဖြစ်ပုံ၊ ၄။ အာဟာရကြောင့် အာဟာရဇရုပ် ဖြစ်ပုံ ဟူသော ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အကြောင်းတရားကြောင့် ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အကျိုးရုပ်တရားတို့၏ ဖြစ်ပုံကို သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ် ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်အောင် ရှုရာ၌ ထိုထို အကြောင်းတရားတို့၏ ထိုထို အကျိုး တရားတို့ကို ဖြစ်ပေါ်လာအောင် မိမိ မိမိ၏ကိစ္စကို ရွက်ဆောင်နေဆဲခဏ၌ မိမိ မိမိ၏ကိစ္စကို ပြီးစေသော အာနုဘော် ထင်ရှားရှိနေဆဲခဏ၌ ရုပ်တရားတို့၏ ဖြစ်မှု ဇာတိကို ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင် နေ၏။ ထိုသို့ ကံ-စိတ်-ဥတု-အာဟာရတည်းဟူသော ရုပ်ကိုဖြစ်စေတတ်သော အကြောင်းတရားတို့၏ မိမိ မိမိ၏ ကိစ္စကို ပြီးစေသော အာနုဘော် ထင်ရှားရှိနေဆဲခဏ၌ ယင်း ဇာတိသဘောကို ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်က ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်အပ်သောကြောင့် တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းတရားကြောင့် ယင်းဇာတိရုပ်၏ ဖြစ်မှုကို ဘုရားရှင်သည်
——三、时节如何产生时节生色；四、食如何产生食生色。禅修者以正见智亲自洞察各因如何产生相应果色时，就在这些因正在履行自身作用、产生相应结果，其完成作用的效力尚且明显之际，以智看见诸色法的生相。正因为禅修者能在业、心、时节、食等色法之因的效力尚显现时，以智看见生相，所以世尊才允许说这种生色由某种因缘产生——
ခွင့်ပြုတော်မူအပ်ပေသည်။ ဆိုင်ရာ အကြောင်းတရားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြရသော ရုပ်တရားတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်ရသကဲ့သို့ ယင်းရုပ်တရားတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်သောအခါ ယင်းရုပ်တရားတို့၏ ဖြစ်မှု ဇာတိကိုလည်း မြင်တွေ့ရသည်သာ။ ဤအကြောင်းပရိယာယ်ကြောင့် ဘုရားရှင် ခွင့်ပြုတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
——正如能以智看见诸色由相应因缘产生，当以智看见那些色法时，也必然看见它们的生相。基于这层方法与理由，世尊才作这样的开许。
(မဟာဋီ-၂-၁၁၁ - ကြည့်။)
缅文出处原串：‘(မဟာဋီ-၂-၁၁၁ - ကြည့်။)’（参见《大复注》2-111。）
ရူပက္ခန္ဓကထာ အခန်း ပြီး၏။
色蕴论章终。